Vrouwenrechten staan in Turkije onder grote druk. Maar feministen slaan terug en boeken echte overwinningen. ‘De mannelijke staat weet dat hoeveel hij ook ingrijpt, vrouwen nooit zullen opgeven.’
Eind december zat ik in een strafhof in Istanbul en zag ik een tafereel dat in heel Turkije helaas maar al te herkenbaar is geworden. Een man werd beschuldigd van het binnendringen in het huis van zijn ex-vriendin, in strijd met een preventief bevel, op vier verschillende data in mei 2023. Hij had haar met de dood bedreigd en haar bezittingen vernield. Het slachtoffer was te bang om de rechtszaak bij te wonen.
Na een korte hoorzitting zag ik hoe de verdachte de rechtszaal uitliep, met in zijn hand één blad papier met de uitspraak van de rechter: Hij was vrijgelaten zonder voorlopige hechtenis.
‘Zulke zaken eindigen in moord,’ vertelde Evrim Kepenek, een Turkse journalist die zaken van huiselijk geweld volgt. ‘De man komt naar de rechtbank nadat hij het beschermingsbevel heeft geschonden en hoort dat er niets zal gebeuren, dus gaat hij door totdat hij haar vermoordt.’
Ik woonde van 2014 tot 2016 in Istanbul, een relatief hoogtepunt voor Turkse organisatoren die huiselijk geweld en andere problemen waar vrouwen wereldwijd mee te maken hebben onder de aandacht wilden brengen. Toen ik afgelopen winter voor twee weken terugkwam, viel het me op hoezeer de situatie is verslechterd voor vrouwen die te maken hebben met huiselijk geweld. Het land vaardigt jaarlijks tienduizenden preventieve bevelen uit, maar de handhaving is zwak. Het Women’s Rights Center van Istanbul onderzocht honderden gevallen van preventieve bevelen die in 2022 werden uitgevaardigd en ontdekte dat vrouwen weinig rechtsmiddelen hebben wanneer bevelen worden geschonden.
Democratische terugval
De Turkse vrouwenrechten zijn over het algemeen precair. Als premier van Turkije van 2003 tot 2014 bevorderde Recep Tayyip Erdoğan conservatieve moslimtradities, zoals het recht om een hoofddoek te dragen in openbare instellingen. Sinds hij in 2014 tot president werd gekozen, heeft hij zich ronduit denigrerend uitgelaten over seculiere vrouwen en is hij nog harder gaan optreden tegen nieuwe bedreigingen van zijn politieke macht. De aanvallen van Erdoğan op vrouwen zijn een voorbeeld van een welbekend patroon van autocratische leiders die vrouwen kleineren om hun eigen positie te verbeteren.
Autoritair gezinde leiders ‘hebben een strategische reden om seksistisch te zijn’, schreven Erica Chenowith en Zoe Marks, hoogleraren politieke wetenschappen aan Harvard, in 2022 in Foreign Affairs. ‘Inzicht in de relatie tussen seksisme en democratische terugval is van vitaal belang voor degenen die tegen beide willen vechten.’
Turkije laat zien dat wanneer democratieën wankelen, de omstandigheden voor vrouwen verslechteren. Toch vechten Turkse vrouwen terug, veranderen van tactiek als reactie op nieuwe uitdagingen en boeken echte overwinningen.
De vrouwenbeweging in Turkije is waarschijnlijk de meest succesvolle en langdurige maatschappelijke inspanning in de republiek. Lang voordat het Verdrag van Lausanne in 1923 de staat Turkije erkende, vochten vrouwen uit het Ottomaanse tijdperk om een einde te maken aan het recht van mannen op polygamie en eenzijdige echtscheiding. Naast de seculiere agenda van de vroege republiek drongen vrouwen aan op vervanging van de sharia door westerse burgerlijke en strafwetten, wat van Turkije het enige land in de regio maakte dat dit deed. Onder invloed van het feminisme in de Verenigde Staten, in de jaren 1980, brachten ze hun strijd naar de huiselijke sfeer. Door onophoudelijk campagne te voeren, bereikten ze tegen het begin van de jaren 2000 een gelijkwaardige besluitvorming in het huwelijk, de strafbaarstelling van verkrachting binnen het huwelijk, een einde aan strafvermindering voor ‘eremoorden’ en een aantal beschermingsmaatregelen tegen huiselijk geweld.
‘Dat jaar liep ik mee met een van de grootste optochten voor transrechten in de regio. De route was zo vol dat ik me zorgen maakte over een stormloop’
Toen ik in 2014 voor het eerst naar Turkije reisde, hadden vrouwen een aanzienlijke organisatiekracht ontwikkeld. Ze profiteerden van de belangstelling van de westerse media voor de regio na de Arabische Lente en de lopende gesprekken van Erdoğan met de Europese Unie om massale protesten te organiseren. Dat jaar liep ik mee met een van de grootste optochten voor transrechten in de regio, een van de vele grote protesten die vrouwen hielpen leiden. De route was zo vol dat ik me zorgen maakte over een stormloop. Hoewel Erdoğan voortdurend mensen beledigde die niet voldeden aan de traditionele genderconventies, waren activisten de oorlog van de wereldwijde publieke perceptie aan het winnen.
Conservatieve moslimvrouwen steunden Erdoğan echter. Vijfenvijftig procent van de vrouwelijke stemmers, tegenover achtenveertig procent van de mannen, stemde op Erdoğan in de presidentsverkiezingen van 2014. Door het opheffen van het hoofddoekverbod had hij de vrijheid van meningsuiting van sommige conservatieve vrouwen verruimd, en de huishoudens hadden geprofiteerd van een versterkte economie.
In de jaren daarna zouden de omstandigheden voor vrouwen over het hele politieke spectrum aanzienlijk verslechteren. Op 20 maart 2021 verbijsterde Turkije de Raad van Europa door zich terug te trekken uit het Verdrag van de Raad van Europa inzake de voorkoming en bestrijding van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld – ook bekend als het Verdrag van Istanboel, naar de stad waar het werd opengesteld voor ondertekening – dat Turkije als eerste land had geratificeerd. Erdoğan beweerde dat de conventie familiewaarden ondermijnde en was ‘gekaapt door een groep mensen die homoseksualiteit proberen te normaliseren’, hoewel het document geen belangrijke uitspraken doet over homorechten.
Ondermijning
Kort daarna deed de regering van Erdoğan nog een poging om de vrouwenbeweging te ondermijnen door het We Will Stop Femicide-platform, een vrijwilligersgroep van advocaten en pleitbezorgers die slachtoffers van huiselijk geweld vertegenwoordigen, aan te klagen wegens ‘handelen tegen de goede zeden’. De aanklager adviseerde om de groep te ontmantelen. In een ongebruikelijke overwinning voor een mensenrechtenorganisatie ging de rechter in september 2023, na achttien maanden en vier hoorzittingen, in tegen de politieke agenda van Erdoğan en liet de zaak vallen wegens gebrek aan bewijs.
Erdoğans aanvallen op vrouwen namen toe naarmate zijn politieke steun verzwakte na kritiek op zijn reactie op de aardbeving van februari 2023 en te midden van een razende inflatie. Twee hard-line islamistische partijen stonden klaar om hem te versterken: de Nieuwe Welvaartspartij (YRP) en Hüda Par. De leider van de YRP heeft de Turkse wet op huiselijk geweld vergeleken met fascisme en Hüda Par pleit voor apart onderwijs voor mannen en vrouwen en het strafbaar stellen van seks buiten het huwelijk. In de verkiezingen van mei 2023 voerden beide partijen campagne voor het intrekken van wet 6284, die bepalingen bevat om vrouwen te beschermen maar huiselijk geweld niet strafbaar stelt. Hierdoor verloor Erdoğan aanzienlijke steun van conservatieve vrouwelijke kiezers.
Vorige maand kondigde Erdoğan zijn plannen aan om wet 6284 te wijzigen en af te zwakken en op 3 juli diende zijn partij een omnibuswet in bij het Turkse parlement die een belangrijke bepaling voor bescherming schrapt. Momenteel kan een huiselijk geweldpleger die een preventief bevel overtreedt een tijdelijke gevangenisstraf krijgen. Als de voorgestelde hervormingen worden aangenomen, kan de misbruiker deze preventieve opsluiting vermijden. Even zorgwekkend voor de vrouwenbeweging is dat de wetshervorming getrouwde vrouwen zou verplichten de naam van hun echtgenoot aan te nemen, wat de nadruk legt op het gezin als basis voor de samenleving. Het parlement buigt zich momenteel over het wetsvoorstel.
Op 8 maart namen Turkse vrouwen deel aan hun jaarlijkse mars ‘Feminist Night’, ondanks een verbod van de regering op protesten in de drukke wijk in het centrum waar ze zich hadden verzameld. De politie sloeg de vrouwen tot de beschermende schilden die ze droegen kapot waren en arresteerde demonstranten.
‘Dit is eigenlijk een uiting van hoe bang ze zijn voor vrouwen’
‘Dit is eigenlijk een uiting van hoe bang ze zijn voor vrouwen,’ zei Özgür Sevinç Şimşek, een filmregisseur die in 2021 werd vrijgelaten nadat hij vijf en een half jaar in de gevangenis had gezeten op beschuldiging van terrorisme. ‘De mannelijke staat weet dat hoeveel hij ook ingrijpt, vrouwen nooit zullen opgeven.’ Vanuit dit perspectief gezien is Erdoğan een rationele politieke actor die bedreigingen wil neutraliseren en zijn macht wil consolideren.
Ondanks alle tegenslagen zijn er tekenen van hoop. Bij de verkiezingen in mei 2023 wonnen Turkse vrouwen 11 van de 81 burgemeesterszetels, waaronder in vijf stedelijke centra en enkele conservatieve gebieden, waardoor hun vertegenwoordiging in de Turkse regering meer dan verdubbelde.
‘De verkiezingen vonden plaats tussen twee scherpe lijnen,’ zei de 31-jarige Gulistan Sonuk, die een burgemeestersrace in de oostelijke provincie Batman won met een grote marge tegen Hüda Par. ‘De ene was de mentaliteit die vrouwen als tweederangs zag, en de andere verdedigde de vrijheid van vrouwen. Het publiek koos voor het laatste.’
De Turkse vrouwenbeweging blijft terugvechten tegen Erdoğan, zelfs nu hij uithaalt naar de burgermaatschappij. De juridische en electorale overwinningen van de beweging tegenover onliberaal leiderschap en brute censuur zijn een baken van hoop voor verdedigers van vrouwen en democratie overal, hoewel hun strijd nog lang niet voorbij is.
Vandaag de dag worden vrouwenrechten en de liberale democratie aangevallen in landen over de hele wereld, waaronder de Verenigde Staten. De landen die de grootste bedreiging vormen voor de VS – Rusland, China en Iran – zijn autocratische patriarchaten waar vrouwen vaak de laatste verdedigingslinie vormen door te vechten voor hun rechten. Terwijl de democratische wereld met de handen in het haar zit tegenover de schijnbaar onstuitbare krachten van het illiberalisme, organiseren vrouwen zich nog steeds.
In Oeganda is maandag een anti-homowet van kracht gegaan, waardoor de lhbtqi+-gemeenschap in het Afrikaanse land zwaar onderdrukt wordt, schrijft Africa News. Vanuit het buitenland is ontstemd gereageerd op het feit dat de wet, die al langer onder vuur ligt, is aangenomen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Met de wet worden de rechten van homoseksuelen streng beperkt. Zo hebben zij niet langer het recht op huisvesting of medische zorg. Relaties tussen homoseksuelen zijn verboden en op het aanzetten van homoseksualiteit – zoals door hulporganisaties – worden bestraft met lange celstraffen. Wie hiv heeft en seks heeft met iemand anders van hetzelfde geslacht kan zelfs de doodstraf krijgen.
Westerse landen en hulporganisaties hebben de wet veroordeeld en aangekondigd hulpgelden aan het land terug te schroeven. Ook wordt er gesproken over het invoeren van sancties om Oeganda te straffen voor de mensenrechtenschendingen die de wet feitelijk inhoudt.
Deze performancekunstenaar, die al sinds juli 2021 gevangenzit, blijft vanuit zijn cel zijn hoop op vrijheid verkondigen, berichtte de in Florida gevestigde website CubaNet.
Op maandag 23 mei 2022 heeft Luis Manuel Otero Alcántara voor de eerste keer van zich laten horen sinds hij op 11 juli 2021 werd gearresteerd toen hij zich probeerde aan te sluiten bij een betoging die op die dag op Cuba werd gehouden. De gesproken boodschap van deze Cubaanse ‘artivist’ [een kruising van de woorden ‘artiest’ en ‘activist’], die in een zwaarbewaakte gevangenis in Guanajay zit, is op Facebook gezet door kunstconservator Claudia Genlui: hij vraagt alle Cubanen ‘te blijven hopen dat het goede, de waarheid en de vrijheid zullen zegevieren’. ‘Ik wil iedereen vragen de vrije kunst, mijn kunst, te steunen, waar het ook is. Laat me niet in de steek, laten we Cuba niet in handen van een dictator of van het lot laten blijven.’
Trots
Otero Alcántara liet ook weten dat zijn gezondheid ‘naar omstandigheden goed’ is en hij heeft de na-bestaanden gecondoleerd van de slachtoffers van de ontploffing op 6 mei in Hotel Saratoga. Daarnaast bedankte hij ‘alle verlichte personen en instituties die zich bekommeren om en zich bezighouden met mijn snelle invrijheidstelling en die van alle andere politieke gevangenen die zich hebben ingezet voor de bevrijding van Cuba. Het is bijna een jaar geleden dat het Cubaanse volk op een vreedzame en ongehoorde manier massaal begon op te komen voor zijn vrijheid. Ik heb het afgelopen jaar nog niet gezegd hoe trots ik erop ben Cubaan te zijn, en hoe trots ik ben op mijn landgenoten, of ze nu op het eiland wonen of in ballingschap leven. Ik weet zeker dat de vrijheid heel, heel gauw zal komen.’
CUBA
LUIS MANUEL OTERO ALCÁNTARA
Luis Manuel Otero Alcántara is een van de krachtige stemmen van het collectief San Isidro, dat bestaat uit kunstenaars, journalisten en activisten en zich inzet voor de vrijheid van meningsuiting op Cuba. Op 2 mei 2021 hebben agenten van de staatsveiligheidsdienst deze kunstenaar onder dwang naar een ziekenhuis gebracht toen hij in hongerstaking was om te protesteren tegen de inbeslagname van zijn werk door de autoriteiten. Na zijn vrijlating een maand later kondigde hij op 11 juli 2021 online aan dat hij zou deelnemen aan een van de grootste betogingen die Cuba sinds decennia had meegemaakt. Voordat de betoging begon werd hij gevangengezet. Na een proces achter gesloten deuren werd hij in juni 2022 tot vijf jaar gevangenisstraf veroordeeld.
WAT EIST AMNESTY?
Zijn onmiddellijke en onvoorwaarde- lijke invrijheidstelling en het verlenen van de vereiste medische zorg.
Ook noemde Alcántara zichzelf ‘een kunstenaar en een mens die strijdt voor zijn vrijlating uit deze onrechtvaardige gevangenis’ maar verklaarde hij ook dat zijn liefde voor de vrije kunst ‘met de dag vastberadener’ werd en zijn ‘liefde voor zijn medemensen en Cuba met de dag onwankelbaarder’. ‘Het enige perspectief op vrijheid dat het regime me de afgelopen maanden heeft geboden is ballingschap ver buiten Cuba, of anders zeven jaar gevangenisstraf.’ Ook bracht hij de jaren van ‘onmenselijke vervolging en repressie door het Cubaanse regime’ in herinnering waaronder hijzelf en veel van zijn vrienden hebben geleden. ‘Nu droom ik dat alle Cubanen op de wereld, wat hun politieke kleur ook is, zich verzamelen langs de Malecón-boulevard [in Havana] om Cuba te verlossen van de dictatuur zodat alle andersdenkende Cubanen niet langer vervolgd, mishandeld of gevangengezet zullen worden.’
De verklaringen van Otero Alcántara, die lid is van de Movimiento San Isidro, een groep Cubaanse kunstenaars en ontwerpers die zich verzetten tegen de censuur, werden op 23 mei bekendgemaakt, tegelijkertijd met de aankondiging door het regime van de datum waarop het proces zou beginnen tegen hem en de rapper Maykel ‘Osorbo’ Castillo.
GUATEMALA BERNARDO CAAL XOL
Bernardo Caal Xol is op 24 maart 2022 vrijgelaten. Deze Guatemalaan was tot zeven jaar en vier maanden gevangenisstraf veroordeeld nadat hij op een vreedzame manier had geprotesteerd tegen de bouw van twee hydro-elektrische centrales langs de rivier de Cahabón, die heilig is voor de Kekchi-Maya’s die daar wonen. De Amnesty- petitie voor zijn vrijlating was door meer dan vijf miljoen mensen ondertekend.
In 2016 deed de Riffijnse opstand het Marokkaanse gezag wankelen. Nasser Zefzafi, een gevangengenomen en gemartelde activist, is uitgegroeid tot het symbool van dit maatschappelijke en politieke protest.
Wie binnenkomt bij de familie Zefzafi betreedt een andere wereld, een wereld die in het teken staat van een voorbije tijd. De meubels staan nog bijna net zoals toen Nasser Zefzafi er woonde, benadrukt zijn vader, Ahmed Zefzafi, terwijl hij ons verschillende plekken in het huis laat zien. Zwarte vlaggen wapperen al op hun dak sinds 29 mei 2017, de dag waarop Nasser werd gearresteerd omdat hij aan het hoofd stond van Hirak, de grootste protestbeweging die er deze eeuw in het Rifgebied is geweest. ‘Deze deur is door de nationale politie ingetrapt,’ zegt Ahmed, wijzend naar de hoofdingang van het huis, ‘en toen zijn ze met 54 man binnengestormd.’ Het zijn de laatste herinneringen die hij nog heeft aan zijn zoon, die sindsdien wereldwijd als de bekendste Berber uit het Rifgebied geldt.
Nasser Zefzafi heeft zich tijdens de Riffijnse opstand, die duurde van 2016 tot 2017, ontpopt als een van de felste activisten. Aanleiding was de dood van een visverkoper, Mouhcine Fikri, die werd vermalen door een vuilniswagen waaruit hij zijn door de autoriteiten in beslag genomen koopwaar probeerde terug te pakken.
MAROKKO
NASSER ZEFZAFI
Nasser Zefzafi is veroordeeld tot twintig jaar gevangenisstraf wegens het eisen van meer sociale gerechtigheid. Als boegbeeld van de Riffijnse Hirak, een volksbeweging die in 2016 in de gemarginaliseerde regio in het noorden van Marokko is ontstaan, is hij in mei 2019 gearresteerd wegens het verstoren van een preek in een moskee, waarbij hij de imam ervan beschuldigde zich als spreekbuis van de autoriteiten te lenen. Al vóór zijn veroordeling is hij tijdens zijn gevangenschap gemarteld en ook op andere manieren slecht behandeld door de politie. Hij zit al sinds zijn arrestatie in isolatie en krijgt niet de medische zorg die hij nodig heeft.
WAT EIST AMNESTY?
Dat er een eind komt aan de slechte behandeling en dat Zefzafi onvoorwaardelijk in vrijheid wordt gesteld.
Het oproer dat ontstond was niet alleen een teken van solidariteit met de ongelukkige visverkoper. De dood van Mouhcine Fikri was het uitvloeisel van een beleid dat het Rifgebied en zijn inwoners al jarenlang doelbewust marginaliseerde. Nasser was nog geen activist op het moment dat dit incident zich voordeed. Zoals veel gewone Riffijnen van die tijd was hij werkloos en waren zijn vooruitzichten slecht omdat de streek steeds verder in het slop raakte, in tegenstelling tot andere regio’s in Marokko die zich allengs moderniseerden. ‘Pas op die dag begon hij de straat op te gaan om deel te nemen aan de vreedzame marsen door Al Hoceima waarbij bloemen en kaarsen werden neergezet,’ vertelt Ahmed.
Opkomen voor waardigheid
Ondanks zijn bescheiden afkomst groeide Nasser al snel uit tot een van de boegbeelden van de verzets-beweging Hirak: hij hield toespraken, organiseerde wekelijkse bijeenkomsten en riep zijn mensen vooral op om met vreedzame betogingen voor hun waardigheid op te komen. ‘Ik zou Nasser geen leider of haantje de voorste willen noemen, maar hij wist Hirak meer aanzien te geven,’ zegt Ahmed. ‘Als Nasser er niet was geweest was er op de avond dat Mouhcine om het leven kwam niets gebeurd.’
Maar Nasser heeft zijn moed duur moeten betalen. ‘Op 26 mei kwamen ze hem halen en trapten ze onze deur in, maar hij was niet thuis, hij was ondergedoken,’ vertelt Ahmed. ‘Op 29 mei om zes uur ’s ochtends is Nasser in handen van de nationale brigade van de gerechtelijke politie (BNPJ) gevallen. Ze hebben hem meegenomen in een helikopter en hem gemarteld totdat hij in de gevangenis van Casablanca arriveerde.’
Hoge tol
Nasser Zefzafi werd gearresteerd wegens ‘schending van de binnenlandse staatsveiligheid’, aldus een communiqué dat de procureur-generaal van het gerechtshof van Al Hoceima na zijn gevangenneming deed uitgaan. Ook zou hij gevangen zijn gezet op verdenking van ‘inbreuk op de vrijheid van godsdienst’ wegens het verstoren van een preek tijdens het vrijdaggebed in een plaatselijke moskee waarin de betogingen van Hirak werden bekritiseerd. In juni 2018 veroordeelde een Marokkaanse rechtbank Nasser tot twintig jaar gevangenisstraf wegens verstoring van de openbare orde en bedreiging van de nationale eenheid.
‘Al sinds 1956 doen ze voortdurend alsof wij het regime omver willen werpen’
‘Al sinds 1956 doen ze voortdurend alsof wij het regime omver willen werpen,’ zegt Ahmed. Hij verwijst naar de periode die volgde toen Marokko officieel onafhankelijk werd van Frankrijk, wat binnenslands gepaard ging met een reeks aanvaringen met de Riffijnen die zichzelf altijd als een ondergeschoven kindje hebben beschouwd.
Nasser zit nu al meer dan vier jaar in de gevangenis en hij moet nog vijftien jaar uitzitten. Ondanks de afstand die alles ingewikkeld maakt belt hij zijn ouders bijna elke dag, waarbij hij zijn best doet zo gelukkig mogelijk over te komen. Maar Ahmed vertelt dat de toestand van zijn zoon met de dag achteruitgaat. ‘Bij aankomst in de gevangenis was hij kerngezond, maar nu lijdt hij aan drie chronische ziektes. En van de week hebben ze microben in zijn maag aangetroffen. Ook heeft hij ademhalingsproblemen.’
Nasser heeft een hoge tol moeten betalen voor zijn protest, maar hetzelfde geldt voor zijn ouders. Desondanks verzekert Ahmed dat als hij de tijd kon terugdraaien hij niet zou proberen Nasser te weerhouden van wat hij heeft gedaan. ‘Ik zou het precies zo laten als nu,’ zegt hij.
Hij is trots op wat zijn zoon heeft volbracht en hoezeer het hem ook verdriet dat Nasser nu in de gevangenis zit, toch vindt hij dat hij heeft gedaan wat hij moest doen om de al zo lang vergeten rechten van de Riffijnse Berberbevolking te verdedigen. ‘Wij willen maar één ding: leven onder een regime dat de rechten van de mens respecteert, leven als vrije mensen, profiteren van het geluk dat onze aarde ons brengt. Maar er is niemand tot wie wij ons kunnen richten,’ legt Ahmed uit. Hij verzekert dat de beweging die door zijn zoon werd geleid alleen maar eiste dat de Riffijnen op een waardige manier werden behandeld, met respect en aandacht.
Woordvoerder der Riffijnen
Tot de verzoeken die aan de regering werden gericht behoorden heel concrete en simpele dingen, zoals de bouw van een ziekenhuis, meer scholen en meer initiatieven om de plaatselijke economie te ontwikkelen. Nasser Zefzafi wordt nog altijd als de woordvoerder van talloze Riffijnen beschouwd. Natuurlijk zit hij achter de tralies, maar voor veel Riffijnen is het een beetje alsof ze samen met hem in de cel zitten.
ZIMBABWE
CECILLIA CHIMBIRI, JOANAH MAMOMBE EN NETSAI MAROVA
Op 13 mei 2020, na hun deelname aan een betoging tegen de regering, werden Joanah, Netsai en Cecillia volstrekt willekeurig gearresteerd. Twee dagen later werden ze met tal van verwondingen teruggevonden. Ze werden in het ziekenhuis opgenomen en beschuldigd van overtreding van de wet door deelname aan een betoging, ‘samenscholing met de bedoeling openbaar geweld uit te lokken’ en ‘verstoring van de op enbare orde’. Het proces tegen Joanah, Netsai en Cecillia is begonnen in
januari 2022 en nog niet afgerond.
WAT EIST AMNESTY?
Onmiddellijke en onvoorwaardelijke intrekking van de aanklachten tegen hen.
‘In de moslimwereld worden deze zwarte vlaggen op twee verschillende manieren opgevat,’ legt Ahmed uit terwijl hij de twee grote vaandels toont die aan het dak van zijn huis zijn bevestigd. ‘Voor sommigen betekent het dat we sjiieten zijn en voor anderen dat we IS-aanhangers zijn. Maar wat zijn we echt? Geen van beiden. We zijn alleen maar in rouw, en zolang mijn zoon niet uit de gevangenis komt, zullen we deze vlaggen laten wapperen om hem te gedenken.’
Wegens het verspreiden van ‘valse informatie’ over het leger riskeert kunstenaar Aleksandra Skotsjilenko tien jaar gevangenisstraf. Het nieuwe gezicht van de Russische dissidenten zit in voorlopige hechtenis. Onlangs verlengd tot april 2023.
Aleksandra Skotsjilenko is het nieuwe gezicht van de Russische dissidenten. Deze kunstenaar uit Sint-Petersburg had in een supermarkt prijsstickers vervangen door etiketjes met informatie over de oorlog in Oekraïne. Wegens het verspreiden van ‘valse informatie’ over het leger riskeert ze tien jaar gevangenisstraf. Aleksandra (Sasja) Skotsjilenko zit sinds april in voorlopige hechtenis en kampt met duizeligheid, buikpijn en hartproblemen, meldde haar advocaat Jana Nepovinnova op 17 november op Telegram. Hoewel een Russische rechter haar voorlopige hechtenis in september heeft verlengd tot april 2023, moeten de twee vrouwen toch af en toe lachen als ze de aanklacht tegen Sasja doorbladeren, ‘zo belachelijk zijn de beschuldigingen die erin staan’, aldus de advocaat.
RUSLAND
ALEKSANDRA SKOTSJILENKO
Deze Russische musicus en kunstschilder heeft zich in het openbaar tegen de oorlog in Oekraïne gekeerd. Op 31 maart heeft ze in een supermarkt in Sint-Petersburg prijsstickers op producten vervangen door papieren etiketjes met informatie over de Russische invasie in Oekraïne.
Elf dagen later werd Aleksandra Skotsjilenko aangehouden door de politie en, op grond van een artikel dat pas enkele dagen eerder in het Russische wetboek van strafrecht was opgenomen om critici de mond te snoeren, beschuldigd van het ‘opzettelijk verspreiden van onjuiste informatie over de inzet van de Russische strijdkrachten’. Nu wacht ze onder erbarmelijke omstandigheden haar proces af en riskeert ze tot tien jaar gevangenisstraf.
WAT EIST AMNESTY?
Intrekking van alle aanklachten en onmiddellijke invrijheidstelling.
De 32-jarige Sasja werd op 11 april gearresteerd nadat er – volgens de officiële lezing – een klacht was ingediend door een gepensioneerde vrouw die in dezelfde supermarkt in Sint-Petersburg boodschappen deed als zij. Deze vrouw had papieren etiketjes aangetroffen met informatie over de Russische invasie in Oekraïne die door Sasja op artikelen waren geplakt. Er was informatie op te lezen die bijeen was gesprokkeld door onafhankelijke media in Rusland, zoals het bombarderen van het theater in Marioepol door het Russische leger terwijl zich daar kinderen bevonden, of het aantal Russische soldaten dat sinds het begin van de oorlog gesneuveld was. Deze informatie week inderdaad volstrekt af van het officiële verhaal, en de bejaarde dame was dan ook ‘uiterst verbolgen’. In haar aangifte legde ze uit dat ze sterk meeleefde met het lot van de Russische soldaten in Oekraïne zoals dat door de staatstelevisie werd getoond en dat ze het onverdraaglijk vond om zulke leugens te moeten lezen, aldus Radio Svoboda, de Russische tak van Radio Free Europe/Radio Liberty die door het Amerikaanse Congres wordt gefinancierd.
Sasja blijft achter haar actie staan en houdt vol dat de informatie die zij heeft doorgegeven niet op leugens berust
De rechercheurs hoefden alleen artikel 207.3 van het Russische wetboek van strafrecht maar van stal te halen dat begin maart, kort na de invasie in Oekraïne, via een wetswijziging in allerijl was ingevoerd. Ingevolge dit artikel staat op het ‘opzettelijk verspreiden van desinformatie over het Russische leger’ maximaal tien jaar gevangenisstraf. Het is inmiddels bijna tweeduizend keer toegepast tegen Russen die het optreden van hun leger in Rusland hebben bekritiseerd: bekende oppositieleden, studenten, docenten of pacifisten die door de politie in de gaten worden gehouden.
FRANKRIJK
ZINEB REDOUANE
Op 1 december 2018, terwijl ze haar raam wilde sluiten, werd Zineb Redouane in het gezicht geraakt door een traangasgranaat die was afgevuurd door de politie om betogers uiteen te jagen. Ze overleed de volgende dag in het ziekenhuis. Bijna vier jaar later is het onderzoek naar haar dood nog steeds niet afgerond. Niemand is vanwege deze doodslag in staat van beschuldiging gesteld of geschorst.
WAT EIST AMNESTY?
Dat de Franse autoriteiten deze zaak ophelderen en dat er tegen degenen die er verantwoordelijk voor zijn een gerechtelijke procedure wordt aangespannen
In het geval van Sasja was de tenlastelegging dat de informatie die op de door haar opgeplakte etiketten stond ‘onjuist’ was. De rechtbank gelastte een merkwaardig ‘linguïstisch onderzoek’ naar deze etiketten, uitgevoerd door twee vrouwelijke onderzoekers die bekendstaan als Kremlin-sympathisanten, aldus de in Litouwen gevestigde onlinekrant Meduza. Hun conclusie, waarin regelmatig de loftrompet werd gestoken over de ‘zeer humane houding van het Russische leger jegens de inwoners van Oekraïne’, luidde dat deze informatie onjuist was omdat ze niet overeenkwam met die welke door het Russische ministerie van Defensie werd verspreid. ‘Dit onderzoek is van nul en generlei waarde omdat de onderzoekers geen enkele kennis van de materie hebben,’ sneert advocaat Jana Nepovinnova. Sasja blijft achter haar actie staan en houdt vol dat de informatie die zij heeft doorgegeven niet op leugens berust.
Zwakke gezondheid
Het idee om de prijsstickers in Russische supermarkten te vervangen door etiketten over de oorlog was half maart gelanceerd door een organisatie die zich ‘Feministisch verzet tegen de oorlog’ noemt, aldus de Russische nieuwsdienst van de BBC. Op Telegram was zelfs al een opmaak gepost die klaar was om gedrukt te worden, vergezeld door enkele veiligheidsadviezen voor de activisten: mijd bewakingscamera’s en betaal alleen maar contant. ‘Maar al snel bleek dat deze maatregelen de anonimiteit van de activisten niet konden garanderen,’ vervolgde de BBC, die vermoedt dat in navolging van Sasja nog een tiental andere etikettenplakkers door de politie is geïdentificeerd en aan-gehouden.
Op basis van getuigenissen van familie en goede bekenden kwam de BBC met een uitvoerig portret van deze veelzijdige jonge vrouw, die over een complexe en fragiele persoonlijkheid beschikt. Als kunstschilder, musicus en gelegenheidsjournalist (voor het onafhankelijke digitale blad Boemaga) was Sasja een bekende in het artistieke wereldje van Sint-Petersburg. Ze gaf toneel- en filmles aan Oekraïense kinderen, publiceerde een voor kinderen bedoeld boekje over ‘depressie’, speelde in toneelgroepen en deed al op haar tiende mee aan een komisch televisieprogramma. In een interview met Meduza vertelt haar partner Sonja dat Sasja al sinds haar kinderjaren met diverse gezondheidsproblemen kampt, waaronder een bipolaire stoornis en een glutenintolerantie, wat haar verblijf in de gevangenis extra zwaar maakt.
Paul Biya slaat elke vorm van oppositie keihard neer
De president, die al veertig jaar de absolute macht heeft, onderdrukt iedere vorm van oppositie, verlamt het land en schendt mensenrechten aan een stuk door.
In februari 2017 eisten 27 Kameroense en internationale organisaties dat er een eind zou komen aan de willekeurige en illegale gevangennemingen in Kameroen, aldus Centrifuge Hebdo. Ook meldde het Kameroense weekblad dat er door deze organisaties een open brief was gestuurd aan Paul Biya, de president van de Republiek Kameroen.
Naast Dorgelesse Nguessan, die gevangenzit nadat ze had deelgenomen aan een betoging, werden er nog talloze andere namen genoemd in dit openbare beroep dat op het staatshoofd werd gedaan. De open brief klonk als een lange opsomming van oppositieleden of gewone betogers die in het Kameroen van Paul Biya zijn gearresteerd en mishandeld. Zoals Penn Terence Khan: gearresteerd, gemarteld, beschuldigd van terrorisme en door een militaire rechtbank tot twaalf jaar gevangenisstraf veroordeeld omdat hij T-shirts met politieke slogans had vervaardigd. En ook de onafhankelijke journalist Tsi Conrad, die door de militaire rechtbank tot vijftien jaar gevangenisstraf werd veroordeeld.
KAMEROEN
DORGELESSE NGUESSAN
Dorgelesse Nguessan was kapster van beroep toen haar leven op zijn kop werd gezet. Op 22 september 2020 nam ze voor de eerste keer deel aan een vreedzame betoging in Douala, waarbij meer dan vijfhonderd mensen werden gearresteerd, onder wie Dorgelesse. Zij werd beschuldigd van rebellie, samenscholing en deelname aan een openbare betoging en veroordeeld tot vijf jaar gevangenisstraf.
WAT EIST AMNESTY?
Onmiddellijke en onvoorwaardelijke invrijheidstelling.
Een aantal van de mensen die werden genoemd had deelgenomen aan de mars op 22 september 2020, georganiseerd door partijen die oppositie voeren tegen het regime van Paul Biya en diens aftreden eisen. Volgens Human Rights Watch zetten de veiligheidstroepen vervolgens traangas en waterkanonnen in om overal in het land vreedzame betogingen uiteen te jagen. Bovendien zouden er meer dan vijfhonderd mensen zijn gearresteerd, voornamelijk leden en aanhangers van oppositiepartijen. De autoriteiten hebben bij zowel deze arrestaties als tijdens hun gevangenschap talloze mensen afgeranseld. Ook werden sommige betogers beschuldigd van bedreiging van de staatsveiligheid en tot lange gevangenis-straffen veroordeeld, aldus de website Cameroun1, die ook zelf met een lijst veroordeelden kwam. Op 8 december 2021 meldde de site dat minstens 154 activisten van de MRC [Beweging voor de weder-geboorte van Kameroen] en vijf andere van Stand Up for Cameroon, twee oppositiepartijen, creperen in de gevangenis.
Paul Biya leidt Kameroen al sinds 1982 met ijzeren vuist. Bij de politieke crisis voegt zich inmiddels ook een ‘Engelstaligencrisis’, waarin de regering en separatistische groeperingen in Engelstalige regio’s in het westen van het land tegenover elkaar staan. Ook staat de veiligheid van Kameroen voortdurend onder druk door herhaaldelijke aanslagen van jihadistische groeperingen. Gevolg van deze spanningen is dat de veiligheidstroepen in het land de mensenrechten regelmatig schenden.
Broer geëxecuteerde Nafid Afkari vreest voor zijn leven
Na zijn arrestatie in 2018 op verdenking van moord werd deze tegenstander van het regime in de gevangenis met de dood bedreigd. Zijn geval illustreert de talloze ontsporingen van de Iraanse justitie, die wordt gecontroleerd door de machthebbers.
Vahid Afkari was een eenvoudige stukadoor in Chiraz, een grote stad in het zuidwesten van Iran, toen hij op 17 september 2018 werd gearresteerd samen met zijn broer Navid, eveneens stukadoor maar ook een in Iran en het buitenland befaamde worstelaar. De autoriteiten beschuldigden de twee broers ervan in augustus 2018, tijdens een betoging vanwege de economische achteruitgang en de grote droogte, een man te hebben gedood die nu eens werd voorgesteld als een lid van de Iraanse inlichtingendienst en dan weer als een werknemer van het waterbedrijf van Chiraz.
IRAN
VAHID AFKARI
Vahid Afkari en zijn twee broers hadden deelgenomen aan vreedzame betogingen in hun stad Chiraz, die waren gericht tegen de ongelijkheid en de politieke onderdrukking. Wegens die deelname werden ze thuis gearresteerd. Terwijl ze in afzondering werden gehouden en werden gemarteld, werden ze gedwongen overtredingen te ‘bekennen’ waaraan ze zich eerder herhaaldelijk onschuldig hadden verklaard. Een van de broers werd geëxecuteerd en de andere werd uiteindelijk vrijgelaten. Vahid zit sinds september 2020 in een isoleercel.
WAT EIST AMNESTY?
Een eind aan deze afschuwelijke mishandeling en intrekking van alle aanklachten.
Navid Afkari werd ter dood veroordeeld en in september 2020 geëxecuteerd, ondanks internationale campagnes waarin het onrechtvaardige proces en de door marteling afgedwongen bekentenissen aan de kaak werden gesteld. Ook veroordeelde de rechter de broers van de worstelaar, Vahid en Habib Afkari, tot respectievelijk vierenvijftig en zevenentwintig jaar gevangenisstraf.
Met de dood bedreigd
Sindsdien crepeert Vahid in een isoleercel in de Adel Abad-gevangenis in Chiraz – zijn broer Habib is in maart 2022 vrijgelaten. In de context van de huidige, ongekende opstand tegen het regime van de moellahs zijn familie, goede bekenden en medestanders van Vahid beducht voor wraakacties en vrezen ze voor zijn leven, terwijl hij volgens diverse Iraanse media ook al aan mensonwaardige behandelingen wordt blootgesteld. Afgelopen augustus bevestigde zijn broer Saeed al op social media dat hij met de dood werd bedreigd en dat ‘de directeur van de Adel Abad-gevangenis weer een bewakingscamera in de isoleercel van Vahid wilde laten plaatsen voor zijn eigen veiligheid’, aldus Iran International, een in Londen gevestigde televisie-zender die tegen het Iraanse regime is gekant. Deze beslissing zou zijn ingegeven door het gerucht dat ‘bepaalde personen’ van de afwezigheid van een camera zouden willen profiteren om Vahid in de gevangenis te vermoorden, aldus zijn broer.
IranWire, een andere oppositiesite, komt gedetailleerd terug op de arrestatie van de broers Afkari en citeert diverse getuigen die het officiële feitenrelaas ontkrachten en op talrijke juridische onregelmatigheden wijzen.
Marteling
Om te beginnen de plaats waar Vahid Afkari zich bevond toen de agent van de inlichtingendienst door de broers Afkari in Chiraz zou zijn gedood. Volgens een door de site geciteerd familielid was Vahid helemaal niet op de plek waar de moord plaatsvond. Toen hij werd gearresteerd ‘wilde justitie geen tussenkomst van onze advocaten in deze zaak zolang het onderzoek niet was afgerond’, zegt het familielid. ‘In de praktijk kwam het erop neer dat onze advocaten Vahid niet konden bijstaan voordat er (via marteling) een bekentenis was afgedwongen.’
In augustus 2021 maakte Saïd Dehghan, de advocaat van de familie, bekend dat het verzoek om een nieuw proces door het hooggerechtshof was afgewezen, aldus BBC Persian. De advocaat maakte melding van ‘vierentwintig leugens en drie onwaarheden’ in het vonnis en noemde de vierenvijftig jaar gevangenisstraf waartoe was besloten ‘in strijd met het wetboek van strafrecht’. In een getuigenverklaring die in september 2020 in zijn gevangenis is opgenomen ging Vahid gedetailleerd in op de martelingen die hij tijdens zijn verhoren had moeten ondergaan. ‘Terwijl ik was vastgeketend hebben ze me over mijn hele lichaam geslagen en me elektrische schokken toegediend. Ze drukten me languit tegen de grond en sloegen met een knuppel tegen mijn voetzolen, waarna ze me dwongen om te lopen.’
Begin april verklaarde Saeed Afkari op Twitter dat de gevangenisautoriteiten Vahid hadden geslagen en zijn hand hadden gebroken. ‘Wij zijn heel erg ongerust over onze broer maar onze weg blijft die van Navid en we zijn niet bang voor de dood,’ lichtte hij toe.
Twee gevangenisstraffen, dat is de prijs die Chow Hang-tung, een 37-jarige advocaat, moet betalen voor het verdedigen van democratische waarden. Ze was in Hongkong vicevoorzitter van het Verbond voor Steun aan Patriottistische Democratische Bewegingen in China.
Omdat ze weigert te erkennen dat ze ergens schuldig aan is, zit Chow Hang-tung nog altijd achter de tralies. Haar twee veroordelingen houden verband met de herdenking van de massamoord op het Tiananmenplein in Beijing in juni 1989. Op 4 januari 2022 werd Chow tot vijftien maanden gevangenisstraf veroordeeld nadat ze drie weken eerder al een straf van een jaar opgelegd had gekregen.
Tijdens een zitting van de rechtbank van West Kowloon op 2 september 2022 antwoordde Chow op de vraag van een rechterlijk ambtenaar of ze ‘de misdaad van het oproepen tot ondermijning van de staatsmacht’ erkende: ‘Het streven naar democratie is geen misdaad,’ aldus het nieuwsportaal Hong Kong 01. ‘In het Victoriapark hebben de inwoners van Hongkong zich van hun beste kant laten zien,’ verklaarde ze ontroerd tijdens dezelfde zitting. In haar jaren op de basisschool vergezelde ze haar moeder al naar het Victoriapark om de herdenking van Tiananmen bij te wonen. Nadat ze in 2010 haar doctorsgraad in de natuurkunde had behaald in Oxford, keerde Chow terug naar haar geboorteplaats om rechten te studeren. Tegelijkertijd werd ze vrijwilliger bij het in 1989 opgerichte Verbond voor Steun aan Patriottistische Democratische Bewegingen in China. Het Verbond – waarvan ze zes jaar later vicevoorzitter werd – ijvert voor ‘de invrijheidstelling van prodemocratische activisten’ en streeft naar een einde aan de eenpartijdictatuur.
HONGKONG
CHOW HANG-TUNG
Chow is een advocaat gespecialiseerd in mensenrechten. Op 4 juni 2021 heeft ze op social media mensen aangemoedigd de repressie op het Tiananmenplein te herdenken door middel van het aansteken van kaarsjes. Ze werd nog diezelfde dag gearresteerd wegens het ‘bevorderen van of ruchtbaarheid geven aan een niet-toegestane bijeenkomst’. Ze zit momenteel een gevangenisstraf van tweeëntwintig maanden uit wegens‘ongeoorloofde samenscholing’.
WAT EIST AMNESTY?
Intrekking van alle aanklachten en onmiddellijke invrijheidstelling.
Elk jaar werd er op de avond van 4 juni een herdenking gehouden, zelfs na de overdracht van Hongkong aan de Volksrepubliek China in 1997, aldus de Singaporese krant Lianhe Zaobao, die eraan toevoegt dat zelfs in 2020, het jaar waarin de nationale veiligheidswet voor Hongkong werd aangenomen en de politie de bijeenkomst niet langer toestond, talrijke inwoners van Hongkong desondanks met kaarsen in de hand naar het park zijn blijven komen.
Handlanger van het buitenland
In augustus 2021 beschuldigde de politie van Hongkong het Verbond ervan ‘een handlanger van het buitenland’ te zijn en werden de gegevens van de leden opgeëist. Volgens de Amerikaanse zender Voice of America was dat de eerste keer dat de politie op grond van een artikel uit de nationale veiligheidswet inzake buitenlandse handlangers van een niet-gouvernementele organisatie eiste dat ze haar gegevens prijsgaf. Een maand later maakte het Verbond zijn opheffing bekend.
PARAGUAY
YREN ROTELA ET MARIANA SEPULVEDA
Deze twee Paraguayaanse transgendervrouwen mogen hun voornaam niet veranderen en kunnen geen identiteitsbewijzen krijgen die stroken met hun genderidentiteit. Zij zetten zich in voor verandering. De overheid en conservatieve groeperingen in Paraguay staan vijandig tegenover de lhbtiq-gemeenschap en proberen haar onzichtbaar te maken. Betogingen, die vaak verboden zijn, vormen soms het mikpunt van aanslagen.
WAT EIST AMNESTY?
Dat het gender van transpersonen juridisch wordt erkend door de Paraguayaanse overheid zodat zij hun grondrechten kunnen
uitoefenen.
Op 29 mei 2022 postte Chow Hang-tung op Facebook: ‘Een kaarsje branden is geen misdaad.’ In haar post zei ze het te betreuren dat gezien de juridische context haar verbond geen herdenking meer kon organiseren. ‘De regering kan bijeenkomsten op een bepaalde plek verbieden, maar ze kan niet verbieden dat overal in Hongkong kaarsjes worden aangestoken.’ Chow’s advocaat zei tegen het blad Ming Pao, dat de kaars het gewicht van het geweten draagt en dat de inwoners van Hongkong de waarheid blijven spreken.’ Ze benadrukte dat ‘het aan hen te danken is die, goedschiks of kwaadschiks, een ruimte in dit land hebben weten te behouden waar de waarheid kan worden gesproken’.
Chow werd ervan beschuldigd ‘anderen aan te zetten tot deelname aan een verboden bijeenkomst’, meldde Ming Pao een maand later. De website van de krant schrapte Chows artikel, waarna het door de Chinees-Amerikaanse site China Digital Times werd overgenomen.
Op 26 mei 2021 publiceerde Apple Daily, een andere toonaangevende krant in Hongkong, een portret van Chow: ‘Laat de angst zich niet verspreiden’, schreef het blad, eraan toevoegend dat ‘de angst als een aangekondigde plaag in alle hoeken van Hongkong om zich heen grijpt’.
Het portret eindigde met de vraag of er in het huidige Hongkong nog plaats is voor burgers zoals Chow. Uit angst voor represailles is Apple Daily een maand later dichtgegaan na eerst al zijn archieven te hebben geruimd. Het portret van Chow is bewaard door de site Wenku, een platform dat de geschiedenis van Hongkong ‘veilig wil stellen’.
Omdat hij zijn bezorgdheid over de plannen om een kolencentrale te bouwen in Banshkhali met jongeren had gedeeld, heeft milieuactivist Shahnewaz Chowdhury tachtig dagen gevangengezeten en riskeert nog eens tien jaar opsluiting.
‘Milieuactivist Shahnewaz Chowdhury is momenteel voorwaardelijk vrij,’ meldt Al-Jazeera op zijn website. Maar hij riskeert tien jaar gevangenisstraf vanwege een post op Facebook. Shahnewaz Chowdhury, die zich in Bangladesh actief inzet voor het milieu, was in mei 2021 gearresteerd omdat hij zijn bezorgdheid had uitgesproken over de plannen om een kolencentrale te bouwen in Banshkhali, een stad in het zuidwesten van Bangladesh.
BANGLADESH
SHAHNEWAZ CHOWDHURY
Deze ingenieur heeft op social media zijn zorgen geuit over de bouw van een nieuwe kolencentrale in zijn dorp. Verder heeft hij de jongeren in zijn land aangemoedigd om luid en duidelijk in het geweer te komen. In mei 2021 is Shahnewaz vanwege zijn post op Facebook door de politie gearresteerd. Hij werd tachtig dagen vastgehouden onder onmenselijke omstandigheden, zonder veroor- deeld te zijn. Hij werd in augustus 2021 voorwaardelijk vrijgelaten maar riskeert tien jaar gevangenisstraf.
WAT EIST AMNESTY?
Intrekking van alle aanklachten tegen hem.
In een ‘moedige boodschap’ had hij jongeren opgeroepen om ‘in opstand te komen tegen onrechtvaardigheid’ en hen deelgenoot gemaakt van zijn zorgen over een centrale die ‘het milieu verpest’. Dat kwam hem, ingevolge de wet op de digitale veiligheid, op een beschuldiging van het verspreiden van ‘onjuiste en beledigende’ informatie te staan en van het creëren van ‘chaos’.
De 37-jarige man heeft tachtig dagen in de gevangenis gezeten en riskeert nog eens tien jaar opsluiting. De maximumstraf onder deze wet, die door critici als ‘draconisch’ wordt bestempeld, is veertien jaar gevangenis. Het plan om een kolencentrale in Banshkhali te bouwen is uitermate controversieel: meer dan twaalf mensen zijn geveld door politiekogels toen ze in april 2021 tegen de komst van de centrale protesteerden. ‘Het inzetten van de wet op de digitale veiligheid [tegen Shahnewaz Chowdhury] is niet te rechtvaardigen en een flagrant voorbeeld van wetsmisbruik,’ zegt C.R. Abrar, een Bengalese academicus, in de krant Daily Star.
Zwijgen opleggen
Mensenrechtenorganisaties beschul-digen de regering ervan de wet te misbruiken om milieuactivisten en andere critici het zwijgen op te leggen. ‘De arrestatie van Shahnewaz Chowdhury zal een ontmoedigende uitwerking hebben op mensen die de corruptie en de onrechtmatigheden aan de kaak stellen die gepaard gaan met het plan voor de kolencentrale,’ zegt Abrar, die oproept om de beschuldigingen aan het adres van de milieuactivist in te trekken.
Symbolen die worden gevangengezet
Op 25 juni viel het vonnis, na een haastig proces achter gesloten deuren: de 34-jarige Luis Manuel Otero Alcántara werd veroordeeld tot vijf jaar gevangenisstraf.
Hij zat al sinds 11 juli 2021 in voorlopige hechtenis omdat hij wilde deelnemen aan de grote betogingen die Cuba die dag op zijn kop zetten. Als lid en medeoprichter van de Movimiento San Isidro, waarin Cubaanse kunstenaars en ontwerpers zich in 2018 hebben verenigd om in het geweer te komen tegen de censuur en de dictatuur op het eiland, was hij al diverse keren in de gevangenis beland. Otero Alcántara, die door het Amerikaanse blad Time tot een van de honderd invloedrijkste figuren van 2021 is uitgeroepen, werd veroordeeld vanwege ‘het beledigen van symbolen van het vaderland, het beledigen van de autoriteiten en het verstoren van de openbare orde’, schreef de Nuevo Herald in Miami de dag na het vonnis.
De krant citeerde Julie Trébault, directeur van de Artist at Risk Connection van PEN America, een ngo die opkomt voor de vrijheid van meningsuiting, die zei dat ‘het gaat om een aanslag op de artistieke vrijheid op Cuba, op Cubaanse kunstenaars en activisten die strijden voor het recht om zich uit te spreken. Maar hoe de Cubaanse regering ook haar best doet om de vrijheid van meningsuiting met wortel en tak uit te roeien, ze zal daar niet in slagen.’
Luis Manuel Otero Alcántara verscheen in een clip die in januari 2021 op YouTube werd gepost door een groep bekende funk- en rapartiesten op het eiland en werd daarmee een symbool van het Cubaanse protest. Zijn hit ‘Patria y Vida’, het tegenovergestelde van de favoriete slogan ‘Het vaderland of de dood’ van het castristische regime, bevat teksten als: ‘Geen leugens meer. Het volk eist vrijheid, geen doctrines meer. Wij roepen niet meer “Het vaderland of de dood” maar “Het vaderland en het leven”.’ Een van de schrijvers van het nummer, rapper Maykel ‘Osorbo’ Castillo, die nog op het eiland woont – de andere auteurs leven in ballingschap in Miami – werd tot negen jaar gevangenisstraf veroordeeld wegens ‘belediging van de autoriteiten, verstoring van de openbare orde en smaad jegens instituties en helden en martelaars van de Cubaanse revolutie.’
Luis Manuel Otero Alcántara ging afgelopen oktober een week in hongerstaking omdat hij niet mocht telefoneren noch bezoek mocht ontvangen.
Dit artikel werd samengesteld in samenwerking met Courrier International en Amnesty International.
Samenscholingen die met geweld uiteen worden gedreven, verklaringen die met zware sancties worden bestraft, activisten die worden gevangengezet, gemarteld en soms zelfs geëxecuteerd of opgehangen.
Van Iran tot Rusland, van Marokko tot Hongkong, overal wordt het recht om te demonstreren van overheidswege hard de kop ingedrukt. Het aantal mensen dat een politiek, sociaal en menselijk offer heeft moeten brengen is indrukwekkend. 360 maakte samen met Courrier International en Amnesty International een schrijnend dossier.
Het voorstel voor een grondwetswijziging waarover de Chileense bevolking begin vorige maand mocht stemmen, bevatte belangrijke verbeteringen voor de rechten van de vrouw. Kwesties die voorheen domweg onzichtbaar waren.
Gewapend met een grote collectie feministische boeken installeert Gladys Bustos zich in de foyer van het Teatro Caupolicán, in het centrum van de Chileense hoofdstad Santiago. Omdat het vandaag een ‘speciale dag’ is, vertelt ze, verkoopt ze twee boeken voor 20.000 pesos (22 euro). ‘Het is een historische dag voor feministen en ik ben erg geëmotioneerd.’ Buiten staat een rij mensen te wachten om het gebouw te betreden.
Dit tafereel vond plaats op zaterdag 27 augustus, toen duizenden mensen de zogenoemde ‘Caupolicanazo Feminista’ bijwoonden, een evenement dat was voorbehouden aan vrouwen en leden van de lhbti-gemeenschap. Het was georganiseerd door 37 feministische organisaties die goedkeuring van de voorgestelde nieuwe grondwet bepleiten.
Op zondag 4 september beslist het Zuid-Amerikaanse land in een referendum of de huidige grondwet, die tijdens de dictatuur van Augusto Pinochet (1973-1990) tot stand is gekomen, moet worden vervangen. Er zijn twee keuzemogelijkheden om te reageren op het nieuwe grondwetsvoorstel: apruebo [ik keur het goed] of rechazo [ik verwerp het]. Uit recente opiniepeilingen blijkt dat de optie ‘rechazo’ wel eens zou kunnen zegevieren, maar volgens deskundigen kan het nog alle kanten op.
Het genderperspectief in de tekst
De woordvoerder van de bijeenkomst, Cynthia Shuffer, verdedigde de voorgestelde tekst als ‘een stap in de goede richting’ en had ‘goed feministisch nieuws’. Ten minste 36 van de 388 artikelen in de nieuwe wet verwijzen expliciet naar gender en naar kwesties die voorheen domweg onzichtbaar waren, aldus een rapport van de taakgroep VN Vrouwen dat door persbureau EFE werd aangehaald. Een baanbrekend aspect is vervat in artikel 1, waarin democratie wordt omschreven als ‘inclusief en paritair’ [uitgaand van gelijke verdeling]. Het artikel bepaalt dat alle staatsinstellingen en -organen, met inbegrip van de politie en de strijdkrachten, voor ten minste 50 procent uit vrouwen moeten bestaan.
Democratie wordt omschreven als ‘inclusief en paritair’, uitgaand van gelijke verdeling
‘Dit zal de eerste grondwet ter wereld zijn die door een paritair orgaan is opgesteld, en het zal ook de eerste zijn die garandeert dat onze plek in de democratie nooit minder zal zijn dan de plek die wij in de wereld innemen, namelijk: minstens de helft,’ zei Alondra Carrillo (29) van Coordinadora Feminista 8M, een van de organisaties die de manifestatie van 27 augustus organiseerde.
Het gaat om een gelijke verdeling die geen limiet stelt aan de hoeveelheid vrouwen en die de vertegenwoordiging van transgender en non-binaire personen erkent op alle terreinen van besluitvorming. ‘Deze grote vernieuwing zorgt ervoor dat de ogen van mensen die in constituties geïnteresseerd zijn zich nu wereldwijd op Chili richten,’ aldus Tania Busch, wetenschapper aan de Andrés Bello-universiteit en directeur van de Chileense Vereniging voor Constitutioneel Recht.
Weggestemd
Inmiddels is de nieuwe grondwet met een overtuigende meerderheid weggestemd. 61,9 procent van de Chilenen sprak zich uit tegen de nieuwe grondwet, 38,1 procent stemde voor.
Het grondwetsvoorstel erkent huishoudelijk werk als werk, legt de basis voor de oprichting van een nationaal zorgstelsel, garandeert seksuele en reproductieve rechten – met inbegrip van abortus, waarvan de goedkeuring in november 2021 nog door het Congres werd verworpen, en beschouwt gender op een intersectionele manier.
In de opsomming van rechten zijn ook onder meer opgenomen: volledige seksuele voorlichting, een leven zonder gendergerelateerd geweld, het recht op identiteit ‘in alle dimensies en uitingsvormen, met inbegrip van geslachtskenmerken, genderidentiteiten en -uitingen, naam en seksuele geaardheid’, erkenning van het gezin ‘in al zijn verschillende vormen en levenswijzen’ en rechtvaardigheid met een genderperspectief. Als de nieuwe grondwet wordt goedgekeurd, zou Chili wel eens een van de meest feministische grondwetten ter wereld kunnen hebben.
De organisatoren van de manifestatie van 27 augustus namen een voor een de artikelen door die de vooruitgang op het gebied van vrouwenrechten en seksuele diversiteit voorstaan en riepen de bevolking op te gaan stemmen. ‘Wij zullen de grondwet van Pinochet vastberaden en krachtig ten grave dragen,’ zei een van de leden van Coordinadora Feminista 8M. De meer dan vierduizend aanwezigen scandeerden volgens de organisatie slogans als ‘libre y convencida, “apruebo” de salida’ (‘vrij en overtuigd sta ik achter deze verandering’) en ‘aprobar, aprobar, otra forma de luchar’ (‘apruebo is een andere manier om te vechten’), terwijl kunstenaars, comedians en activisten zich op het podium vertoonden.
Alle leeftijden
Het evenement bracht mensen van alle leeftijden samen, die van de gebeurtenis een feest voor goedkeuring van de grondwetswijziging maakten. ‘Vrouwen zijn de sterkste pleitbezorgers voor “apruebo”, want zij hebben het meeste baat bij de nieuwe grondwet,’ zei Aurora Lizama (71), die met haar vriendinnen naar het theater was gekomen.
Naast Mapuche-vrouwen [de Mapuche zijn een inheems volk van Centraal- en Zuid-Chili en Zuid-Argentinië] waren ook gemeentebestuurders, parlementsleden, leden van de Constitutionele Conventie die de nieuwe tekst heeft opgesteld, en milieu-, diversiteits-, plattelands- en migrantenactivisten aanwezig. ‘Het is heel mooi om te zien dat zo veel mensen zich hebben verenigd voor goedkeuring, niet alleen uit de feministische beweging, maar ook dissidenten die mensen vertegenwoordigen zoals ik, die strijden voor een betere wereld voor iedereen door middel van de nieuwe grondwet,’ zei Sam (22).
‘Veel mensen kijken naar wat er in Chili gebeurt; wij hebben de gelegenheid om de grondwet van Pinochet te laten sneuvelen’
Het Chileense feminisme heeft op 27 augustus een nieuwe mijlpaal bereikt. Het Teatro Caupolicán was net zo vol als op 29 december 1983, toen duizenden vrouwen er bijeenkwamen om het einde van de dictatuur te eisen. ‘De Caupolicán-manifestatie van 1983 was bedoeld om de dictatuur te bestrijden, die van vandaag is bedoeld om een van de meest structurele erfenissen van de dictatuur uit te roeien, namelijk de huidige grondwet,’ zei Cynthia Shuffer. Vicky Quevedo, een legendarische feminist die er in 1983 ook bij was, voegde eraan toe: ‘Zoveel jaar later komen we opnieuw bijeen om de vele misstanden en onrechtvaardigheden aan de kaak te stellen. De kracht van deze bijeenkomst bevestigt dat we gaan winnen.’
De herinnering aan de vrouwen die voorgingen en aan de slachtoffers van femicide en seksistisch geweld was de hele manifestatie al aanwezig, en bereikte een hoogtepunt toen de Argentijnse antropoloog en feministische activist Rita Segato op het podium verscheen. Ze wees op het belang van het Chileense proces voor Latijns-Amerika en de rest van de wereld. ‘Chili vertegenwoordigt ons. Chileense vrouwen zijn wegbereiders, ze zijn het universele “wezen” dat spreekt over wat de mensheid, de hele mensheid, kan redden op dit apocalyptische moment in de geschiedenis.’ Hiphopzangeres Ana Tijoux, die de manifestatie afsloot, voegde daaraan toe: ‘Veel mensen kijken naar wat er in Chili gebeurt; wij hebben de gelegenheid om de grondwet van Pinochet te laten sneuvelen.’
Bezorgers in China draaiden al overuren, maar door de coronacrisis is de druk nog hoger geworden. Bij gebrek aan sociale zekerheid creëren medewerkers nu zelf onlinenetwerken om juridische informatie en dagelijkse tips uit te wisselen.
De covid-19-epidemie die begin 2020 uitbrak, heeft ons land op de proef gesteld. De strenge lockdowns die in alle regio’s werden opgelegd, hebben menselijk contact tot een minimum beperkt. Maar om het bewoners mogelijk te maken te voldoen aan de richtlijnen van de overheid en zichzelf te beschermen tegen ziekte, moesten koeriers en scooterbezorgers grotere risico’s nemen en harder werken. Alleen op die manier konden ze de essentiële dagelijkse producten die de bevolking nodig heeft garanderen. Ongeveer 700.000 [van de miljoenen] koeriers bleven in het hele land werkzaam om het leven voor anderen gemakkelijker te maken.
Wat betekent het om deel uit te maken van dit ‘grote leger’? Wie is zich werkelijk bewust van de onzekerheid van een dergelijk beroep? Om daarachter te komen, volgden we een dag lang twee bezorgers en luisterden naar hun verhalen.
Algoritmen
Fang Zhilong is een van hen. Hij komt uit de provincie Anhui [in het oosten van China], die hij op zeventienjarige leeftijd verliet. Hij had verschillende baantjes, totdat hij naar Shanghai kwam en bezorger werd.
Als bezorger ben je verwikkeld in een strijd tegen de klok waarin elke seconde telt, zegt Zhilong. Wie controleert en organiseert je werk? Niet de directeur of manager, maar een computerprogramma dat op algoritmen is gebaseerd en automatisch leveringsbonnen rondstuurt.
De IT-platforms brengen maaltijdbezorgers automatisch de geoptimaliseerde deadlines die ze hebben berekend, waarbij rekening wordt gehouden met de snelheid van het personeel en de route. Maar er wordt geen rekening gehouden met het weer of de situatie op de weg, of met de snelheid waarmee de gerechten door de restaurants worden bereid, die de duur van de bezorging aanzienlijk kunnen verlengen.
Erger nog, de punctualiteit van de bezorgers bepaalt hun vergoeding. In het ergste geval kan dit ertoe leiden dat ze geen opdrachten meer krijgen. Algoritmen die gebruikmaken van kunstmatige intelligentie controleren voortdurend de route, de verplaatsingssnelheid en de kwaliteit van dienstverlening van de werknemers. Dit werk biedt dus geenszins de vrijheid, flexibiliteit en hoge vergoedingen die hun bij de onlinewerving in het vooruitzicht worden gesteld.
Evalueren
Bezorgers worden gerekruteerd met de belofte dat ze zelf hun schema kunnen indelen, maar in werkelijkheid zijn ze verplicht de controletool te downloaden en moeten ze dus voldoen aan de eisen van het algoritme. Het is dan ook niet moeilijk te begrijpen waarom koeriers onderweg zo veel haast hebben: ze kunnen zich de gevolgen van een slechte stiptheidsscore simpelweg niet veroorloven.
Ook consumenten dragen bij aan het toezicht, door bezorgers te evalueren. Een slechte beoordeling kan een inhouding van 20 yuan [2 euro 50] betekenen; een klacht kan leiden tot verlies van enkele honderden yuan. Bezorgers doen dus hun uiterste best om de negatieve feedback van klanten over gemiste levertijden te vermijden. Die druk is zo groot dat in het contact met vervelende klanten soms vrijwel al hun waardigheid verloren gaat.
Om te voorkomen dat bezorgers een bestelling als afgeleverd rapporteren voordat deze daadwerkelijk bezorgd is, bieden bezorgbedrijven zoals Meituan een track-optie op hun platform aan. In het geval van overtreding van de voorschriften krijgen koeriers een boete van 500 yuan [64 euro].
Twee categorieën
Bij Meituan zijn de bezorgers op te delen in twee categorieën: gespecialiseerde koeriers en zelfstandige bezorgers. De eersten zijn volwaardige werknemers, die, afhankelijk van de wijk, een basissalaris ontvangen van 2000-3000 yuan [250-380 euro] voor 450 tot 600 leveringen per maand. Ze krijgen ook premies, onder meer voor warm of slecht weer (deze worden echter vaak onder verschillende voorwendselen ingehouden) en verzekeringen. Ze bezorgen vaak in een afgebakend gebied en leggen dus minder grote afstanden af dan zelfstandige koeriers. Ze ontvangen bestellingen automatisch via het computersysteem, in tegenstelling tot de oproepkoeriers, die vouchers handmatig moeten verwerken, wat in het begin nog best lastig is.
Het platform dwingt zelfstandige scooterkoeriers verder om een ongevallenverzekering af te sluiten van 3 yuan [38 cent] per dag. Geen van hen heeft volledige sociale zekerheid, en slechts weinigen hebben een arbeidsovereenkomst (dit is meestal een contract dat wordt gesloten met het agentschap, in plaats van met het bedrijf zelf). Scooterbezorgers kunnen daarom niet terugvallen op de regels van de arbeidswet die op hun beroep van toepassing zijn, en dragen de meeste risico’s die aan hun beroep verbonden zijn zelf.
Wie zijn de bezorgers?
Volgens een rapport uit 2018 van het platform Meituan, de grootste bezorgdienst in China, is 75 procent van de koeriers afkomstig uit landelijke regio’s, vaak uit de provincies Henan, Anhui, Sichuan, Jiangsu of Guangdong. De meesten zijn jong – 82 procent van hen is geboren in de jaren tachtig en negentig – en bijna de helft van de bezorgers woont al ruim negen jaar op plek waar ze werken. 90 procent van de scooterkoeriers is man, slechts 10 procent is vrouw.
De conclusie van het rapport over dit snelgroeiende beroep in China: het wordt doorgaans uitgeoefend door jonge mannen van het platteland die carrière willen maken in de grote steden waar ze komen te wonen.
In de eerste helft van 2020 publiceerde Meituan zijn cijfers, waaruit blijkt dat in China 3 miljoen scooterkoeriers voor hen werkzaam zijn. Ze vormen de hoeksteen van de markt voor afhaalmaaltijden, die jaarlijks bijna 300 miljard yuan [38,5 miljard euro] aan omzet genereert, oftewel bijna de helft van de nationale afhaalmarkt.
Alliantie van Ridders
Guo Yongqiang werd geboren in de provincie Gansu [in het noordwesten van China]. Op vijftienjarige leeftijd verliet hij samen met zijn twee jaar oudere broer zijn geboorteplaats om elders werk te zoeken. Ze begonnen in de restaurantbusiness in Shanghai, tot Yongqiang op zijn achttiende bezorger werd. Hij werkt nu overdag als bewaker en bezorgt in zijn overige tijd voor Meituan. Hij is ook de woordvoerder in Shanghai van de WeChat-groep van de ‘Alliantie van Ridders van het Bezorgen van Maaltijden’ (Waisong Jianghu Qishi Lianmeng), die ongeveer honderd leden heeft.
Tijdgebrek en uitputting zijn verschijnselen die jonge koeriers aanzienlijk vertragen in hun sociale vooruitgang naar volwassenheid
Tijdgebrek en uitputting zijn verschijnselen die jonge koeriers aanzienlijk vertragen in hun sociale vooruitgang naar volwassenheid, zegt Yongqiang. Zonder enige garantie op vooruitgang in hun professionele carrière en met zeer beperkte mogelijkheden voor salarisverhogingen worden ze gedwongen om op een houtje te bijten. Als ze genoeg geld opzij hebben gezet, gaan ze meestal terug naar hun geboorteplaats, kopen een huis, trouwen en krijgen kinderen.
Omdat de platforms hun niet toestaan om vakbonden te vormen, gebruiken koeriers het internet om bewegingen te mobiliseren en te lanceren. Lukt het de Alliantie van Ridders om meer solidariteit te creëren en hun eisen te ingewilligd te krijgen?
Fang Zhilong maakte op WeChat het openbare account aan voor scooterkoeriers uit het district Lujiazui in Shanghai. Daarop zijn goede adressen te vinden voor het huren van elektrische scooters en lithiumbatterijen tegen aantrekkelijke prijzen, andere handige winkels en de locatie van oplaadpunten. Daarnaast vind je er praktische informatie over kleding, eten, accommodatie en aanbiedingen voor deeltijdbanen.
Het meest trots is Zhilong op de deal die hij tot stand heeft gebracht met de scooterverhuurdienst in een foodcourt in Lujiazui. Hij onderhandelde de prijs van 14 of 15 yuan naar beneden tot 10 tot 12 yuan, zodat bezorgers maandelijks veel geld kunnen besparen en tegelijkertijd lokale handelaren ondersteunen die te maken hebben met een klantendaling als gevolg van de epidemie.
Binnen de gemeenschap heerst een sfeer van solidariteit. Wanneer een van de leden in de problemen komt met bijvoorbeeld het op tijd bezorgen van een maaltijd, of tegen andere moeilijkheden aanloopt in het dagelijks leven, schieten de anderen te hulp. Iedereen weet hoe zwaar het is om zonder deze steun in de grote stad de kost te verdienen.
Scooterridders
De Alliantie van Ridders is opgericht door een bezorger uit Beijing, die erop gebrand is zijn medemensen te verenigen en hun zaak te verdedigen. Elke dag publiceert hij video’s over de problemen waarmee de ‘scooterridders’ in hun dagelijks leven of op hun werk te maken krijgen.
‘Wij zijn ons er terdege van bewust dat we door ons te verenigen onze stem kunnen laten horen. Maar veel mensen geven er niets om en besteden hun vrije tijd liever aan TikTok, omdat ze denken dat deze kwestie niemand interesseert,’ zegt Fang Zhilong.
De nieuwe mini-app die in het voorjaar online werd gezet door de Alliantie van de Ridders, maakt het mogelijk bezorgers te ontzien als ze in de problemen komen door schade na een ongeval. Hij biedt verschillende functionaliteiten: een discussieforum waarop koeriers live kunnen chatten, een reparatiedienst waarmee je snel de dichtstbijzijnde scootergarage kunt vinden, rubrieksadvertenties voor gebruikte onderdelen en informatie om onderlinge hulp tussen koeriers te gemakkelijker te maken.
Bovendien moedigt de app bezorgers van wie de rechten worden geschonden aan om op ‘Juridisch probleem’ te klikken en wordt financiële hulp geboden als het inderdaad op een zaak aankomt. Alles wijst erop dat de tussenkomst van arbeidsrechtspecialisten kan bijdragen aan het verbeteren van de ongunstige positie waarin bezorgers zich bevinden.
Toenemende onzekerheid
Half september demonstreerden koeriers van Meituan in de stad Zhangjiajie, in Hunan, om te protesteren tegen de willekeurige prijsdaling van de ritten, schrijft de Hongkongse site China Labour Bulletin. In China zijn de afgelopen twee jaar ongeveer vijftig van dergelijke protesten geregistreerd.
Nu de onzekerheid door de pandemie alleen maar groter is geworden, heeft Beijing in mei een noodbudget van 559 miljard dollar vrijgegeven. Het grootste gedeelte hiervan ging echter naar ondersteuning van bedrijven en maar heel weinig naar vergoedingen voor ontslagen werknemers, aldus de site.
Tijdens de lockdown maakten veel huishoudens gebruik van hun spaargeld om de crisis het hoofd te bieden, aldus The Diplomat.
Het officiële werkloosheidspercentage onder stadsbewoners is in april gestegen tot 6 procent; 19,3 procent van de jonge afgestudeerden is werkloos, terwijl 2,7 procent van de plattelandsmigranten en 10 procent van de servicemedewerkers hun baan hebben verloren.
Critici vinden dat de #MeToo-discussie alleen moet gaan over zaken die in de rechtszaal bewezen kunnen worden. Maar ook de andere slachtoffers moeten worden blijven gehoord, benadrukt Ann Friedman.
Als je echt naar slachtoffers van seksueel geweld en intimidatie luistert, hoor je dit: deze vrouwen willen een excuus. Ze willen de verzekering dat wat hen is overkomen verkeerd was. Ze willen solidariteit tonen met anderen die op dezelfde manier gekwetst zijn. Ze willen het ware gezicht van hun beroemde belagers laten zien. En ze willen geloofd worden: ze willen weten dat wij serieus nemen wat ze zeggen.
Veel critici van de #MeToo-beweging luisteren niet naar wat de slachtoffers zeggen. Ze verwarren de reacties op de beweging met wat de slachtoffers willen. Veel vooraanstaande critici vrezen ook dat de #MeToo-beweging te veel verschillende soorten ervaringen omvat. Zij vinden dat er nu alleen afgerekend moet worden met de misdaden die in de rechtszaal bewezen kunnen worden, al weten ze ook dat de wet de slachtoffers vaak in de kou laat staan.
In sommige gevallen willen slachtoffers inderdaad dat hun misbruiker wordt ontslagen of gevangengezet. ‘We moeten zorgen dat zoiets nooit meer gebeurt,’ schreef olympisch goudenmedaillewinnares Simone Biles in een post op Instagram waarin ze onthulde dat zij een van de minstens 140 Amerikaanse turnsters is die zeggen seksueel te zijn misbruikt door hun teamarts Larry Nassar.
Ze twitterde dat ze zich “opgelucht” voelde “alleen maar door hem te horen zeggen dat dit inderdaad is voorgevallen”
Maar veel slachtoffers willen alleen maar gehoord worden. De misdragingen die in de #MeToo-verhalen aan het licht komen, zijn heel gevarieerd: van mannen die niet voldoen aan het beeld dat het publiek van hen heeft of mannen die tegen het beleid van hun bedrijf ingaan, tot mannen die de wet overtreden. Niet alle vergrijpen zijn hetzelfde en de vrouwen die zich nu uitspreken, weten dat ook.
Het recente #MeToo-verhaal dat voor de critici nu vooral olie op het vuur gooit, is dat over komiek Aziz Ansari. Onlangs onthulde een jonge vrouw, onder de schuilnaam ‘Grace’, wat haar met hem was overkomen tijdens een ontmoeting die uit de hand was gelopen – en wat haar betreft niet met haar instemming. Ze zei dat ze het teleurstellend vond om aan te zien hoe Ansari werd geprezen bij de Golden Globes, een evenement waar de meeste aanwezigen juist die wederzijdse instemming heel erg belangrijk zeiden te vinden. Voor Grace was het ‘absoluut tenenkrommend’ dat hij het ‘Time’s Up’-speldje droeg.
Ze zei niet: ‘Sluit hem op!’ of ‘Hij mag nooit meer in deze stad werken’. Persoonlijk geloof ik ook niet dat Ansari nu meteen uit de bedrijfstak moet worden verbannen. Maar we moeten wel blijven luisteren naar vrouwen als Grace, omdat blijkt dat veel verhalen pas effect krijgen wanneer ze vergelijkbare verhalen losmaken. Ooit wist het grote publiek over de privé-uitspattingen van Bill Cosby niet meer dan een of twee verhalen over ontspoorde dates. Toen meer vrouwen naar voren traden, bleek dat die incidenten bij een patroon van systematisch misbruik hoorden.
Ansari heeft meegewerkt aan een boek dat Modern Romance heet en veel verhaallijnen in zijn Netflix-serie gaan over relaties. Als hij verhalen wil blijven vertellen over de verwikkelingen rond seks en dating, moet hij openlijk ingaan op de kritiek op zijn privégedrag tegenover vrouwen.
Opbouwende reactie
Hij heeft het geluk dat er tenminste één geweldig voorbeeld is van een opbouwende reactie. Vorige week bood tv-presentator Dan Harmon uitgebreid zijn excuses aan aan Megan Ganz, die voor hem heeft gewerkt als scriptschrijver. Harmon gaf toe dat hij had geprobeerd haar te versieren en haar vervolgens heel onaangenaam had behandeld op het werk, nadat ze zijn avances had afgewezen. Ganz aanvaardde Harmons excuses en zei dat ze niet op ‘wraak’ uit was geweest toen ze ervoor koos zich uit te speken. Ze twitterde dat ze zich ‘opgelucht’ voelde ‘alleen maar door hem te horen zeggen dat dit inderdaad is voorgevallen’.
Vrouwen die nu naar buiten treden zijn niet degenen die zelf de nuances uit hun verhaal weglaten. Dat gebeurt in de publieke ophef eromheen. Wanneer critici beweren dat de enige terechte #MeToo-verhalen de verhalen zijn die in een rechtszaal overeind blijven, negeren ze niet alleen de uiteenlopende redenen waarom slachtoffers hun mond opendoen, ze zorgen er ook voor dat de meeste slachtoffers hun leed in stilte moeten dragen.
Er zijn evenveel manieren om met misbruik om te gaan als er soorten misbruik zijn. Vrouwen moeten kunnen praten over de ongewenste dingen die mannen hun aandoen – en werkgevers en het publiek moeten de vrijheid hebben om vervolgens het beeld dat ze van die mannen hadden bij te stellen, ook al is het gedrag waar het over gaat wel immoreel maar niet onwettig. Dit is wat de slachtoffers vragen. En daar moeten we naar luisteren.
Meest links georiënteerde van de grote Amerikaanse kranten. Belangrijke nieuwsbron voor de entertainmentindustrie en winnaar van vele Pulitzerprijzen. Eigendom van de Tribune Company in Chicago.
Natuurlijk is de #MeToo-beweging niet volmaakt, erkent de Italiaanse feministe Lorella Zanardo. Maar de uitglijders wegen nu even niet op tegen de kansen op een betere toekomst.
‘Ik geloof wel dat die vrouwen gelijk hebben – ik weet het zelfs zeker. Maar als ik nu een meisje leuk vind, durf ik niet goed meer de eerste stap te zetten. Als ik mijn hand uitsteek om haar aan te raken, bijvoorbeeld, ben ik bang dat ze zal denken dat ik haar lastigval of haar zal bespringen.’ Dit hoorde ik een paar weken geleden een middelbarescholier zeggen tijdens een discussie.
We hadden het over de #MeToo-beweging, een historische ontwikkeling voor de emancipatie van de vrouw, voor zover we nu kunnen overzien. Zoals altijd bij een verandering krijgt ook deze beweging veel bijval, maar wekt ze ook bij veel mensen woede op en de behoefte om het belang ervan te ontkennen. Hoe kan het ook anders? Eeuwenlang hebben de mannen in alle mogelijke domeinen, zowel privé als publiek, de absolute macht gehad. En die macht hebben ze ook, en vooral, uitgeoefend op het lichaam van vrouwen. Al enkele tientallen jaren zijn we bezig ons van die macht te bevrijden, maar het is nog niet voor iedereen en niet overal en niet helemaal gelukt. De #MeToo-beweging probeert nu voor eens en voor altijd af te rekenen met de ondergeschikte positie van vrouwen die onaanvaardbaar is en niet meer van deze tijd: prima!
Verleiding heeft geen machtsvertoon nodig en ik weiger te geloven dat mannen niet kunnen zien wanneer een erotisch gebaar gewenst is en wanneer het met tegenzin wordt ondergaan
Natuurlijk is niet alles volmaakt, natuurlijk zou het beter kunnen, natuurlijk zie ik ook dat sommige mensen proberen te profiteren van de aandacht die de beweging krijgt en natuurlijk moeten we oppassen dat we niet alle mannen over één kam scheren. Dat hoort erbij. Maar, zoals al vaker gezegd, we staan op een historisch keerpunt en we hebben dus het recht om fouten te maken, ook grove fouten.
Onlangs las ik het manifest dat honderd vrouwen naar Le Monde hebben gestuurd en dat aan duidelijkheid niets te wensen overlaat: ‘Aanranding is een misdaad. Maar aanhoudende of onhandige versierpogingen zijn geen delict en hoffelijkheid is geen macho-agressie.’ Ik ken niet één vrouw die de verandering van de #MeToo-beweging beleeft als een oorlog tussen de seksen, een strijd tegen de man; ik ken wel heel wat vrouwen die nooit meer slachtoffer willen worden van seksuele chantage, van agressie, kortom van daden waarmee we allemaal wel te maken hebben gehad in ons leven.
Maar dat betekent zeker niet dat het verleidingsspel nu door de wet moet worden vastgelegd. De agressie en de aanrandingen moeten uitgebannen worden, maar het flirten, het verleiden, de uitingen van verliefdheid niet.
En ik begrijp de verwarring van mijn scholier, aan wie ik heb geantwoord dat we ‘samen, mannen en vrouwen, een nieuwe weg moeten zoeken’. Dat is niet zo moeilijk: verleiding heeft geen machtsvertoon nodig en ik weiger te geloven dat mannen niet kunnen zien wanneer een erotisch gebaar gewenst is en wanneer het met tegenzin wordt ondergaan.
Of het nu om mannen of om vrouwen gaat, ik heb altijd een hekel gehad aan volksgerichten en heksenjachten. Van het begin af aan heb ik gezegd dat het via de media lynchen van mannen die het doelwit waren van deze beschuldigingen, in mijn ogen eerder een persoonlijke vendetta zijn dan gerechtigheid. Het zou dus goed zijn om meisjes zo op te voeden dat ze geïnformeerd en zelfbewust genoeg zijn om een compleet leven te leiden, zonder zich te laten intimideren of een schuldgevoel op te laten dringen, en vooral ook dat ze krachtig nee kunnen zeggen als dat nodig is. Waarbij we niet mogen vergeten dat het even belangrijk is om de mannen zo op te voeden dat ze respect hebben en luisteren. Deze opvoeding van beide seksen is essentieel, zolang we weten dat er nog veel situaties zijn waarin een nee voor een vrouw heel nare gevolgen kan hebben.
Lorella Zanardo (1957) is auteur en documentairemaakster. In 2009 was ze een van de makers van Il corpo della donne (Het lichaam van vrouwen), de beroemde documentaire over de vernederende manier waarop vrouwen op de Italiaanse televisie worden voorgesteld.
In 2009 opgericht door Antonio Padellaro, de ex-directeur van het linkse dagblad L’Unità. De krant brengt schrijvers met uiteenlopende journalistieke achtergronden bijeen rond een eenvoudig thema: de resolute afwijzing van het ‘vernederende sultanaat’ van Silvio Berlusconi.
Toen de Nieuw-Zeelandse premier in 2018 in verwachting was, gingen er geluiden op dat ze moest aftreden. Twee Nieuw-Zeelandse commentatoren geven hun mening over de vraag of zorg voor een pasgeboren baby te combineren is met het leiden van een land.
Keuze uit het archief
Deze week kondigde Jacinda Ardern aan dat ze na vijf jaar gaat aftreden als premier van Nieuw-Zeeland. Ze heeft naar eigen zeggen niet meer de energie om haar baan uit te voeren. Ardern was in 2018 de eerste zittende minister-president die met zwangerschapsverlof ging en een kind kreeg. Het debat uit die tijd laat zien hoe baanbrekend dat was.
JA
De afgelopen tijd hebben veel mensen zich panisch afgevraagd of Jacinda Ardern haar werk als minister-president tijdens en na haar zwangerschap wel naar behoren zal kunnen doen. Ze vragen: Hoe zit dat met zwangerschapsdementie? Wat gaan haar hormonen doen? Hoe moet dat als er complicaties zijn? Hoe, en waar, gaat ze borstvoeding geven?
Er zijn twee manieren om deze vragen te beantwoorden. Je zou voorbeelden kunnen aanhalen van zeer succesvolle vrouwen die op het hoogtepunt van hun carrière kinderen hebben gekregen en kunnen uitleggen dat je hersenen er niet mee ophouden als je baby’s krijgt. Het alternatief is: ‘Sst, dinosaurus. Veel slimmere mensen dan jij hebben hier heel lang en hard over nagedacht en zijn tot de conclusie gekomen dat mannen en vrouwen gelijke rechten moeten hebben.’
Er staat duidelijk in de Human Rights Act dat discriminatie op basis van geslacht onaanvaardbaar is. De Nieuw-Zeelandse wet beschermt zwangere vrouwen en kersverse moeders op het werk. Daar kun je van blijven balen, maar dat verandert niets aan de wet.
Moeten we mannen van boven de vijftig verbieden leiderschapsposities te bekleden voor het geval ze een hartaanval krijgen, in verlegenheid worden gebracht door de Russen, of een golfverslaving ontwikkelen?
Ja, vrouwen bevallen en kunnen kiezen voor borstvoeding. Diskwalificeert dat vrouwen van vruchtbare leeftijd dan tot in lengte der dagen voor leiderschapsposities? Waar trekken we dan de grens? Moeten we mannen van boven de vijftig verbieden leiderschapsposities te bekleden voor het geval ze een hartaanval krijgen, in verlegenheid worden gebracht door de Russen, of een golfverslaving ontwikkelen?
Ieder mens is anders en niemand kan voorspellen hoe de late zwangerschap en bevalling onze premier zullen beïnvloeden. Wat we wel weten, is dat Arderns leven als moeder gemakkelijker zal zijn dan dat van ontelbare vrouwen die het moederschap met een carrière proberen te combineren. Haar partner is huisman en ze heeft de financiële middelen, en een heel team van adviseurs en capabele politici om zich heen. Als desondanks blijkt dat de baan onverenigbaar is met het moederschap, dan moet de baan veranderen. We kunnen zwangere vrouwen en jonge moeders niet blijven uitsluiten van de politiek en posities waarbij je
in de schijnwerpers staat. Niet alleen omdat het discriminatie op grond van sekse is, maar ook omdat de politiek en bedrijven dan diversiteit en mensen met waardevolle capaciteiten mislopen.
Sommige vrouwen besluiten ontslag te nemen om zich op het moederschap te concentreren en die vrouwen verdienen net
zo veel steun in hun beslissing. Sommige mensen vinden het kennelijk lastig dat een vrouw haar eigen beslissingen neemt
ten aanzien van haar carrière, lichaam en baby. Niets zal Ardern weerhouden van het combineren van premierschap en moederschap. Het wordt tijd dat de zelfingenomen vrouwenhaters en zelfbenoemde experts op het gebied van de vrouwelijke biologie weer terugkeren naar hun hol.
Het mannentoernooi van de Australian Open was dit jaar opwindend en vaak verrassend, maar wat heeft het vrouwentoernooi Serena Williams gemist. De beste tennisster ter wereld moest zich terugtrekken omdat ze moeder was geworden.
Als een baby een van ’s werelds grootste atletes zo op de proef kan stellen, is het gerechtvaardigd dat we ons in Nieuw-Zeeland zorgen maken over onze minister-president, Jacinda Ardern. Toen haar echter werd gevraagd of het wel kon om zwangerschapsverlof op te nemen gedurende de regeertermijn, zei ze: ‘Het is anno 2017 totaal onaanvaardbaar dat vrouwen die vraag op hun werk moeten beantwoorden. Het is aan de vrouw om het moment te bepalen waarop ze kinderen krijgt.’
Het premierschap is het belangrijkste openbaar ambt. Iedere burger heeft het recht zijn zorgen te uiten over iemands vermogen dat ambt te vervullen, of het nou om de leeftijd van Donald Trump gaat of het moederschap van Jacinda Ardern.
Inmiddels heeft ze vragen beantwoord over haar eigen zwangerschap, haar plannen, haar verlof. Die waren onvermijdelijk, maar de vraag of het passend is voor een vrouw om een kind te krijgen terwijl ze premier is heb ik nog niet uitgebreid beantwoord gezien, en hetzelfde geldt voor de vraag of een vrouw in die situatie beide banen naar beste vermogen kan uitvoeren.
Het moederschap is een van de belangrijkste en veeleisendste banen die een mens kan hebben
Het moederschap is een van de belangrijkste en veeleisendste banen die een mens kan hebben. Net als het premierschap. Verwachten we nou echt dat iemand in beide banen tegelijkertijd volledig zal kunnen functioneren?
Zelfs Ardern zelf kan niet zeker weten of ze haar baan als premier naar beste vermogen zal kunnen uitvoeren, ongeacht de hulp die ze krijgt van haar partner, visexpert en huisman Clarke Gayford.
Als vrouwen echt gelijke rechten willen, dan zijn beslissingen over ongeboren kinderen niet meer het voorrecht van de vrouw alleen. Mensen hebben het recht hun zorg te uiten over de vraag of zwangerschap en bevalling de rol van de premier zullen beïnvloeden, want haar vermogen al dan niet haar ambt uit te oefenen raakt ons allemaal.
We weten het trouwens al, want Ardern gaat met zwangerschapsverlof. Dat betekent dat Winston Peters, op wie het land niet heeft gestemd, minstens zes weken premier zal zijn.
James Shaw van de Green Party, zei: ‘Dat een vrouw premier van Nieuw-Zeeland kan zijn en er tijdens haar ambtstermijn voor kan kiezen een gezin te stichten zegt heel veel over het soort land dat we zijn en kunnen worden: modern, progressief, insluitend en gelijkwaardig.’
Dat zegt het helemaal niet. Ik kan niet bevallen en premier zijn. En als ik het wel kon, dan zou ik aftreden omdat ik zou weten dat ik in potentie zou moeten schipperen tussen de twee belangrijkste banen op Gods aarde.
Auteur: Mark Reason
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
