360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen.
Veeleisende plaat in dertien talen
Rosalía’s verzet tegen het algoritme
MUZIEK – In een wereld waarin luisteraars steeds meer worden aangemoedigd om achterover te leunen en het werk aan algoritmen en AI over te laten, zou het enorm bemoedigend zijn als we een album omarmen dat precies het tegenovergestelde van ons vraagt, schrijft Alexis Petridis in The Guardian. De gelauwerde Catalaanse singer-songwriter Rosalía windt er geen doekjes om dat dat precies is wat ze met Lux van haar luisteraars verlangt. Op de vraag in een podcast van The New York Times of het album – dat een liedcyclus in vier ‘movements’ bevat gebaseerd op de levens van ver- schillende vrouwelijke heiligen, waarop ze in dertien verschillende talen zingt onder begeleiding van het London Symphony Orchestra en dat in geen enkel opzicht klinkt als voorganger Motomami uit 2022 – niet erg veeleisend is, antwoordt ze: ‘Absoluut.’
Lux zou, vervolgt de Nieuw-Zeelandse omroep RNZ haar antwoord, een reactie zijn op de snelle dopamineshot die gedachteloos scrollen op sociale media met zich meebrengt: iets waar je je aandacht echt bij moet houden. Toch, aldus Petridis, is het album niet ‘louter experimenteel’, daarvoor zijn de nummers ‘te doortrokken van emotionele rauwheid’. Het zijn ‘stuk voor stuk prachtige songs, vol opvallende momenten. (…) Hoeveel moeite er ook in de totstandkoming is gestoken – van het leren van al die talen tot het inhuren van Pulitzerprijswinnaar en klassiek componist Caroline Shaw voor de arrangementen – Lux is te dramatisch, te doorleefd om te voelen als slechts de uitwerking van een slimme hypothese.’
Ondanks alle eruditie en grensoverstijgingen is Lux geen gigantisch pakket huiswerk, meent ook Pitchfork: ‘Het is een opera-achtige klaagzang voor een nieuwe generatie, een verfijnd oratorium voor het rommelige hart. Ja, de credits lezen als een conservatorium’ – Catalaanse koren, klassieke muzikanten en Pharrell Williams, om er maar een paar te noemen – ‘maar Rosalía’s stem blijft het middelpunt.’
‘Er móét een andere manier zijn om pop te maken. Björk heeft het bewezen. Kate Bush heeft het bewezen,’ licht de zangeres zelf haar motivatie nader toe – waarmee ze niet alleen afgeeft op het huidige mediaklimaat, maar ook op het mainstreammuzieklandschap.
Bewustzijnsreis langs de gruwelen in Gaza
VN-rapporteur verricht daad van liefde, moed en waarheid
LITERATUUR – In Quando il mondo dorme (2025) beschrijft de Italiaanse advocaat Francesca Albanese hoe en waarom de wereld op het hoogste politieke en diplomatieke niveau structureel wegkijkt van de oorlog in Gaza. Albanese is gespecialiseerd in internationaal recht en werd in 2022 door de Verenigde Naties aangesteld als speciaal rapporteur voor de mensenrechten in de Palestijnse gebieden. In maart 2024 sprak ze als eerste VN-functionaris van genocide door Israël. In een profielschets meldt Newsweek dat ‘Albanese en dertig VN-experts dit middels hun onderzoeken overtuigend bevestigden’.
‘In haar boek neemt de auteur ons mee op een reis die wordt gekenmerkt door de verhalen van tien mensen die haar hebben vergezeld om de geschiedenis, het heden en de toekomst van Palestina te begrijpen,’ schrijft Maria Elena De Gruttola voor het Italiaanse Avanti. Volgens de criticus gaat Albanese daarnaast in op de ‘duidelijke economische en technologische medeplichtigheid van talloze wereldwijd opererende bedrijven, wier steun het regime van de bezetter versterkt en oplossingen belemmert’.
Een ‘helder en verontrustend boek én een daad van liefde, moed en waarheid’, meldt de Franse boekensite Babelio. Volgens de recensent geeft Albanese ‘een stem aan de vrouwen, mannen en kinderen die dagelijks onrecht ervaren in Palestina’. Ze tekent onder meer de verhalen op van ‘een chirurg die is getekend door de gruwelen die hij heeft meegemaakt, een verbannen kunstenaar en een Joodse denker die door de apartheid is gebroken’. Giovanna Casagrande stelt voor Indielibri dat Albanese de mechanismen blootlegt ‘die zijn ingesteld om elke kritiek op Israël, dat wordt gedefinieerd als de enige democratie in het Midden-Oosten, tegen te gaan, terwijl het al decennia onder een apartheidsregime functioneert’.
‘Dit essay behoeft geen commentaar,’ vindt Alessia Ragno in L’Indiependente. ‘Dat dit boek in de Italiaanse boekhandel ligt, is een groot geluk en een redding uit de onwetendheid. Rijk aan bronnen, maar bovenal menselijk.’ Ragno haalt aan dat Albanese zelf in de bezette gebieden woon- de: ‘Ze heeft uit de eerste hand de gevolgen van de Israëlische koloniale bezetting ervaren en gebruikt de geschiedenis en de wet om elke stap, elke zin te demonstreren. Het lezen van haar boek is als een bewustzijnsreis.’
Het omarmen van vreugdevolle chaos
Nepbiografie van een meesterwerk uit de Franse cinema
FILM – Richard Linklater (65), bekend van Before Sunrise (1995), Before Sunset (2004), Boyhood (2014) en nog pakweg 25 films, bewijst met Nouvelle Vague alle eer aan de gelijknamige Franse filmbeweging. In zijn nieuwe werk keert de Amerikaanse regisseur terug naar 1960, toen de destijds 29-jarige Jean-Luc Godard zijn baanbrekende meesterwerk À bout de souffle opnam. Hedendaagse acteurs vertolken de rollen van Godard, van collega-regisseurs als Eric Rohmer, Agnès Varda en François Truffaut en van hoofdrolspelers Jean Seberg en Jean-Paul Belmondo.
In The Detroit News noemt Adam Graham de film ‘een feestje voor filmliefhebbers waarin het idee wordt gevierd dat cinema de wereld kan veranderen’. Volgens de criticus slaagt Linklater er met zijn ‘losse, komische toon in om de jeugdige energie van de scènes te vangen waarmee Godard de filmtradities van die tijd bekeek’. Olivia Waxman gaat voor TIME terug naar de gemengde kritieken die Godards film destijds ten deel vielen. Men vond dat er ‘geen plot was in de gebruikelijke zin van het woord en schreef over de ‘irrationale samenhang van een nachtmerrie. (…) Dat tekent de rebelse geest waarmee de film is gemaakt, als reactie op wat er toen speelde: van protesten tegen de Vietnamoorlog tot de seksuele revolutie. Bewegingen die ingingen tegen alle conventies. Precies wat de jonge Franse filmmakers aan het doen waren.’ Volgens Antoine Desrues van Écran Large is het Linklater in ‘deze nepbiografie van Godards film’ niet zozeer te doen om de gedachte achter een van de invloedrijkste films uit de geschiedenis, ‘maar omarmt hij de vreugdevolle chaos die het tot een meesterwerk zal maken’.
In Le Figaro schrijft Eric Neuhoff dat het geen toeval is dat Nouvelle Vague door ‘een buitenlander’ is gemaakt, iemand die ‘met de nodige afstand een scherp, geïnspireerd en teder oog werpt op deze gezegende periode. (…) Linklater brengt een eerbetoon aan een generatie: vrolijk, levendig, nostalgisch en broederlijk.’
Met humor, maar ook veel wrok
Atwoods leven zonder drank, drugs en seksuele escapades
LITERATUUR – Margaret Atwood had enige scrupules om een literaire autobiografie te schrijven. Ze was bang dat het saai zou worden: ‘Ik schreef een boek, ik schreef een tweede boek, ik schreef nog een boek…’ Overmatig drankgebruik, uit de hand gelopen feestjes en seksuele escapades zouden het verhaal hebben kunnen opleuken, maar zo heeft ze nu eenmaal niet geleefd, aldus Blake Morrison in The Guardian. Het resultaat noemt The Washington Post desalniettemin ‘rijk, weids en vol levensvreugde’; een wijze en geestige terugblik op het leven dat haar schrijverschap gevormd heeft. De bedenking kenmerkt Atwood (1939), die onder meer bekendstaat om haar humor en zelfspot. Als ‘nerdy brainiac’ groeide de Canadese op tussen stad en wildernis – winters in Ottawa, lange zomers in de bossen van Quebec en Ontario. Ze begon al jong gedichten en verhalen te schrijven en toont in haar werk veel en feministische betrokkenheid en ‘een hardnekkige neiging om conflicten en kritiek frontaal aan te gaan’. Met meer dan zestig boeken en de wereldwijde roem van onder meer Het verhaal van de dienstmaagd en Kattenoog groeide ze uit tot een van de invloedrijkste schrijvers van onze tijd.
Volgens Los Angeles Times leest Book of Lives: A Memoir of Sorts net zo soepel als haar romans; The New York Times noemt het een vat van toorn – ‘en toorn is interessant’. Zoals een vriend van haar zou hebben gezegd: ‘Maak haar niet boos, want dan leef je voor eeuwig.’ Een negatieve noot van New Statesman heeft eveneens met deze eigenschap te maken, namelijk dat Atwood ‘ondanks haar succes niet in staat is kritiek en oude krenkingen los te laten’.