Kenia sluit zich aan bij enkele andere Afrikaanse landen en verbiedt de plastic tas, die tot gigantische milieuvervuiling leidde.
In de afgelopen veertig jaar hebben ecologen en dierenrechtenactivisten in Kenia twee grote overwinningen behaald. In mei 1977 verbood Kenia de jacht op wilde dieren om de toenemende stroperij tegen te gaan. En op 28 augustus van dit jaar dwongen ecologen een verbod af op plastic tasjes. Sindsdien worden de winkels overspoeld met stoffen tassen uit China, wat niet goed is voor de verkoop van lokaal geproduceerde papieren tassen.
Ecologen gingen voorop in de strijd tegen de plastic tas. Zee-ecologen hadden al jaren gewaarschuwd dat plastic zakken schadelijk zijn voor het zeemilieu, omdat dieren het plastic vaak voor voedsel aanzien. Plastic is onverteerbaar en kan hun spijsvertering verstoren, zodat ze van honger kunnen sterven. Het meest frappante voorbeeld is dat van schildpadden, die plastic tassen vaak aanzien voor kwallen.
Verantwoordelijk voor overstromingen
Specialist oceaanvervuiling Habib El-Habr werkt voor het milieuprogramma van de Verenigde Naties (UNEP) in Nairobi. Eind augustus legde hij aan persagentschap Reuters uit dat ‘het tussen de vijfhonderd en duizend jaar kost om plastic af te breken’. Uiteindelijk komt het ook in onze voedselketen terecht, en niet alleen als we vis eten. In abattoirs in Nairobi bleken sommige dieren wel twintig plastic zakken in hun maag te hebben.
Maar ecologen maken zich vooral zorgen over de plastic tassen die in meren en oceanen terechtkomen. Onderzoekers van UNEP voorspellen dat er, als wij niets doen, ‘in 2050 meer plastic in de oceaan zal zitten dan vis’.
Niemand weet precies hoeveel plastic tassen er al in de natuur terecht zijn gekomen. Een indicatie geeft de stad Kigali in Rwanda, met 900.000 inwoners. Een paar jaar geleden verzamelde men daar bij een schoonmaakactie maar liefst een miljoen plastic tassen. Tegenwoordig is Rwanda een van de schoonste landen ter wereld en heeft het de import en fabricage van polyethyleentassen verboden [net als Zuid-Afrika, Senegal en Ivoorkust].
Ook verstopt plastic vaak afwateringssystemen. Het materiaal wordt verantwoordelijk gehouden voor overstromingen in Bangladesh waarbij tussen 1988 en 1998 duizenden mensen de dood vonden. Twee derde van het land stond onder water en daarom besloot Bangladesh in 2002 als eerste land ter wereld om plastic tassen te verbieden – hoe handig ze ook waren voor de boodschappen.
De ellende begon in de jaren zestig, toen het Zweedse bedrijf Celloplast een patent deponeerde voor een plastic zak uit één stuk, met handvatten eraan. Plastic werd weliswaar al gebruikt sinds het eind van de negentiende eeuw, maar tot in de jaren zestig was het als verpakkingsmateriaal weinig populair. Vanaf dat moment begonnen plastic tassen de papieren varianten in hoog tempo te vervangen.
Jarenlang had Celloplast het monopolie op de verkoop van plastic tassen, totdat het Amerikaanse bedrijf Mobil naar de rechter stapte en het patent aanvocht. Vanaf dat moment lag de markt open, met een ecologische ramp als gevolg. Inmiddels worden er jaarlijks ongeveer een biljoen plastic zakken geproduceerd en achtergelaten in de natuur, in zeeën en oceanen.
In Kenia kwam het fenomeen plastic zak in het midden van de jaren tachtig op, toen supermarktketens papieren zakken door plastic exemplaren begonnen te vervangen. Zo rond 2004 waren rivieren ernstig vervuild geraakt met compacte massa’s bijeengedreven plastic tassen. De toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Moses Wetangula besloot zich toen actief met het thema te gaan bezighouden. Op dienstreis naar Venezuela zag hij hoe dat land, dankzij een verbod op de plastic tas, de bosbouwsector een stimulans had gegeven. ‘We moeten het gebruik van bosbouwproducten als houtpulp en papier voor verpakkingen stimuleren en het gebruik van plastic tassen verbieden,’ verklaarde hij.
In Kenia werden vóór het verbod maandelijks 24 miljoen plastic tassen gebruikt
Toch zou een verbod dus nog dertien jaar op zich laten wachten. In 2007 besloot de Keniaanse regering al om bepaalde typen plastic tassen te verbieden. Een paar parlementsleden vroegen de minister van Milieu en Grondstoffen echter om ‘creatiever te zijn en zich niet tot een eenvoudig verbod te beperken’. Zij voelden meer voor een belasting op plastic tassen, waarvan de opbrengst gebruikt zou kunnen worden om het afval op te ruimen. In 2008 diende een andere parlementslid, Charles Kilonzo, een wetsvoorstel in om productie, distributie, gebruik, recycling en verwerking van plastic tassen beter te reguleren.
Ook de Green Belt Movement (GBM) speelde een rol. De beweging berekende dat er in Kenia vóór het verbod maandelijks 24 miljoen plastic tassen werden gebruikt. Als deze worden weggegooid, voegen ze zich bij allerlei bronnen van afval, met een reusachtig afvalprobleem in grote steden en in rivieren als gevolg. De inmiddels overleden oprichter van de GBM en winnares van de Nobelprijs voor de Vrede in 2004, Wangari Maathai, begon lokaal actie te voeren voor een verbod op de plastic tas. Beslissend was een rede in het parlement in 2007, waarin zij sprak over de bedreiging die wegwerpplastictassen voor het milieu betekenen, en haar zorg uitsprak over het feit dat er nog steeds geen wetsvoorstel lag voor een verbod.
Auteur: John Kamau
Vertaler: Valentijn van Dijk
Daily Nation
Kenia | dagblad | oplage 220.000
Deze meest gelezen krant van Kenia schroomt niet om zich kritisch uit te laten over de regering en andere autoriteiten in Nairobi. Daily Nation is onderdeel van Nation Media Group, het grootste onafhankelijke mediaconcern van Centraal- en Oost-Afrika.