Tag: Parlementsverkiezingen

Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Vandaag kijken we naar Polen, waar afgelopen weekend parlementsverkiezingen werden gehouden. De opkomst was historisch hoog en de regerende partij verloor zijn meerderheid in het parlement. Waarom, en wat betekent dat voor Polen en de rest van Europa?

Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €5 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.

Wat betekent de verkiezingsuitslag voor Polen?

Dit weekend werden parlementsverkiezingen in Polen gehouden. De regeringspartij PiS – vertaald naar Justitie en Gerechtigheid – won deze verkiezingen met ruim 35 procent van de stemmen, maar kwam tekort voor een meerderheid in het parlement met 460 zetels. De enige samenwerkingspartner, het extreemrechtse Confederatie, kreeg ruim 7 procent van de stemmen. Nog steeds niet genoeg voor een meerderheid, schrijft EuroNews.

De drie grootste oppositiepartijen behaalden die meerderheid wel. De Burgercoalitie, aangevoerd door oud-premier Donald Tusk, kreeg ruim 30 procent, de centrumrechtse Derde Weg kreeg ruim 14 procent en Nieuw Links kreeg bijna 9 procent. Bij elkaar genoeg voor een coalitieregering die in het parlement op 248 zetels kan rekenen.

‘Dit is het einde van slechte tijden. Dit is het einde van de PiS-regering,’ jubelde Tusk na de uitslag. ‘Polen heeft gewonnen, de democratie heeft gewonnen!’ riep hij volgens The Financial Times.

Een nieuwe regering moet nog wel gevormd worden. De Poolse president Andrzej Duda, een bondgenoot van de PiS, moet dat proces leiden. Normaal gesproken mag de winnaar van de verkiezingen proberen een regering te formeren, maar alle andere partijen hebben al gezegd niet te willen samenwerken met de PiS. Vervolgens moet Duda Tusk, als leider van de op een na grootste partij, uitnodigen om te proberen een regering te vormen.

Jakub Jaraczewski, onderzoeker bij Democracy Reporting International in Berlijn, schrijft in The Guardian dat de oppositie het over veel eens is. ‘De plaats van Polen in de EU, herstel van de rechtsstaat, steun voor Oekraïne en verdediging tegen Rusland. Ze zijn het minder eens over de economie en klimaatmaatregelen, maar er is een grote verwachting dat ze hun meningsverschillen opzij kunnen zetten en zullen proberen het land te herstellen’, schrijft hij.

‘Het grootste obstakel voor hervormingen is Duda, wiens tweede en laatste termijn loopt tot 2025. Hij heeft een vetorecht over wetgeving die door het parlement is aangenomen. Het parlement kan zo’n veto verwerpen, maar de huidige oppositie heeft niet genoeg stemmen om dat te doen. Tusk en zijn bondgenoten zullen ofwel met Duda moeten onderhandelen, ofwel belangrijke hervormingen moeten uitstellen tot de volgende presidentsverkiezingen.’

‘De eerste taak van de nieuwe regering zal bestaan uit het verwijderen van PiS-loyalisten uit leidinggevende posities in de regering, de media en door de staat gecontroleerde bedrijven. Polen heeft een lange traditie van regeringen die loyalisten belonen met leuke baantjes, maar PiS heeft deze praktijken sinds de communistische tijd tot het uiterste doorgevoerd’, schrijft Politico. Hetzelfde zal moeten gebeuren bij de rechterlijke macht, waar het aantal rechters en aanklagers met banden met de PiS onder de huidige regering flink is gestegen.

Waarom is de PiS na acht jaar hun meerderheid verloren?

PiS was acht jaar aan de macht. Hoewel ze hun meerderheid kwijt zijn, zijn ze absoluut niet van het politieke toneel verdwenen, schrijft columniste Estera Flieger in de Poolse krant Rzeczpospolita. ‘Het mandaat van PiS is nog steeds krachtig: na acht jaar daalt de steun voor de regerende partij niet onder de 30 procent – dit is een fenomeen dat niet kan worden genegeerd en een resultaat dat geen enkele andere partij sinds 1989 heeft bereikt.’

Toch heeft de partij aan populariteit ingeboet, iets wat al vóór de verkiezingen zichtbaar was, schrijft TIME Magazine. ‘Een zogenaamde late exitpoll van Ipsos suggereerde dat kiezers moe waren (…) na acht jaar van haatzaaiende politiek, die leidde tot frequente straatprotesten, bittere verdeeldheid binnen families en het mislopen van miljarden euro’s (dollars) aan financiering, die door de EU werden vastgehouden vanwege schendingen van de rechtsstaat.’

‘Hoewel ze hun meerderheid kwijt zijn, zijn ze absoluut niet van het politieke toneel verdwenen’

The New York Times noemt de verkiezingsuitslag ‘opvallend’ omdat de PiS ‘een groot voordeel had dankzij haar strakke controle over het Poolse openbare omroepsysteem, een landelijk netwerk van televisie- en radiostations dat neutraal zou moeten zijn maar in werkelijkheid vooral diende als propagandabubbel voor de regeringspartij’. Daarnaast gebruikte PiS campagnefondsen voor de verkiezingen door gelijktijdig met de parlementsverkiezingen een referendum te houden over de EU en migratie.

Veel kiezers boycotten het referendum echter, terwijl bij de verkiezingen juist een historisch hoge opkomst werd gezien. ‘De PiS hoopte dat het referendum zou helpen om een antimigratieboodschap, die jarenlang haar electorale sterkste kant is geweest, nieuw leven in te blazen’, vervolgt de Amerikaanse krant. Een groot corruptieschandaal rond verkochte visa aan migranten sloeg echter een deuk in dat verhaal. ‘Bewijs dat een groot aantal Poolse werkvisa, geldig in de hele Europese Unie, waren verkocht aan Afrikaanse en Aziatische migranten leidde tot het ontslag van een onderminister van Buitenlandse Zaken. Ook werd hij geschrapt van de kandidatenlijst van de PiS’.

‘Polen is een waarschuwing voor politici die verwachten dat het recept van polarisatie, zondebokken en cadeautjes aan de bevolking elke keer zal werken’, schrijft Bloomberg. ‘De stijgende steun voor centristen suggereert dat de tactiek van PiS om overal geld aan uit te geven, van uitgebreide kinderbijslag tot ouderen, ook averechts kan werken.’

Wat betekent de uitslag voor de rest van Europa?

Het overgrote deel van de Europese Unie zal het nieuws over de verkiezingsuitslag met open armen ontvangen hebben. De PiS was op ramkoers met de EU en hun hervormingen van het rechtssysteem, hun houding tegenover de LHBTIQ-gemeenschap en migranten en hun hervormingen van de media zorgden ervoor dat ruim 35 miljard aan subsidies werd bevroren.

De Washington Post spreekt dan ook van een ‘politieke aardbeving’ voor Europa, ‘aangezien de verkiezingsuitslag in Polen het einde betekent van de macht van een hard-rechtse regering die de liberale democratie ondermijnde, de vrije pers verstikte en controle uitoefende over de rechtbanken terwijl ze de LHBTQ+ en vrouwenrechten schond.’

De Poolse journalist Wojciech Orliński schrijft in The Guardian dat Polen terug lijkt te zijn ‘op het prowesterse spoor dat het 34 jaar geleden na de Koude Oorlog koos. De boodschap van de Poolse samenleving is duidelijk: we willen geen politici die vechten met de Europese Unie en pleiten voor nauwere banden met Rusland. We willen naar het westen, niet naar het oosten. Met de hoogste opkomst sinds het herstel van de democratie in 1989 kan die boodschap niet krachtiger zijn.’

‘We willen naar het westen, niet naar het oosten’

Ook Politico ziet de verkiezingsuitslag als een belangrijk moment voor Europa, waarin Polen, met zijn grens aan Oekraïne, historische banden met Duitsland en grote economie, een belangrijke positie inneemt. ‘PiS’s verlies markeert een ommekeer met de EU – die acht jaar lang met Warschau in de clinch lag over radicale veranderingen in het rechtssysteem, zodat rechters onder strengere politieke controle zouden komen te staan’, aldus de website.

Columnist Jaroslaw Kurski hoopt vooral dat het imago van Polen met deze verkiezingsuitslag verandert, los van alle uitdagingen die het land de komende maanden en jaren tegemoet kan zien. ‘Het is tijd voor een gelukkig Polen! Een vrolijk, vriendelijk, hartelijk en open Polen, waar de autoriteiten zich niet met politiekordons van de burgers scheiden en er niet op uit zijn om haat te zaaien. Een Europees, tolerant Polen waaruit jongeren niet weg willen of hoeven, maar waar ze heen terugkeren en vrienden uitnodigen. Een Polen waar vrouwen niet bang zijn om te bevallen. Dat is onze hoop, dat is onze toekomst’, aldus Kurski in Gazeta Wyborcza.