Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Europa, waar verschillende ministers van Defensie en militaire leiders waarschuwen dat de NAVO betrokken zou kunnen raken bij een oorlog met Rusland.
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €5 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Wat zeggen Europese politici en legerleiders?
Europese defensieministers en militaire leiders luiden de noodklok nu er een reële kans bestaat dat de NAVO-sceptische Donald Trump tot de volgende president van de VS zal worden gekozen – en dat Rusland misschien niet zal worden verdreven of verslagen in Oekraïne, schrijft The Guardian. ‘Deze koortsachtige stemming heeft geleid tot toenemende waarschuwingen dat Europa betrokken kan raken bij een oorlog met Rusland, ook al is Rusland op dit moment verwikkeld in een strijd met Oekraïne.’
Rusland zou binnen vijf jaar na de oorlog in Oekraïne een NAVO-land kunnen binnenvallen, schrijft The New York Times. Althans, dat is volgens functionarissen en experts de tijd die Moskou nodig heeft om zijn leger opnieuw op te bouwen en te bewapenen.
‘We hebben altijd vermoed dat die mogelijkheid de enige existentiële bedreiging voor ons is’, zei majoor-generaal Veiko-Vello Palm, de commandant van de belangrijkste landmachtdivisie van het Estse leger, over een mogelijke Russische invasie tegen de Amerikaanse krant. ‘De afgelopen jaren hebben heel duidelijk gemaakt dat de NAVO als militaire alliantie niet klaar is om grootschalige operaties uit te voeren – wat in eenvoudiger gezegd betekent dat veel NAVO-militairen niet klaar zijn om tegen Rusland te vechten.’
Ook de Duitse minister van Defensie Boris Pistorius waarschuwt in een interview met Der Tagesspiegel voor een mogelijke oorlog met Rusland. ‘We horen bijna dagelijks dreigementen van het Kremlin – onlangs nog tegen onze vrienden in de Baltische staten. We moeten er dus rekening mee houden dat Vladimir Poetin op een dag zelfs een NAVO-land kan aanvallen. (…) Onze experts verwachten een periode van vijf tot acht jaar waarin dit mogelijk zal zijn.’
De Nederlandse admiraal Rob Bauer, voorzitter van het militaire comité van de NAVO, zei onlangs tijdens een NAVO-bijeenkomst in Brussel dat NAVO-landen waakzaam moeten zijn voor oorlog en ‘het onverwachte moet verwachten’, bericht Politico. Volgens Bauer is het ‘geen vaststaand gegeven dat we in vrede leven’ en is dit ‘de reden (…) dat we ons voorbereiden op een conflict met Rusland’.
Grant Shapps, de Britse minister van Defensie, gebruikte nog krachtiger taal en stelde dat het vredesdividend van de Koude Oorlog voorbij was en dat het VK en zijn bondgenoten ‘van een naoorlogse naar een vooroorlogse wereld gaan’, waarbij idealisme moet plaatsmaken voor ‘hardvochtig realisme’. Hij stelde dat het tijd was voor herbewapening, om zo Europa te kunnen beschermen tegen ‘Poetins woede’.
Wat betekent de onzekere steun van de VS?
Het lijkt er steeds meer op dat het Amerikaanse Congres een nieuw militair hulppakket voor Oekraïne ter waarde van 61 miljard dollar niet zal goedkeuren, nu de Republikeinen in ruil voor hun steun meer geld voor een strenger grensbeleid eisen. ‘Experts vrezen dat zonder Amerikaanse steun [voor Oekraïne] Rusland geleidelijk de bovenhand zal krijgen’, schrijft The Guardian.
Tegelijkertijd lijkt Trump de Republikeinse presidentskandidaat te worden en maakt hij volgens peilingen zelfs kans om opnieuw zijn intrek te nemen in het Witte Huis. In Europa bestaat de vrees dat hij de steun aan Oekraïne nog verder zal inperken en zelfs uit de NAVO zal stappen, zoals hij al in 2018 dreigde, als andere landen hun eigen militaire uitgaven niet verhogen.
Met het oog op de mogelijke terugkeer van Donald Trump in het Witte Huis riep Manfred Weber, leider van de Europese Volkspartij, in een interview met Politico op om zich voor te bereiden op oorlog zonder steun van de Verenigde Staten en om een eigen nucleaire verdedigingslinie op te bouwen. De NAVO is momenteel sterk afhankelijk van Amerikaanse kernkoppen, die gestationeerd zijn op zes militaire luchtmachtbases in België, Duitsland, Italië, Nederland en Turkije. In Europa bezitten alleen het Verenigd Koninkrijk, dat geen EU-land meer is, en Frankrijk eigen kernwapens.
Maar Europa worstelt om een verenigd front te vormen tegen Poetin. Morgen, op donderdag 1 februari, begint een EU-top in Brussel waarbij een overeenkomst moet worden gevonden over een steunpakket van 50 miljard euro aan Oekraïne. De Hongaarse premier Viktor Orbán, die vaker dwarsligt als het gaat om steun voor Oekraïne, heeft al aangekondigd dat hij het plan gaat veto’en.
Ondertussen kampt Oekraïne dit jaar met een financieel tekort van meer dan 40 miljard dollar, aldus The Wall Street Journal. De financiering van de VS en de EU zou naar verwachting ongeveer 30 miljard dollar daarvan dekken. Het geld is nodig om de overheid draaiende te houden en wordt gebruikt om salarissen, pensioenen en subsidies aan de bevolking te financieren. ‘Uitstel van militaire hulppakketten zou een klap zijn voor de Oekraïense strijd op het slagveld, die is vastgelopen na een mislukt tegenoffensief’, aldus de zakenkrant.
Lukt het Europa om zijn defensie te versterken?
Of Hongarije ook daadwerkelijk zijn veto tegen steun aan Oekraïne inzet, is nog maar de vraag. In een uitgelekt document ingezien door Financial Times blijkt dat mocht Orbán dwars blijven liggen, ‘EU-leiders publiekelijk zullen dreigen om alle EU-financiering aan Boedapest permanent stop te zetten met als doel de markten schrik aan te jagen, een run op de forint [de valuta van Hongarije] te veroorzaken en de kosten van leningen de hoogte in te jagen’, aldus de Britse krant.
Nu Polen niet meer geleid wordt door de rechtse PiS, staat de nieuwe centrumlinkse regering niet achter Orbán, schrijft Al Jazeera. Daardoor is het mogelijk dat alle EU-leden unaniem stelling nemen tegen Hongarije om het land te dwingen in te stemmen met het steunpakket.
Ook op nationaal niveau voeren Europese landen hun defensiebudget op. Vorig jaar haalden 9 van de 29 Europese NAVO-leden de NAVO-norm om 2 procent van het bruto binnenlands product aan defensie te besteden, tegenover slechts twee landen in 2014, toen de NAVO de drempel vaststelde. Naar verwachting zal dit jaar ongeveer de helft de norm behalen, aldus The Wall Street Journal in een ander artikel. Het Nederlandse ministerie van Defensie heeft gezegd dat de militaire uitgaven dit jaar 2 procent van het bbp zullen bedragen. Vorig jaar was dat 1,7 procent.
Hoe de beoogde grotere militaire macht moet worden ingezet, wordt op dit moment onderzocht. Op woensdag begon de grootste NAVO-oefening sinds het begin van de Koude Oorlog. Steadfast Defender 2024, zoals de oefening genoemd wordt, loopt tot mei en tijdens deze operatie wordt gekeken hoe Amerikaanse en Europese troepen kunnen samenwerken in landen die grenzen aan Rusland en op de oostflank van de alliantie voor als er een conflict zou oplaaien, aldus Reuters. De oefening zal plaatsvinden in onder meer Polen, de Baltische Staten en Duitsland en er doen zo’n 90.000 militairen aan mee.
Volgens defensiespecialist Rajan Menon in een opinieartikel in The New York Times heeft Europa geen enkele reden te vrezen dat het niet in staat is zichzelf te verdedigen tegen Rusland. ‘Vergelijk je Europa en Rusland met elke maatstaf die gewoonlijk wordt gebruikt om macht te meten, dan blijkt Europa veruit superieur.’