Volgens de politie had de demonstratie een racistisch motief
Dinsdagavond kwamen demonstranten en de politie in de Noord-Ierse stad Ballymena met elkaar in conflict na gewelddadigheden op de dag ervoor die volgens de politie racistisch gemotiveerd waren. Deze onlusten braken uit naar aanleiding van de aanklacht tegen twee buitenlandse tieners die beschuldigd worden van seksueel misbruik van een jong meisje. Volgens de Britse media hebben deze jongeren, die maandag voor de rechter verschenen, zich via een Roemeense tolk uitgedrukt.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Dinsdagavond werd een groot politieapparaat ingezet in Ballymena, een stad in de regio Belfast waar een grote immigrantengemeenschap woont. Honderden demonstranten, van wie sommigen gemaskerd waren, kwamen bijeen. Er werden vuurwerk en glazen flessen naar de politie gegooid, die een waterkanon inzette om de demonstranten uiteen te drijven.
‘Sommige Filipijnse arbeiders in de wijk hebben stickers met hun nationaliteit op hun deuren geplakt, blijkbaar om te voorkomen dat ze worden aangevallen’, aldus de Belfast Telegraph. ‘Sommigen hebben ook Britse vlaggen opgehangen of aan hun ramen vastgemaakt.’ Maandagavond werden huizen in brand gestoken en raakten vijftien politieagenten gewond. Dinsdag werden ook onlusten gemeld in Belfast.
Zaterdag is Michelle O’Neill benoemd tot premier van Noord-Ierland ‘op een historisch moment voor Sinn Féin en het Ierse nationalisme’, schrijft The Guardian. O’Neill is de eerste nationalistische regeringsleider van de tot het Verenigd Koninkrijk behorende regio – en de eerste niet-unionistische premier sinds de opdeling van Ierland in een Iers en een Brits deel in 1921.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De benoeming van een republikeinse eerste minister betekende ‘een nieuw tijdperk’ dat ondenkbaar was voor eerdere generaties die opgroeiden met discriminatie van katholieken, zei O’Neill. ‘Die toestand is nu voorbij.’ ‘O’Neill vermeed triomfalisme en maakte geen expliciete melding van de Ierse eenheid in een inaugurele rede die gericht was op verzoening en praktische zaken’, schrijft de Britse krant. O’Neill zal de uitvoerende macht leiden met Emma Little-Pengelly van de Democratic Unionist Party (DUP, een pro-Britse partij) die benoemd is tot vicepremier, een functie met gelijke bevoegdheden maar minder prestige.
De Noord-Ierse regering was niet meer bijeengekomen sinds 3 februari 2022, toen de DUP uit het overleg stapte uit protest tegen de handelsafspraken na Brexit, waardoor er douanecontroles moesten plaatsvinden tussen Noord-Ierland en het Britse eiland. De partij stemde er deze week mee in om de boycot te beëindigen nadat haar leider, Sir Jeffrey Donaldson, concessies van de Britse regering had afgedwongen om de zogenaamde Ierse Zeegrens te versoepelen.
O’Neill, de plaatsvervangend leider van Sinn Féin, werd premier op basis van de parlementsverkiezingen van mei 2022 waarin de republikeinse partij voor het eerst de DUP inhaalde als grootste partij, ‘een symbolische en psychologische verschuiving’, aldus The Guardian.
In de Noord-Ierse grensstad Derry braken maandagmiddag rellen uit tijdens de viering van het vijfentwintigste jubileum van het Goede Vrijdagakkoord. Een politievoertuig werd door jongeren in brand gestoken met molotovcocktails tijdens een niet-aangekondigde optocht van dissidente republikeinen, bericht The Guardian.
Het Noord-Ierse parlementslid Kellie Armstrong zei dat het incident ‘een schande’ was en dat het ‘een daad was van een groep mensen die Noord-Ierland terug willen brengen naar een donkere periode’. Ondanks de spanningen wordt verwacht dat verschillende politici deze week Noord-Ierland zullen bezoeken, waaronder de Amerikaanse president Joe Biden, die Ierse wortels heeft en dinsdagavond in Belfast aankomt. ‘Voor zijn aankomst is een omvangrijke veiligheidsoperatie opgezet’, meldt het Noord-Ierse dagblad The Irish News.
De deal verplaatst de douanecontrole naar Noord-Ierland
Het Britse parlement heeft met grote meerderheid ingestemd met de nieuwe afspraken tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie over de handelsgrens met Noord-Ierland, bericht The Times. Eind vorige maand waren de Britse premier Rishi Sunak en voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen al tot een akkoord gekomen. Met de stemming in het parlement is er eindelijk duidelijkheid over de brexit-regels voor Noord-Ierland.
Na brexit ontstonden er problemen aan de grens tussen EU-lidstaat Ierland en Noord-Ierland, omdat Noord-Ierland wel de EU-handelsregels volgde, maar onderdeel bleef van het VK. Aan beide kanten van de grens ontstonden lange rijen met vrachtwagens vanwege langdurige douanecontroles en qua regelgeving moesten goederen en medicijnen aan Europese standaarden voldoen. Voor protestanten in Noord-Ierland voelde het alsof ze niet meer bij het VK hoorden, terwijl dat gezien de politieke geschiedenis van Noord-Ierland gevoelig lag.
Volgens de nieuwe afspraken komen er twee goederenstromen. Wat naar Noord-Ierland gaat, hoeft niet door de douane heen, wat vanuit het VK naar EU-lidstaat Ierland gaat moet nog wel aan controles onderworpen worden.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week gaan we dieper in op het zogeheten Windsor-akkoord tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie over Noord-Ierland. Wat verandert er en waarom is er überhaupt een nieuw akkoord nodig?
Wat zijn het VK en de EU overeengekomen?
Op maandag hebben de Britse premier Rishi Sunak en EU-voorzitter Ursula von der Leyen een akkoord bereikt over het Noord-Ierse grensconflict dat zich sinds brexit voortsleept. Maar, zo schrijft The Daily Mail, ‘de moeilijkheden zijn nog maar net begonnen’. Het zogenaamde Windsor-akkoord, dat werd gesloten in het Londense Windsor Castle, moet nog aan het Britse parlement worden voorgelegd.
Het akkoord is een hervorming van het in 2020 ondertekende Noord-Ierland-protocol, dat onderdeel was van brexit. Dat protocol is opgesteld om een harde grens op het eiland Ierland te voorkomen. De Democratische Unionistische Partij (DUP) van Noord-Ierland is fel tegen de oude overeenkomst, omdat die een handelsbarrière opwerpt voor goederen die vanuit Groot-Brittannië naar Noord-Ierland worden verscheept, schrijft Financial Times.
In de nieuwe overeenkomst wordt onder meer voorgesteld de douanecontroles tussen Groot-Brittannië en Noord-Ierland op te heffen voor producten die uitsluitend voor de Noord-Ierse markt bestemd zijn. Ook moeten EU-voorschriften worden toegepast op goederen die bestemd zijn voor de Republiek Ierland – en dus voor de interne markt van de EU. Dit wordt ook wel het ‘twee stromen’-beleid genoemd, met een ‘groene stroom’ voor goederen bestemd voor Noord-Ierland en een ‘rode‘ – met extra controles – voor EU-lidstaat Ierland.
Het recente wetsvoorstel van Boris Johnson om het in 2020 ondertekende Noord-Ierland-protocol als onderdeel van de brexit-overeenkomst terzijde te schuiven, komt hiermee te vervallen.
Een ‘verrassingsmaatregel’, zoals The Guardian het formuleert, stelt Noord-Ierse parlementsleden in staat ‘een veto uit te spreken over EU-regels die aanzienlijke en blijvende gevolgen hebben voor het dagelijks leven in Noord-Ierland’. Als deze ‘noodrem’ wordt geactiveerd, kan de Britse regering de Noord-Ieren overrulen.
‘De maandenlange besprekingen hebben een aanzienlijke verbetering opgeleverd’, schrijft The Belfast Telegraph. Maar ‘de duivel zit in de details’, aldus het conservatieve dagblad. Eén rode lijn blijft bijvoorbeeld bestaan: het laatste woord voor het Hof van Justitie van de Europese Unie in geval van een handelsgeschil. ‘En, wat men ook zegt, de douanegrens blijft bestaan.’
Waarom was er een nieuw akkoord nodig?
‘Nee tegen een grens in de Ierse Zee.’ In de unionistische wijken van Belfast stond men ronduit vijandig tegen het Noord-Ierland-protocol dat van kracht was sinds de invoering van brexit, begin 2021. Dit onderdeel van het scheidingsakkoord tussen Brussel en Londen zorgt al anderhalf jaar voor spanningen. En zelfs voor geweld, zoals tijdens het paasweekend in 2021.
Dit protocol was bedoeld om een open grens te handhaven tussen de Republiek Ierland, een lid van de Europese Unie, en Noord-Ierland, een integraal onderdeel van het Verenigd Koninkrijk, legt de BBC uit. Het doel was te voorkomen dat de Troubles, een bloedig conflict tussen Ierse nationalistische paramilitairen en de Britse autoriteiten van 1968 tot 1998, weer zouden oplaaien. In het vredesakkoord van 1998 was namelijk afgesproken dat er geen harde grens met douanecontroles tussen Ierland en Noord-Ierland zou komen.
Maar de garanties voor de voorstanders van hereniging van Noord-Ierland met Ierland hebben de toorn van de unionisten opgewekt, die bij Groot-Brittannië willen blijven. In de praktijk volgt Noord-Ierland volgens het akkoord de regels van de Europese interne markt voor goederen. De grens is daarom verplaatst naar de Ierse Zee: goederen die vanuit Groot-Brittannië worden verscheept, worden bij aankomst in Noord-Ierland gecontroleerd.
Die douanebarrière splitst het Verenigd Koninkrijk nu in tweeën, zo luidt de kritiek van de Unionisten, en zou de plaats van de Noord-Ieren in het land verzwakken. ‘Door deze tekst te ondertekenen heeft Boris Johnson Noord-Ierland verraden; we hebben het zo vaak gezegd en zullen het nogmaals zeggen’, schreef The Belfast News Letter in een redactioneel commentaar dat op 18 april 2022 werd gepubliceerd.
Bedrijven hebben ook geklaagd dat de controles extra kosten en vertragingen met zich meebrengen, schrijft de BBC. In het Britse parlement was dan ook een voorstel aangenomen om het protocol eenzijdig te wijzigen.
Wat betekent het akkoord voor de toekomst?
‘Dit is het begin van een nieuw hoofdstuk in onze relatie’, zei de Britse premier, in navolging van de voorzitter van de Europese Commissie. ‘Wat een verademing’, schrijft The Times. De Britse premier en de voorzitter van de Europese Commissie, zij aan zij, in Windsor Castle. Een en al glimlach. Warm in woord en gebaar. ‘En men begint te dromen, na jaren van verbittering, van het begin van een nieuw tijdperk in de relatie tussen het VK en de EU.’ De overeenkomst is ‘technisch en ingewikkeld’, schrijft Financial Times, ‘maar de symbolische waarde is groot.’
‘Voor Sunak en Von der Leyen was dit een moment om de betrekkingen tussen het VK en de EU te herstellen’, aldus de Britse zakenkrant. ‘Beide partijen zien reële voordelen om een einde te maken aan de rancune die de betrekkingen sinds het referendum van 2016 hebben opgeroepen, vooral nu er een oorlog woedt op het Europese continent.’ Groot-Brittannië en de EU hebben al samen sancties tegen Rusland ingesteld wegens de grootschalige invasie van Oekraïne.
‘Sunaks brexit-deal met de EU over het zogenaamde Noord-Ierland-protocol opent het vooruitzicht op tastbare economische voordelen voor het VK’, schrijft Financial Times.‘Een voor de hand liggende prioriteit voor een premier die in de aanloop naar de landelijke verkiezingen van volgend jaar worstelt met een crisis in de kosten van levensonderhoud.’
Het gevaar van een handelsoorlog met de EU die dreigde te ontstaan omdat het VK een proces was gestart om het protocol eenzijdig te wijzigen, is inmiddels van de baan. ‘En die had het VK zich ook niet kunnen veroorloven gezien de dreigende recessie’, schrijft FT.
In het VK is de kwestie echter uiterst controversieel. Zo controversieel dat, volgens The Times, een ontmoeting tussen Ursula von der Leyen en koning Charles III, net na haar persconferentie met Rishi Sunak, de woede van sommige politici heeft opgewekt: een dergelijke ontmoeting dreigt de monarchie in het publieke debat te betrekken.
De Noord-Ierse unionisten van de DUP verwerpen elke toepassing van de EU-wetgeving in de provincie. Het is daarom nog de vraag of zij de nieuwe wijzigingen afdoende vinden. Het afgelopen jaar heeft de partij, ondanks een verpletterende nederlaag bij de verkiezingen van mei 2022, uit protest het functioneren van de Noord-Ierse parlement geblokkeerd. Hierdoor kan er geen nieuwe regering worden gevormd en kunnen er geen nieuwe verkiezingen worden uitgeschreven.
‘Dit is een probleem voor Sunak’, analyseert The Telegraph. ‘Sommige invloedrijke brexiters hebben namelijk gezegd dat ze meegaan met het standpunt van de DUP.’ Als de Conservatieven niet worden overtuigd door de deal die Sunak en Von der Leyen voorstellen, ‘wordt de premier gedwongen zich tot Labour te wenden, terwijl hij noch de steun van het land, noch die van zijn eigen partij heeft’, schrijft het conservatieve dagblad.
Jeffrey Donaldson, de leider van de DUP, blijft vooralsnog vaag over het standpunt van zijn partij. Hoewel hij ‘aanzienlijke vooruitgang’ constateerde in de herziene overeenkomst, betreurde hij in een verklaring ook dat ‘in bepaalde sectoren van de economie de Europese wetgeving van toepassing blijft in Noord-Ierland’. Een paar uur eerder had hij The Belfast News Letter verzekerd dat de tekst ‘door juristen zal worden onderzocht’ om ervoor te zorgen dat ‘de rol van Noord-Ierland binnen het VK en zijn interne markt wordt hersteld’.
‘We mogen niet vergeten dat we misschien nooit een betere oplossing zullen vinden voor de Noord-Ierse grens’, benadrukt The Sun. ‘Een schijnbaar hardnekkig raadsel sinds de eerste keer dat brexit in dit land ter sprake kwam.’
‘Groot-Brittannië en de Europese Unie hebben een douaneovereenkomst gesloten die het pad zou kunnen effenen om een einde te maken aan jarenlang getouwtrek over Noord-Ierland na brexit’, schrijft The Times. Volgens het Britse dagblad heeft Brussel een voorstel aanvaard waardoor routinecontroles op voor Noord-Ierland bestemde producten overbodig worden.
Het dagelijks bestuur van de EU heeft er ook mee ingestemd dat het Europees Hof van Justitie zich alleen met Noord-Ierse zaken kan bezighouden als de plaatselijke rechtbanken daarom vragen, aldus het Britse dagblad. Een hoge Britse ambtenaar, die door de krant op voorwaarde van anonimiteit werd geciteerd, zei dat de grote lijnen van een overeenkomst waren vastgesteld en dat het nu aan de Britse premier Rishi Sunak was om het project goed te keuren of af te wijzen.
Het langdurige conflict over de status van Noord-Ierland na brexit lijkt eindelijk richting een oplossing te bewegen
Een ‘doorbraak’, noemt The Times de overeenkomst. Hiermee lijkt het langdurige conflict over de status van Noord-Ierland na brexit eindelijk richting een oplossing te bewegen. Het Verenigd Koninkrijk vertrok drie jaar geleden uit de EU, waarna er afspraken over de handel in Noord-Ierland werden gemaakt.
Vorig jaar nam de Britse regering echter de beslissing om de afspraken over Noord-Ierland uit het brexit-akkoord eenzijdige te wijzigen. Dit leidde tot ingrijpen door de EU, die een strafprocedure in gang zette. Ook werd er opnieuw gestart met onderhandelingen.
Het Hooggerechtshof van de Verenigde Staten heeft donderdag geweigerd de gezondheidswet van president Barack Obama te schrappen. Democraten moeten zich nu concentreren op het vergroten van het bereik van Obamacare, aangezien bijna 30 miljoen Amerikanen nog altijd geen ziektekostenverzekering hebben.
‘Het tijdperk van existentiële gevechten rond Obamacare is voorbij’, verzekert TheNew York Times. De uitspraak van het Hooggerechtshof, met 7 tegen 2, ‘maakt deze gezondheidszorgwet tot een belangrijke erfenis van het Obama-tijdperk – de grootste uitbreiding van de gezondheidsdekking in decennia – na jaren van felle en politiek pijnlijke strijd’, aldus de krant.
Deze beslissing is ‘een mooi bewijs dat de meeste conservatieve rechters nog altijd hun gezond verstand kunnen gebruiken’
Fox News wijst er met genoegen op dat de conservatieve rechter Amy Coney Barrett, die een paar weken voor de presidentsverkiezingen door Donald Trump werd voorgedragen en in wie de Democraten de doodgraver van de Obamacare zagen, ‘deel uitmaakt van de meerderheid die stemde voor de wet’, net als Brett Kavanaugh, die ook benoemd werd door Trump.
In feite is deze beslissing met 7 stemmen tegen 2 ‘een mooi bewijs dat de meeste conservatieve rechters nog altijd hun gezond verstand kunnen gebruiken, zelfs in gevallen waarin de Republikeinse basis is gaan dwarsliggen’, analyseert Bloomberg.
In het redactioneel verwelkomt de San Francisco Chronicle de handhaving van een wet die, sinds de goedkeuring ervan in 2010, 31 miljoen mensen in staat heeft gesteld om ziektekostenverzekering te krijgen. Het dagblad vindt het echter ‘ontmoedigend’ dat zo’n ‘absurde’ aanval op een dergelijke wet ‘voor de hoogste rechtbank van het land moest verschijnen’.
Maar voor Barack Obama, de architect van de wet, overheerst de tevredenheid na een beslissing die ‘herbevestigt wat we al lang weten: de Affordable Care Act [Obamacare] is here to stay’. Nu is het noodzakelijk ‘om deze te versterken en uit te breiden’, verklaarde hij, geciteerd door Axios.
‘Openbare optie’
President Joe Biden was ook van mening dat het na deze grote overwinning voor alle Amerikanen die profiteren van Obamacare, tijd was ‘om verder te gaan (…) met het ontwikkelen van deze historische wet’.
De consensus in de Amerikaanse pers is dat na tien jaar mislukte pogingen – Donald Trump beloofde Obamacare eigenhandig te begraven, zonder succes – het bestaan van de wet niet langer ter discussie zal worden gesteld. De strijd zal zich nu concentreren op de verbeteringen die de Democraten willen aanbrengen, aangezien bijna 30 miljoen Amerikanen nog steeds geen ziektekostenverzekering hebben.
Maar de Democraten zelf ‘blijven verdeeld over de belangrijkste voorstellen’, merkt TheNew York Times op. Joe Biden zou voorstander zijn van het creëren van een ‘openbare optie’: ‘een verzekering die wordt aangeboden door de federale overheid, als alternatief voor particuliere verzekeringen’, schrijft TheWashington Post. ‘Deze zou voor alle Amerikanen toegankelijk zijn, zelfs voor degenen met een werkgeversverzekering. Amerikanen met een laag inkomen zouden automatisch profiteren.’
De linkervleugel van de partij wil verder gaan, door een echte universele dekking tot stand te brengen, dat wil zeggen de particuliere verzekeringen af te schaffen en deze te vervangen door openbare verzekeringen voor iedereen.
Welke weg je ook kiest, Biden heeft geen tijd te verliezen, merkt Politico op, want ‘met hun zeer krappe meerderheid in het Congres hebben de Democraten maar een klein kansje om hun verzekeringsplan erdoor te krijgen vóór de tussentijdse verkiezingen van 2022’.
Nieuwe politieke crisis in Noord-Ierland
Edwin Poots, leider van de Democratic Unionist Party of Northern Ireland (DUP), kondigde donderdag zijn ontslag aan na een termijn van eenentwintig dagen. De heer Poots heeft de woede van de regionale leiders van de pro-Engelse partij gewekt, vooral vanwege zijn rol in de post-Brexit-discussies. Zijn vertrek zou ‘een nieuwe politieke crisis kunnen veroorzaken’ in de provincie, vreest The Guardian.
DUP en Sinn Féin (Republikeinen, voor de hereniging met Ierland) waren het eens geworden over een tweekoppige samenstelling van de uitvoerende macht – in overeenstemming met de Goedevrijdagakkoorden van 1998 –, en met name over de benoeming van de Unionist Paul Givan, een 39-jarige fundamentalistische protestant, als premier. Door het vertrek van de heer Poots is deze benoeming weer onzeker, aangezien dit zou kunnen leiden tot het houden van nieuwe verkiezingen.
[Openingsbeeld: DUP-leider Edwin Poots tijdens de benoeming van Paul Givan als eerste minister, in het parlementsgebouw in Belfast.]
Nieuwe ronde Israëlische luchtaanvallen in Gaza
Voor de tweede keer deze week voerde de IDF luchtaanvallen uit op Hamas-posities in Gaza, als reactie op het sturen van brandgevaarlijke ballonnen naar de Joodse staat. De IDF zei dat het ‘doorgaat met het vernietigen van de militaire structuren van Hamas’ en dat het de Palestijnse gewapende groep ‘verantwoordelijk houdt voor wat er in de Gazastrook gebeurt’, aldus Al-Jazeera.
Noord-Korea bereidt zich voor op ‘dialoog en confrontatie met Washington’
De Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un zei donderdag dat Noord-Korea zich zowel moet voorbereiden op een dialoog als op een confrontatie met de Verenigde Staten, meldt Reuters. Voor het eerst sinds Biden president is richt Kim zich indirect tot de Verenigde Staten. De nieuwe Amerikaanse gezant voor Noord-Korea, Sung Kim, zal dit weekend in Zuid-Korea arriveren voor het eerste bezoek sinds zijn benoeming.
Twintig jaar lang kende Noord-Ierland politieke stabiliteit. Maar, zo constateerde The Guardian in de week dat premier Martin McGuinness opstapte en er nieuwe verkiezingen werden uitgeschreven: het land wacht opnieuw een onzekere toekomst.
De kerk staat op een eenzame heuvel aan één kant van de vallei. Aan de overzijde van de beek, aan de kant van het stadje, is de heuveltop bebouwd met herenhuizen. Iedere zondag marcheert een kleine delegatie van steeds oudere mannen, uitgedost met de regalia van de Oranje Orde, de heuvel af, van de kerk naar de beek. Zij vragen aan de op de brug gestationeerde politieman toestemming om hun weg naar het stadje te vervolgen, maar de politieman weigert steevast, beleefd doch beslist. Ze reiken hem dan een protestbrief aan en marcheren vervolgens weer terug naar de kerk.
Soms kijken de mensen uit de nieuwbouwbuurten naar dit gratis vermaak, maar doorgaans nemen zij de moeite niet eens. In deze buurten wonen voornamelijk jonge gezinnen, die zich er nauwelijks van bewust zijn dat Drumcree Church ooit een van ‘s werelds grote brandhaarden was. De jaarlijkse mars vanuit het centrum van Portadown naar de kerk was een belangrijk symbool van de macht van de unionistische meerderheid in Noord-Ierland. De kerk, indrukwekkend maar niet mooi, is uiteraard protestants; de huizen in het stadje zijn in overgrote meerderheid van katholieken.
De jaarlijkse mars in juli vindt nog steeds plaats, maar sinds het Goede Vrijdag-akkoord van 1998 mogen de organisatoren de traditionele route terug naar het stadje niet meer gebruiken. Ulster heeft nu twee decennia van wat buitenstaanders ‘vrede’ noemen achter de rug. De mondiale media strijken niet langer op Drumcree neer; de buren voelen geen angst. Maar dit duidt louter op de afwezigheid van conflicten, wat niet hetzelfde is als vrede. ‘Een wapenstilstand?’ zeg ik tegen Richard English, hoogleraar politicologie aan de Queen’s Unversiteit, Belfast. ‘Een verbeten wapenstilstand,’ antwoordt hij.
Maar de aard van die wapenstilstand, en de verbetenheid ervan, verandert door het verstrijken van de tijd. De verhouding tussen protestanten en katholieken in Noord-Ierland is dramatisch veranderd: ooit was die 2:1, maar bij de volkstelling van 2011 zei 48 procent protestant te zijn en 45 procent katholiek. Hierdoor is het vrijwel zeker dat – misschien al binnen vier jaar – het traditionele protestantse overwicht zal ophouden te bestaan. In het district Craigavon, waartoe Portadown behoort, is nu een patstelling bereikt: 42,1 procent voor beide kampen. Dit betekent niet dat een verenigd Ierland voor de deur staat, maar het verandert de dynamiek van de politiek in Ulster volkomen.
Dit vormt de onvermijdelijke achtergrond van het groezelige schandaaltje – ‘cash for ash’ genoemd – dat ogenschijnlijk verantwoordelijk was voor de recente val van de Noord-Ierse regering. De combinatie van onbekwaamheid en corruptie duidt erop dat de regeringen in Belfast en Dublin reeds gelijke tred met elkaar houden: de Ierse Republiek is voor de elite altijd al een goede plek geweest om zich met sjofele deals in te laten; in dit geval ging het om het boeken van aardige winsten dankzij het misbruik van goedbedoelde milieusubsidies.
‘Alles goed’
Er is nog een andere factor die een bedreiging vormt voor de heerschappij van de protestanten. Dit werd mij al na een paar minuten duidelijk, toen ik voor het eerst in negen jaar door de hoofdstraat van Portadown liep. Het ongelukkige huwelijk waardoor Noord-Ierland wordt gedefinieerd bestaat niet langer uit twee partijen: er is tegenwoordig ook nog een derde. De ooit overwegend blanke straten van Portadown wemelen van de immigranten. Een plek waar het probleem was dat iedereen veel te veel wist van de plaatselijke geschiedenis kent nu een bevolkingsgroep (met een aandeel van bijna 10 procent) die hier niets van afweet. Aan de oever van de rivier de Bann staat een jonge Roemeen te vissen. Hij heeft het woord ‘Troubles’ [waarmee de onrust in Noord-Ierland van oudsher wordt aangeduid] nog nooit gehoord.
Ze komen overal vandaan, en ze laten zich niet makkelijk categoriseren. Er zijn hoogopgeleide migranten die voor de farmaceutische firma Almac werken. Anderen werken bij de kippenslachterij van Moy Park. In het ziekenhuis vind je Zuid-Afrikanen en Filippijnen. De halal supermarkt van Portadown verkoopt voedsel dat varieert van Marokkaans tot Indonesisch; Oost-Europese goederen worden aan de specialisten overgelaten. De buurman, Saturnino Neves, een Braziliaanse kapper, knipt het haar van iedereen. ‘Alles goed in Ierland,’ zegt hij.
Maar dat is niet de algemene ervaring. Het was een in Yorkshire geboren Pakistaan die me met afschuw vertelde hoe drie autochtone Noord-Ieren onlangs op straat een man uit Litouwen in elkaar hadden geslagen. De autochtone inwoners verwijten de Portugezen messentrekkerij, de Oost-Europeanen het leegvissen van de Bann, en de Roemenen zo’n beetje alles. Er doen verhalen de ronde dat de migranten naar binnen kunnen glippen via het lakse Dublin, en dat ze met minibusjes de grens oversteken.
Portadown (bevolking 22.000) lijkt in veel opzichten op Engelse stadjes van soortgelijke omvang in de jaren vijftig. De grote ketens hebben de plaatselijke winkels nog niet uit de hoofdstraat verdreven, en de huizenprijzen zijn nog charmant ouderwets (een vrijstaande vierkamerwoning met uitzicht op Drumcree Church: 215.000 euro). Het restaurantaanbod stamt helaas ook nog uit de jaren vijftig, en is iets minder charmant.
Ik raak bij de bushalte aan de praat met een dame met grijs haar. Ze klaagt dat er nu al te veel winkelketens in Portadown zijn neergestreken. ‘Is er verder nog iets veranderd?’ ‘Er zijn hier veel nieuwe gezichten,’ zegt ze, gniffelend om haar eigen discretie. Hoe gaan de gevestigde gemeenschappen dezer dagen met elkaar om? vraag ik. ‘Nou, je houdt je gewoon met je eigen zaken bezig, dus dat gaat wel.’ En toen kwam de bus haar redden.
Maar in doorsneegesprekken verwijst de uitdrukking “onze gemeenschap” louter naar “ons”, en zeker niet naar de anderen
In Portadown is het woord ‘gemeenschap’ beladen met dubbelzinnigheid. De meest prominente liefdadigheidswinkel heet ‘Portadown Cares … for our community’ (‘Portadown Geeft … om onze gemeenschap’). Dat betekent precies hetzelfde als waar dan ook. Maar in doorsneegesprekken verwijst de uitdrukking ‘onze gemeenschap’ louter naar ‘ons’, en zeker niet naar de anderen.
Begin jaren zeventig was Portadown veelvuldig het toneel van ontploffingen en schietpartijen, vaak als gevolg van vetes tussen verschillende protestantse groeperingen. Zelfs nu kent het stadje nog vijf ‘vredesmuren’, die je optrekt als je echt een pesthekel hebt aan je buren. De herinnering aan moorden heeft dat effect.
Zes maanden geleden werd de laatste Loyalistische muurschildering in het stadje verwijderd van zijn prominente plek aan Corcrain Road en vervangen door een nieuwe, waarin de soldaten uit Ulster die aan de Somme zijn gesneuveld worden herdacht. Volgens een persbericht van de regering was dit ‘een keerpunt voor de goede betrekkingen in het gebied’. Maar niet iedereen ziet dat zo. De nieuwe muurschildering is op zichzelf prachtig, maar de onderliggende boodschap is zeer agressief en sektarisch, op een manier die je klassiek-Noord-Iers zou kunnen noemen.
Noord-Ierland bestaat maar om één reden als eenheid: als een vrijplaats voor een protestantse gemeenschap, die een eeuw geleden werd getraumatiseerd door het vooruitzicht te worden opgenomen in een door katholieken gedomineerd Ierland. Ulster noemt zichzelf graag Loyalistisch, hoewel de loyaliteit jegens de Kroon altijd meer het karakter heeft gehad van een transactie dan dat er sprake was van veel respect.
Overvleugeld door de omvang van de katholieke gezinnen en de komst van de migranten, zijn de Loyalisten verbijsterd door de politieke ontwikkelingen. Na het recente ontslag van Martin McGuinness als vicepremier worden ze geconfronteerd met ongewenste verkiezingen, waarvan alom wordt verwacht dat ze in een verdere patstelling zullen eindigen en – vrij waarschijnlijk – tot het herstel zullen leiden van het rechtstreeks bestuur vanuit Londen.
Toen McGuinness, zichtbaar ziek, zich uit de politiek terugtrok, kreeg hij op het journaal een overdreven eerbetoon van Ian Paisley, de zoon van zijn voormalige aartsvijand en regeringspartner dominee Ian Paisley. Je moest jezelf in je arm knijpen om je te herinneren dat McGuinness een man is van wie iedereen in Noord-Ierland, behalve wellicht hijzelf, gelooft dat hij IRA-lid is geweest. En ook, in de woorden van The Irish Times, ‘een meedogenloze commandant van een organisatie die verantwoordelijk is voor zo’n achttienhonderd moorden’.
Östalgie
Geen wonder dus dat de Oranjemannen zich gedesoriënteerd voelen. Velen hebben hun hoop op de Brexit gevestigd. Tijdens een phone-in op Radio Ulster deze week hoorde ik oudere luisteraars een soort Oost-Duitse östalgie tentoonspreiden, een onwaarschijnlijke nostalgie naar een afschuwelijk verleden. Eén beller eiste de terugkeer van de grensbewaking en verlangde naar de gelukzalige tijd dat Noord-Ierland vrij was van wapens, explosieven en drugs…
De Brexit kan ook leiden tot een onafhankelijk Schotland, de meest natuurlijke bondgenoot van de unionisten in het Verenigd Koninkrijk. Hierdoor zou Ulster een nóg geïsoleerder aanhangsel worden dan ooit, en ingekapseld aan de zuidgrens. Onder zulke omstandigheden kan een pleidooi tegen een verenigd Ierland een absurde indruk maken.
Bij de rivier trof ik visser Maurice McIlwaine, die hier veertig jaar geleden vanuit Belfast neerstreek en het destijds maar een dooie boel vond. Het is nu beter, meent hij: ‘Vroeger zat het hier vol gespuis. Tegenwoordig moet je een beetje verder zoeken om ze te vinden.’
Ondertussen, terwijl de treurige mannen van Drumcree hun wekelijkse protestbrief afleveren, begint het oranje te vervagen. Protestants Ulster heeft weerstand weten te bieden aan de kogel en de bom, maar wordt nu geconfronteerd met de onverbiddelijke kracht van de demografie. Met andere woorden: het zou wel eens niet ten onder kunnen gaan door geweld, maar door seks.
Auteur: Matthew Engel
Vertaler: Menno Grootveld
CONTEXT: Nieuwe lijn Sinn Féin
Michelle O’Neill, vorige maand benoemd tot opvolgster van Martin McGuinness, is de eerste leider van Sinn Féin ‘die niet de bagage van de IRA met zich meezeult’, benadrukt The Irish Times. In tegenstelling tot haar voorganger – ooit leider van de IRA – heeft O’Neill nooit banden met de paramilitaire organisatie gehad, hoewel ook haar familie heeft geleden onder de Troubles: haar vader, betrokken bij de republikeinse beweging voor burgerrechten, zat gevangen na zijn arrestatie door de Britse strijdkrachten, en haar neef, wel lid van de IRA, werd doodgeschoten door het Britse leger.
‘Ik zie het als de taak van mijn generatie om de wonden van het verleden te helen,’ zei O’Neill in Belfast Telegraph. De verkiezingen van 2 maart zien er voor Sinn Féin veelbelovend uit. ‘De partij heeft zich opnieuw uitgevonden met de harde lijn jegens de Democratic Union Party (DUP) van eerste minister Arlene Foster, wier partij te lijden heeft gehad onder de schandalen rond subsidies voor duurzame energie. Als de verkiezingen inderdaad zo ‘grandioos’ zullen verlopen als de krant voorspelt, zou Michelle O’Neill, veertig jaar oud, wel eens de nieuwe premier kunnen worden.
The Guardian
Verenigd Koninkrijk | dagblad | oplage 332.000
Sinds 1821 thuisbasis van de meest gerespecteerde columnisten en journalisten, en een van de koplopers op het gebied van crowdsourcing in de journalistiek.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
