De aankondiging van het vertrek van de Peruaanse premier Denise Miralles op dinsdag leidde tot de val van de gehele regering, slechts enkele weken voor de presidentsverkiezingen op 12 april. Deze gebeurtenis markeert een nieuwe politieke crisis in het land. De rechtse econoom was eind februari benoemd door de linkse interim-president José María Balcázar, enkele dagen nadat deze aan de macht was gekomen na de afzetting van José Jeri door het parlement.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Er is geen officiële reden gegeven voor het plotselinge vertrek van Denise Miralles. Haar aftreden komt echter ‘nadat verschillende politieke blokken, zoals Avanza País [rechts] en Renovación Popular [extreemrechts], hun afwijzing van de regering hebben aangekondigd, waardoor Miralles in een kritieke positie terechtkwam’, aldus de Peruaanse krant La República.
Hij blijft aan de macht tot zijn opvolger in juli aantreedt
José María Balcázar, een links parlementslid dat betrokken is bij corruptiezaken en bekritiseerd wordt voor zijn uitspraken over kindhuwelijken, werd woensdag verkozen tot interim-president. In het parlement kreeg hij zestig stemmen in de tweede ronde, tegenover zesenveertig voor de centrumpolitica Maria del Carmen Alva. De 83-jarige advocaat vervangt José Jeri, die de dag ervoor werd afgezet ‘in een context van chronische politieke instabiliteit’, aldus El Comercio.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Hij zal als het goed is in Peru aan de macht blijven tot zijn opvolger in juli aantreedt. De presidentsverkiezingen zullen in april plaatsvinden. ‘Ik zweer voor God, voor de natie en voor alle Peruanen dat ik het ambt van president van de Republiek, dat ik aanvaard in overeenstemming met de grondwet die van kracht is tot 26 juli, getrouw zal uitoefenen om de nationale soevereiniteit, de fysieke en morele integriteit van de Republiek en de onafhankelijkheid van haar democratische instellingen te verdedigen’, verklaarde hij.
Een bus stortte woensdag in een ravijn na een botsing met een pick-uptruck in Arequipa, op de Pan-American Highway South, die de regio met Chili verbindt, zo maakten de autoriteiten bekend. Volgens de Peruaanse krant Correo stak de bestuurder van de pick-uptruck, die in de tegenovergestelde richting van de bus reed, de rijstrook voor tegemoetkomend verkeer over en veroorzaakte het ongeluk. Hij werd aangehouden na een positieve blaastest.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Op deze weg, eveneens bij kilometerpaal 780, vond in februari 2018 al een ernstig ongeval plaats, meldt de Peruaanse krant: toen kwamen er 44 mensen om het leven nadat een bus in een rivier stortte. Verkeersongevallen komen in Peru vaak voor door te hard rijden, de slechte staat van het wegdek en een gebrek aan verkeersborden.
Mensenrechtenactivisten spreken van een ‘straffeloosheidswet’
De Peruaanse president Dina Boluarte heeft woensdag een amnestiewet uitgevaardigd ‘voor politieagenten en militairen die worden vervolgd wegens vermeende schendingen van de mensenrechten’ tijdens het gewapende conflict dat Peru tussen 1980 en 2000 teisterde, meldt La República. Boluarte, die een populariteitsscore van 3 procent heeft, negeert daarmee het bevel van het Inter-Amerikaanse Hof voor de Rechten van de Mens (IACHR), dat haar had opgedragen ‘de uitvaardiging van de wet op te schorten om de toegang tot de rechtbank te garanderen voor de slachtoffers van verschillende zaken’ waarbij de strijdkrachten en milities betrokken waren.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De amnestiewet, die door mensenrechtenactivisten wordt veroordeeld als een wet van ‘straffeloosheid’, bepaalt dat de rechtsvervolging in de nog lopende rechtszaken moet stoppen en dat mensen die gevangen zitten wegens zaken die definitief zijn afgehandeld en ouder zijn dan zeventig jaar, moeten worden vrijgelaten. Volgens officiële cijfers heeft het gewapende conflict tussen de staat en de maoïstische guerrillabewegingen, met name het Lichtend Pad, ongeveer 70.000 doden en 20.000 vermisten tot gevolg gehad.
De Peruviaanse schrijver en Nobelprijswinnaar Mario Vargas Llosa is overleden. De francofiel, die in zijn jeugd Jules Verne en Alexandre Dumas had gelezen, lang voordat hij werd verkozen tot lid van de Académie Française, begon zijn carrière als het ware op de militaire school waar zijn vader hem naartoe had gestuurd, aldus El Comercio. Leerlingen van de kostschool betaalden hem om liefdesbrieven te schrijven.
In 1959 verhuisde hij naar Frankrijk, waar hij werkte als vertaler, leraar en journalist. Zijn eerste roman, De stad en de honden, werd gepubliceerd in 1963. Daarna volgden Het groene huis – ‘een roman die me bijna deed walgen van literatuur en bijna van het leven, omdat ik tijdens het schrijven onuitsprekelijke dingen heb geleden’, aldus Llosa – en Gesprek in de kathedraal.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
In 1976 gaf hij de Colombiaanse auteur Gabriel García Márquez een klap op zijn linkeroog. Het gebaar markeerde het einde van een lange vriendschap tussen de twee schrijvers, meldt El Comercio. Het geheim van hun breuk is nooit opgelost. Twee jaar later publiceerde hij De eeuwige orgie, ‘een essay waarin hij zijn fascinatie voor Gustave Flaubert beschrijft, misschien wel de schrijver die hem het meest heeft beïnvloed’.
Mario Vargas Llosa deed mee aan de presidentsverkiezingen van 1990 en verloor in de tweede ronde van Alberto Fujimori. Daarna bemoeide hij zich niet meer met de politiek. De schrijver kreeg in 2010 de Nobelprijs voor Literatuur ‘voor het in kaart brengen van machtsstructuren en zijn scherpe visie op individueel verzet, rebellie en het falen ervan’.
De 86-jarige ex-president van Peru Alberto Fujimori is bezweken aan tongkanker. El comercio heeft het over ‘een voormalige president die een land polariseerde’. La República, een linkse krant, heeft het over een ‘ex-dictator’ en haalt herinneringen op aan ‘een van de donkerste episodes van zijn ambtstermijn’, een beleid van gedwongen sterilisatie van duizenden inheemse vrouwen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Hij stond aan het hoofd van Peru van 1990 tot 2000, een periode die gekenmerkt werd door autoritarisme, corruptie en een gewelddadige strijd tegen de guerrilla’s, en stelde zich kandidaat voor een derde ambtstermijn hoewel de grondwet hem dat niet toestond. Hij werd gedwongen het land te verlaten, werd in 2005 gearresteerd en in 2009 veroordeeld tot 25 jaar gevangenisstraf voor misdaden tegen de menselijkheid. Hij kreeg ook een straf van acht jaar voor corruptie. Een gratieverlening in 2017 werd geannuleerd en in 2019 keerde hij terug naar de gevangenis. In december 2023 werd hij vrijgelaten.
Fujimori zat straf uit wegens misdaden tegen de menselijkheid
Alberto Fujimori, voormalig president van Peru (1990-2000), werd gisteren vrijgelaten uit de gevangenis. Dat meldt La República. De 85-jarige Fujimori zat sinds 2009 een straf uit van 25 jaar wegens misdaden tegen de menselijkheid. Onlangs kreeg hij een humanitair pardon vanwege zijn slechte gezondheid.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Het Constitutionele Hof van Peru had zijn onmiddellijke vrijlating bevolen, ondanks een resolutie van het Inter-Amerikaanse Hof voor de Mensenrechten tegen zijn vrijlating. Hij verliet de Barbadillo-gevangenis vergezeld van zijn kinderen – zijn zoon Kenji, een zakenman, en zijn dochter Keiko, die drie keer zonder succes een gooi had gedaan naar het presidentschap.
‘Fujimori blijft een zeer omstreden figuur in Peru’, schrijft The Guardian. Door aanhangers wordt hij geprijsd voor het uitroeien van de maoïstische beweging Lichtend Pad en het weer op gang brengen van de economie na een periode van hyperinflatie. Vele anderen zijn van mening dat hij het land leidden als een dictator. Zijn regeerperiode werd gekenmerkt door wijdverspreide mensenrechtenschendingen en welig tierende corruptie.
De Peruaanse antidrugseenheid heeft 58 pakketten van 1 kilo in beslag genomen. Op ieder pakket stond een afbeelding van een nazivlag en in de cocaïne stond in reliëf de naam Hitler geschreven, meldt The Guardian.
De drugs werden ontdekt in de haven van Paita en zaten, volgens een politierapport in handen van Associated Press, verstopt in een container waarin asperges werden vervoerd. De lading was bestemd voor een haven in België, aldus het rapport. De drugs waren in het ventilatiesysteem van de container verborgen, zo bleek uit foto’s en video’s van de Peruaanse antidrugseenheid ingezien door AP. De politie gaat de andere tachtig containers op het schip ook doorzoeken.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Peruaanse autoriteiten hebben eerder meldingen gemaakt van pakketten cocaïne met bijzondere afbeeldingen, maar nog nooit werden er pakketten met nazivlaggen gevonden, schrijft The Guardian.
Naar schatting produceert Peru jaarlijks 90 ton drugs waarvan het merendeel naar Europa wordt verscheept. Peru is volgens de Verenigde Naties de op een na grootste producent van cocabladeren ter wereld, en de op een na grootste producent van cocaïne, zo stelt de Amerikaanse Drug Enforcement Administration.
Migranten die weg willen uit Chili worden niet toegelaten in Peru
Aan de grens tussen Peru en Chili is sprake van een groeiende crisissituatie nu een toenemend aantal Venezolaanse migranten probeert terug te keren vanuit Chili richting Venezuela, meldt La Tercera. Peru riep woensdag de noodtoestand uit vanwege de migratiecrisis aan de grens, die als gevolg heeft dat migranten niet worden toegelaten tot Peru.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Tientallen Venezolanen zitten daardoor vast in het grensgebied, dat midden in de Atacamawoestijn ligt, waar het overdag zeer heet is en ’s nachts afkoelt tot onder het vriespunt. Onder de gestrande migranten zouden vrouwen en kinderen zijn. De Chileense regering heeft de Peruaanse ambassadeur op het matje geroepen.
Dat veel Venezolaanse migranten ervoor kiezen om te vertrekken uit Chili heeft te maken met problemen bij de migratiedienst in het Zuid-Amerikaanse land. Vanwege de grote aantallen migranten die de afgelopen jaren naar Chili zijn gekomen, duurt het lang voordat nieuw aangekomen migranten een visum bemachtigen, waardoor ze geen contract kunnen krijgen, geen woning kunnen huren of bankrekening kunnen openen.
Dina Boluarte mag aanblijven dankzij steun van rechts
Het Peruaanse parlement heeft dinsdag een motie om de president af te zetten verworpen. ‘Er waren niet genoeg stemmen’, merkt La República op. Er was een motie van wantrouwen wegens ‘moreel onvermogen’ tegen Dina Boluarte ingediend door linkse parlementariërs vanwege de dood van ongeveer vijftig mensen bij recente antiregeringsdemonstraties.
De politie schoot met scherp op demonstranten
De stemming werd verworpen met ‘64 stemmen tegen, 37 stemmen voor en 10 onthoudingen’, schrijft het Peruaanse dagblad. Volgens de regels van het Peruaanse parlement waren er 52 stemmen nodig om het wetsvoorstel goed te keuren. Rechtse en centrumrechtse parlementsleden stemden en bloc tegen de motie. Ook een deel van de linkse partijen vonden het te ver gaan om een motie van wantrouwen te steunen.
Al maanden wordt er heftig geprotesteerd in Peru. Sinds president Pedro Castillo in december 2022 werd afgezet en in de gevangenis gegooid omdat hij probeerde het parlement buitenspel te zetten, claimen zijn aanhangers dat er sprake is van een staatsgreep door de rechtse elite. Als reactie op de protesten besloot Boluarte bewapende politieagenten in te zetten, die met scherp op demonstranten hebben geschoten, zoals The New York Times onlangs aantoonde.
Ongelijkheid, armoede en discriminatie liggen ten grondslag aan de explosie van woede op het platteland van Peru. Met protesten en wegblokkades verzetten campesinos zich tegen het rijke Lima. The Guardian reisde af naar het armere zuiden en sprak enkele opstandelingen.
Keuze uit het archief
Het Peruaanse parlement heeft donderdag twee moties van wantrouwen verworpen die waren ingediend door de oppositie tegen president Dina Boluarte. De Peruaanse president, die sinds december 2022 aan de macht is, wordt onderzocht wegens vermoedelijke illegale verrijking en het niet aangeven van luxe sieraden.
Het eerste vrouwelijke staatshoofd van Peru staat bij veel Peruanen in een slecht blaadje, zo blijkt uit deze reportage van The Guardian van begin 2023. Het begon allemaal in december 2022, toen de linkse president Pedro Castillo werd afgezet en gearresteerd op beschuldiging van poging tot staatsgreep. Sindsdien heerst er een grimmige sfeer in Peru: demonstranten eisen dat Boluarte aftreedt vanwege de sociale ongelijkheid, schrijnende armoede en discriminatie in de samenleving, maar de protesten worden door de overheid hardhandig neergeslagen.
Een voor een klimmen rebellerende campesinos op het geïmproviseerde podium dat ze bovenop een drie meter hoge barricade van aarde hebben gebouwd. Ze kondigen aan vastbesloten te zijn de president van Peru af te zetten. ‘Broeders en zusters, meer dan ooit heeft Peru ons nu nodig,’ zegt Nilda Mendoza Coronel, een vijfendertigjarige boerin, tegen honderden stakers die zich in de felle ochtendzon hebben verzameld. ‘We zullen vechten tot het einde, carajo!’ brult Mendoza door een megafoon. ‘Niemand stopt onze strijd!’
In Sicuani in de Andes spoort een andere spreker, Aparicio Meléndez, de menigte aan om de berichten te negeren over legertroepen die onderweg zijn om hun opstand te beëindigen. ‘We blijven hier tot ze hun allerlaatste kogel hebben gebruikt,’ belooft de vijfenvijftigjarige veeboer terwijl hij uitkijkt over de demonstranten die de ruim vijftienhonderd kilometer lange snelweg door de Peruaanse Andes blokkeren.
Op het asfalt achter de barricade is een woord gekalkt: ‘Volksopstand’. Sicuani is het centrum van de zeven weken durende opstand tegen de Peruaanse president, Dina Boluarte, en het politieke establishment van het land. De opstand begon begin december nadat de linkse president Pedro Castillo was afgezet en gearresteerd op beschuldiging van poging tot staatsgreep.
Vreemde wind
De laatste tijd waait er een vreemde en gewelddadige politieke wind door Latijns-Amerika en het Caribisch gebied, met een extreemrechtse opstand in Brazilië, een politieke en sociale meltdown in Haïti en protesten na de arrestatie van een prominente oppositieleider in Bolivia. Maar nergens is de onrust zo groot en zo dodelijk als in Peru, waar sinds de dramatische val van Castillo ten minste negenenzestig mensen het leven lieten.
Protesten en wegblokkades legden grote gebieden van het op drie na dichtstbevolkte land van Zuid-Amerika lam. Het begon na de val van Castillo, toen zijn aanhangers – evenals anderen die woedend zijn over het fatale ingrijpen van de regering – de straat op gingen. Ze eisen het aftreden van Boluarte, nieuwe verkiezingen en gerechtigheid voor de naar verluidt tientallen slachtoffers die door veiligheidstroepen werden gedood.
Om met de opstandelingen te spreken, reisde The Guardian door het zwaarst getroffen gebied tussen de steden Cusco en Juliaca in de Andes, waar op de meest gewelddadige dag zeventien mensen werden gedood. De slopende tocht van 340 kilometer duurt drie dagen en voert langs tientallen controleposten die worden bewaakt door demonstrerende campesinos, en langs honderden barricades van rotsblokken, boomstammen, kapotte voertuigen, glas en schroot.
Onderweg zien we enorme sociale ongelijkheid, schrijnende armoede en discriminatie. Ze vormen de basis van de uitbarsting van de plattelandswoede. Veel demonstranten noemen het politieke establishment in de hoofdstad Lima corrupt, egoïstisch en voornamelijk wit.
‘Het is alsof we geen mensen zijn. Alsof we niets waard zijn’
‘Het is alsof we geen mensen zijn. Alsof we niets waard zijn,’ zegt Raúl Constantino Samillán Sanga, wiens dertigjarige broer werd neergeschoten in Juliaca tijdens botsingen tussen politie en demonstranten. ‘De hele Andes zegt er nu genoeg van te hebben en eist dat hier verandering in komt.’
De reis door het centrum van de politieke aardbeving in Peru begint in Cusco, ooit de hoofdstad van het Incarijk en tegenwoordig de belangrijkste toeristische bestemming, met bijna drie miljoen bezoekers per jaar. Sinds het begin van de opstand zijn de toeristen verdwenen. De luchthaven van Cusco wordt herhaaldelijk door de autoriteiten gesloten en het nabijgelegen Machu Picchu ging al eerder deze maand dicht. ‘Iedereen is gespannen, bezorgd en ook een beetje bang,’ zegt Hannah Jenkinson, een Britse modeontwerpster die een boetiek runt in het nu grotendeels verlaten historische centrum van Cusco.
Een paar straten verderop marcheren honderden demonstranten naar het plein waar in de achttiende eeuw de inheemse leider Túpac Amaru werd gevierendeeld en onthoofd na een opstand tegen de Spaanse overheersing. ‘Ze gaat eraan! Ze gaat eraan! De moordenaar gaat eraan!’ scandeert de menigte. De betogers doelen op Boluarte. Ze bewegen zich door de geplaveide straten van Cusco, zwaaiend met de roodwitte vlag van Peru.
Vijfentwintig kilometer ten zuidoosten van Cusco, langs pre-Incaruïnes en bergen bezaaid met eucalyptus, ligt het dorp Villahermosa. Hier is de eerste grote wegblokkade, langs de Peruaanse snelweg Route 3S. Tientallen dorpelingen, waaronder oudere vrouwen met traditionele huaraca, slingers geweven van alpacawol, hebben de weg met boomstammen en banden geblokkeerd. Ze zijn woedend over de tientallen jaren dat de regering hen achterstelde en over de recente golf van doden, waarvan de meeste aan de veiligheidstroepen worden geweten.
Geen spoor van compromis
Juvenal Luna Jara, tweeëntwintig jaar, zegt dat hij zich een week eerder heeft aangesloten bij de opstand. Hij is razend omdat er zoveel demonstranten zijn gedood in het lang verwaarloosde zuiden van Peru. Dit deel van het land vormde het centrum van de twaalf jaar durende brute oorlog van guerrillabeweging Lichtend Pad. Volgens hem verloren in deze gebieden de meeste mensen het leven omdat provincianos [plattelanders] als tweederangsburgers worden beschouwd, of erger. ‘Het is alsof ze honden afmaken,’ foetert hij.
Boluarte smeekte de demonstranten om een landelijke wapenstilstand te aanvaarden. Maar in Villahermosa is geen spoor van een compromis te bekennen. De boeren komen er bijeen om hun woede te uiten over de rol van de president bij de afzetting van Castillo, een voormalige vakbondsleider die in armoede werd geboren. In 2021 werd hij door verarmde plattelandstemmers in plaatsen als deze tot president gekozen.
‘Als er geen oplossing komt, gaan we door met de strijd,’ schreeuwen de dorpelingen voordat de auto van The Guardian zijn weg mag vervolgen. In elk dorp langs de met keien bezaaide snelweg is de boodschap hetzelfde: gedesillusioneerde en onderdrukte boeren verzamelen zich bij de blokkades en houden hartstochtelijke toespraken over de toestand van hun land en over hoe hun mijnbouwregio – die rijk is aan grondstoffen – is uitgemolken voor winsten waarvan ze hier nooit iets terugzagen.
Dina Quispe huilt als ze de Peruaanse autoriteiten fel bekritiseert over hoe ze de demonstranten wegzetten als door narco’s gefinancierde terrucos (terroristen) en hoe ze de oproep tot politieke verandering hebben beantwoord met onderdrukking en bloedvergieten.
‘We zijn vernederd en vergeten,’ zegt de eenenveertigjarige verkoopster uit Checyuyoc. ‘Ze vermoorden onze broeders met kogels.’ Door haar tranen heen toont Quispe haar afschuw over het feit dat ze haar voornaam deelt met de eerste vrouwelijke president van Peru. Boluarte is de bliksemafleider geworden voor een veel grotere ontgoocheling over de mislukte politiek van een land dat de afgelopen zes jaar zeven presidenten versleet en waar een kwart van de bevolking moeite heeft om zich behoorlijk te voeden. Tegen verslaggevers zegt Quispe: ‘Breng alsjeblieft deze stem van protest uit het hart van het nederigste Peru naar de wereld.’
Een paar kilometer verderop, in Sicuani, een stad die nu bijna volledig van de buitenwereld is afgesloten door wegversperringen, lopen honderden Quechua-vrouwen met sombrero’s, pollera-rokken en schitterende quilts. ‘We vechten voor onze toekomst en die van onze kinderen en kleinkinderen,’ zegt Roxana Chahuanco (40). Ondertussen bereidt de plaatselijke bevolking zich voor op een debat over de volgende stap, nu de regering heeft aangekondigd troepen te zullen inzetten om de wegen vrij te maken.
Boluarte maakte de inwoners van deze regio vorige week nog bozer toen ze buitenlandse journalisten vertelde dat ‘Puno geen Peru is’
Mendoza Coronel roept de inheemse martelaren Túpac Amaru en zijn vrouw Micaela Bastidas in herinnering en spoort de lokale bevolking aan hun boerenopstand tegen de ‘corrupte’ elite van Lima te intensiveren. ‘Ze kijken op ons neer omdat we kinderen van campesinos zijn en omdat we mensen van het land zijn,’ zegt ze.
In het volgende dorp staat een koeienschedel op een paal bovenop een barricade van twee hopen puin en aarde. ‘Dat is Dina,’ grapt een van de vrouwen die de controlepost bewaken.
Nooit meer dezelfde
Vanuit Sicuani klimt de snelweg nog hoger de Andes in naar de spectaculaire 4300 meter hoge grens met het departement Puno, waar inheemse Aymara-gemeenschappen ook in opstand zijn gekomen tegen de nieuwe regering.
Boluarte maakte de inwoners van deze regio vorige week nog bozer toen ze buitenlandse journalisten vertelde dat ‘Puno geen Peru’ is, een verklaring waarvan de president later beweerde dat ze verkeerd was begrepen. ‘Wij zijn Peruanen,’ zegt een vrouw die een wegversperring buiten de stad Ayaviri bewaakt. ‘In Puno werd het Incarijk geboren.’
Na Ayaviri daalt de snelweg af naar de grootste stad van Puno, Juliaca, een vervallen en gespannen mijn- en smokkelcentrum, waar antiregeringsprotesten woeden en lokale families rouwen om hun doden. Achter een metalen deur versierd met een zwart rouwlint zit María Ysabel Samillan Sanga, die begin januari op een maandag haar jongere broer verloor. Marco Antonio Samillán Sanga was een student geneeskunde die als vrijwillige arts in Juliaca werkte toen demonstranten probeerden de luchthaven van de stad te bestormen en de veiligheidstroepen met scherp schoten. De dertigjarige student werd in het hart geraakt toen hij een jongen verzorgde die traangas had ingeademd. Hij is een van de minstens zeventien mensen die die dag in Juliaca omkwamen. ‘Het was een slachtpartij,’ zegt zijn zus. ‘Er is geen ander woord voor.’
Samillán Sanga huilt als ze vertelt hoe haar broer zich uit de extreme armoede opwerkte om medicijnen te studeren. Hij droomde ervan neurochirurg te worden en gezondheidsprogramma’s op te zetten voor de armen op het platteland van Puno. ‘Als het aan mij ligt, zou ik ook sterven, want er zijn dagen dat ik de pijn niet aankan,’ zegt ze, terwijl de tranen over haar wangen stromen.
Ook volgens Samillán Sanga werden de dood van haar broer en de opstand in Peru veroorzaakt door discriminatie en vooroordelen. ‘We hebben gevoelens. Wij zijn mensen. We voelen. Huilen. Hebben emoties. En we lijden,’ aldus haar broer Raúl Constantino. De familie zegt te vrezen voor represailles van de regering, maar laat zich niet het zwijgen opleggen. ‘Ik hoop dat iemand dit leest en zich afvraagt: hoe gaat het met de familie Samillán Sanga?’ zegt María Ysabel. ‘De waarheid is dat we kapot zijn. Mijn familie wordt nooit meer hetzelfde.’
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week gaan we dieper in op de aanhoudende protesten in Peru, die de grote kloof tussen hoofdstad Lima en de regio blootleggen.
Hoe zijn de protesten ontstaan?
De afgelopen weken is de instabiele situatie in Peru steeds verder uit de hand gelopen, schrijftAmericas Quarterly. De protesten sinds de afzetting van toenmalig president Pedro Castillo, na zijn mislukte poging om het Congres op 7 december 2022 te ontbinden, zijn geëscaleerd. ‘Achter de onrust en repressie schuilt de kloof tussen de politieke elite in Lima en de publieke opinie in de meer inheemse, landelijke en arme regio’s van het land. De grote onenigheden bieden bovendien kansen aan potentiële autoritaire leiders’, analyseert het tijdschrift.
Castillo is gearresteerd en wordt vastgehouden in een voorarrest van achttien maanden. Zijn besluit om het Peruaanse parlement te ontbinden werd gezien als poging tot een staatsgreep. De ex-president was verwikkeld in meerdere corruptieonderzoeken en probeerde het Congres illegaal te ontbinden in de aanloop naar een geplande afzettingsstemming. ‘Zijn afzetting vormde de genadeklap in een jarenlange botsing tussen de uitvoerende en wetgevende macht van Peru’, aldusReuters.
Dina Boluarte, die na de afzetting van Castillo de eerste vrouwelijke president in de geschiedenis van Peru werd, verklaarde al snel dat zij in functie wilde blijven tot het einde van de ambtstermijn van haar voorganger in 2026. Aanhangers van Castillo beschouwden die wens als verraad. Boluarte had immers als vicepresident altijd volgehouden dat als Castillo zou worden afgezet, zij ook zou vertrekken.
Het Congres, de meest impopulaire staatsmacht van Peru, aldus AQ, steunde Boluarte, in de hoop langer in functie te blijven en een dure campagne uit te stellen. Inmiddels zijn de verkiezingen vervroegd naar april 2024.
De achterban van Castillo, voornamelijk campesinos (landarbeiders) uit het armere zuiden en de Andes-regio, gaat sindsdien de straat op uit onvrede met de afzetting van de voormalige vakbondsleider én met het langere aanblijven van Dina Boluarte. De protesten worden door Lima met harde hand aangepakt. Bij de demonstraties zijn, volgens cijfers van 5 februari, al negenenzestig mensen omgekomen, rapporteert onlinekrant Infobae.
De protesten vinden in het hele land plaats, maar het lang gemarginaliseerde, linkse zuiden van Peru is het epicentrum en ook de plaats van het ergste geweld.
De afgelopen twee maanden van politieke onrust hebben volgens Vox de volgende situatie opgeleverd: ‘demonstranten die gebouwen in brand steken, snelwegen, luchthavens en mijnen plat leggen en te maken krijgen met het gewelddadige optreden van de politie; tientallen doden en nog meer gewonden; en een vastgeroeste politieke klasse die blijkbaar niet bereid of in staat is om in te gaan op de politieke en economische eisen van het Peruaanse volk’.
In plaats daarvan bevindt Peru zich in een lelijke impasse, schrijftThe New York Times, waarbij de regering de demonstranten blijft afschilderen als ‘pionnen van drugshandelaren, illegale mijnwerkers en terroristische groeperingen die chaos willen zaaien’, aldus president Boluarte.
Wat willen de demonstranten?
De demonstranten hebben vier duidelijke eisen gesteld: het aftreden van president Dina Boluarte, de ontbinding van het Congres, nieuwe verkiezingen dit jaar en een referendum voor het opstellen van een nieuwe grondwet.
Gouverneurs in de zuidelijke regio’s in Ayacucho, Arequipa, Puno, Cusco en Apurímac eisen eveneens het aftreden van Boluarte. Veel toegangswegen naar steden in die regio’s, zoals Cuzco en de nabijgelegen toeristische attractie Machu Picchu, worden geblokkeerd door demonstranten. Net als veel regionale luchthavens.
‘In Ayacucho, waarde moorden door terroristen [van de communistische guerrillagroep Lichtend Pad] en militairen in de jaren tachtig nog vers in het collectieve geheugen liggen, waren zeven doden door toedoen van militairen op 15 december bijzonder bitter nieuws’, schrijft Americas Quarterly.
Terwijl in vorige Peruaanse regeringen – bijvoorbeeld in 2002 en 2009 – de dood van demonstranten aanleiding gaf tot het aftreden van het kabinet, is dat tot nu toe niet gebeurd. Het Congres lijkt niet bereid terug te krabbelen en algemene verkiezingen te vervroegen in een poging de sociale onrust te verkleinen.
Sinds Boluarte aan de macht is heeft ze in sommige steden een avondklok ingesteld en een aantal andere burgerlijke vrijheden, zoals het recht op vergadering en vrij verkeer, opgeschort in verband met de aanhoudende onrust. Nu de situatie is geëscaleerd, zeggen sommige Latijns-Amerikaanse politieke leiders en Amnesty International dat Boluarte en de Peruaanse politie hun boekje te buiten zijn gegaan.
Het gebruik van buitensporig geweld tegen demonstranten heeft de woede tegen de regering van Boluarte aangewakkerd. Mensenrechtengroeperingen beschuldigen de autoriteiten ervan vuurwapens te gebruiken tegen demonstranten en rookbommen te laten vallen vanuit helikopters. Volgens het leger hebben demonstranten wapens en zelfgemaakte explosieven gebruikt, bericht Reuters.
Het Openbaar Ministerie van Peru zei op 10 januari een onderzoek in te stellen naar Boluarte en leden van haar kabinet op beschuldiging van ‘genocide, moord met voorbedachten rade en het toebrengen van zwaar lichamelijk letsel’ tijdens de protesten.
Wat zijn de achterliggende oorzaken van de politieke onrust?
‘Wat begon als verontwaardiging en verdriet rond de arrestatie van Castillo en de benoeming van zijn vicepresident, Dina Boluarte, tot president, is uitgemond in grootschalige protesten in het Zuid-Amerikaanse land. De onrust weerspiegelt het gebrek aan politieke vertegenwoordiging dat veel Peruanen, vooral buiten de hoofdstad Lima, al tientallen jaren voelen’, schrijft Vox.
‘Dat gebrek aan vertegenwoordiging is de afgelopen jaren nog eens verergerd door de economische gevolgen van de pandemie en het gebrek aan toegang tot basisvoorzieningen zoals gezondheidszorg en kwaliteitsonderwijs. Nu is de situatie tot een kookpunt gekomen’, aldus de nieuwssite.
Deze onrust in het zuiden van Peru heeft diepe wortels. De grotendeels inheemse inwoners staan al eeuwen op gespannen voet met de mestizo en witte bevolking van de hoofdstad, die lange tijd de nationale politiek heeft gedomineerd, aldus Reuters. Hoewel de armoede de afgelopen decennia is afgenomen, blijft er een kloof in levensstandaard bestaan tussen de regio en de hoofdstad. Ondanks de plaatselijke rijkdom aan koper en gas in het zuiden, is de levensverwachting er nog altijd lager dan in Lima, mede door een hogere kindersterfte.
‘De instabiliteit in Peru neemt toe, en ondertussen blijft de politiek verdeeld’, schrijft AQ. Het land zit al enige tijd zonder functionerende politieke partijen, maar de situatie is nog erger geworden. ‘Het ontbreekt Peru niet alleen aan partijen, maar ook aan geloofwaardige politici die effectief kunnen regeren, het volk achter zich kunnen krijgen en bruggen kunnen slaan’, aldus het tijdschrift.
Peru heeft een moeilijke politieke periode achter de rug, met meerdere presidenten die de afgelopen jaren uit hun ambt zijn gezet. In 2020 had het land binnen vijf dagen drie presidenten.
De pandemie heeft aangetoond hoe slecht Peru in staat is om zijn burgers te helpen in tijden van nood, en miljoenen Peruanen verdienen de kost met informeel werk of in de illegale mijnbouw en smokkel. De politieke eisen van deze gemarginaliseerde burgers komen tot uiting in hun steun aan populistische figuren als Pedro Castillo, aldus AQ.
Castillo begon zijn carrière in de politiek als vakbondsleider. In 2021 werd hij tot president gekozen. Als ‘man uit de arme Andesregio Cajamarca en politiek buitenstaander in de besloten wereld van de politieke elite van Lima’, zoals Vox de afgezette president typeert, bood hij hoop aan arme, landelijke en inheemse Peruanen. Zij verwachtten dat de nieuwe president hen beter zou kunnen vertegenwoordigen en de heersende elites het hoofd zou kunnen bieden, schrijft Reuters.
Zullen de demonstraties tot politieke veranderingen leiden?
Na twee maanden van chaos belandt Peru in een spiraal van onbestuurbaarheid. In de jaren negentig kon er te midden van politieke onrust een autoritaire leider opstaan, Alberto Fujimori, met de belofte de orde te herstellen. Wat als er opnieuw een verlangen ontstaat naar een autoritair figuur, vraagt Americas Quarterly zich af.
‘De regering van Boluarte laat zien dat er in Lima en onder het establishment van Peru behoefte is aan een beleid met ijzeren vuist. Wat nog moet worden afgewacht is of er een competente, autoritaire figuur zal opstaan die van de situatie zal profiteren’, aldus het kwartaalblad.
De woede onder de demonstranten gaat nu dieper dan onvrede over wie het land bestuurt. ‘Er is diepgaande frustratie over de jonge democratie in Peru’, schrijftThe New York Times. Aanvankelijk streefden de demonstranten vooral naar machtsherstel voor Castillo of naar vervroegde nieuwe verkiezingen. Nu willen ze iets veel groters: een nieuwe grondwet.
De demonstranten vinden dat het huidige systeem van corruptie, straffeloosheid en wanbeheer te wijten is aan de grondwet uit het Fujimori-tijdperk. Zijn autoritaire bewind zorgde ervoor dat het land in de jaren negentig in rap tempo een neoliberale transformatie onderging.
De protesten in Chili van 2019, waarmeeThe Economist de huidige protesten in Peru vergelijkt, hebben inderdaad geleid tot een nieuw verkozen orgaan dat de taak kreeg een nieuwe grondwet op te stellen. Alleen werd deze vorig jaar per referendum weggestemd door het Chileense volk.
Tot nu toe lijkt het niet waarschijnlijk dat Peru een nieuwe grondwet zal krijgen. Ondanks de roep om nieuwe verkiezingen heeft het Congres van Peru herhaaldelijk het voorstel verworpen om deze te verplaatsen naar december 2023. Op dit moment is er ‘geen zicht op een politiek compromis – en evenmin op een einde aan het geweld’, meentVox.
De grote verliezer van deze politieke impasse is ‘een samenleving die in minder dan zestig dagen negenenzestig levens heeft verloren en die dringend behoefte heeft aan duidelijke antwoorden van de politiek om het land op een vreedzaam en democratisch pad te brengen’, aldus Infobae.
Honderden toeristen zijn vast komen te zitten op Machu Picchu nadat de toeristische trekpleister in Peru werd gesloten door de autoriteiten, schrijft La Republica. In de stad Cusco, de dichtstbijzijnde grote stad, wordt al wekenlang zwaar geprotesteerd en de situatie zou niet veilig zijn voor toeristen en buitenlanders. Enkele toeristen besloten na de aankondiging terug te gaan, anderen zijn later geëvacueerd door reddingswerkers.
Demonstranten blokkeerden eerder al een belangrijke trein richting Machu Picchu. Ook andere wegen in de regio zijn geblokkeerd door betogers, die eisen dat de in december afgezette en gearresteerde ex-president Pedro Castillo wordt vrijgelaten. Castillo werd afgezet omdat hij probeerde het parlement te ontbinden en met name in de provincies waar zijn aanhang groot is, zoals Cusco, zijn de protesten zeer hevig geweest.
Interim-president Dina Boluarte, die voorlopig nog de steun heeft van het Congres, heeft hard gereageerd op de betogingen. Tot nu toe zijn er zestig doden gevallen. Ook zijn er tal van gewonden en arrestaties door de politie, die beschuldigd wordt van repressie en geweld. Boluarte heeft al laten weten van geen wijken te willen weten, en zet betogers vooral weg als vandalen.
Twee ministers stappen op uit protest tegen harde repressie
De Peruaanse president Dina Boluarte heeft vrijdagavond in een boodschap aan de natie aangekondigd dat zij op haar post zou blijven, meldt La República. De voormalig vicepresident wordt geconfronteerd met een aanhoudende politieke crisis die haar land teistert en demonstraties die sinds december al meer dan veertig doden hebben geëist. Voorafgaand aan haar toespraak waren twee ministers opgestapt uit protest tegen de repressie tegen de aanhangers van haar voorganger Pedro Castillo, die op 7 december werd afgezet na een couppoging.
‘Wanneer het nageslacht zich dit moment herinnert, zal worden gezegd dat we nooit hebben opgegeven, dat we aan ieders verwachtingen hebben voldaan en dat vrede, dialoog en een sterke wil om samen te werken voor ons geliefde land boven alles hebben gezegevierd,’ verklaarde Boluarte in een vurige toespraak.
Ondanks de noodtoestand, die zaterdag is afgekondigd en gedurende dertig dagen van kracht is in de hoofdstad Lima en drie andere regio’s, houden de protesten aan. In Lima is op zondag 15 januari een groep demonstranten die het aftreden van president Dina Boluarte eisen ‘opnieuw de straat opgegaan’, aldus La República in een tweede artikel. De noodtoestand ‘is een reactie op de ernstige gevolgen van de botsingen tussen demonstranten, politie en militairen’, schrijft het Peruaanse dagblad.
Bij demonstraties zijn sinds december 40 doden gevallen
In Peru heeft de nationale openbaar aanklager een onderzoek naar ‘genocide’ geopend tegen president Dina Boluarte wegens het overheidsgeweld tijdens de demonstraties. Het onderzoek betreft handelingen ‘gepleegd tijdens de demonstraties van december 2022 en januari 2023 in de regio’s Apurímac, La Libertad, Puno, Junín, Arequipa en Ayacucho’, meldde El Comercio dinsdag.
Bij antiregeringsbijeenkomsten zijn sinds december veertig mensen omgekomen. De demonstranten eisen het vertrek van president Dina Boluarte, die Pedro Castillo is opgevolgd als staatshoofd, en het onmiddellijk afroepen van vervroegde verkiezingen.
Ook de kabinetschef Alberto Otárola en de ministers van Binnenlandse Zaken, Víctor Rojas, en van Defensie, Jorge Chávez, zijn onderwerp van onderzoek. Naast ‘genocide’ zijn de verdenkingen ‘moord met voorbedachten rade’ en ‘zwaar lichamelijk letsel’. In een verklaring op Twitter zei de president dat ze het besluit van het Openbaar Ministerie om een vooronderzoek in te stellen naar de gebeurtenissen tijdens de demonstraties van december 2022 ‘verwelkomt’, aldus El Comercio.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
