Het is voor het eerst dat Polen Russische drones neerhaalt
Het Poolse leger heeft woensdag meer dan tien vliegende objecten op de radar waargenomen tijdens een Russische aanval op het westen van Oekraïne. Polen besloot de Russische drones neer te halen omdat ze een bedreiging vormden voor de Poolse bevolking.
Het is voor het eerst dat Polen Russische drones neerhaalt, hoewel het Poolse luchtruim al meerdere malen door Rusland is geschonden.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘De bevolking werd opgeroepen thuis te blijven’, meldt de Süddeutsche Zeitung. De belangrijkste luchthaven van Warschau, Chopin, werd gesloten, volgens de website van de Amerikaanse Federal Aviation Administration (FAA) vanwege ‘onvoorziene militaire activiteiten die verband houden met de staatsveiligheid’.
In augustus had Warschau een protestnota naar Moskou gestuurd na de val en explosie van een drone in het oosten van het land waarin het incident werd bestempeld als een ‘opzettelijke provocatie’.
Zijn coalitie heeft een solide meerderheid in het parlement
‘Na de pijnlijke nederlaag van zijn politieke partij bij de presidentsverkiezingen van 1 juni’ heeft de pro-Europese Poolse premier Donald Tusk woensdag een vertrouwensstemming in het parlement gewonnen, met 243 stemmen tegen 210, meldt de Europese editie van Politico. De uitkomst van deze stemming stond buiten kijf – de regeringscoalitie heeft een solide meerderheid in het parlement – maar Tusk wilde ‘zijn mandaat versterken na de overwinning van de nationalist Karol Nawrocki op Rafał Trzaskowski, zijn favoriete centristische kandidaat’, aldus de website.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Ondanks deze vertrouwensstemming zal de regering-Tusk het niet gemakkelijk hebben, aangezien de president de mogelijkheid heeft om zijn veto uit te spreken over wetten die door het parlement zijn aangenomen. Nawrocki en zijn premier zijn het echter over vrijwel alle kwesties oneens, zowel op binnenlands als op internationaal vlak, van het recht op abortus tot steun aan Oekraïne, en van de rechten van lhbtiq+-ers tot kwesties rond de rechtsstaat, waarop Brussel de vinger legt.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar de Poolse verkiezingen. In Polen is er een eerste stemronde geweest en op 1 juni zal de tweede stemming worden gehouden. Wie doen er allemaal mee en wat staat er op het spel?
Wie zijn de belangrijkste kandidaten?
In de eerste ronde van de Poolse verkiezingen waren vooral vier namen van belang: Karol Nawrocki, Rafał Trzaskowski, Sławomir Mentzen en Szymon Hołownia.
Karol Nawrocki is de kandidaat die de conservatieve en nationalistische partij Prawo i Sprawiedliwość (Wet en Rechtvaardigheid, afgekort tot PiS) vertegenwoordigt. Hij is geen lid van de partij, maar PiS wil graag een nieuw gezicht presenteren in de hoop zo meer invloed te krijgen. Nawrocki’s campagne is ontsierd door controverses, schrijft AP News.
Zo onthulden journalisten dat hij in 2018 onder het pseudoniem Tadeusz Batyr een boek heeft gepubliceerd over een beruchte gangster. In een televisie-interview prees Batyr – met een geblurd gezicht en een andere stem – het boek van Nawrocki zonder te onthullen dat ze dezelfde persoon waren.
Rafał Trzaskowski is de kandidaat van de liberale partij Platforma Obywatelska (Burgerplatform, afgekort tot PO), de partij van de huidige premier Donald Tusk. Hiervoor was hij burgemeester van Warschau. Zijn aanhangers roemen zijn pro-Europese houding en zijn rol in de modernisering van Warschau, waar tijdens zijn ambtstermijn veel is geïnvesteerd in infrastructuur en cultuur.
Trzaskowski’s liberale standpunten – met name zijn steun voor lhbtiq+-rechten en deelname aan Pride-parades – stuiten op weerstand bij sommige kiezers, vooral buiten de steden en op het platteland. Verder wordt hij ervan beschuldigd inefficiënte investeringen te hebben gedaan en geld te hebben verkwist in zijn tijd als burgemeester van Warschau, aldus AP News.
Trzaskowski’s steun voor lhbtiq+-rechten en deelname aan Pride-parades stuiten op weerstand bij sommige kiezers
Sławomir Mentzen is kandidaat namens de partij Nowa Nadzieja (Nieuwe Hoop), die samen met Ruch Narodowy (Nationale Beweging) deel uitmaakt van de extreemrechtse coalitie Konfederacja Wolność i Niepodległość (Confederatie voor Vrijheid en Onafhankelijkheid). Mentzen is sociaal-conservatief en pleit voor een verbod op abortus, zelfs bij verkrachting, maar is ook economisch libertair en voorstander van lage belastingen en ondernemers. Dat standpunt plaatst hem dichter bij het Burgerplatform dan kiezers van PiS, die voorstander zijn van een verzorgingsstaat, volgens Politico.
Verder is Mentzen fel tegen de EU en de NAVO. ‘Als ik mijn zin krijg, zult u nooit lid worden van de NAVO, zult u onze soldaten niet krijgen en zult u geen enkele vorm van bijstand meer krijgen in Polen,’ zei Mentzen eerder deze maand tegen de Oekraïners, geciteerd door Politico.
Szymon Hołownia is een voormalige televisiepersoonlijkheid die de overstap maakte naar de politiek. Zijn politieke reis begon met zijn kandidatuur voor de presidentsverkiezingen van 2020, waar hij bijna 14 procent van de stemmen haalde en als derde eindigde.
In 2020 richtte Hołownia de beweging Polska 2050 (Polen 2050) op, die zich ontwikkelde tot een rechts-centristische politieke partij. Bij de verkiezingen van 2023 sloeg de partij de handen ineen met de conservatieve agrarische Poolse Volkspartij om de Derde Weg-coalitie te vormen, die zich vervolgens aansloot bij de coalitie van Tusk. Hołownia werd verkozen tot voorzitter van de Sejm, het lagerhuis van het Poolse parlement.
Wat zijn de resultaten van de eerste ronde?
Op zondag 18 mei vond de eerste stemronde plaats. De stemming was tevens een referendum over de regering-Tusk, die in december 2023 werd gevormd nadat er een einde was gekomen aan de acht jaar durende heerschappij van de PiS, gekenmerkt door ondermijning van de rechterlijke macht en de media, schrijft Al-Jazeera.
De uitslag van de eerste ronde zal een tegenvaller zijn geweest voor Trzaskowski, aldus de Ierse omroep RTÉ. ‘Maandenlang had hij consequent een voorsprong van 4 à 7 procent op zijn naaste rivaal Karol Nawrocki. Maar net als de Roemeense kiezers afgelopen zondag leverden de Poolse kiezers ook een resultaat dat de opiniepeilers verraste.’
Nawrocki won 29,7 procent van de stemmen en volgt Trzaskowski, die de peiling aanvoert met 31,2 procent, nu op de voet. Mentzen boekte met bijna 15 procent van de stemmen ook een uitstekend resultaat en eindigde als derde. Hij sprak zelf van ‘het grootste succes in de geschiedenis van onze gemeenschap, zowel in procenten als in absolute aantallen stemmen’, citeert de Poolse nieuwssite Gazeta.
Volgens RTÉ spreekt Mentzens mix van libertarische politiek en sociaal conservatisme met name jonge mannelijke kiezers aan. Meer dan een op de drie jonge mannen tussen de achttien en negenentwintig jaar en een op de vier mannen tussen de dertig en negenendertig jaar stemde op hem. ‘Veel kiezers van Mentzen zouden Nawrocki in de tweede ronde kunnen steunen, simpelweg omdat hij de enige conservatieve kandidaat is die nog in de race zit. In dat geval zou Nawrocki in de tweede ronde bijna 50 procent van de stemmen kunnen behalen’, analyseert RTÉ.
Mentzens mix van libertarische politiek en sociaal conservatisme spreekt met name jonge mannelijke kiezers aan
Of Mentzen Nawrocki zal steunen, is echter nog de vraag. ‘De Confederatie heeft sinds de verkiezingscampagne van 2023 consequent verklaard niet met PiS te zullen samenwerken’, aldus de Ierse zender.
Grzegorz Braun, een nog extremere rechtse kandidaat dan Mentzen die door Politico wordt omschreven als een ‘antisemitische oproerkraaier’, verbaasde vriend en vijand door 6,3 procent van de stemmen in de wacht te slepen. ‘Dit betekent dat 21 procent van de Poolse kiezers afgelopen zondag op een extreemrechtse kandidaat heeft gestemd, wat een doorgaande verschuiving naar radicaal-rechts in de Poolse politiek weerspiegelt’, schrijft RTÉ. Szymon Hołownia eindigde met 4,8 procent als vijfde en heeft zich al achter Trzaskowski geschaard.
Het verkiezingsresultaat van de eerste ronde voldoet aan de verwachtingen van de opiniepeilers. Zowel Trzaskowski als Nawrocki hebben geen meerderheid van 50 procent gehaald, wat betekent dat de twee kandidaten het op 1 juni in de tweede ronde tegen elkaar zullen opnemen.
Wat zijn de grote verkiezingsthema’s?
Een cruciaal thema bij de verkiezingen is hoe de veiligheid van Polen kan worden vergroot in een snel veranderende wereld, waarin Rusland oorlog voert tegen buurland Oekraïne. Polen is een van de meest fervente supporters van Oekraïne en beschikt over een sterk leger.
Trzaskowski, die wordt gezien als een progressief, wil de defensie-uitgaven verhogen tot 5 procent van het bbp en de Poolse wapen- en technologie-industrie ontwikkelen. Ook staat hij vierkant achter Oekraïne, net als de huidige PO-premier Donald Tusk. Zo zei hij eerder dit jaar nog dat Oekraïne in de NAVO en de EU thuishoort en anders in de ‘klauwen van Vladimir Poetin terecht zal komen’, aldus Telewizja Polska (TVP).
Dit in tegenstelling tot Karol Nawrocki, die in februari dit jaar verklaarde dat een onvoorwaardelijk EU-lidmaatschap van Oekraïne onaanvaardbaar zou zijn, zoals TVP in datzelfde artikel aanhaalt. Historicus en academicus Karolina Wigura vertelt in een interview met Sky News dat Nawrocki weleens anti-Oekraïense retoriek heeft gebruikt die vergelijkbaar is met de taal die de vorige PiS-regering bezigde. Ze weet ook hoe dat komt.
‘Er heerst een zekere vermoeidheid in de Poolse samenleving als gevolg van de instroom van Oekraïners, wat vanuit sociologisch oogpunt volkomen logisch is. Dat overkomt elk land dat in relatief korte tijd een grote groep migranten opvangt. Maar Oekraïners zijn uiterst goed geïntegreerd,’ vertelt Wigura aan Sky News. Ze verwacht niet veel veranderingen in het feitelijke beleid en de praktische invulling van het Poolse veiligheidssysteem als Nawrocki aan de macht komt. ‘Andere retoriek, maar dezelfde kern.’
‘Er heerst een zekere vermoeidheid in de Poolse samenleving als gevolg van de instroom van Oekraïners’
Migratie is een ander belangrijk thema in de aanloop naar de verkiezingen. Alle kandidaten, inclusief de progressieve Trzaskowski, lijken stevigere taal te hanteren in reactie op de opiniepeilingen, aldus Wigura. ‘Bijna alle kandidaten, op een paar uitzonderingen na, zijn van mening dat Polen hard moet optreden tegen verdere migratie,’ vertelt ze.
Trzaskowski steunt het standpunt van de Tusk-regering over strengere grenscontroles om illegale migratie tegen te gaan. In maart nam de regeringscoalitie wetgeving aan om het recht op asiel voor illegale migranten die vanuit Wit-Rusland Polen binnenkomen, op te schorten. ‘Dit bewijst dat de huidige regeringscoalitie nog harder kan optreden tegen immigratie dan PiS’, merkt RTÉ op. Volgens de Ierse zender zijn linkse en liberale kiezers ontevreden over Trzaskowski’s ruk naar rechts op het gebied van immigratie en zou dit hem best wat stemmen kunnen kosten.
Een derde verkiezingsthema is abortus. Polen heeft een van de strengste abortuswetten van Europa en staat abortus alleen toe bij verkrachting, incest of als het leven van de moeder gevaar loopt. Volgens Wigura was de verkiezingswinst van het Burgerplatform in 2023 vooral te danken aan zijn abortusstandpunt. Maar de meningen binnen de coalitie lopen uiteen en ook binnen de regering zijn er veel verschillende standpunten. Hoogleraar Aleks Szczerbiak denkt dat veel mensen teleurgesteld zijn in Tusk ‘omdat het hem niet is gelukt de draconische abortuswetgeving in Polen te versoepelen’, zegt hij in een interview met Politico.
‘Veel mensen zijn teleurgesteld in Tusk omdat hij de strenge abortuswet in Polen niet heeft kunnen versoepelen’
Dit kan volgens AP News nadelige gevolgen hebben voor het Burgerplatform. ‘Trzaskowski zou gevoelig kunnen zijn voor de apathie van centristische en progressieve kiezers, die gefrustreerd zijn over Tusks onvermogen om belangrijke campagnebeloftes na te komen, zoals het versoepelen van de strenge abortuswetgeving in Polen.’ Trzaskowski is voorstander van een verruiming van de abortuswet, maar heeft abortus dit keer niet centraal gesteld in zijn campagne.
Nawrocki is tegen iedere intrekking van recente wetten die de toegang tot abortus beperken. Een groot deel van de Poolse bevolking is rooms-katholiek en heeft conservatieve standpunten over abortus. Volgens RTÉ zou dat in zijn voordeel kunnen werken. ‘Poolse verkiezingen worden gewonnen in de kleine steden in Polen, niet in de grote steden waar liberale, linkse en centrumrechtse kandidaten een ruime mate van steun genieten. Kiezers in kleine steden en op het platteland van Polen vormen ongeveer 40 procent van het electoraat en de meerderheid van hen zal waarschijnlijk het sociaal-conservatieve programma van Nawrocki steunen.’
Volgens Al-Jazeera hangt er veel af van de verkiezingsuitslag op 1 juni. ‘In Polen heeft de president het recht om wetten te vetoën, dus de winnaar heeft directe invloed op de vraag of Tusks pro-EU-regering haar agenda kan uitvoeren. Buitenlands beleid, justitiële hervormingen en burgerrechten staan allemaal op het spel. Een overwinning van Trzaskowski in de tweede ronde zou Tusks regering in staat kunnen stellen een agenda uit te voeren die onder meer de door PiS geïntroduceerde justitiële veranderingen terugdraait, die volgens critici de onafhankelijkheid van de rechtbanken hebben ondermijnd. Wint Nawrocki echter, dan zal de impasse die bestaat sinds Tusk in 2023 premier werd, voortduren.’
‘Buitenlands beleid, justitiële hervormingen en burgerrechten staan allemaal op het spel’
Eén ding is uit de eerste stemronde duidelijk geworden, aldus RTÉ. ‘Het extreemrechtse deel van Polen is in opkomst en doet het beter dan kandidaten van de kleinere linkse en centrumrechtse partijen.’ Gezien deze tendens en de geringe voorsprong van het Burgerplatform kan het nog alle kanten op. ‘De verkiezingsstrijd, die een paar weken geleden nog in handen leek te zijn van Trzaskowski, zal op 1 juni waarschijnlijk tot het laatste moment spannend blijven.’
De Poolse oppositie organiseerde zondag een enorme rally in Warschau en andere steden, waarbij meer dan een miljoen mensen aanwezig waren, meldt Politico en spreekt van de grootste bijeenkomst in de geschiedenis van Polen. Volgens regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) ging het slechts om 60.000 mensen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De ‘Mars van miljoenen harten’, werd georganiseerd door voormalig premier Donald Tusk, die aan het hoofd staat van het grootste oppositieblok de Burgercoalitie, en was bedoeld om kiezers te mobiliseren in de aanloop naar de verkiezingen. Maar de sfeer was twee weken voor de verkiezingen ‘eerder somber dan triomfantelijk’, schrijft Politico, omdat ‘de regerende partij, Recht en Rechtvaardigheid (PiS), nog steeds een aanzienlijke voorsprong heeft in de peilingen’. Volgens een enquête van de nieuwswebsite is 38 procent van de Polen van plan om op PiS te stemmen, terwijl de Burgercoalitie op 30 procent staat.
Tijdens zijn toespraak in Warschau benadrukte Tusk dat de Polen willen breken met PiS, dat jarenlang bittere gevechten heeft gevoerd met Brussel over beschuldigingen dat de partij de rechtsstaat en democratie ondermijnt dankzij radicale veranderingen in het rechtssysteem. ‘Europa leeft in de hoop dat Polen weer een 100 procent Europees land wordt, democratisch en vrij,’ zei de voormalig voorzitter van de Europese Raad. Maar voor een nederlaag van PiS over twee weken moet er veel veranderen, merkt Politico op.
Importstop geldt ook voor melk, eieren en pluimvee uit Oekraïne
De regering van Polen heeft besloten de invoer van graan uit Oekraïne tijdelijk een halt toe te roepen. Minister van Ontwikkeling Waldemar Buda gaf zaterdag ook documenten vrij waarin staat dat Oekraïense melk, eieren en pluimvee tot 30 juni niet in Polen zullen worden toegelaten, meldde de onafhankelijke Russische website Meduza. De leider van de regerende partij, Jaroslaw Kaczynski, zei dat de maatregel bedoeld was om ‘een ernstige crisis in de Poolse landbouwsector’ te voorkomen.
Oekraïens graan bestemd voor het buitenland wordt doorgevoerd naar de Europese Unie sinds de traditionele exportroute via de Zwarte Zee werd geblokkeerd door de Russische invasie. Maar door logistieke problemen hebben de graanvoorraden zich in Polen opgestapeld, waardoor de lokale prijzen zijn gedaald. Dat heeft geleid tot protesten van boeren en het aftreden van de Poolse minister van Landbouw.
Een week geleden sloten Kyiv en Warschau nog een akkoord over de doorvoer van Oekraïens graan
Vorige maand hebben Polen en vier andere Midden-Europese landen de EU om hulp gevraagd bij het zoeken naar een oplossing voor het probleem dat wordt veroorzaakt door de lage Oekraïense graanprijzen. Ook Hongarije heeft besloten de import van Oekraïens graan te verbieden.
Kaczynski benadrukte dat Polen ondanks de importstop ‘een onveranderde vriend en bondgenoot van Oekraïne’ blijft. Maar, voegde hij eraan toe, ‘de plicht van elke staat, elke regering – elke goede in ieder geval – is om de belangen van zijn eigen burgers te beschermen.’
Het Oekraïense ministerie van Landbouw toonde zich teleurgesteld over het besluit van Polen en zegt dat het in strijd is met eerdere overeenkomsten tussen beide landen. Nog maar een week geleden sloten Kyiv en Warschau een akkoord over de doorvoer van Oekraïense tarwe, maïs, zonnebloempitten en koolzaad over Pools grondgebied tot 1 juni 2023.
De rechtbank van Gdansk heeft Stefan Wilmont, de moordenaar van oud-burgemeester Pawel Adamowicz, veroordeeld tot levenslang, meldt Gazeta Wyborcza. Daarmee heeft de rechtbank voldaan aan de eis van het Openbaar Ministerie. Het vonnis is niet definitief, wat betekent dat de veroordeelde nog in hoger beroep kan gaan.
Aan niets was te merken dat de verdachte spijt had van zijn daad. Zwijgend en met een glimlach op zijn gezicht hoorde hij het vonnis aan, aldus de Poolse krant. De moord zou een vergeldingsactie zijn voor de in zijn ogen onterechte gevangenisstraf van vijfenhalf jaar die hem in 2013 wegens een bankoverval werd opgelegd. Wilmont wilde de schijn wekken dat hij aan schizofrenie leed en daarom ontoerekeningsvatbaar was, maar daar ging de rechter niet in mee.
Volgens veel mensen speelde de haatcampagne van de conservatieve regeringspartij PiS een belangrijke rol bij de moord
‘Pawel Adamowicz zal altijd in herinnering blijven. En ik hoop dat de dader zo spoedig mogelijk zal worden vergeten,’ aldus weduwe Magdalena. ‘Het gezegde luidt dat de tijd alle wonden heelt. Dat is voor een groot deel waar, maar het familietrauma blijft. Met deze uitspraak is de zaak nog niet afgesloten. Gezien de hoge straf zal de verdachte vast en zeker in hoger beroep gaan,’ stelde Piotr, broer van het slachtoffer.
Op 13 januari 2019 hield Adamowicz, destijds burgemeester van Gdansk, een toespraak ter gelegenheid van het Groot Benefiet- en Kerstorkest (WOSP), de grootste liefdadigheidsorganisatie van Polen. Wilmont kwam het podium op lopen en stak hem neer met een mes. Adamowicz werd met spoed afgevoerd en overleed een dag later in het ziekenhuis. Volgens veel mensen speelde de haatcampagne van de conservatieve regeringspartij PiS tegen de lhbti-gemeenschap een belangrijke rol bij de moord. Adamowicz stond bekend als een vurig pleitbezorger van lhbti-rechten.
EU reageert positief op hervorming rechterlijke macht
Het Poolse parlement heeft gestemd voor een amendement op de wet over de bevoegdheden van het Poolse Hooggerechtshof, zo berichtte het Poolse weekblad Tysolafgelopen vrijdag. Dit onder de aanhoudende druk van de EU, waarmee Polen al een tijdlang in de clinch ligt vanwege de omstreden justitiële hervormingen die het land heeft doorgevoerd. Sinds de ultraconservatieve partij Recht en Gerechtigheid (PiS) er aan de macht is, is de onafhankelijkheid van rechters namelijk drastisch ingeperkt, tot ongenoegen van de EU, die dit beschouwt als een schending van democratische beginselen.
Na de stevige en verhitte debatten van de afgelopen dagen werd het amendement met 203 stemmen voor, 52 tegen en 189 stemonthoudingen uiteindelijk aangenomen. 198 van de 203 stemmen voor waren afkomstig van de regeringspartij PiS, terwijl van de partij Solidarna Polska, coalitiepartner in de regering, iedereen tegenstemde. De oppositie bracht helemaal geen stem uit.
Europa zal het verloop van de wetswijzigingsprocedure nauwlettend in de gaten houden
Het aangenomen amendement houdt in dat rechtszaken over tucht en rechterlijke onschendbaarheid niet meer door het Hooggerechtshof, maar door de Hoogste Administratieve Rechtbank worden afgehandeld. Ook krijgt deze rechtbank nu zelf de bevoegdheid om de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van een rechter te toetsen, terwijl daarvoor eerst een rechtszaak gestart moest worden.
Hoewel het aangenomen amendement tot vreugde stemt bij de Europese Commissie, die al lange tijd ernaar uitzag dat Polen stappen zou ondernemen om de rechterlijke onafhankelijkheid te waarborgen, is de kous hiermee nog niet af, zo meldde Tysoleven later. Europa zal het verloop van de wetswijzigingsprocedure nauwlettend in de gaten houden en, wanneer de wetswijziging in Polen eenmaal doorgevoerd is, nagaan in hoeverre de gewijzigde wet voldoet aan de Europese normen inzake rechterlijke onafhankelijkheid, aldus de woordvoerder van de Europese Commissie, Christian Wigand.
Ordo Iuris, een ultraconservatieve Poolse katholieke organisatie die juridische procedures voert om abortus en echtscheidingen te verbieden, en lhbtq-rechten in te perken, dreigt uiteen te vallen. Poolse media onthulden dat twee van haar topleden betrokken waren bij een buitenechtelijke affaire.
Balkan Insight schreef in juni vorig jaar: ‘Polen heeft onlangs de krantenkoppen gehaald door abortus vrijwel te verbieden, gemeentelijke anti-lhbtq-resoluties aan te nemen en zelfs door te proberen de regionale oppositie tegen vrouwenrechten te coördineren. De ngo Ordo Iuris speelde een belangrijke rol in deze recente conservatieve blitzkrieg. De mensen die de organisatie leiden zijn jong en activistisch. Ze behoren tot de generatie die is geboren in de jaren negentig.’
Balkan Insight sprak zelfs van een symbiose tussen de conservatief-nationalistische regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) en Ordo Iuris. ‘Onder PiS-politici heeft Ordo Iuris een luisterend oor gevonden voor haar ideeën. Haar conservatieve pleidoeien heeft de Poolse regering geholpen een verhaal van “verzet tegen het Westen” te construeren, waar Warschau ruimschoots gebruik van maakt in zijn voortdurende confrontatie met de EU.’
De moederorganisatie van Ordo Iuris wordt er in verschillende landen van beschuldigd een religieuze sekte te zijn
‘Ordo Iuris heeft een belangrijke rol gespeeld bij het bijna totale abortusverbod in Polen en invloed gehad op de totstandkoming van “lhbtq-vrijezones”. Nu heeft Ordo Iuris zijn zinnen gezet op het moeilijker maken voor echtparen om te scheiden’, schreef Vice enkele maanden later.
De organisatie is niet alleen Pools, maar maakt deel uit van een veel groter ultraconservatief netwerk, zo blijkt uit het boek This Is War – Women, Fundamentalists and the New Middle Ages uit 2020, van de Poolse journaliste Klementyna Suchanow. Ze beschrijft hoe Ordo Iuris werd opgericht door leden van de Piotr Skarga-vereniging, de Poolse tak van het ultrakatholieke netwerk Tradition, Family, Property (TFP), dat ontstond in Brazilië en dat er in verschillende landen van wordt beschuldigd een religieuze sekte te zijn.
Vorig jaar publiceerden wij een artikel over de wereldwijde tentakels van TFP. Volgens Suchanow gebruiken zowel Ordo Iuris als de Piotr Skarga-vereniging het logo met een gouden leeuw van TFP, werken ze gezamenlijk aan acties en zijn enkele individuen actief in beide groepen.
Hypocrisie
Polen is inmiddels in de ban van een seksschandaal dat Ordo Iuris op stelten heeft gezet, volgens berichtgeving in de gezaghebbende Poolse krant Gazeta Wyborcza. Gezien de nauwe banden die katholieke fundamentalistische organisatie onderhoudt met toppolitici van de regeringspartij PiS, zullen ook in regeringsgebouwen de wenkbrauwen gefronst worden.
Volgens de krant vond een paar maanden geleden een stille breuk plaats binnen Ordo Iuris, maar is nu duidelijk geworden dat de belangrijkste reden hiervoor een seksschandaal is. Daarbij zouden de voormalige vicepresident van de organisatie, Tymoteusz Zych en Karolina Pawłowska, de directeur van het Ordo Iuris International Law Centre, betrokken zijn. Als gevolg van het schandaal hebben meer dan een dozijn mensen Ordo Iuris verlaten, waaronder Zych en Pawłowska. Op een persconferentie maakten ze plannen bekend om een nieuwe organisatie te lanceren: The Logos Institute. Ondertussen ontploften sociale media in Polen met grappen, memes en felle discussie over het schandaal.
Gazeta Wyborcza sprak met een aantal betrokkenen die in de loop der jaren door de mangel zijn gehaald door Ordo Iuris.
‘Deze organisatie is medeverantwoordelijk voor de hel die Poolse vrouwen doormaken’
‘Hypocrisie is één ding, maar de totale zelfingenomenheid en domheid van deze jonge mensen die menen het recht te hebben om het leven van anderen te regelen, is iets heel anders. Ik hoop dat hun geweten tot hen zal spreken, dat ze bepaalde dingen zullen overdenken. Ze betalen nu de prijs voor hun overmoed. Ik heb er geen enkele moeite mee om ze te veroordelen. Ik heb geen enkele sympathie voor hen. Ze waren het gezicht van Ordo Iuris‘, zegt Klementyna Suchanow tegen Gazeta Wyborcza over Zych en Pawłowska. Ordo Iuris spande een rechtszaak tegen haar aan vanwege haar boek This is War.
Parlementslid Hanna Gill-Piątek werd vorig jaar aangeklaagd door Zych omdat ze had gewezen op mogelijke belangenverstrengeling. Een van de organisaties onder leiding van Zych had 200.000 zloty, zo’n 45.000 euro, aan subsidies ontvangen van een overheidsinstantie. Zych bleek in de toekennende raad van die instantie te zitten.
Over de berichtgeving rond het schandaal zegt ze: ‘In dit geval is het moeilijk om van een inbreuk op de privacy te spreken. Ordo Iuris dringt aan op een verbod op echtscheiding en nu blijken ze er zelf mee te maken te hebben: dit is belangrijke informatie voor het algemeen belang want deze mensen beïnvloeden en vormen het recht in Polen.’
Conventie van Istanboel
‘Zych vindt dat het doen van concessies aan lhbtq-gemeenschappen een bedreiging is voor het huwelijk en het traditionele gezinsmodel. Naar mijn mening moet deze hypocrisie openbaar worden gemaakt. Het publiek heeft het recht er kennis van te nemen. Deze organisatie is medeverantwoordelijk voor de hel die Poolse vrouwen doormaken’, zegt activist Bart Staszewski. Hij moest de afgelopen tijd 3,2 duizend kilometer door het land reizen om bij de hoorzittingen te verschijnen voor zaken die Ordo Iuris valselijk tegen hem had aangespannen. Alle zaken werden geseponeerd. ‘Ik hoop dat dit schandaal Ordo Iuris ernstig zal verzwakken. Het zijn gevaarlijke radicalen’, aldus Staszewski.
‘Ze zijn in hun eigen val gelopen’, vindt parlementslid Hanna Gill-Piątek. Ik weet niet welke effecten dit op lange termijn zal hebben. In het begin barstte het internet van de grappen over dit hele schandaal, maar het gaat om meer dan alleen memes. Iedereen heeft het er inmiddels over. Het lijkt mij dat Ordo Iuris aan geloofwaardigheid zal inboeten. Misschien moeten ze zelfs hun naam veranderen, omdat dit hen zal blijven aankleven. Dit is hoe je eindigt als je de slaapkamers van mensen probeert binnen te dringen, concludeert ze, verwijzend naar wetgeving die onder invloed van Ordo Iuris is ontstaan.
‘Pr-technish is dit een ramp en hun geloofwaardigheid is vrijwel nihil’
‘Leden van deze conservatieve netwerken zijn vaak erg jong en onervaren’, zegt Klementyna Suchanow. ‘Ze werden aangeworven tijdens hun studententijd. Ze meenden te weten hoe het leven eruit hoort te zien, maar in de loop der jaren bleek dat ze niet per se gelijk hadden. Ze zijn in de val gelopen van hun eigen makelij. Zo was mevrouw Pawłowska een tegenstander van de Conventie van Istanboel [Het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld]. Nu gaat ze scheiden. Laat haar zich nu maar even die vrouwen voorstellen die zich in een veel moeilijkere situatie bevinden dan zij en vertel hen dan nog eens dat ze getrouwd moeten blijven.’
Volgens Klementyna Suchanow is dit niet het einde van de ultraconservatieve beweging: ‘Dit is misschien het begin van het einde, maar het zijn slimme mensen. Ze maken deel uit van een sterk internationaal netwerk. Een plaatselijk schandaal is niet genoeg om ze ten val te brengen. Al zal deze echtscheidingskwestie zeker terugkomen, want pr-technish is dit een ramp en hun geloofwaardigheid is vrijwel nihil.’
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
