Tag: rampen

Opeens verschijnt een gigantisch wezen dat niemand ooit eerder heeft gezien, en dat de hele stad vernietigt. Voilà, de plot van de film Godzilla Resurgence, die onlangs in Japan in première ging (het is alweer de negenentwintigste aflevering van de Japanse franchise over het door straling gemuteerde monster; de eerste episode dateert van 1954). Al ruim vier miljoen mensen gingen de door Hideaki Anno geregisseerde film zien, wat goed is voor een recette van 6 miljard yen [53 miljoen euro]. Daarmee is het een van de best bezochte Japanse films aller tijden. En al berust de film niet op feiten, toch zag de Vereniging van Parlementaire Filmliefhebbers, een onafhankelijke organisatie onder leiding van voormalig minister van Buitenlandse Zaken Koichiro Gemba, er aanleiding in om een debat aan te zwengelen over ons vermogen om adequaat te reageren op rampen.

In de film wordt zeer realistisch getoond hoe een fantasiewezen paniek zaait in het parlement en tot welke reacties dit vervolgens leidt. Dat roept natuurlijk de vraag op hoe de Japanse overheid zou handelen in een echte crisissituatie. Wij besloten daarom een aantal specialisten te vragen wat zij zouden adviseren als Godzilla in het echt zou toeslaan.

‘Maar dat is onmogelijk! Als het zo gedaan werd, zou dat tot gigantische files in Tokio leiden. Er zou paniek uitbreken’

Als eerste gingen we op bezoek bij voormalig minister van Defensie Shigeru Ishiba, de veiligheidsspecialist van de Liberaal-Democratische Partij, die het debat onlangs op scherp zette door in zijn blog te schrijven: ‘Juridisch is het volstrekt legitiem om gevaarlijke dieren uit te roeien.’ In de film besluit de regering tot inzet van het leger om de dood en verderf zaaiende Godzilla te verslaan, maar Ishiba vindt dat niet verstandig. ‘Godzilla valt Japan niet aan op bevel van een vreemde mogendheid,’ zegt hij [volgens een nieuwe wet is dit voorwaarde voor inzet van het leger].

Op zich staat de wet de inzet van het leger bij het bewaken de openbare orde toe, wanneer de situatie de krachten van de politie te boven gaat, en ook mag het leger reddingsoperaties uitvoeren bij rampen. Toch zou Ishiba niet snel het leger inzetten: ‘Het is denkbaar, maar de procedure duurt veel langer dan wanneer je bij een ramp gewone hulpverleners stuurt,’ vertelt hij.

Als voorbeeld van de manieren waarop het leger soms is ingezet bij de bestrijding van gevaarlijke dieren, noemt de oud-minister een operatie uit 1959, waarbij voor de kust van Hokkaido op verzoek van lokale vissers robben werden afgeschoten. De luchtmacht stuurde destijds vier vliegtuigen om de dieren met mitrailleurs neer te maaien. ‘Door na te denken over extreme gevallen zoals de verschijning van een monster of een ufo, kunnen we onderzoeken welke juridische problemen zich in zo’n geval voordoen. Het interessante aan deze film is dat de kijker wordt uitgenodigd om zich daar vragen over te stellen,’ vindt Ishiba. Hij is blij met het levendige debat dat is ontstaan over maatregelen tegen een monster als Godzilla.

Goede weergave

Een van de vragen die zich in zo’n geval voordoen, is hoe de secretaris van het kabinet, in de film een van de belangrijkste personages, zou moeten handelen. Democratisch senator Tetsuro Fukuyama, die de post bekleedde tijdens de grote aardbeving van 2011, zegt hierover: ‘In de film zitten talloze verwijzingen verstopt naar het nucleaire ongeval in Fukushima. Ik was toen degene die met Washington overlegde en de bevolking van Fukushima het bevel gaf om de stad te verlaten. Ik begrijp dan ook eerlijk gezegd niet hoe men dit als entertainment kan brengen.’ En toen Fukuyama zag hoe in de film het bevel tot evacuatie gegeven werd, dacht hij: ‘Maar dat is onmogelijk! Als het zo gedaan werd, zou dat tot gigantische files in Tokio leiden. Er zou paniek uitbreken.’ Al even onverstandig vond hij het bevel dat in de film werd gegeven om binnen te blijven. ‘Aangezien niemand wist in welke richting Godzilla ging bewegen (metafoor voor een radioactieve wolk), zou het gevaarlijk zijn om binnen te blijven.’

In de film verschanst de regering zich in de Tokiose buitenwijk Tachikawa, maar in werkelijkheid hoeft een crisiskabinet helemaal niet naar een andere plek te verhuizen, want onder de woning van de premier bevindt zich een crisiscentrum. Ook vraagt Fukuyama zich af wat er, als het de regering zou lukken om de opmars van Godzilla tot staan te brengen, daarna met het monster zou moeten gebeuren. ‘Wat doe je met dat enorme stuk radioactief afval? De film geeft de huidige situatie van Japan goed weer,’ vindt hij.

Vinden veiligheidsspecialisten dat ook? Ook oud-generaal Noboru Yamaguchi, die leiding gaf aan de afdeling onderzoek en ontwikkeling van de landmacht, heeft de film bekeken. Eén vraag die bij hem opkwam was hoeveel Godzilla wel niet zou wegen. In de film wordt weliswaar vermeld dat het monster 118 meter lang is, maar over zijn gewicht hoort de toeschouwer niets. In de Amerikaanse remake uit 2014 mat het monster 108 meter en woog het ruim 90.000 ton. Aangezien een tank zo’n 50 ton weegt, berekende Yamaguchi dat Godzilla meer moest wegen dan 1800 tanks. ‘Zelfs helikopters uitgerust met kanonnen met een kaliber van 20 à 30 millimeter beginnen weinig tegen zo’n gigantisch wezen. Hoe moet je hem dan wel vernietigen?’

In de film hebben zware kanonnen inderdaad geen enkel effect op de opmars van het beest. Al snel ziet de regering in dat het leger machteloos staat tegen een monster van deze omvang.

De oud-generaal adviseerde de regering tijdens de nasleep van de aardbeving van maart 2011. ‘In de film zegt men voortdurend: “Dit overtreft alle verwachtingen”, en dat was bij Fukushima ook zo,’ vertelt hij. De ‘volgende Godzilla’ zou volgens hem heel goed een zware aardbeving in Tokio kunnen zijn; zijn voornaamste vrees daarbij is dat de communicatienetwerken het kunnen begeven. ‘De ministeries en veiligheidsdiensten hebben elk hun eigen netwerk, en ook grote bedrijven als spoorwegmaatschappij JR beschikken over een eigen netwerk. De grote vraag is of, wanneer de stroomvoorziening van netwerken die nodig zijn om de crisis te beheersen wordt onderbroken, het zal lukken om de nog wel functionerende netwerken met elkaar te verbinden en de nodige informatie bij de leiding van het land te krijgen.’

Als de staf van de premier meer te weten wil komen over de onbekende gigant, hoe kan dat dan het beste worden aangepakt? Volgens dinosaurusspecialist en bioloog Makoto Manabe van het Nationaal Museum voor Natuur en Wetenschap in Tokio moeten er ‘allereerst radiozenders in zijn lichaam worden ingebracht. Als we ervan uitgaan dat Godzilla leeft, zullen we er rekening mee moeten houden dat er mannetjes, vrouwtjes en ook nakomelingen bestaan. In dat geval moet er dus meer dan één enkel wezen worden vernietigd.’

In de eerste helft van de film zitten biologen die proberen te verklaren wat er op hen afkomt, met de handen in het haar. Manabe ergerde zich aan het feit dat geen van hen op het idee komt om radiozenders te gebruiken. ‘Met behulp van scanners zou het mogelijk moeten zijn om, uitgaande van de configuratie van zijn hersenen, de capaciteiten van zijn reuk-, visuele en gehoorzintuigen te bepalen, en op basis daarvan te anticiperen op zijn gedrag,’ denkt hij. En om het belangrijkste doel van de autoriteiten te bereiken – Godzilla verslaan – zou het in zijn ogen het slimste zijn om ‘te proberen te begrijpen waarom het monster uit zee tevoorschijn is gekomen, en ervoor te zorgen dat het weer teruggaat’.

In de film vlucht de bevolking voortdurend alle kanten op om aan het monster te ontsnappen. Volgens advocaat Yukitoshi Nagai is dat realistisch en is daar goed over nagedacht. Het enige wat hij op de film heeft aan te merken, is dat van begin tot eind alles vanuit het gezichtspunt van de autoriteiten wordt getoond, van bovenaf dus. Nagai was na de aardbeving van 2011 voorzitter van het hulpcomité van de Japanse Vereniging van Advocaten voor de wederopbouw van de getroffen gebieden. Wat hem in de film vooral trof, was een scène waarin een speciale afgezant van de Verenigde Staten de Japanse kabinetssecretaris, die in zijn ogen te langzaam reageerde, toebeet: ‘Wie beslist hier eigenlijk?’

Dat zou geïnterpreteerd kunnen worden als suggestie dat de premier meer bevoegdheden zou moeten krijgen dan het parlement. ‘Mensen zouden door deze zeer realistische scène het idee kunnen krijgen dat de Japanse grondwet moet worden aangepast, dat er een clausule over de noodtoestand in moet worden opgenomen,’ zegt hij zorgelijk. ‘Een andere publieksfilm over een invasie, War of the Worlds, laat goed zien hoe in een crisissituatie een al te sterke machtsconcentratie een democratie kan doen afglijden naar een dictatuur. Godzilla Resurgence toont daarentegen op geen enkel moment hoe gevaarlijk dat kan zijn. En dat terwijl de Liberaal-Democratische Partij voorstander is van een dergelijk amendement op de grondwet en een tweederdemeerderheid heeft in het parlement [die nodig is om zo’n wijziging door te voeren]. Je kunt je dus afvragen of de film niet gewoon een stuk propaganda is.’

Toen er in 1946 werd gewerkt aan een nieuwe grondwet, legde de verantwoordelijke minister Tokujiro Kanamori uit waarom er geen clausule in werd opgenomen over de noodtoestand. ‘Zo’n clausule is erg prettig voor de overheid, maar het risico is dat er dan geen rekening meer wordt gehouden met de wensen van het volk.’ Volgens Kanamori ‘staat juist in een crisissituatie de democratie het meest onder druk’.

Hoe kan machtsmisbruik in zo’n situatie worden voorkomen? Misschien door de discussie over dit onderwerp niet louter aan politici en specialisten over te laten. Ook wij moeten ons deze vragen stellen. Als Godzilla in ons leven opduikt, wat kunnen wij als burgers dan doen?

Auteurs: Hiroshi Sawadaishi en Tetsuya Shoji
Vertaler: Valentijn van Dijck

Mainichi Shimbun | dagblad | oplage 3.960.000 (ochtendeditie), 1.660.000 (avondeditie met andere inhoud)

Oudste krant van Japan, 1872 voor het eerst uitgegeven onder de naam Tokyo Nichi Nichi Shimbun. De krant wordt twee keer per dag gedrukt. De site is ook in het Engels te lezen. Krant voor het politieke midden.