Voor zijn vertrek pleitte Boris Johnson voor de herinvoering van pounds en ounces in het VK. Volgens deze auteur was dat het nieuwste salvo in een onzinnige strijd die al tweehonderd jaar woedt. ‘Het metrieke stelsel werd afgekraakt als een onnatuurlijke, atheïstische uitvinding van bloeddorstige revolutionairen.’
Volgens historicus Eric Hobsbawm is ‘het metrieke stelsel het meest blijvende, universele gevolg van de Franse revolutie’. Toch lijkt het Verenigd Koninkrijk vastbesloten het metrologische tij te keren. Waar andere landen het metrieke stelsel hebben omarmd als universele wetenschaps- en handelstaal, wil de regering in ‘Global Britain’ met de herinvoering van het imperiaal stelsel weer terug naar het lokale dialect. Dat is ijdele hoop.
Vechten tegen het metrieke stelsel lijkt in eerste instantie donquichotesk
Vechten tegen het metrieke stelsel lijkt in eerste instantie donquichotesk. Wat maakt het per slot van rekening uit of je je groenten en fruit in ponden of kilo’s koopt, zolang de prijs maar gunstig is? Toch is macht over maatsystemen al millennia ongelooflijk belangrijk voor landen, en deze relatie tussen metrologie en soevereiniteit bestaat vandaag de dag nog steeds. Decreten die uniforme maatvoering voor eerlijke internationale handel veiligstellen zijn terug te vinden in ’s werelds oudste juridische documenten, van de Babylonische Codex Hammurabi tot onze eigen Magna Carta. Boris Johnson maakt – bewust of onbewust – gebruik van deze historische traditie.
Vijandigheid tegenover metrische maten en gewichten is niets nieuws, ze bestond vermoedelijk al voor het definitieve stelsel zelf. Nog voordat de Franse intellectuele elite het metrieke systeem in 1798 rond had, vreesden wetenschappers en politici dat de nieuwe eenheden de bevolking tegen zich in het harnas zouden jagen en dat de definitie van de meter – afgeleid van de meridiaan van Parijs en gedefinieerd als een tienmiljoenste van de afstand tussen de noordpool en de evenaar – te Frans was om te worden overgenomen door andere landen. Dit was inderdaad precies de reden waarom Thomas Jefferson, die het gebruik van het metrieke stelsel voor de VS overwoog, het systeem als ‘onwerkbaar’ afserveerde. Hij klaagde dat de definitie van de meter ‘ipso facto elk land op aarde uitsluit van een gemeenschappelijk maatsysteem’.
Afgekraakt
In het Verenigd Koninkrijk werden deze argumenten kracht bijgezet door een mengsel van nativistische verontwaardiging en pseudowetenschappelijke overtuigingen. Het metrieke stelsel werd niet alleen afgekraakt als een opgedrongen buitenlandse uitvinding die de eenvoudige Britten zou verwarren en ontstemmen, maar ook als een onnatuurlijke, atheïstische uitvinding van bloeddorstige revolutionairen.
De duim verwerpen, zei hij, stond gelijk aan het negeren van Gods voorzienigheid
De suggestie dat maateenheden een spirituele dimensie hebben lijkt misschien een wonderlijke, maar in de negentiende eeuw was dit idee algemeen aanvaard. De theorie dat de inch, de Engelse duim, niet louter een handige lengtemaat was met een rijke geschiedenis, maar een gift van God, raakte rond 1860 in zwang dankzij de Schotse hofastronoom Charles Piazzi Smyth. Deze beweerde, na zijn reis naar Egypte om de afmetingen van de grote piramide van Gizeh vast te leggen, dat de monumenten waren gebouwd met behulp van een ‘heilige el’ [lengte van onderarm] en ‘pyramideduim’, bedacht door de Grote Maker zelf. Deze theorie was niet noodzakelijk nieuw – Isaac Newton had zich langdurig in de heilige el verdiept – maar door de metingen van Smyth leek het idee wetenschappelijk onderbouwd. Zoals God Adam taal had geschonken, betoogde Smyth, zo was de grote piramide ‘ontworpen voor de metrologie van alle landen’. De duim verwerpen, zei hij, stond gelijk aan het negeren van Gods voorzienigheid.
Terug naar nu. Hoewel argumenten tegen de invoering van het metrieke stelsel niet zo vaak op piramidologie zijn gebaseerd, getuigen ze hier en daar van een spirituele insteek. Tijdens het onderzoek voor mijn nieuwe boek over maatstelsels maakte ik kennis met een groep die bekendstaat als Active Resistance to Metrication (ARM): guerrillastrijders in de onzichtbare metrologische oorlog in Groot-Brittannië. Hun doel? ‘Verzet bieden tegen de gedwongen overstap naar het metrieke stelsel.’ Hun methode? Nou, voornamelijk aanvallen op metrische verkeersborden en wegwijzers: ze ’s nachts losschroeven of met verf bekladden. Toen ik een ARM-actie bijwoonde in Thaxted, Essex, vertelde de leider van de groep, voormalig UKIP-kandidaat Tony Bennett, dat hij deels werd gemotiveerd door de wens om de vorming van een wereldregering tegen te gaan. God ziet namelijk het liefst dat mensen in ‘aparte landen’ leven, stelde Bennet, zoals duidelijk blijkt uit het lot van de Toren van Babel.
Utopisch project
Ondanks zulke bezwaren geloof ik dat het metrieke stelsel over het geheel genomen een waarlijk utopisch project is. Het is een bureaucratisch succes dat door de verschaffing van een gemeenschappelijke taal de wereldhandel en het wetenschappelijk onderzoek heeft doen opbloeien. De invoering van imperiale maten (als het plan meer blijkt te zijn dan een afleidingsmanoeuvre in het kader van de jubileumweek) zal dit werk niet hinderen maar slechts ongemak veroorzaken en de meerderheid van de Britten die al aan het metrieke stelsel gewend is, vijandig stemmen.
Opmerkelijk genoeg is het metrieke stelsel vaak door landen ingevoerd in tijden van politieke onrust. Kennelijk kan zoiets fundamenteels als het veranderen van maateenheden alleen worden overwogen wanneer oude zekerheden in het leven wankelen. Johnson hoopt dat dit zo’n moment is voor het Verenigd Koninkrijk. Maar laat de revolutie nou voorbij zijn: het metrieke stelsel heeft al lang gewonnen.
James Vincent, Beyond Measure: The Hidden History of Measurement