In de Senegalese plaats Kabrousse, in de regio Casamance, ligt een bijzondere buurt: het Oudeweduwenwijkje. Geen bejaardentehuis, maar een wijk met een belangrijke sociale functie.
Het plaatsje Kabrousse kennen de meeste Senegalezen wel. Vooral dankzij Aliné Sitoe Diatta, heldin van de koloniale vrijheidsstrijd [de ‘Jeanne d’Arc van Senegal’ overleed in 1944 in Timboektoe]. Maar van het Oudeweduwenwijkje in het dorp hebben velen nog nooit gehoord – ook de mensen in de regio zelf niet.
Het buurtje valt nauwelijks op tussen de andere woonhuizen in het centrum, maar vertegenwoordigt een traditie die je vrijwel nergens anders ziet.
Wie voor het eerst over het Oudeweduwenwijkje hoort spreken, denkt natuurlijk aan een soort bejaardenhuis. Maar dat klopt niet. Het Oudeweduwenwijkje heeft zijn eigen sociale functies, al zijn die niet altijd even bekend. Als je hier op ontdekking gaat, blijkt het er nog mooier dan de verhalen al wilden doen geloven.
Ongetrouwde vrouwen
Het Oudeweduwenwijkje ligt midden in Kabrousse en bestaat uit huisjes met een zinken of een strooien dak. Ze hebben allemaal een erfje en een veranda. De omheiningen zijn gemaakt van paaltjes of palmbladeren met daaromheen oude netten. Het is er rustig.
Vlak langs de weg bij de ingang naar een erf is een vrouw bezig het haar van haar dochter te vlechten. De oude vrouw wordt gezelschap gehouden door ongetrouwde vrouwen. Aan de overkant veegt een oud, kromgegroeid vrouwtje de rommel voor haar huis weg. Ze gaat gebukt onder de ouderdom. Op het erf van het huis aan de overkant zit nog een vrouw, mager, met ingevallen wangen en een lege blik in haar ogen.
‘Deze oude vrouwen mogen volgens de traditie niet op bezoek gaan in het huis gaan van hun zoons die met een of meer vrouwen getrouwd zijn. Maar de zoons en kleinzoons mogen wel bij haar thuis komen. Hier in Kabrousse zorgen we ervoor dat de moeder van de echtgenoot zich niet bemoeit met het huwelijksleven van haar zoon,’ verduidelijkt de jonge Assoule Diatta, die gespecialiseerd is in de geschiedenis van Kabrousse. ‘Het is een manier om botsingen tussen koppels te voorkomen.’
Terwijl ik naar de uitleg van de historicus luister, herinner ik me weer het idee van sociologe Fatou Bintou Dial in haar proefschrift Mariage et divorce à Dakar, itinéraires féminins [Huwelijk en echtscheiding in Dakar, vrouwelijke keuzes.] Daarin stelt ze dat de groei van het aantal echtscheidingen in Senegal voor een flink deel op het conto van de schoonfamilies komt.
‘In deze streek vind je alleen in Kabrousse zo’n wijkje speciaal voor oude moeders. Dit heeft niets te maken met de tradities van het Diola-volk [de grootste etnische groep in het land]. En het is ook niet om die bejaarde moeders aan de kant te schuiven,’ verzekert Assoule Diatta.
Na zijn uitleg staan we verbaasd stil op het kronkelige pad dat zich tussen de huisjes door slingert en bekijken we het wijkje bewonderend. Nergens is afval te zien. De oude vrouwen hier brengen het grootste deel van hun tijd door met het aanvegen van hun erf. Het is hier een en al reinheid. ‘Ik ben er trots op dat ik in dit huis woon. Mijn zoon die in Europa zit, stuurt me geld om van te leven,’ zegt Marie Diatta, een inwoonster van het wijkje.
Zoals gezegd vermijden ze in Kabrousse liever het woord bejaardenhuis. Deze vrouwen leven niet geïsoleerd van de samenleving. Voor een buitenstaander is het onmogelijk de fysieke grenzen te zien die dit wijkje van de andere wijken scheidt. Het wijkje ligt vlak bij de plek waar Aline Sitoé Diatta als priesteres resideerde. Dat is geen toeval. De vrouwen hier zijn de hoedsters van wijsheid. Jongere vrouwen hebben bij traditionele ceremonies deze wijze vrouwen nodig.
In het wijkje kom je geen voorbeelden tegen van een opvallende manier waarop de bewoners van Kabrousse met hun huizen omgaan. Elders in het dorp zie je her en der bouwvallige huizen staan, waarvan de eigenaren het aardse bestaan hebben verlaten. Het is hier ongebruikelijk om huizen van overledenen te herstellen. ‘Als je in Kabrousse je vader verliest, mag je zijn huis niet opknappen. Zijn zoons moeten daarom na zijn dood elders een nieuw huis bouwen. De traditie wil dat je het huis totaal laat instorten en pas dan gaat denken aan herbouw,’ vertelt de jonge Diatta, die aan de traditie hecht, maar aan zijn kleding te zien ook openstaat voor de moderne tijd.
Auteur: Maguette Ndong
Vertaler: Tess Visser
Le Soleil
Senegal | dagblad | oplage 25.000
Zwaargewicht in de Afrikaanse pers. Regeringsgezinde krant die claimt zich in te zetten voor het publieke belang.