Experts waarschuwen voor een verergering van de crisis
Donderdagochtend was er hevig geweervuur te horen in de buurt van het Nationaal Paleis in de Haïtiaanse hoofdstad Port-au-Prince, waar een ministerraad plaatsvond, de eerste die daar sinds maanden werd gehouden. De regering had deze belangrijke machtslocatie verlaten vanwege de onveiligheid in het centrum van de hoofdstad, dat grotendeels door bendes wordt gecontroleerd.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De autoriteiten van dit land, waar sinds 2016 geen verkiezingen meer zijn gehouden, wilden het paleis echter opnieuw in gebruik nemen, als teken dat politiek ondanks de chaotische situatie voorrang moet hebben op geweld.
‘De voedselprijzen stijgen en het bendegeweld breidt zich uit’, waarschuwden deskundigen van Unicef in een woensdag gepubliceerd rapport. ‘De crisis in Haïti is op verschillende fronten verergert, waardoor honderdduizenden kinderen in gevaar komen’, meldt The New York Times.
De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties heeft dinsdag ermee ingestemd dat de door Kenia geleide multinationale veiligheidsmissie (MMAS) wordt omgevormd tot een gewapende troepenmacht waar veel meer afschrikking van uitgaat. Deze troepenmacht wordt ‘zowel door een nieuw opgericht ondersteuningsbureau van de Verenigde Naties als door de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) ondersteund’, schrijft de Miami Herald.
De legermacht, die bedoeld is om de bendes te bestrijden die Haïti teisteren, zal kunnen rekenen op maximaal 5500 man – politieagenten en militairen – en heeft van de Veiligheidsraad groen licht gekregen voor een initiële periode van twaalf maanden.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Het besluit van de Veiligheidsraad vandaag betekent een echte ommekeer,’ aldus Ericq Pierre, vertegenwoordiger van Haïti bij de VN. ‘Door de missie een meer offensieve en operationele troepenmacht en mandaat te geven, geeft de Raad de internationale gemeenschap de middelen om op de ernst van de situatie [in Haïti] te reageren,’ voegde hij eraan toe.
De MMAS, die een duizendtal politieagenten heeft maar onvoldoende gefinancierd en uitgerust is, is er niet in geslaagd het armste land van Amerika uit de wurggreep van de bendes te bevrijden.
Maandag werden drie Amerikaanse vliegtuigen beschoten
Op dinsdagavond maakten American Airlines en JetBlue bekend dat twee van hun vliegtuigen die op maandag vanuit Port-au-Prince naar respectievelijk Miami en New York waren vertrokken, door kogels waren geraakt. Op maandag werd een Airbus van Spirit Airlines vlak voor de landing in de Haïtiaanse hoofdstad getroffen door geweervuur.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Als reactie daarop schortten de Verenigde Staten burgervluchten naar Haïti voor een maand op en riepen ze de autoriteiten op om een oplossing te vinden voor de crises die het land, dat geteisterd wordt door bendegeweld, in hun greep houden. Port-au-Prince werd dinsdag opgeschrikt door hevig geweervuur in bepaalde wijken en de dreiging van aanslagen die leidden tot de sluiting van scholen en de luchthaven Toussaint-Louverture.
In een gesprek met de Miami Herald zei de Haïtiaanse econoom Kesner Pharel dat de sluiting van de luchthaven, bovenop die van de belangrijkste zeehaven die het doelwit is geweest van geweld en ontvoeringen, ‘een voorbode is van moeilijke dagen‘ in Haïti. ‘Het feit dat minder mensen naar het land reizen betekent dat er minder geld omgaat in de economie‘, zei hij, wat zal bijdragen aan ‘extreme armoede en ellende‘.
Op verzoek van de Verenigde Staten neemt Kenia het voortouw in een internationale politiemissie om de geweldscrisis in Haïti te stoppen. Het maatschappelijk middenveld in Haïti verzet zich echter tegen deze buitenlandse interventie. Onterecht, stelt journalist Jean Pharès Jérôme, het land kan alle mogelijke hulp gebruiken.
Ja: ‘We kunnen geen nee zeggen tegen een helpende hand’
‘Haïti, dat aan de rand van de afgrond staat, kan moeilijk een helpende hand weigeren in de strijd tegen de bendes die grenzeloos zijn in hun wreedheid’, schrijft de Haïtiaanse journalist Jean Pharès Jérôme in Le Nouvelliste. Vorig jaar vroeg de interim-regering van Haïti officieel om internationale ingrijpen om het bendegeweld in het land te stoppen, hierbij gesteund door secretaris-generaal António Guterres van de Verenigde Naties en de Verenigde Staten. Maar hoewel verschillende landen al eerder hun steun hadden uitgesproken voor het sturen van wat de VN een ‘gespecialiseerde ondersteuningsmacht’ heeft genoemd naar Haïti, had vóór de aankondiging van Kenia eind juli nog geen enkel land zich gemeld om de interventie te leiden.
Groepen uit het Haïtiaanse maatschappelijk middenveld hebben zich echter sterk verzet tegen een dergelijke stap. Zij wijzen op de problemen die in het verleden zijn veroorzaakt door buitenlandse interventies en vrezen dat de internationale gemeenschap Haïtiaanse functionarissen zou steunen die deels verantwoordelijk worden geacht voor de crises in het land, schrijft Al Jazeera.
‘Geconfronteerd met het gruwelijke bendegeweld is het Keniaanse voorstel een voldongen feit voor Haïti’
‘Geconfronteerd met het lijden van de familieleden van de ontvoerde, vermoorde en verkrachte mensen, is het moeilijk om het Keniaanse aanbod te weigeren’, werpt Jérôme tegen. ‘De Verenigde Staten en Canada hebben het Keniaanse voorstel verwelkomd. De Dominicaanse Republiek, die zeer actief heeft gelobbyd om de internationale gemeenschap de Haïtiaanse crisis te laten aanpakken, is opgetogen. De premier van Haïti, Ariel Henry, en de minister van Buitenlandse Zaken, Jean Généus, hebben Kenia al publiekelijk verwelkomd. Nu moet de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties alleen nog stemmen om het voorstel goed te keuren.‘
De Haïtiaanse journalist wijst erop dat Haïti niet veel keus heeft: ‘landen staan niet te springen om een internationale gewapende macht te leiden in Haïti’. Hij vindt het daarom begrijpelijk dat het Keniaanse voorstel wordt verwelkomd door de buurlanden van Haïti. ‘Hoewel sommigen dit Oost-Afrikaanse land zien als een eenoog die een blinde wil leiden, zien anderen het juist als een goede keuze, aangezien Kenia kampt met problemen die vergelijkbaar zijn met die van Haïti. Het land opereert als het ware op bekend terrein’, stelt Jérôme.
‘Haïti zit gevangen in de vicieuze cirkel van ontvoeringen, corruptie, voedselonzekerheid, werkloosheid en braindrain’, vervolgt hij in zijn commentaar. ‘De Haïtiaanse instellingen – politie, justitie, maatschappelijke organisaties, politieke partijen – zijn niet in staat om hierop te reageren. In deze omstandigheden is het moeilijk om nee te zeggen tegen een helpende hand om de onherstelbare schade van een crisis die te lang heeft voortgeduurd te stoppen. Geconfronteerd met het gruwelijke bendegeweld is het Keniaanse voorstel een voldongen feit voor Haïti, vooral omdat de nationale politie haar beperkingen al heeft laten zien in de strijd tegen bendes. Ook de regering heeft laten zien dat de inzet van een internationale gewapende macht in het land de enige oplossing is‘, concludeert hij.
Nee: ‘Kenia zal Haïti geen stabiliteit op langere termijn brengen‘
In oktober 2022 vroeg de Haïtiaanse premier Ariel Henry om een ‘gewapende buitenlandse interventie‘ om een einde te maken aan de chaos die wordt veroorzaakt door de gewapende bendes die het land onder hun controle hebben. Maar de politiek geëngageerde schrijver Lyonel Trouillot waarschuwt op de website AyiboPost: ‘Het zijn niet de bendes die dit land in deze staat van verval en ellende hebben gebracht.‘ Trouillot geeft de schuld aan ‘decennia van sociaal onrecht [en] het falende beleid van het Westen en internationale instellingen.’
De oproep van Ariel Henry werd onmiddellijk herhaald door zogenaamde ‘bevriende’ en ‘naburige’ landen zoals de Verenigde Staten, Canada en de Dominicaanse Republiek, die het eiland Hispaniola deelt met Haïti. Deze drie landen hebben echter geweigerd om het voortouw te nemen in deze hypothetische interventie, uit angst voor de afwijzing die het zou kunnen uitlokken bij de Haïtiaanse bevolking.
Ariel Henry, het feitelijke staatshoofd sinds de moord op president Jovenel Moïse in juli 2021, is nu erg impopulair en slaagt er niet in om een politieke consensus te bereiken om algemene verkiezingen uit te schrijven in een land dat geen president, afgevaardigden of senatoren meer heeft. Lyonel Trouillot geeft hem daarom evenveel schuld als het Westen: ‘De bendes zijn de kinderen die jullie hebben gemaakt voor de Republiek Haïti. (…) Oplossing voor het geweldsprobleem hangt af van de politieke situatie en elke strijd tegen onveiligheid moet deel uitmaken van een politieke oplossing.’
‘We waarschuwen onze Afrikaanse neven en vrienden om de imperialistische landen niet in de kaart te spelen’
Buitenlandse interventie is dus uitgesloten voor Trouillot. Hij spreekt schande van Kenia en Jamaica, de landen die het initiatief steunen en troepen hebben aangeboden: ‘Hun bereidheid om met hun laarzen op Haïtiaanse grond te betreden heeft niets te maken met de zorg om Haïti te helpen, maar ongetwijfeld met de subsidies waarop ze hopen‘. En hij vervolgt: ’Het is belachelijk dat landen die gespecialiseerd zijn in vervalste en betwiste verkiezingen, dreigen militair in te grijpen in andere landen om de democratie te herstellen.’
Deze mening wordt gedeeld door veel Haïtianen, die na de oproep van Ariel Henry in oktober 2022 het land in vuur en vlam zetten door te demonstreren tegen een mogelijke Amerikaanse interventie. Op 21 augustus publiceerden Haïtiaanse mensenrechtenorganisaties gezamenlijk een open brief tegen de geplande interventie, die werd opgepikt door de website Rezo Nodwes: ‘We waarschuwen onze Afrikaanse neven en vrienden om de imperialistische landen niet in de kaart te spelen.’ Ze voegden eraan toe dat buitenlandse militaire interventie ‘pervers is en waarschijnlijk ernstige schade zal aanrichten. Het zal Haïti zeker geen stabiliteit op lange termijn brengen’.
In de naburige Dominicaanse Republiek schreef mensenrechtenadvocaat Ramón Antonio Negro Veras op de website Acento: ‘Interventie in Haïti, of dat nu door de Verenigde Staten is of op een heimelijke manier met Kenia, is afschuwelijk en is niet legitiem als je gelooft in de onafhankelijkheid van volkeren.‘
VS willen dat een internationale troepen de veiligheid herstellen
Woensdag riep de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Antony Blinken, op tot steun van de internationale gemeenschap voor Haïti, dat te kampen heeft met een golf van geweld en wijdverspreide armoede, schrijft de Canadese krant La Presse. Tijdens zijn ontmoeting met de Haïtiaanse premier Ariel Henry op de Caribische top in Trinidad en Tobago (Caricom), drong de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken er ook bij de regering op aan om de politieke consensus te verbreden.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De Haïtiaanse premier merkte op dat zijn land te kampen heeft met geweld en een ‘zorgwekkende humanitaire crisis’ en riep de Caricom-landen en de Verenigde Staten op om hulp te bieden, terwijl hij Washington bedankte voor de geboden humanitaire hulp en steun op het gebied van veiligheid.
Tot slot riep Biden op tot de oprichting van een multinationale troepenmacht om de veiligheid te herstellen, ‘zonder te specificeren welk land deze troepenmacht zou kunnen leiden, aangezien de Verenigde Staten dit voorlopig weigeren’, aldus La Presse. Ook de Verenigde Naties roepen op tot het sturen van zo’n troepenmacht.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Haïti, dat steeds verder afglijdt in een spiraal van geweld. Buurtwachten hebben zich georganiseerd om zelf de wapens op te nemen tegen bendes, maar is dat wel de juiste oplossing?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €4 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Hoe erg is het gesteld met bendegeweld in Haïti?
‘Een levende nachtmerrie’, noemde Volker Türk, de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de VN, de situatie in de Haïtiaanse hoofdstad Port-au-Prince in een speciaal rapport. In het onderzoek werd gesproken van ‘extreem geweld en grove schendingen van de mensenrechten, waaronder massale gevallen van moord, groepsverkrachtingen en aanvallen door sluipschutters’.
Het VN-onderzoek bestreek de laatste zes maanden van 2022, en in 2023 is de situatie alleen maar erger geworden. In de eerste drie maanden van het jaar steeg het aantal moorden met 30 procent ten opzichte van hetzelfde kwartaal een jaar eerder en in april vonden er zeker zeshonderd moorden plaats op het eiland.
Niet alleen bendegeweld is een probleem op het eiland: er is een tekort aan voedsel en brandstof, er heerst cholera, en natuurrampen hebben gezorgd voor verdere armoede. De politie in Haïti bestaat uit negenduizend agenten, die niet bij machte zijn de ongeveer tweehonderd bendes op het eiland aan te pakken. De politiekorpsen hebben zelf te maken met corruptie en werken net als vrijwel alle politici samen met bendes. Dat moet ook wel, want met name de twee grootste bendes, G9 en de GPèp, zijn zeer machtig.
Dat bendes zo groot zijn in Haïti is niet iets van de afgelopen jaren, schrijftThe Haitian Times.Sinds de jaren tachtig hebben regeringen, waaronder die van de in 2021 vermoorde president Moïse, samengewerkt met bendes om stemmen te winnen en oppositie te intimideren.
Met name de hoofdstad Port-au-Prince is bijna volledig beheerst door bendes: ongeveer 80 procent van de stad is in handen van deze groeperingen, meldt deBBC. Van de staat is weinig over op het eiland: vrije verkiezingen kunnen niet meer worden gehouden en de enige leider in het land is interim-premier Ariel Henry, die als stroman is neergezet na de moord op president Moïse.
Hoe hebben Haïtianen dit jaar gereageerd?
Het was de druppel die de emmer deed overlopen. Een bende opende het vuur in een wijk in Port-au-Prince op 24 april en de politie trad halfslachtig op. Deze keer besloten de inwoners van de wijk niet te vluchten, maar gingen ze de strijd aan. Twaalf vermeende bendeleden werden op straat gelyncht. Hun lichaamsdelen werden afgehakt met machetes en in brand gestoken, schrijftCNN. Het bleek het begin van een beweging die zich over het hele eiland verspreidde.
Buurtwachten zijn zich gaan organiseren, hebben zich bewapend met wat er maar voor handen is, van kapmessen tot jachtgeweren, en sluiten hun wijken hermetisch af voor iedereen die ze niet kennen. Op bendeleden wordt de jacht geopend. De beweging staat bekend als ‘bwa Kale’, een Creoolse term die iets als ‘snelle gerechtigheid’ betekent. Op sociale media gaat de term rond, artiesten promoten de term in hun muziek en er bestaat zelfs een bwa Kale-dans, schrijftCBC News.
‘De mensen die dit doen zijn geen criminelen’, zegt Robert Maguire, een voormalig docent aan de George Washington Universiteit tegenThe New York Times. ‘Het zijn gewone Haïtianen die het zat zijn. Ze zijn gefrustreerd en bang en willen een vorm van veiligheid. Als ze het zelf moeten doen, dan regelen ze dat.’ Uit onderzoek blijkt dat het geweld op Haïti door de beweging is afgenomen, zo waren er minder moorden in mei vergeleken met april.
Maar de beweging heeft een schaduwkant, zo blijkt uit een reportage van AFP. Het persbureau sprak met een vader van een man die werd vermoord door een georganiseerde buurtwacht. ‘Ze doodden een onschuldige man omdat ze hem ervan beschuldigden dat hij lid was van een bende. Malorbe was mijn vierde kind. Hij stierf toen hij achtentwintig jaar oud was. Hij was geboren in Gros-Morne [een wijk in Port-au-Prince], maar hij kwam er zelden. Hij en zijn vriend zijn vermoord vanwege hun dreadlocks.’
Alleen al in mei zou de beweging zeker honderdzestig vermeende bendeleden hebben vermoord. ‘Als je niet van hier bent, vermoorden we je,’ zegt Leo, een Haïtiaan die onderdeel is van de beweging, tegen persbureau AP. Wie zijn wijk in wil, moet zijn ID-kaart laten zien, zijn tas openen, en laten zien of ze bendetatoeages hebben. Wie mogelijk van een bende is, wordt op de meest gruwelijke manier vermoord.
Is de beweging een oplossing voor het geweld?
Het is wellicht te begrijpen dat mensen, die zo lang hebben moeten tolereren dat hun wijk wordt geterroriseerd door bendes, het recht in eigen handen nemen, zeker als de staat compleet afwezig is. Maar een oplossing is het niet, zo waarschuwen mensenrechtenadvocaten tegenAl Jazeera.‘Burgers kunnen zichzelf niet beschermen. Het is de rol van de instellingen, van de politie, van de staat om dat te doen,’ benadrukt Gedeon Jean van mensenrechtenorganisatie CARDH.
Louis-Henri Mars, een humanitaire beweging in Port-au-Prince, wijst erop dat er een grote transformatie moet komen. ‘Als we in hetzelfde economische en sociale systeem blijven zitten, wat gebeurt er dan over tien jaar? Dan hebben we geen bwa Kale meer. Dan hebben we iets veel ergers’.
Het gezaghebbendeInsightCrime kijkt naar vergelijkbare bewegingen die ontstonden in Mexico, El Salvador en Colombia. ‘Hoewel deze groepen beginnen met het bestrijden van criminele organisaties, profiteren ze vaak van de steun van de bevolking en een gebrek aan institutionele capaciteit en richten ze zich uiteindelijk op criminele economieën zoals afpersing, wapen- en drugshandel en huurmoorden.’ Met andere woorden: de nobele initiatieven transformeren in de bewegingen die ze bestreden.
In een opiniestuk schrijft Garry Pierre-Pierre, oprichter van The Haitian Times, wat er wel zou moeten gebeuren naar aanleiding van de bwa Kale-beweging. Hij zegt dat het eiland hulp van buitenaf nodig heeft om de orde te herstellen, en wijst onder meer naar de VS. ‘De VS moeten hun aanzienlijke invloed op de Verenigde Naties aanwenden om ervoor te zorgen dat de VN een missie naar Haïti sturen’, schrijft hij.
‘Bendes laten vluchten en de orde herstellen zou de weg vrijmaken voor geloofwaardige verkiezingen. (…) Met een duidelijk mandaat van het volk zouden deze leiders zich realiseren dat ze gekozen zijn om het volk te dienen en niet andersom. Op de lange termijn zouden deze politieke leiders kunnen samenwerken met het maatschappelijk middenveld en het bedrijfsleven om een rechtvaardigere en eerlijkere samenleving voor de Haïtiaanse bevolking te creëren.’
Haïti meldt eerste doden door cholera in drie jaar tijd
De VN vreest voor een ‘explosie’ van choleragevallen in Haïti. Ziekenhuizen in het land kampen met een gebrek aan brandstof, waardoor ze geen adequate zorg meer kunnen leveren, meldt Al-Jazeera. Het brandstoftekort is ontstaan doordat gewapende bendes de belangrijkste olieterminal van het land sinds half september blokkeren.
‘Doordat de toegang tot drinkwater en de gezondheidszorg ernstig verstoord is‘, is Haïti nu ‘een tijdbom die op het punt staat om te ontploffen’, aldus de zender. Sinds de ontdekking van de cholerabacil in het land, die via water wordt overgedragen, zijn elf gevallen bevestigd en honderdelf vermoedelijke besmettingen vastgesteld, voorlopig alleen in de hoofdstad Port-au-Prince. In de ziekenhuizen zijn twee mensen overleden aan de gevolgen van de ziekte. Cholera heeft in Haïti tijdens een epidemie die van 2010 tot 2019 duurde aan meer dan tienduizend mensen het leven gekost.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
