Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Argentinië, dat aan de vooravond van presidentsverkiezingen staat. De radicaal-rechtse Javier Milei staat er goed voor in de peilingen en kan de verkiezingen gaan winnen. Wat weten we over deze ‘Trump van Argentinië’?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €5 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Wie is Javier Milei?
Als één regio goed is voor spraakmakende verkiezingen, dan is het Latijns-Amerika wel. Met de presidentsverkiezingen in Argentinië in aantocht, op 22 oktober, belooft het ook daar een spektakel te worden, afgaande op de voorverkiezingen van 13 augustus.
Javier Milei, van de partij La Libertad Avanza, won deze voorverkiezingen, en zowel de regeringskandidaat Sergio Massa als de kandidaten van oppositiecoalitie Juntos werden verslagen. Het was een verrassing: Milei gold als een controversiële, extreemrechtse kandidaat, maar kreeg zo’n 30 procent van de stemmen. Ondanks wat de peilingen vooraf aangaven, is één ding duidelijk geworden: Milei kan de nieuwe president van Argentinië worden.
‘De dreiging is reëel’, schrijft antropoloog Alejandro Grimson in El Diplo over de opkomst van Milei. Volgens Grimon heeft de presidentskandidaat ‘een antipluralistische ideologie, [oftewel een antidiversiteitspolitiek] verdedigt hij niet de vrijheid van degenen die anders denken dan hij en maakt hij deel uit van een internationaal netwerk dat de hele extreemrechtse wereld omvat’.
Zoals de Braziliaanse oud-president Jair Bolsonaro de ‘Trump van de tropen’ werd genoemd, zo noemt The Global Americans Milei de ‘Trump van de pampa’s’. Volgens de website zijn er overeenkomsten tussen Trump, Bolsonaro en Milei vanwege ‘hun gebruik van populistische retoriek (…) en hun conservatieve kijk op sociale kwesties. Ook hebben ze dezelfde tactiek om het socialisme, momenteel gemanifesteerd als “cultureel marxisme”, neer te zetten als hun voornamelijke tegenstander’.
Milei ziet dat anders. De econoom noemt zichzelf in een interview met The Economist een ‘anarcho-kapitalist’, waar hij zichzelf eerder nog zag als een ‘recalcitrante neoclassicist’. Maar zijn economische plannen, onder meer om de Amerikaanse dollar tot belangrijkste munteenheid in de Argentijnse economie in te voeren en sterk in te zetten op digitale valuta, lijken vooralsnog niet aan te slaan bij vakgenoten. Tweehonderd economen kwamen in een open brief in het verweer tegen zijn plannen, schrijft El Confidencional. Toch slaan de ideeën van Milei bij een groot deel van de Argentijnen goed aan.
Waarom doet juist Milei het zo goed?
Verschillende analisten, experts en politici hebben zich over de vraag gebogen waarom juist Milei het zo goed doet bij de kiezers. De verklaring lijkt eenduidig: de beroerde economische situatie in het Zuid-Amerikaanse land. Vooral zijn plannen rond het hervormen van de staat en het terugdringen van de overheidsuitgaven, de afschaffing van de Centrale Bank en de dollarisering van de economie doen het goed in het land dat kampt met een jaarlijkse inflatie van meer dan 120 procent.
‘Opeenvolgende regeringen van beide kanten zijn er niet in geslaagd om het economische disfunctioneren van het land op te lossen’, schrijft Americas Quarterly over de huidige regering van Alberto Fernández en diens voorganger Macri. ‘Het is duidelijk waarom veel Argentijnen een derde optie willen, en Milei’s aanklacht tegen de “politieke elite” van het land – zowel de regerende peronisten als de traditionele centrumrechtse oppositie’ – slaat aan.
De Argentijnse econoom Juan Grabois zegt grotendeels hetzelfde tegen The Guardian. ‘Kiezers moeten wel over een onmogelijke politieke volwassenheid beschikken om opnieuw te stemmen op politici die hen zo volledig in de steek hebben gelaten’, aldus Grabois. ‘De muziek van de rattenvanger klinkt zoet voor mensen die alle hoop hebben verloren. Maar het heeft geen zin om kiezers of de rattenvanger zelf daarvan de schuld te geven.’ Volgens Grabois is de huidige politiek schuldig aan de opkomst van Milei.
Alejandro García Magos, docent aan de faculteit voor politieke wetenschappen van de Universiteit van Toronto, trekt de opkomst van Milei in een interview met The Dialogue breder. ‘Of het nu Milei in Argentinië is, Bukele in El Salvador of AMLO [Andrés Manuel López Obrador] in Mexico, deze politiek leiders zijn in staat om de emoties van het volk te kanaliseren – zowel als ze in de oppositie als in de regering zitten. Dit geldt ongeacht hun politieke voorkeur. Het is belangrijk om te erkennen dat deze politieke figuren niet spontaan ontstaan. Er heerst een diepe ontevredenheid over de economische en sociale situatie in onze landen, die een vruchtbare bodem vormt voor proteststemmen.’
In een column in El País is de Argentijnse schrijver en journalist Leila Guerriero nóg duidelijker. ‘Een vriend van me zei: “Mensen zijn moe van beloftes. En dan komen er dit soort neanderthalers die zeggen: ‘Ik ga jullie niets geven, maar ik zal de politici die jullie naaien een schop onder hun kont geven.’ Dat voorspelt een nog grotere teleurstelling, maar wat mensen willen is wraak.”’
Wie zijn de andere kanshebbers om de verkiezingen te winnen?
De opkomst van Milei zegt dus veel over de staat waarin de economie, politiek en maatschappij van Argentinië zich bevinden. Toch is het een verre van uitgemaakte zaak dat Milei ook daadwerkelijk de presidentsverkiezingen gaat winnen. Er zijn andere kandidaten, en in de peilingen liggen ze allemaal dicht bij elkaar.
Een van de andere favorieten is Sergio Massa, minister van Economie in de huidige regering. Hij krijgt de steun van maatschappelijke organisaties, schrijft Página12. Hij is progressief, links en momenteel hard bezig met nieuwe economische steunpakketten en hervormingen, volgens analisten om kiezers lekker te maken in aanloop naar de verkiezingen.
De derde kandidaat is Patricia Bullrich, die wordt gesteund door de centrumrechtse oppositie en oud-president Macri. Ze heeft onlangs een boek geschreven, en volgens Infobae biedt dat een uitstekend inkijkje in de plannen voor haar presidentschap. Ze wil iets doen tegen de bureaucratie in Argentinië, onder meer door innovatie en technologie te stimuleren. Ook zij praat over het snijden in de staatsuitgaven, maar wil tegelijkertijd belastingverlagingen.
Massa en Bullrich zijn in de ogen van Milei de kandidaten van de elite, en de peilingen tonen aan dat Argentinië deze elite beu is. Hij krijgt vooral steun van mannen, jongeren en minder welvarende groepen. Volgens Perfil staat Milei er best voor in de laatste peilingen, met 31,1 procent van de stemmen, tegenover 28,1 procent voor Massa en 21,2 procent voor Bullrich.
In een andere peiling krijgt Milei zelfs 35 procent van de stemmen, met 25 procent voor Massa en 23 procent voor Bullrich. Het lijkt echter op een tweede ronde aan te komen, aangezien een kandidaat 45 procent van de stemmen nodig heeft om in de eerste ronde van 13 augustus te winnen. Die tweede ronde vindt dan plaats in november. Voor de huidige regering en de rechtse oppositie kan dat een lastige spagaat worden: samenwerken tegen Milei of ongemakkelijke akkoorden sluiten met de controversiële kandidaat?