Tag: Reinhardt

LITERATUUR – Nog altijd een lokdrug

Gedegen selectie Jorge Luis Borges in steengoeie vertaling

Uitgeverij De Bezige Bij presenteert in twee fraai gebonden delen de Essays en de Verhalen van Borges, in een nieuwe, steengoeie vertaling door Barber van de Pol en Mariolein Sabarte Belacortu. ‘De’ essays is natuurlijk te veel gezegd, want Borges schreef veel, heel veel. Des te belangrijker dat er nu een gedegen selectie van in het Nederlands te lezen is.

Clive James (Slate) schetste de positie van Borges in de wereldliteratuur: ‘Als we tegenwoordig de Latijns-Amerikaanse literatuur beschouwen als cruciaal voor de Spaanse wereld, en de Spaanse wereld als een vernieuwende kracht in de wereld als geheel, dan komt dat voor een groot deel door Borges.’

In 1970 publiceerde Jorge Luis Borges (1899-1986) in The New Yorker zijn Autobiographical Notes. Met daarin de legendarische opmerking: ‘Als je mij 
zou vragen wat de belangrijkste gebeurtenis in mijn leven was, zeg ik: mijn vaders bibliotheek.’ Die bibliotheek bracht de jonge Borges aan het lezen, later werd hij zelf bibliothecaris en zijn beroemde verhaal ‘De bibliotheek van Babel’ is op zijn beurt de belangrijkste gebeurtenis in het leven van vele lezers. Zoals The Globe and Mail een paar geleden schreef bij een heruitgave van Borges’ werk: ‘Hij fungeert nog altijd als een lokdrug, die nietsvermoedende eerstejaarsstudenten in één klap verslaafd maakt aan de literatuur.’

De Nederlandse schrijver Cees Nooteboom stelde voor dat er een ster naar Borges zou worden vernoemd

Zo geobsedeerd was Borges met bibliotheken, die in zijn werk vaak overgaan in labyrinten, en vice versa, dat iedereen de kop begreep waarmee de 
Franse krant Libération in 1986 het overlijden van de Argentijnse schrijver aankondigde: ‘Borges heeft de uitgang gevonden’. (De Nederlandse schrijver Cees Nooteboom stelde voor dat er een ster naar Borges zou worden vernoemd. Het andere Latijns-Amerikaanse icoon, Roberto Bolaño, verklaarde zich een discipel van Borges, ‘zoals iedereen, en alles wat leeft’.)

‘Wat Borges deed, was de ultieme fusie tussen high en low,’ zei literatuurcriticus Marcela Valdes tegen de BBC. ‘Hij vermengde pulpmateriaal zoals detectives en scifi-scenario’s met architectonische structuren en filosofische vraagstukken. Hij hield van Buenos Aires, maar de wereld die hij schiep in zijn verhalen was in essentie een wereld die gebouwd is in een bibliotheek.’ Als twee poorten geven de beide delen van de nieuwe vertaling toegang tot die wereld.

MUZIEK – Murray Perahia

Archetype van de moderne Amerikaanse pianist

Hebt u thuis muziek van meesterpianist Murray Perahia? Dan weet u niet wat u kunt verwachten van zijn concert op 18 juni in het Concertgebouw. The Washington Post schreef over het verschil tussen Perahia in de studio en Perahia op het podium: ‘In de opnamestudio is Murray Perahia het archetype van de moderne Amerikaanse pianist. Met een techniek die boven iedere kritiek verheven is en een krachtige greep op de structuur van de muziek, levert hij een gezaghebbende, oncontroversiële uitvoering, die door zijn meesterlijke toonzetting en poëtische gevoeligheid nog een trede hoger worden gelicht. Maar tijdens concerten betoont Perahia zich veel spontaner en vrijer, (…) waardoor een meer impulsieve, uitdagende kant van zijn vakmanschap aan het licht komt.’

The Independent hoorde hem eens een pianoconcert van Beethoven uitvoeren onder de directie van Bernard Haitink, waarbij Perahia zo domineerde dat ‘het orkest de piano najoeg alsof het een kostbaar juweel was’. Ook in het Amsterdamse programma van 
Perahia is Beethoven opgenomen, naast Schubert, Mozart en Bach.

FILM – Nieuwe ontdekking

Het speelplezier van een hoogbegaafde

Klein verslag van ‘De onstuitbare opmars van een goeie gozer’, zoals La Nouvelle République de lotgevallen van acteur Reda Kateb omschrijft. ‘Als de naam Reda Kateb je nog niks zegt’, schrijft Nina Rothe op The Huffington Post, ‘dan zal dat niet lang meer duren. Ik denk dat hij op weg is om de meest gevraagde acteur ter wereld te worden.’ Het is niet vaak dat een recensent zo helemaal los gaat om een nieuwe ontdekking te bezingen. ‘Dat gezicht, knap op een manier die zo onnadrukkelijk en tegelijk zo krachtig is, hoe hij lacht, ook zonder een spoortje zelfgenoegzaamheid, Kateb is de belichaming van ware schoonheid.’

Maar Rothe is niet de enige. Éric Libiot richt in Studio / Ciné Live het woord rechtstreeks tot Kateb: ‘Wilt u soms dat alle acteurs van Frankrijk er de brui aan geven of zo? Beste Reda Kateb, zo veel 
gratie, dat is ondraaglijk.’

Nina Rothe zwijmelt 
dat zij nooit meer de muziek van Reinhardt zal kunnen horen zonder het gezicht van Kateb erbij te zien. Dat is ongetwijfeld de verdienste van Kateb, maar komt ook doordat bijna niemand nog weet hoe de echte Django Reinhardt eruitzag

Reda Kateb is bijna veertig en timmert eigenlijk al een tijdje aan het witte doek. Hij debuteerde in een bijrol in Un prophète van Jacques Audiard en kreeg een César (de Franse Oscar) voor zijn rol als gemartelde terrorist in Zero Dark Thirty, over de jacht op Osama Bin Laden. In Un prophète speelde hij, zoon van een Algerijnse vader en een Tsjechisch-Italiaanse moeder, al een 
zigeuner. Maar nu speelt hij de hoofdrol in de weergaloze film Django van Étienne Comar, 
over hoe het nazisme met z’n rassenwetten en ideeën over ‘zuivere’ muziek het leven kwam verstoren van meestergitarist Django Reinhardt en zijn Roma-broeders in de Hot Club de France. Die rol is een voltreffer. Nina Rothe zwijmelt 
dat zij nooit meer de muziek van Reinhardt zal kunnen horen zonder het gezicht van Kateb erbij te zien. Dat is ongetwijfeld de verdienste van Kateb, maar komt ook doordat bijna niemand nog weet hoe de echte Django Reinhardt eruitzag. Daardoor kon Kateb doen wat Philip Seymour Hoffman deed in Capote en Elizabeth Taylor in Cleopatra: de leemte naar eigen 
vermogen invullen.

Django ging in première op het filmfestival van Berlijn. De Kölner Stadt-Anzeiger was ook zeer onder de indruk van Kateb, maar niet zozeer van zijn uiterlijke schoonheid als wel van ‘het ongebreidelde speelplezier van een hoogbegaafde’. De Franse krant La Voix du Nord noemt Kateb ‘de acteur die fluistert in het oor van de mensheid’. Le Point ziet in hem ‘een zachte wilde’ – de woorden waarmee Jean Cocteau de echte Django Reinhardt ooit omschreef.

De opsomming van de pogingen om het talent van Reda Kateb in woorden te vangen, kan 
eindeloos doorgaan. Le Figaro vroeg hem of 
hij al die aanbidding echt waard is. ‘Zeker,’ 
antwoordde de acteur, ‘ik verdien elk woord dat over mij gezegd wordt. Maar zodra ik het heb aangehoord, vergeet ik het ook weer.’

Mocht u geen liefhebber zijn van de muziek van Django Reinhardt, of juist zo’n grote fan dat u een playbackende filmacteur niet kunt verdragen, kijk dan Loin des Hommes, om toch mee te kunnen praten over Kateb. Een verfilming van een novelle van Albert Camus, met een schitterende rol voor Kateb als tegenspeler van Viggo Mortensen. IndieWire schreef over die film: ‘Het wiel wordt niet opnieuw uitgevonden, het is ook geen postmoderne deconstructie van de mythe van de western, het is gewoon een geweldige, traditionele western.’

Auteur: Pieter van den Blink