De aanslag is opgeëist door een aan Al-Qaida gelieerde groep
Onder de doden zijn twee burgers en elf soldaten, de anderen zijn aanvallers. De politie arresteerde ook twintig mensen. Het is de tweede aanval op de luchthaven van de Nigerese hoofdstad in vijf maanden, merkt de BBC op. De Steungroep voor de Islam en Moslims (JNIM), gelieerd aan Al-Qaida, eiste de verantwoordelijkheid voor de aanval op.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Een getuige die in de buurt van het vliegveld woonde, vertelde de BBC dat hij na het ochtendgebed een ‘luide knal hoorde, alsof er iets was ontploft, misschien een band. We beseften even later wat er aan de hand was’.
Islamitische terroristen zijn al tien jaar actief in Niger en dragen bij aan de politieke instabiliteit van het land. De Nationale Raad voor de Bescherming van het Vaderland, een militaire junta, nam in juli 2023 via een staatsgreep de macht over.
Generaal Abdourahamane Tchiani, die in 2023 via een staatsgreep aan de macht kwam, beschuldigde donderdag president Emmanuel Macron en zijn Beninese en Ivoriaanse ambtgenoten, Patrice Talon en Alassane Ouattara, ervan een grootschalige aanval op een militaire basis in de Nigerese hoofdstad te hebben ‘gesponsord’, meldt Al Jazeera. De aanval vond woensdagavond laat plaats.
De generaal, wiens land na de staatsgreep de banden met Frankrijk verbrak, heeft echter ‘geen bewijs geleverd om deze beweringen te staven’, aldus de Qatarese zender. De staatszender RTN meldt dat er een Fransman onder de gedode aanvallers was.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Verschillende analisten zijn van mening dat een jihadistische aanval de meest waarschijnlijke hypothese blijft’, aldus TchadInfos, ‘gezien het hoge dreigingsniveau van gewapende groeperingen die actief zijn rond de Nigerese hoofdstad’.
Deutsche Welle merkt op dat de luchthaven van Niamey ‘een zeer gevoelige positie inneemt’. Het complex huisvest een luchtmachtbasis, een dronebasis en het hoofdkwartier van de Niger-Burkinees-Malinese strijdmacht, opgericht om jihadistische groeperingen in de regio te bestrijden.
Het is het derde westerse medium dat een uitzendverbod krijgt
Dit is ‘de laatste in een reeks repressieve maatregelen’ tegen de westerse media sinds de militaire junta in juli 2023 via een staatsgreep aan de macht kwam, schrijft de website Al Mayadeen. Het Britse medium wordt beschuldigd van het uitzenden van ‘foutieve informatie die gericht is op het destabiliseren van de openbare orde en het ondermijnen van het moreel van de troepen’ die strijden tegen de jihadisten, aldus het ministerie van Communicatie.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
BBC-programma’s, vooral die in de Hausa-taal, worden in Niger uitgezonden door lokale radiopartners en worden op grote schaal beluisterd. Twee andere westerse media zijn sinds augustus 2023, slechts enkele dagen na de staatsgreep, al op non-actief gesteld in Niger: Radio France Internationale (RFI) en France 24.
Het land wil afrekenen met zijn koloniaal verleden
Op dinsdag gingen in Niger verschillende leden van de junta, op de klanken van militaire muziek, de straten van de hoofdstad Niamey op om een nieuwe naam te geven aan een aantal historische plaatsen die verwijzen naar de voormalige koloniale mogendheid die het regime de rug heeft toegekeerd.
Zo is de Avenue Charles de Gaulle omgedoopt tot de Avenue Djibo Bakary, als eerbetoon aan deze politicus en voorvechter van de onafhankelijkheid die in 1960 werd bereikt.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
In de hoofdstad liepen de meningen dinsdag uiteen ‘over de gepastheid en het belang van deze beslissing’, meldt Deutsche Welle. ‘Aangezien we al in een nieuw Niger leven, geloof ik dat dit ons land een nieuw gezicht zal geven’, zei een inwoner die geïnterviewd werd door de Duitse media.
Een ander daarentegen zag het als ‘pure folklore en populisme’. ‘Wat heeft het vernoemen van lanen vandaag de dag te maken met het lijden en de toenemende onveiligheid die de mensen in Niger ervaren?’ vroeg hij zich af.
Pro-Turkse Syrische huurlingen zouden aanwezig zijn in Niger en Mali
Er zijn mogelijk pro-Turkse Syrische huurlingen actief in Niger. Dat schrijft Le Monde op basis van informatie van het Syrische Observatorium voor de Mensenrechten (SOHR). Volgens het in Londen gevestigde informatiecentrum dat banden heeft met de Syrische oppositie zijn de eerste dode Syrische huurlingen gerepatrieerd naar hun land, ‘Syrische slachtoffers die ingelijfd waren aan het front in de verre Sahel in dienst van de geopolitieke plannen van Ankara’, aldus de Franse krant.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens SOHR zijn er ‘meer dan duizend’ Syrische strijders actief in Niger. Ze zouden in dienst zijn van Sadat, een particulier Turks beveiligingsbedrijf dat dicht bij president Recep Tayyip Erdoğan staat. ‘Hoewel het offensief van Turkije in Afrika een oud verhaal is, waarbij veiligheidssteun wordt gecombineerd met economische contracten, humanitaire hulp en de promotie van een islam gebaseerd op de school van de Moslimbroederschap, lijkt de aandacht zich nu te richten op de Sahel op een moment dat het vertrek van de Fransen en Amerikanen een uitnodiging is om nieuwe strategische winst te boeken’, schrijft Le Monde.
Volgens West-Afrikaanse veiligheidsbronnen waarmee de Franse krant sprak, hebben er inderdaad onderhandelingen plaatsgevonden tussen het militaire regime van Niger en Sadat. De groep was in 2020 actief aan de zijde van Azerbeidzjan in het conflict met Armenië om Nagorno-Karabach en in datzelfde jaar vocht het in Libië samen met het regeringsleger van Faïez Sarray tegen zijn rivaal maarschalk Khalifa Haftar, die gesteund werd door de Russische milities van Wagner. Ook zou het Turkse huurlingenleger actief zijn in Mali. Sadat werd in februari 2012 opgericht door Adnan Tanriverdi, een voormalige Turkse generaal die werd ontslagen vanwege zijn islamistische neigingen. Momenteel wordt het geleid door zijn zoon Melih Tanriverdi.
Niger, Burkina Faso en Guinee zijn uit het blok gestapt
Het regionale West-Afrikaanse blok dat bekend staat als ECOWAS heeft de reis-, commerciële en economische sancties tegen Niger opgeheven. Dat schrijft Africanews. De sancties waren ingevoerd als signaal tegen de militaire staatsgreep die vorig jaar in het land plaatsvond.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De sancties zullen met onmiddellijke ingang worden opgeheven, zei de voorzitter van ECOWAS, Omar Alieu Touray, na een vergadering op de top van het blok in de Nigeriaanse hoofdstad Abuja, die tot doel had existentiële bedreigingen voor de regio aan te pakken en drie door junta’s geleide landen die uit het blok zijn gestapt – Niger, Burkina Faso en Guinee – te verzoeken hun besluit in te trekken. De sancties tegen Guinee zijn eveneens versoepeld.
‘De toekomst van het 49 jaar oude blok wordt bedreigd door een mogelijke desintegratie en een recente golf van staatsgrepen, gevoed door ontevredenheid over de prestaties van gekozen regeringen waarvan de burgers nauwelijks profiteren van minerale hulpbronnen’, aldus Africanews.
Dodelijkste jihadistische aanval sinds de staatsgreep in Niger
Dinsdag werd een detachement van de Nigerese strijdkrachten het slachtoffer van een ‘terroristische hinderlaag’ nabij de grens tussen Niger, Mali en Burkina Faso, bericht Wakat Séra. ‘Ten minste zeventien soldaten werden gedood en twintig anderen raakten gewond,’ schrijft de nieuwssite uit Burkina Faso. De junta die sinds de putsch van 26 juli aan de macht is, beweert ongeveer honderd jihadisten te hebben ‘geneutraliseerd’ die met de aanslag in verband worden gebracht.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Deze jihadistische aanval – de dodelijkste sinds de staatsgreep – komt op een moment dat de militaire leiders van de Economische Gemeenschap van West-Afrikaanse Staten (ECOWAS) donderdag bijeenkomen om de mogelijkheden van een gewapende interventie te bestuderen teneinde de constitutionele orde in Niger te herstellen.
De heersende militaire junta van Niger kondigde zondag aan dat ze van plan is president Mohamed Bazoum, die op 26 juli door een staatsgreep ten val werd gebracht, te vervolgen voor ‘hoogverraad’ en ‘ondermijning van de veiligheid’ van het land, bericht Al Jazeera. De coupplegers beschuldigen Bazoum van samenzweren met buitenlandse staatshoofden en internationale organisaties. De afgezette president wordt sinds de staatsgreep vastgehouden door de junta in het presidentieel paleis.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De Economische Gemeenschap van West-Afrikaanse Staten (ECOWAS) heeft sinds de coup herhaaldelijk opgeroepen tot de vrijlating van Bazoum en een terugkeer naar de grondwettelijke orde, gedreigd met militair ingrijpen als dat niet gebeurt en heeft zware economische sancties opgelegd aan Niger. Op zondag had een delegatie van Nigeriaanse religieuze leiders, die dit weekend gesprekken voerde met de junta, verklaard dat de leider van de coupplegers, generaal Abdourahamane Tiani, bereid was tot ‘rechtstreekse gesprekken’ met ECOWAS, meldt Al Jazeera. Het leger, dat sinds de staatsgreep elke internationale bemiddeling heeft geweigerd, heeft geen commentaar gegeven na deze bijeenkomst.
Bazoum zou in ‘wrede’ omstandigheden worden vastgehouden
De gezondheid van de afgezette president van Niger, Mohamed Bazoum, die na de staatsgreep van 26 juli in hechtenis is genomen door coupplegers, baart Washington en de VN zorgen, meldt de BBC. Bazoum heeft het presidentiële paleis al twee weken niet verlaten.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘We maken ons grote zorgen over zijn gezondheid, zijn persoonlijke veiligheid en die van zijn familie,’ zei een woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken woensdag. Ook VN-secretaris-generaal António Guterres toonde zich bezorgd, met name over de ‘deplorabele leefomstandigheden’ waarin de familie zich bevindt. Volgens Guterres worden de president en zijn familie in ‘wrede’ en ‘onmenselijke’ omstandigheden vastgehouden.
De politieke partij van Bazoum, PNDS-Tarayya, beweerde in een verklaring dat de president en zijn familie geen toegang hebben tot stromend water, elektriciteit, verse goederen of artsen. Leden van de junta hebben geen commentaar gegeven over de toestand van de afgezette leider.
De Nigerese coupplegers hebben het luchtruim van het land tot nader order gesloten vanwege de dreiging van een militaire interventie door buurlanden. Vliegverkeerwebsite Flightradar24 laat zien dat er op dit moment geen vliegtuigen in het luchtruim van Niger zijn, meldt de BBC. De West-Afrikaanse groep van landen, ECOWAS, had gewaarschuwd geweld te gebruiken als president Mohamed Bazoum zondagavond niet in zijn functie hersteld zou zijn.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Het ultimatum is inmiddels verlopen en ‘nu zijn alle ogen gericht op de volgende beslissing van de West-Afrikaanse leiders,’ schrijft Al Jazeera. De coupplegers lijken vast te houden aan de macht: ze weigerden deze week bemiddelaars te ontmoeten die door ECOWAS waren gestuurd om te onderhandelen over een diplomatieke uitweg uit de crisis. Op zondagavond was er echter ‘geen militaire interventie in zicht,’ aldus de Qatarese zender. Een woordvoerder van de junta zegt dat het leger van Niger klaarstaat om het land te verdedigen.
Bazoum werd op 26 juli gearresteerd en generaal Abdourahmane Tchiani, commandant van de presidentiële garde, riep zichzelf later uit tot nieuwe leider. De militaire machtsovername is internationaal veroordeeld, onder andere door de voormalige koloniale mogendheid Frankrijk en de rest van de Europese Unie, maar ook door de Verenigde Naties en de Verenigde Staten.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Niger, waar president Bazoum vorige week werd afgezet door militairen. Niger gold als een bondgenoot van het Westen, maar is het zoveelste land in de Sahel waar een coup plaatsvindt. Wat betekent de staatsgreep voor de Sahel en de relatie met het Westen?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €4 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Wat is er precies gebeurd in Niger?
Op woensdag werd bekend dat een groep militairen, onder wie leden van de presidentiële garde, de macht had overgenomen in Niger. De zittende president Mohamed Bazoum was afgezet en werd opgesloten in het presidentieel paleis in de hoofdstad Niamey. Daarnaast werd een avondklok afgekondigd.
De Nigerese generaal Abdourahamane Tiani verscheen op de staatstelevisie en las een verklaring voor, waarin hij volgens CNN zei dat Bazoum, die sinds 2021 aan het hoofd stond van Niger, verantwoordelijk zou zijn geweest voor de ‘verslechterende veiligheidssituatie’ in het land.
Bazoum was de eerste democratisch gekozen president van Niger, en is voor westerse bondgenoten en West-Afrikaanse landen die samenwerken in ECOWAS nog steeds ‘de legitieme leider van Niger’, zo schrijft Al Jazeera. Het was de vijfde coup sinds Niger in 1960 onafhankelijk werd van Frankrijk en de zoveelste poging om Bazoum aan de kant te zetten.
De leden van ECOWAS kwamen samen op een top in Nigeria en veroordeelden de staatsgreep. Volgens de West-Afrikaanse landen moeten de coupplegers binnen een week plaatsmaken en Bazoum herinstalleren, en anders kan er een militaire interventie volgen, meldt Vox. Daarnaast zijn er verregaande sancties ingevoerd, is een vliegverbod ingesteld en zijn de landsgrenzen door buurlanden gesloten.
Al voor zijn inauguratie werd geprobeerd Bazoum uit de weg te ruimen en afgelopen maart, toen de president in Turkije was, werd eveneens geprobeerd zijn regering omver te werpen. Voor het straatarme Niger, dat al jaren wordt geteisterd door jihadistisch geweld, betekent de coup een nieuwe periode van politieke instabiliteit.
Wat betekent de coup voor de veiligheidssituatie in de Sahel?
De Sahel beslaat een regio in Afrika waar veel stammen leven, waar jihadistische groeperingen de afgelopen decennia een stevige voet aan de grond hebben gekregen, waar veel armoede is en droogte heerst. Kortom, een regio met veel problemen. Naast Niger maken Mali, Burkina Faso, Tsjaad en Mauritanië officieel deel uit van de regio, net als bepaalde delen van Senegal, Nigeria en Soedan.
De regio is instabiel. ‘Niger is het volgende land in de Sahel waar een coup wordt gepleegd’, zo schrijft Sky News.Mali kende in 2020 en 2021 couppogingen en in Burkina Faso zijn in 2022 binnen acht maanden tijd twee couppogingen gepleegd. Maar de coup in Niger is om nog een reden zorgwekkend: het land was de laatste betrouwbare partner van het Westen in de strijd tegen het jihadisme.
Eerder wezen Burkina Faso en Mali VN-soldaten de deur na een coup, waarop onder meer Frankrijk, de Verenigde Staten en Nederland hun partnerschap met Niger versterkten. Als na deze coup VN-soldaten ook Niger moeten verlaten ‘zal dat een enorme klap zijn in de strijd tegen jihadistisch geweld’, zo schrijft deBBC.
Westerse landen zijn al begonnen met het evacueren van staatsburgers, en als ze hun troepen ook uit Niger halen, kunnen jihadisten in het vacuüm springen dat zij achterlaten, zo zegt veiligheidsanalist David Otto tegenVOA News. Voor de Sahel kan de val van het laatste enigszins democratische land, het laatste ‘bastion van stabiliteit’ in de regio, zoals Deutsche Welle het land omschrijft, dramatisch uitpakken.
Daarnaast is er nog een ander gevaar: dat van een oorlog tussen Afrikaanse landen. Burkina Faso en Mali waarschuwden de ECOWAS-landen deze week dat zij de coupplegers in Niger zullen steunen als er een militaire interventie komt. Meer jihadisme, meer aanslagen, burgeroorlogen of een intercontinentale oorlog: de vooruitzichten voor de Sahel zijn met de coup in Niger ten zeerste verslechterd.
Wat zijn de gevolgen op geopolitiek gebied?
Dat juist Mali en Burkina Faso hun steun uitspreken voor de coupplegers, is niet geheel verrassend. Sinds de coups de afgelopen jaren is de aanwezigheid van het Russische huurlingenleger Wagner in de landen aanzienlijk toegenomen, en daarmee de invloed van Rusland zelf. Atalayar wijst erop dat de coupplegers in hun eerste dagen al signalen hebben afgegeven dat ze openstaan voor samenwerking met Rusland, en nadat ECOWAS zich uitsprak tegen de coup gingen betogers de straat op met Russische vlaggen en werden er pro-Poetin-leuzen geroepen.
‘Poetin zal tevreden zijn met de coup in Niger’, zo schrijft The Spectator in een analyse. Instabiliteit in Niger biedt een opening voor de Wagner-groep om hun macht in het land – en daarmee de regio – te doen toenemen. Daarnaast is Niger wereldwijd een van de belangrijkste landen op het gebied van uraniumproductie, waarvan een kwart wordt geëxporteerd naar Europa. Zeker nu Frankrijk inzet op kernenergie, kan de situatie in Niger gevolgen hebben voor de energiesituatie in Frankrijk.
Een andere reden dat Europa bezorgd naar de situatie kijkt is migratie. Niger is (of was) niet alleen een belangrijke partner in de strijd tegen jihadistisch geweld, ook speelde het land een belangrijke rol in het tegenhouden van migranten uit Afrikaanse landen ten zuiden van Niger, die op weg waren naar Europa, zo schrijft USIP in een analyse.
Ook China is niet blij met de coup, schrijft South China Morning Post. De coup is een ‘nieuwe tegenslag voor de Chinese investeringen in de Sahel’. Het Aziatische land heeft voor bijna vijf miljard dollar geïnvesteerd in Niger, met name in de olie- en uraniumindustrie. Mohammed Soliman, directeur van het Middle East Institute in Washington, benadrukt tegen de krant dat de investeringen en andere projecten van China door de instabiliteit gevaar lopen.
Maar de coup biedt ook kansen voor China: als westerse landen wegtrekken uit Niger en de Sahel, ontstaat er een gat waarin Beijing, dat al langer bezig is zijn invloed in Afrika uit te breiden, kan springen. Want ook voor de Verenigde Staten betekent de coup een fikse tegenvaller, zo benadrukt The Wall Street Journal.‘Niger is de laatste dominosteen waarvan we hopen dat hij niet valt’, zegt een hooggeplaatste medewerker van de Amerikaanse inlichtingendienst tegen de krant.
De VS staken honderden miljoenen aan humanitaire hulp en militaire steun in het land, mede vanwege de verkiezing van Bazoum als president. ‘We hebben ons als geen ander in de regio sterk gemaakt voor deze leider’, zegt Cameron Hudson, voormalig stafchef van de speciale gezant van de VS voor Soedan, tegen WSJ.
Voor veel landen is de coup een probleem en een nieuw hoofdstuk in de aanhoudende instabiliteit en onveiligheid in de Sahel. Maar, zoals The Conversation treffend schrijft, ‘het is bovenal een verschrikkelijke klap voor de inspanningen van Niger om stabiele democratische instellingen op te bouwen en de vrede en stabiliteit te bevorderen die het leven van de mensen in een van de armste landen ter wereld zouden kunnen verbeteren’.
Het West-Afrikaanse economische samenwerkingsverband ECOWAS heeft zich op een top in Nigeria uitgesproken tegen de staatsgreep in Niger. Volgens Africa News eisen de landen dat de Nigerese president Mohamed Bazoum weer wordt geïnstalleerd. Zij stellen dat er in het uiterste geval een militaire interventie door de ECOWAS-landen kan volgen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Behalve de dreiging met een interventie worden er sancties voor de coupplegers, onder wie generaal Abdourahmane Tchiani, in het vooruitzicht gesteld. Alle tegoeden van Niger in West-Afrika zijn bevroren, de grenzen met het land zijn gesloten en er mogen geen commerciële in- en uitgaande vluchten plaatsvinden. In een reactie hebben de coupplegers gezegd geen buitenlandse interventie te zullen accepteren. Maandag zijn vervolgens drie prominente politici opgepakt.
Ook riepen ze hun aanhangers op de straat op te gaan om te protesteren tegen de dreigementen van de ECOWAS-landen. Zondag gaven daar honderden mensen gehoor aan. Zij probeerden de ambassade van Frankrijk in hoofdstad Niamey te bestormen. Niger is een voormalige kolonie van Frankrijk en het Europese land krijgt de schuld van de economisch moeilijke tijden.
De Nigerese president Mohamed Bazoum, aan de macht sinds 2021, werd woensdag omvergeworpen door coupplegers. Het lot van Bazoum, die sinds woensdag in zijn residentie wordt vastgehouden door de presidentiële garde, is nog onzeker, aldus de BBC.
Woensdagavond verscheen een groep soldaten onder leiding van kolonel-majoor Amadou Abdramane op nationale televisie. ‘Wij, de Defensie- en Veiligheidstroepen (FDS), verenigd in de Nationale Raad voor de Bescherming van het Vaderland (CNSP), hebben besloten om een einde te maken aan het regime dat jullie kennen,’ zei Abdramane tegen het land. ‘Dit volgt op de voortdurende verslechtering van de veiligheidssituatie en het slechte economische en sociale bestuur’, voegde hij eraan toe.
Volgens de BBC hebben de coupplegers ‘de grondwet ontbonden, de instellingen opgeschort, de grenzen van het land gesloten’ en een nationale avondklok afgekondigd. Ze gaven ook de verzekering dat ze ‘de internationale verplichtingen van Niger’ zouden respecteren, evenals ‘de fysieke en morele integriteit van de afgezette autoriteiten’.
De onrust in Niger komt bovenop de bestaande westerse bezorgdheid over Wagner-operaties en de instabiliteit in de Sahel
President Bazoum is een belangrijke westerse bondgenoot in de strijd tegen islamistische militanten in West-Afrika en een partnerland van de EU als het gaat om indammen van migratiestromen. Twee buurlanden, Mali en Burkina Faso, hebben de afgelopen jaren ook te maken gehad met staatsgrepen als gevolg van jihadistische opstanden. In beide landen zijn de nieuwe militaire leiders in onmin geraakt met Frankrijk, de voormalige koloniale mogendheid die vroeger ook Niger regeerde.
In buurland Mali helpen zwaarbewapende Russische huurlingen van Wagner het militaire regime in de strijd tegen jihadistische opstandelingen. De onrust in Niger komt bovenop de bestaande westerse bezorgdheid over Wagner-operaties en de instabiliteit in de Sahel.
Europa investeert miljarden in migratiecontroles in Afrikaanse landen. Zo ook in Niger, waar het leger, met Nederlandse steun, de traditionele migratieroutes naar Libië heeft geblokkeerd. Om toch naar Europa te komen, ondernemen migranten een zware – en soms dodelijke – tocht door de Sahara.
In een zwaarbewaakte gevangenis in de stad Agadez, in het noorden van Niger, zit de veroordeelde mensensmokkelaar Sade Yaya [de namen in dit artikel zijn omwille van veiligheid aangepast] op een krukje op de binnenplaats. Jarenlang vervoerde hij migranten in zijn auto vanuit deze regio door de woestijn, meestal naar de Libische grens.
Yaya is een van de mensen die vanwege die wet werd veroordeeld. De wetgeving ontstond op het hoogtepunt van de Europese vluchtelingencrisis, om de stromen naar Europa aan te pakken en een bufferzone te creëren. Op de vroegere migratieroutes naar het noorden wordt nu intens gepatrouilleerd.
Agadez, dat soms ‘de poort naar de woestijn’ wordt genoemd, is van origine een stad langs oude handelsroutes. Later ontwikkelde het zich tot het vertrekpunt van een gevaarlijke migratieroute. Al is de wet inmiddels enkele jaren oud, er doen nog steeds verhalen de ronde over mensen die nog gevaarlijker routes door de woestijn nemen en verdwijnen. Yaya zelf zegt dat hij, nadat de wet van kracht werd, ‘vaak’ dode lichamen in het zand zag liggen tijdens zijn illegale reizen naar het noorden.
Onderzoekers en mensenrechtenorganisaties, waaronder de VN-rapporteur voor mensenrechten, maken zich zorgen. Ze zijn bang dat de wet mensen aanzet tot riskantere migratietochten en een einde maakt aan het in de regio verankerde recht op bewegingsvrijheid.
Missing Migrants
Sinds het verbod is een aantal gevallen bekend waarbij smokkelaars mensen in de woestijn achterlieten uit angst voor vervolging. Yaya, die een gevangenisstraf van achttien maanden opgelegd kreeg, zegt dat hij en anderen hierdoor dieper de woestijn in moesten rijden en waterplaatsen vermeden, omdat daar Nigerese soldaten patrouilleren.
In dit Sahara-gebied ligt de Ténéré-woestijn, die zo’n 400.000 vierkante kilometer groot is en zich uitstrekt van het noordoosten van Niger tot het westen van Tsjaad. Zoek- en reddingsmissies zijn er heel moeilijk te organiseren. Bovendien is er ook nog de dreiging van gewapende bandieten of terroristische groeperingen.
Julia Black werkt voor het Missing Migrants-project, dat verdwenen migranten documenteert. Ze zegt dat het werkelijke aantal doden in de woestijn onbekend is. ‘De 212 doden die we vorig jaar in de Sahara registreerden, zijn slechts het topje van de ijsberg. Mensen die omkomen bij hun tocht door de Sahara blijven grotendeels onopgemerkt, omdat het documenteren van sterfgevallen in een uitgestrekt en onherbergzaam gebied als de Sahara enorm ingewikkeld is.’
Niger, een van de armste landen ter wereld, heeft van de Europese Unie uitzonderlijk grote donaties gekregen. In totaal heeft het land al meer dan 1,3 miljard euro ontvangen voor hulpprojecten in de periode 2014-2020, waarvan grote delen aan migratiebeheer werden besteed. Tussen 2015 en 2022 hadden dertien van de negentien projecten die de EU in het land financierde betrekking op grenscontroles en wetshandhaving. In dezelfde periode gaf Duitsland volgens de Duitse ngo Misereor meer dan 166 miljoen euro uit aan veertien migratie-gerelateerde projecten.
Privacy International zegt dat Niger een ‘Europese buitengrens’ is geworden. Onderzoek van de organisatie toont aan dat 11,5 miljoen euro uit het EU-trustfonds voor Afrika – een fonds van 5 miljard euro dat is opgezet om de ‘hoofdoorzaken van illegale migratie’ aan te pakken – opzij is gezet voor migratiecontrole, waaronder drones, software en camera’s.
Volgens de Nigerese autoriteiten zijn er dit jaar geen doden geregistreerd en vorig jaar slechts 52
Er worden dus miljoenenbedragen in de regio geïnvesteerd. Degenen die daarvan de gevolgen ondervinden, zijn mensen zoals Ralan Abi [niet zijn echte naam] uit Senegal, die op de woestijnroute werd achtergelaten. Abi maakte deel uit van een groep van ongeveer vijfenzeventig mensen die in 2021 op weg naar Libië was. Twee dagen na het begin van hun reis werden ze in de buurt van Séguédine, een oase in het midden van de Sahara, aan hun lot overgelaten. Hun smokkelaars waren bang om vervolgd te worden. Een deel van de groep ging op zoek naar water. Abi vertelt dat vijf mensen voor zijn ogen stierven van de dorst. Hij werd uiteindelijk gered door Nigerese soldaten. ‘Ze vonden negen doden,’ zegt hij. ‘Van de ongeveer vijfenzeventig mensen waren er nog achtentwintig over.’
Op een binnenplaats in Agadez zit Merkam Linou [niet haar echte naam] (35) uit Kameroen. Ze heeft een baby op schoot en vertelt over de ervaring die ze anderhalf jaar geleden had in de woestijn. Met een groep migranten was ze via een gevaarlijke route onderweg naar het noorden. Ze vertelt dat het dagen duurde voordat ze werden gevonden, maar dat ze het allemaal overleefden.
In een recent rapport van onderzoeksgroep Border Forensics wordt geconcludeerd dat de antismokkelwet mensen ertoe drijft steeds gevaarlijker routes te nemen. De ‘ware omvang van het aantal doden onder migranten in de woestijn is onbekend’, aldus het rapport. De Nigerese afdeling van Artsen zonder Grenzen beheert veldklinieken in het noorden en zegt dat de zoek- en reddingsmissies die ze hebben uitgevoerd werden bemoeilijkt door de ‘omvang van de woestijn’. Soms lukte het niet om de mensen te vinden die een noodoproep hadden gestuurd.
In 2022 heeft de EU het partnerschap ‘tegen migrantensmokkel’ met haar ‘belangrijke partner’ Niger vernieuwd
Volgens de Nigerese autoriteiten zijn er dit jaar geen doden geregistreerd en vorig jaar slechts tweeënvijftig. Het EU-grensagentschap Frontex, dat een verbindingsofficier heeft in Niger, zegt dat het ‘geen gegevens heeft verzameld over het aantal migranten dat in Niger als vermist is opgegeven’. De Europese Commissie zegt dat ze ‘verlies van mensenlevens betreurt en van mening is dat het redden van levens een morele plicht is’. De commissie zegt bovendien dat ze de zoek- en reddingsacties in het land zal blijven steunen. In 2022 heeft de EU het partnerschap ‘tegen migrantensmokkel’ met haar ‘belangrijke partner’ Niger vernieuwd. Er komen vaak EU-ambtenaren op bezoek – in februari nog ging er een Nederlandse delegatie heen, die beloofde dit jaar een eigen ‘migratiepartnerschap’ op te zetten.
The Guardian zag voorlopige plannen van die commissie in. Daarin staat onder andere dat Nederland inspanningen op het gebied van migratiebeheer wilde ondersteunen door 55 miljoen euro bij te dragen aan de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) in Niger, voor de periode 2021-23. Het Verenigd Koninkrijk heeft in de periode 2021-22 meer dan 3 miljoen euro bijgedragen aan de IOM voor een eenjarig project ter bestrijding van ‘mensenhandel en -smokkel tussen Nigeria en Niger’. Er staat dat het project gericht is op een ‘extreem poreuze en ongereguleerde’ grens.
Terwijl geld het land blijft binnenstromen, zit Nassim Amanda (24) [niet zijn echte naam] uit Eritrea onder een boom. Hij is Algerije uitgezet en slaapt sinds mei vorig jaar op straat in Agadez, waar hij zich veiliger voelt dan in het kamp. ‘Ik heb de kracht niet meer om terug te gaan naar de woestijn,’ zegt hij kalm. Amanda kent de gevaren maar al te goed: met de meeste mensen die hij kende en die de overtocht aandurfden, heeft hij geen contact meer kunnen krijgen.
Het gaat om mensen die terugkeerden van een bruiloft
Bij een zwaar bootongeluk op de rivier de Niger in het noorden van Nigeria zijn zeker honderd mensen om het leven gekomen, meldt Al Jazeera. Het gaat volgens de website om mensen die terugkeerden van een bruiloft. Nog niet alle lichamen van de slachtoffers zijn gevonden.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De opvarenden, waaronder veel vrouwen en kinderen, waren in een dorp vlak bij het land Niger op een bruiloft geweest. Waardoor de boot zonk is nog onduidelijk, maar volgens autoriteiten was het zicht op de rivier mogelijk slecht en was de boot overvol en daardoor te zwaar.
Voor een groot deel van de drenkelingen zouden al begrafenissen worden gehouden, zo zegt een lokale bron tegen Al Jazeera. In de regio, waar de rivieren de Niger en de Benue samenvloeien, komen regelmatig zware bootongelukken voor. Zo kwamen in 2021 op dezelfde rivier, in dezelfde regio, zeker honderzestig mensen om het leven toen hun boot zonk.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
