De zuidelijke stad Jablanica is het zwaarst getroffen
Het dodental door overstromingen en aardverschuivingen in Bosnië is gestegen tot 22, terwijl reddingsteams nog steeds op zoek zijn naar zes vermisten, aldus de autoriteiten, die een evacuatie hebben afgekondigd. ‘Bosnië probeert er weer bovenop te komen na deze dodelijke overstromingen, de ergste die dit land op de Westelijke Balkan in tientallen jaren heeft meegemaakt’, aldus Radio Free Europe / Radio Liberty.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De radiozender wijst er verder op dat Jablanica, dat in het zuiden van Bosnië ligt, ‘de stad is die het zwaarst getroffen is door de overstromingen en aardverschuivingen’.
De junta heeft de internationale gemeenschap om hulp gevraagd
Het aantal mensen dat in Myanmar omgekomen is door de overstromingen is verdubbeld ten opzichte van het aantal dat eerst werd gemeld. Ook worden er 77 mensen vermist nadat tyfoon Yagi over het land raasde, aldus de Birmese staatstelevisie maandagavond. Volgens officiële gegevens zijn door overstromingen en aardverschuivingen als gevolg van de tyfoon, die eerder deze maand Zuidoost-Azië trof, in totaal meer dan vijfhonderd mensen om het leven gekomen in Myanmar, Vietnam, Laos en Thailand.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens de Birmese televisiezender MRTV hebben de overstromingen ook bijna 260.000 hectare rijstvelden en andere gewassen in het land verwoest. ‘De crisis heeft de heersende junta ertoe aangezet een beroep te doen op de internationale gemeenschap om hulp’, een ‘ongebruikelijke’ beslissing, aldus Hindustan Times, die specificeert dat India 10 ton hulpmiddelen heeft gestuurd, inclusief rantsoenen droog voedsel, kleding en medicijnen.
Door maatregel kunnen parkeerplaatsen behouden blijven
In het weekend van 17 augustus werd de metropoolregio New York getroffen door zware regenval. Tijdens overstromingen werden twee vrouwen meegesleurd door het water en kwamen om. Om dergelijke situaties te voorkomen is het stadsbestuur gestart met het aanleggen van waterdoorlatende bestrating, bericht Reasons to be Cheerful.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
In de stadswijk Borough Park wordt waterdoorlatende bestrating strategisch geïnstalleerd langs de stoepranden – waar de straat en het trottoir samenkomen en het water naar opvangbekkens wordt afgevoerd. Waterdoorlatende bestrating kan helpen om het water naar de grond af te voeren en de stroom van afvloeiend water te verminderen. In tegenstelling tot andere ingrepen waarbij bestrating vervangen moet worden door groen, kan waterdoorlatende bestrating dichtbebouwde steden ook helpen om te behouden wat ze al hebben: ‘Een van de redenen waarom steden deze oplossing verkiezen, is omdat het multi-inzetbaar is. Je hoeft geen parkeerplaatsen op te geven, maar je krijgt ook voordelen op het gebied van regenwateropvang, waar vraag naar is in steden als New York,’ zegt ecoloog Elisabeth Hiser tegen Reasons to be Cheerful.
Het zou de grootste overstroming ooit zijn in de regio
In Queensland veroorzaakt een tropische cycloon extreem noodweer, wat heeft geleid tot ernstige overstromingen. Duizenden mensen zijn geëvacueerd en velen zitten nog vast. Dat schrijft de BBC. Autoriteiten beschouwen dit als de ergste overstroming ooit in de Australische regio. Er zijn tot nu toe geen meldingen van doden of vermisten.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
In de stad Cairns is sinds het begin van het noodweer meer dan 2 meter regen gevallen. De hevige regenval houdt naar verwachting nog 24 uur aan. De waterstand van verschillende rivieren zal een recordhoogte bereiken. De rivier de Daintree heeft bijvoorbeeld het vorige hoogterecord al met 2 meter overschreden na 820 millimeter regenval in 24 uur.
Op beelden is te zien dat het vliegveld van Cairns onder water staat, mensen per boot de stad ontvluchtten en hoe er een krokodil door de straten zwemt. Autoriteiten schatten de schade van de ramp nu al op meer dan 1 miljard Australische dollar, zo’n 617 miljoen euro.
Dit weekend werd de Dominicaanse Republiek geteisterd door zware regenval. Op zondag meldden de autoriteiten dat daarbij 21 minsten zijn omgekomen, maar volgens dagblad Diario Libre zijn er al bijna dertig doden te betreuren. ‘De aanhoudende zware regenval (…) heeft tientallen Dominicaanse families in rouw gedompeld.’
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Onder de slachtoffers waren ook vier Amerikanen en drie Haïtianen. ‘Verscheidene slachtoffers stierven in hun voertuigen die door het water werden meegesleurd’, aldus de Dominicaanse krant. Ook zijn enkele mensen omgekomen door aardverschuivingen, modderstromen en rivieren die buiten hun oevers traden. De regens zijn inmiddels opgehouden.
Klimaatverandering teistert het kwetsbare Himalaya-gebergte
In India is door een overstroming van het Lhonakmeer in de noordoostelijke deelstaat Sikkim woensdagmiddag een dam gedeeltelijk ingestort. Daarbij zijn 14 mensen omgekomen en worden nog 102 mensen vermist, meldt The Guardian. Bij de overstroming zijn ook legerbases onder water gelopen. Onder de vermisten bevinden zich 22 militairen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens autoriteiten zijn meer dan 22.000 mensen getroffen door de ramp en zijn er ruim 3.000 toeristen gestrand doordat snelwegen zijn overstroomd en bruggen zijn weggespoeld. De overstroming werd veroorzaakt door zware regenval, waarbij vijf keer zoveel regen was gevallen als gebruikelijk. De autoriteiten lieten daarnaast weten dat de reddingsoperatie een uitdaging gaat worden, omdat in het gebied de komende dagen meer regen wordt voorspeld en de mobiele telefoonverbinding instabiel blijft.
Het Lhonakmeer bevindt zich in het Himalaya-gebergte in Zuid-Azië, dat zwaar wordt getroffen door de klimaatcrisis en vaker te maken krijgt met hevige en onvoorspelbare regenval, overstromingen en aardverschuivingen. Afgelopen zomer kwamen tijdens de moesson 250 mensen om het leven in de staat Himachal Pradesh nadat ongekend zware regens grote delen van wegen wegspoelden en aardverschuivingen veroorzaakten. ‘Hoe extreem kwetsbaar deze regio is voor klimaatverandering wordt nu maar al te duidelijk,’ zei Pema Gyamtsho, directeur-generaal van het in Nepal gevestigde International Centre for Integrated Mountain Development.
Aardverschuivingen veroorzaakt door stortregens in Japan hebben maandag aan minstens één persoon het leven gekost. De Japanse autoriteiten hadden tienduizenden mensen opgeroepen hun huizen op het eiland Kyushu, in het zuidwesten van het land, te evacueren. Volgens The Japan Times, die de publieke omroep NHK citeert, is het slachtoffer een zeventigjarige vrouw en worden er nog acht mensen vermist.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
In het noorden van het eiland Kyushu wordt de komende vierentwintig uur tot 200 millimeter extra regen verwacht, zei de directeur van het nationale meteorologische agentschap. De voorspelling is dat het dinsdag blijft regenen, vooral in het westen van Japan en aan de kant van de Japanse Zee in het oosten. Het Japans meteorologisch instituut roept op tot voorzorgsmaatregelen tegen aardverschuivingen, overstromingen in laaggelegen gebieden en stijgend water en overlopende rivieren.
Waar men jarenlang probeerde te voorkomen dat de Waal overstroomde, besloot Nederland het water de ruimte te geven – en zo het dreigende gevaar te veranderen in een aanwinst voor de natuur. ‘Je wilt het water buitenhouden. Maar dat werkt niet. Het is niet vol te houden.’
Als de Waal niet ver van de Duits-Nederlandse grens buiten haar oevers treedt, komt het natuurgebied de Millingerwaard onder water te staan en lopen weilanden, percelen en paden vol. Bevers trekken de bomen in en bouwen tijdelijke burchten. De sterke stroming verandert het landschap doordat greppels worden uitgehold en er nieuwe plassen ontstaan.
Dit is geen ramp. Het is zo ontworpen.
Het laaggelegen Nederland loopt met de plaatsing van reusachtige uitschuifbare waterkeringen voor de kust wereldwijd voorop in de strijd tegen de stijgende zeespiegel en de oceanische stormvloed. Minder bekend zijn de innovatieve manieren van het land om met buiten hun oevers tredende rivieren om te gaan. Zo zijn er niet alleen versterkingen opgeworpen tegen hoog water, maar wordt het water in het geval van overstromingen ook meer ruimte te geven. De Millingerwaard is slechts één voorbeeld van de vele langs rivieren gelegen locaties in het hele land die een gedaantewisseling hebben ondergaan ten behoeve van extra ruimte voor de onvermijdelijke watertoeloop.
Dit soort projecten is niet alleen ontwikkeld om de schade als gevolg van de overstromingen langs de rivier te verminderen, maar ook om voordelen te benutten die het omgeving ten goede komen. De Millingerwaard, gelegen aan de drukke vaarroute op de Waal, is een veelgeprezen voorbeeld van ecologisch herstel binnen een overstromingsgebied. En in het nabije Nijmegen is door de aanleg van een aanvankelijk omstreden tweede kanaal een park ontstaan dat de relatie van de stad met de rivier opnieuw heeft vormgegeven.
De afbrokkeling van de kust maakt het opwarmen van onze planeet dramatisch zichtbaar. Maar als gevolg van klimaatverandering treden ook de rivieren vaker buiten hun oevers. Door de stijgende temperaturen kan de atmosfeer meer vocht vasthouden, wat leidt tot hevige regenval en dientengevolge overstromingen zoals die in Duitsland in 2021, met vele doden tot gevolg.
Dijken
Al eeuwenlang beschermden de Nederlanders zich tegen hoog rivierwater door het bouwen van dijken. Ondanks dit soort maatregelen noopten ernstige overstromingen in 1993 en 1995 tot de evacuatie van een kwart miljoen mensen. ‘Dit was in feite het startpunt om te heroverwegen hoe we met de heviger toenemende wateraanwas in de rivieren moesten omgaan,’ zegt Frans Klijn, deskundige op het gebied van waterbeheer en verbonden aan onderzoeksinstituut Deltares. ‘Gaan we de oevers telkens opnieuw en steeds verder ophogen? Of moeten we ons beleid veranderen?’
Begin deze eeuw koos Nederland voor die laatste optie, met de lancering van het programma Ruimte voor de rivier. Daarmee veranderde de houding van het land ten aanzien van het overstromen van rivieren van ‘indammen’ naar ‘laten gaan’. Naast veiligheidsmaatregelen tegen hoog water, waaronder de uitbreiding van overstromingsgebieden en het wegnemen van knelpunten, speelden ook natuur, recreatie en industrie een rol in de diverse projecten van het programma. De regering was weliswaar de strategisch architect, maar de lokale besturen en belanghebbenden voerden de plannen uit.
Die multifunctionele aanpak was cruciaal, zegt Klijn, die deel uitmaakte van een commissie die toezicht hield op het programma. Want grote overstromingen komen zelden voor, maar omwonenden hebben dagelijks met het gebied te maken. ‘Als je iets lelijks maakt dat eens in de duizend jaar zijn dienst bewijst maar er iedere dag lelijk uitziet, ben je niet slim bezig,’ zegt Klijn. ‘Je moet een tweede oogmerk hebben, namelijk bevordering van de kwaliteit van de omgeving.’
Frans Schepers kijkt in de vroege schemering van een middag in december naar rimpelingen in de kalme, kleine poel. Een eend. Geen bever.
‘Soms zie je ze even,’ fluistert Schepers, sinds lang een trouwe bezoeker van de Millingerwaard en medeoprichter van Rewilding Europe, een organisatie die met lokale partners samenwerkt om in heel Europa nieuwe gebieden met wilde natuur te creëren. De bevers, die van oudsher in Nederland leefden maar daar sinds 1826 waren uitgestorven, hoorden bij de eerste soorten die terugkeerden nadat het voormalige boerenland eind twintigste eeuw was veranderd in een natuurlijke habitat.
Staat de rivier erg hoog, dan loopt het hele gebied onder – waarmee de kracht van het vloedwater stroomafwaarts wordt verminderd
Schepers, die geen moeite heeft zich staande te houden op het tapijt van vochtige eiken- en wilgenbladeren, springt behendig over een 60 centimeter brede watergeul die de semi-aquatische knaagdieren hebben aangelegd om poelen in het oeverbos met elkaar te verbinden. De frisse geur van watermunt komt tot ons van krachtige groene takjes die uit de moerassige aarde groeien, maar wordt verdrongen door iets muskusachtigs – een vossenspoor. Al houden de bevers zich schuil, hun aanwezigheid blijkt duidelijk uit hun holen en hun tandafdrukken op boomstammen.
Hier komt de Rijn, die helemaal vanuit de Alpen stroomt, Nederland binnen en vertakt zich in verschillende zijarmen, waaronder de Waal. Ooit bewoog de rivier zich van nature over een breder terrein, maar in de loop van de eeuwen werd de bedding smaller. Land veranderde in akkerland, een verandering die na de Tweede Wereldoorlog doorzette.
Natuurgebieden naast de rivier werden kleiner en er werden dijken gebouwd om het boerenland te beschermen tegen overstroming. Maar zo’n smallere bedding bracht risico’s met zich mee, bijvoorbeeld toen in januari 1995 vroeg smeltwater en hevige regens stroomopwaarts het water in de rivieren deden stijgen. Dit was een van de gebieden die werden geëvacueerd omdat de dijken als gevolg van het hoge water dreigden te breken. De oevers hielden stand, maar de gebeurtenis was een waarschuwing die omwonenden vatbaarder maakte voor het idee om naast de rivier ruimte vrij te houden.
Natuurgebied de Millingerwaard kwam voort uit een combinatie van belangen, waaronder natuurontwikkeling, bescherming tegen overstroming en de lokale economie – zowel kleiafgraving als nieuw natuurtoerisme. ‘Het was een win-winsituatie,’ zegt Bart Beekers van ARK Natuurontwikkeling. De organisatie begon het plan voor de Millingerwaard in 1991 met een stuk zanderig rivierduin dat voorheen werd gebruikt om schapen te laten grazen. Het gebied nam in omvang toe naarmate organisatoren een lappendeken van aangrenzende percelen wisten te verwerven. Daarbij werden natuurlijke processen hersteld in het overstromingsgebied dat deels door de meanderende Waal wordt omsloten.
Stroomafwaarts groeven winningsbedrijven een reeks kanalen. Als het rivierwater stijgt, vullen de zijkanalen zich nu met water. Staat de rivier erg hoog, dan loopt het hele gebied onder – waarmee de kracht van het vloedwater stroomafwaarts wordt verminderd. De veranderingen hebben het peil van de rivier met 9 centimeter naar beneden gebracht.
Doordat natuurlijke processen nu weer de overhand hebben gekregen, is het aantal soorten flink toegenomen
Donzige gallowayrunderen en konikpaarden grazen er vrij en zorgen voor een mozaïek van ecosystemen in het landschap. Grote zaagbekken, die hier overwinteren, duiken tussen de andere vogels boven het spiegelgladde oppervlak. Een schoorsteen van een fabriek die bakstenen maakte van klei uit de nieuwe kanalen steekt boven de bomen uit. Samenwerking met de industrie, waaronder bedrijven in de Millingerwaard die klei en zand afgraven, speelt vaak een belangrijk rol bij het in ongerepte staat brengen van nieuwe plekken, vertelt Schepers.
Het boerenbedrijf had langs de Nederlandse rivieren weinig ruimte voor de natuur overgelaten, en de biodiversiteit was afgenomen. Doordat natuurlijke processen nu weer de overhand hebben gekregen, is het aantal soorten flink toegenomen. Bij een informele telling van lokale natuurliefhebbers werd in 2022 melding gemaakt van ruim vijfduizend planten- en dierensoorten in de hele Gelderse Poort, het natuurgebied dat de Millingerwaard omvat. Overstroming is belangrijk voor het ecosysteem, doordat zaden worden verspreid en de grond verschuift, wat puike poelen voor insecten en amfibieën oplevert.
Er gingen bij de vorming van de Gelderse Poort weliswaar zo’n dertig banen in de landbouw verloren, maar daar staat tegenover dat er ruim tweehonderd banen bij kwamen doordat het gebied een toeristische attractie werd, met nieuwe kansen voor het horecawezen.
De Millingerwaard is een vroeg voorbeeld van het combineren van natuurherstel en bescherming tegen wateroverlast; het is inmiddels leidend bij een heleboel andere projecten, in Nederland en de rest van Europa. ‘Ik denk dat dit laat zien dat de natuur onze beste bondgenoot is bij het oplossen van een paar grote uitdagingen waar we voor staan,’ zegt Schepers. ‘Het gaat om klimaatbestendigheid, maar het biedt ook sociaal-economische voordelen.’
Ruim 10 kilometer stroomafwaarts maakt de Waal een scherpe bocht. Millennialang was dit een strategische plek: de Romeinen bouwden er een van de noordelijkste posten van hun rijk, Karel de Grote bouwde er een paleis. Maar voor de moderne stad Nijmegen vormde de rivier een gevaar.
Terwijl de rivierbedding stroomopwaarts ruim anderhalve kilometer breed was, vernauwde ze zich tot nog geen halve kilometer tussen het stadscentrum aan de zuidkant en de dijk die het dorp Lent aan de noordkant beschermde. Door de haakse bocht waren de laaggelegen delen van de historische stad gevoelig voor overstromingen – zoals in 1995, toen de Waal buiten haar oevers trad, al waren de gevolgen minder ernstig dan gevreesd.
Aanpakken
Om het knelpunt aan te pakken werd parallel aan de rivier aan de noordkant een kleiner kanaal gegraven, waardoor in het midden een langgerekt eiland ontstond, dat een populair park is geworden.
Het aanpassen van de rivierbedding kostte jaren onderhandeling en planning, vertelt omgevingsmanager Andrea Voskens, die tijdens het project namens de gemeente de contacten met de belanghebbenden onderhield. Het idee om ruimte te geven aan de rivier betekende een behoorlijke omschakeling in de manier van denken, zegt ze. ‘Je wilt vechten, je wilt het water buitenhouden. Maar dat werkt niet. Het is niet vol te houden.’
Om het nieuwe zijkanaal aan te leggen moest de gemeente namens Rijkswaterstaat vijftig huizen opkopen en afbreken. Aanvankelijk ondervond het voorstel weerstand, zegt Voskens. Bewoners kwamen met een alternatieve oplossing en gingen er zelfs mee naar Den Haag. Toen de Tweede Kamer zich uitsprak voor het oorspronkelijke plan, stemden ze er na onderhandelingen over financiële compensatie mee in zich elders te vestigen. Er bestond een wettelijk procedé om bewoners tot verhuizing te dwingen, maar dat was voor geen enkel van de vijftig gezinnen nodig, aldus Voskens. Ze zegt dat dit te danken was aan het open proces waar de bewoners bij werden betrokken, en aan de algemeen heersende verwachting dat een stijging van het waterpeil in de Waal de situatie gevaarlijk zou maken. ‘We zagen allemaal in dat er groot risico bestond en dat we daar iets aan moesten doen,’ zegt ze.
Dankzij het project zakte het waterpeil met 35 centimeter – 8 centimeter meer dan oorspronkelijk was beraamd, aldus Rijkswaterstaat.
Park
De stad was aanvankelijk van plan huizen op het eiland te bouwen, maar die plannen verdwenen van tafel toen het klaar was en de plaatselijke bewoners het als een park gingen beschouwen.
Voskens zegt dat het project de band van Nijmegen met de rivier heeft veranderd. Met zijn gevaarlijke stromingen en drukke scheepvaart was de Waal voorheen ongeschikt voor recreatie. Nu maken joggers en wandelaars veelvuldig gebruik van voetpaden door de struikachtige vegetatie op het eiland. Bij warm weer huisvest het eiland festivals. Roeiers en zwemmers peddelen en poedelen in het kalme water van de kunstmatige vaargeul. ‘Dit heeft iets veranderd in de dynamiek van de stad,’ zegt Voskens.
Margo van den Brink, universitair hoofddocent Water en Ruimte aan de Rijksuniversiteit Groningen, zegt dat een van de grootste successen van het landelijke initiatief ‘Ruimte voor de rivier’ de combinatie is van hoogwaterveiligheid en ruimtelijke kwaliteit. De meeste van de vierendertig projecten die het initiatief omvatte pakten niet alleen het hoge water aan, ook maakten ze de omgeving bij de rivier leefbaarder, mooier of duurzamer. Dat tweeledige doel is met name belangrijk in het licht van klimaatverandering. ‘Het is echt een goed voorbeeld van de wat ruimtelijkere aanpak bij overstromingsrisicobeheer, die nu zo nodig is,’ zegt ze.
Het programma laat zien hoe je door ook ruimtelijk vormgevers, zoals landschapsarchitecten, te betrekken bij waterbeheerprojecten diverse ambities kunt combineren.
‘Er is veel meer ruimte voor de natuur, en we zien veel meer biodiversiteit’
Klijn, die in de commissie zat die toezicht hield op de ruimtelijke kwaliteit van de projecten, zegt dat krachtig centraal leiderschap de sleutel was tot het succes van het programma. Lokale betrokkenheid van inwoners en belanghebbenden is belangrijk, maar mensen moeten begrijpen wat onderhandelbaar is en wat niet. Er werd een planningspakket ontwikkeld voor de selectie van projecten in het kader van Ruimte voor de rivier, waarbij bestuurders en lokale belanghebbenden betrokken waren. Dit maakte het makkelijker om uit te leggen waarom het op sommige specifieke locaties nodig was om veranderingen door te voeren. Met elkaar brachten de projecten het hoogwaterniveau naar beneden in alle aftakkingen van de Rijn in Nederland, waaronder de Waal.
De volledige overstromingscapaciteit van het project Ruimte voor de rivier is nog niet getest. Maar in 2018 werd hoog water in de armen van de Rijn zonder problemen afgevoerd, aldus Rijkswaterstaat. En soortgelijke projecten in het zuiden van het land leken de overstromingen in 2021 minder hevig te maken.
Toch breidt Nederland de capaciteit van het overstromingsgebied nog steeds uit, omdat klimaatverandering naar verwachting in de toekomst voor hogere waterstanden zal zorgen.
Klijn zegt dat hij bij zijn reizen door het land merkt hoe de riviergebieden zijn veranderd. ‘Er is veel meer ruimte voor de natuur, en we zien veel meer biodiversiteit.’
Van overstromingen als verdediging tot het instellen van bufferzones: het inzetten van de natuur in gewapende conflicten is zo oud als oorlog zelf. Een extra voordeel: de natuur raakt erdoor hersteld. Zo ook rondom de Oekraïense rivier de Irpin.
Keuze uit het archief
Begin deze week werd de Nova Kachovka-dam in de regio Cherson opgeblazen, met grote overstromingen tot gevolg. Dat was niet de eerste keer dat in de oorlog in Oekraïne water werd ingezet om de tegenstander dwars te zitten. Al in de eerste dagen van de oorlog zetten de Oekraïners het gebied rond de rivier de Irpin bij Kyiv onder water om de opmars van de Russen tegen te houden. Gelukkig had dat toen minder desastreuze gevolgen dan nu in Cherson. Integendeel, de natuur bloeide ervan op.
In de eerste dagen van de oorlog tussen Rusland en Oekraïne naderde de invasiemacht de rivier de Irpin en stond bijna voor de poorten van de Oekraïense hoofdstad. Maar toen het water van de rivier plotseling begon te stijgen, werden de Russen gedwongen om te draaien, waarbij ze een spoor van tanks en ander militair materieel moesten achterlaten. Kyiv kon weer ademhalen en het wetlands-ecosysteem raakte voor het eerst in meer dan zeventig jaar overstroomd.
Al had de gebeurtenis veel weg van een wonder, het was niet de hand van God die Oekraïne te hulp schoot. Jasper Humphreys, programmadirecteur van de Marjan Study Group, onderdeel van het departement oorlogsstudies aan het King’s College in Londen, dat onderzoek doet naar conflicten en milieu, noemt wat er bij de Irpin gebeurde warWilding, ofwel het manipuleren van de natuur tijdens conflictsituaties.
‘Ik werd ’s nachts wakker, een paar dagen nadat ik het verhaal over de “heldenrivier” in The Guardian had gelezen, over hoe het Oekraïense leger de opdrogende Irpin en de voormalige moerasgebieden weer onder water zette om de Oekraïense hoofdstad te redden,’ vertelt de academicus. Zo kwam hij op het woord. ‘Ik ging rechtop in bed zitten en fluisterde tegen mezelf: “Dit is warWilding.”’
Verwildering
Humphreys bedacht de term voor ‘het creëren en soms zelfs het vernietigen van een habitat als resultaat van tactische manipulatie van de natuur’. Of, om het simpeler te zeggen; ‘het toepassen van de natuur bij oorlogsvoering’. De tweede W wordt met een hoofdletter geschreven om het belang van wilding te benadrukken, legt hij uit.
‘Het tactische vernuft van het Oekraïense leger was dat ze de natuur inzetten om de invasie te stoppen, en het resultaat was positief omdat de Russische opmars door de “verwildering” van land en water tot halt werd geroepen. In die zin is deze gebeurtenis een klassiek voorbeeld van warWilding.’
Hoewel warWilding een neologisme is, is het strategische en tactische gebruik van de natuur al zo oud als oorlog zelf, zegt Humphreys, die eraan toevoegt dat de resultaten niet altijd positief uitpakken. ‘Helaas heeft warWilding ook een schaduwzijde. Saddam Hoesseins tactische manipulatie van de natuur resulteerde bijvoorbeeld in de drooglegging van de moerassen in Centraal-Irak en in de [etnische] zuivering van de Ma’dan, ofwel de moerasarabieren [de oorspronkelijke Arabische bewoners van de moerassen van Mesopotamië (het zuiden van het hedendaagse Irak en aangrenzende Iran)].’
‘De overstroming van de Irpin kan resulteren in een unieke hotspot van biodiversiteit’
Hij voegt eraan toe: ‘WarWilding is van nature onvoorspelbaar, maar als de strategische motieven creatief zijn en niet destructief, dan biedt deze tactiek uitgelezen mogelijkheden om grote stukken wildernis te redden en bufferzones in conflictgebieden te creëren. Op langere termijn kunnen deze zelfs voor vrede zorgen.’
De aanpak van het Oekraïense leger bij de overstroming van de Irpin is volgens Humphreys een goed voorbeeld van een geslaagde vorm van warWilding. ‘De overstroming van de Irpin redde niet alleen de Oekraïense staat, maar kan in het naoorlogse Oekraïne bovendien resulteren in een unieke hotspot van biodiversiteit door de heropleving van de eens zo machtige rivier en de tienduizenden hectaren aan moerasland.’
Park van de vrede
Humphreys noemt ook het Gorongosa Park in Mozambique als voorbeeld van een succesvol staaltje warWilding. ‘Negentig procent van de fauna was verwoest als gevolg van de burgeroorlog, maar dankzij gecoördineerde inspanningen en investeringen zijn de populaties olifanten en leeuwen weer hersteld. De waardering voor deze aanpak bleek uit de benoeming van het gebied tot “park van de vrede”.’
‘Op dezelfde manier zou een hersteld ecosysteem rondom de Irpin een monument kunnen worden voor een van de meest legendarische warWildings in de geschiedenis: een hotspot voor biodiversiteit, met safari’s voor toeristen, en bovendien een wildernisbarrière die Kyiv honderden jaren kan beschermen tegen indringers,’ aldus Humphreys.
De Amerikaanse bioloog en natuurbeschermer Thor Hanson, expert op het gebied van de invloed van oorlogen op het milieu, noemt de nieuwe term ‘aanstekelijk’. ‘Hij kan goed van pas komen om bepaalde milieugevolgen van oorlogsvoering mee aan te duiden,’ aldus Hanson, coauteur van het artikel Warfare Ecology uit 2008.
‘Vaker gebeurt deze verwildering onbedoeld, als gevolg van ingrijpende veranderingen in menselijk gedrag’
‘Aanzienlijke “verwilderings”-trends doen zich ook wel voor tijdens de voorbereiding op een oorlog, met name op de grote stukken land die zijn gereserveerd voor het trainen van troepen en het testen van bewapening. De gevolgen zijn dan niet noodzakelijkerwijs opzettelijk; in grote delen van zo’n gebied zijn simpelweg de meeste menselijke activiteiten opgeschort,’ zegt Hanson.
‘Ik weet nog niet goed of de term warWilding ook van toepassing is in dergelijke situaties, die zich ver buiten de context van de oorlogen zelf voordoen. Ik vind het een relevante term voor het opnieuw verwilderen van habitat als gevolg van oorlog. Dat kan om tactische redenen zijn, zoals het opzettelijk onder water zetten van de Irpin, maar vaker gebeurt deze verwildering onbedoeld, als gevolg van ingrijpende veranderingen in menselijk gedrag en landgebruik. Je kan denken aan regeneratie van verlaten landbouwgrond, of aan onderbreking van de exploitatie van een gebied, zoals commerciële visserij, bosbouw of jacht.’
Ecologische vredesopbouw
Verwijzend naar de Irpin, stelt Hanson voor om ten minste enkele van de overstroomde gebieden van het voormalige moerasland te behouden om daarmee ‘ecologische vredesopbouw’ in het naoorlogse Oekraïne te bevorderen. ‘Betwiste grensgebieden worden vaak bufferzones die conflicten kunnen helpen temperen, doordat ze het contact tussen beide partijen belemmeren,’ zegt hij.
‘Vermindering van menselijke activiteit in dergelijke gebieden kan leiden tot herstel van de habitat en de bijbehorende flora en fauna. Het klassieke moderne voorbeeld hiervan is de gedemilitariseerde zone tussen Noord- en Zuid-Korea, maar er zijn vele andere voorbeelden te vinden in de geschiedenis. Als we milieuoverwegingen een rol laten spelen bij de vredesinspanningen, kan dat beide partijen in het conflict aanzienlijke voordelen opleveren – denk aan betere waterkwaliteit, leefgebied voor wilde dieren of beheersing van overstromingen. Bovendien nemen de spanningen mogelijk af doordat het conflict over de betwiste grond wordt weggenomen.’
‘Ik ken niet alle details van de situatie rond de Irpin, maar het is denkbaar dat een dergelijke situatie kan worden bereikt als ten minste een deel van dat overstroomde land in permanent moerasgebied wordt veranderd. Strategisch gezien kunnen permanente, onbegaanbare moerasgebieden ook potentiële toegangswegen blokkeren voor aanvallen in de toekomst. Dit is een goed voorbeeld van de overlap tussen militaire overwegingen en die van milieuplanning.’
‘Er is een sterk historisch patroon van geïntensiveerde conflicten in perioden van klimaatstress’
Hoewel de twee academici het nog niet helemaal eens zijn over de exacte definitie van warWilding, beamen beiden dat het fenomeen door de huidige klimaatsituatie, de voortdurende plundering van natuurlijke hulpbronnen en de snelle vernietiging van vitale ecosystemen steeds vaker zal voorkomen.
‘Er is een sterk historisch patroon van geïntensiveerde conflicten in perioden van klimaatstress, dus we verwachten wel degelijk dat spanningen toenemen naarmate de klimaatcrisis zich verder ontvouwt. Dat zal een context creëren voor oorlogszuchtige handelingen, zowel tactisch als onbedoeld,’ zegt Hanson.
‘Ik zie een toekomst waarin de Irpin weer krioelt van de wilde dieren’
‘Beleidsmakers, wetenschappers en natuurbeschermers moeten zich bewust zijn van de mogelijkheden die “verwildering” biedt om vrede en veiligheid te bevorderen, zoals het creëren van grensoverschrijdende vredesparken en bufferzones, maar ook sociale en politieke stabiliteit op de lange termijn, die worden geassocieerd met een gezond milieu.’
Humphreys, die de Oekraïense Groep voor Natuurbehoud heeft gevraagd een studie uit te voeren naar de ecologische staat van het gebied, stelt voor dat de Irpin, net als Gorongosa, een vredespark wordt.
‘Soms is “verwildering” alleen niet genoeg, maar warWilding kan er de perfecte voorwaarden voor scheppen en die kans moeten we grijpen, zowel tijdens de oorlog als in post-conflictfases,’ zegt hij. ‘Ik zie een toekomst waarin de Irpin weer krioelt van de wilde dieren, met waterbuffels die zich wentelen in onneembare moerasgebieden, lynxen die diep in het dichte kreupelhout sluipen en daarboven rondzwevende zeearenden.’
In Coahuila zijn tien mijnwerkers sinds 3 augustus vermist
De Mexicaanse autoriteiten hebben de families donderdag meegedeeld dat het zes tot elf maanden zal duren om de mijnwerkers terug te vinden die sinds 3 augustus vermist zijn in drie overstroomde kolenmijnen in de noordoostelijke deelstaat Coahuila. ‘Een vertraging die het beetje hoop dat de nabestaanden van de slachtoffers nog hadden, vernietigt’, schrijft El País.
‘Ze denken dat niemand levend terug zal keren.’ De overstroming van de mijn vond plaats tijdens graafwerkzaamheden. Vijf mijnwerkers wisten zichzelf te bevrijden, maar tien worden er nog vermist.
In Zuid-Afrika zijn ongeveer zestig mensen omgekomen als gevolg van de overstromingen in de oostelijke provincie KwaZulu-Natal. De verwoestende overstromingen leiden tot grote problemen in kuststad Durban, meldt Independent Online. De overstromingen hebben schade toegebracht aan de infrastructuur, huizen ontworteld, wegen vernield en voertuigen tot zinken gebracht. Volgens berichten zijn in Durban tot nu toe vijfenveertig mensen overleden door de zware regenval. De regenval die in delen van de stad is geregistreerd is ongekend, tussen de 180 en 310 millimeter. De autoriteiten dringen nu ouders aan om leerlingen niet naar school te sturen omdat de regen blijft aanhouden.
De oppositiepartij DA heeft de regering opgeroepen de provincie KwaZulu-Natal tot rampgebied uit te roepen, omdat de gemeenten over beperkte middelen beschikken en de rampenbestrijdingsdienst de uitdaging niet aankan.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
