Elke week pluist de redactie van 360 een nieuwsgebeurtenis uit de internationale pers voor je uit. Deze week gaan we dieper in op het recente corruptieschandaal in het Europees Parlement dat bekendstaat als ‘Qatargate’. Zo zou onder andere de Griekse vicevoorzitter van het EP, Eva Kaili, steekpenningen hebben aangenomen afkomstig uit Qatar en Marokko.
Dit artikel verscheen woensdag in de tweede editie van de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €4 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Wat is er gebeurd?
9 december 2022. Het WK in Qatar nadert de beslissende fase met de kwartfinales. De meeste westerse landen kijken de andere kant op. Het WK wordt gehouden in een land dat de mensenrechten schendt, maar waarvan zij voor hun energie afhankelijk zijn. Hoe sneller de toernooi voorbij is, hoe sneller de controverse verdwijnt, is de gedachte. Maar het tegendeel gebeurt: de Belgische autoriteiten slaan een gerechtelijke slag in het politieke hart van de EU door verscheidene personen te arresteren die betrokken zijn bij een corruptieregeling die rechtstreeks verband houdt met Qatar, aldus de Spaanse onlinekrant El Diario.
Een maandenlang onderzoek van de Belgische positie naar omkoping van Europarlementariërs door Qatar en Marokko resulteerde die dag in een inval in twintig woningen in en nabij Brussel. Daarbij werden zo’n 150.00 euro in contanten gevonden in de Brusselse woning van een van de vicevoorzitters van het Europees Parlement, de Griekse socialiste Eva Kaili. Ook haar vader werd met honderdduizenden euro’s in een koffer opgepakt. Haar daaropvolgende arrestatie onder verdenking van omkoping en witwassen ‘heeft een aardbeving in Brussel veroorzaakt’, aldus de Spaanse krant El País.
Naast Kaili zijn ook haar partner, Francesco Giorgi, en voormalig Europarlementariër Pier Antonio Panzeri gearresteerd – in zijn woning werd 600.000 euro aan cash gevonden. Giorgi was voorheen de assistent van Panzeri en samen werken ze nu voor de ngo Fight Impunity. Zowel Kaili als Panzeri maakt deel uit van De Progressieve Alliantie van Socialisten en Democraten (S&D), waartoe ook de PvdA behoort. Door verschillende media wordt Panzeri en zijn ngo beschreven als de spin in het web van het omkopingsschandaal.
Marokko en Qatar zouden via Panzeri invloed hebben willen krijgen in het Europees Parlement. ‘De belangrijkste kwesties waarop Marokko invloed wilde uitoefenen waren de rol van Rabat in de Westelijke Sahara [een gebied dat door het koninkrijk wordt opgeëist] en het beheer van de migratiestromen’, onthult La Repubblica. Om deze doelstellingen te bereiken zouden leden van de buitenlandse inlichtingendienst van het land, de DGED, in contact zijn gekomen met enkele van de personen die vanwege hun betrekkingen met Qatar werden gearresteerd.
Hoe heeft het kunnen gebeuren?
Volgens El País zijn de onthullingen in Qatargate slechts ‘het puntje van de ijsberg’. Zowel internationale organisaties als veel leden van het Europees Parlement waarschuwen dat verschillende landen al jaren de grenzen van legitiem lobbyen overschrijden en roepen op tot duidelijkere transparantieregels voor alle partijen, bericht de Spaanse krant. ‘Soms gaat het om een duur geschenk, dat niet altijd binnen de grens van 150 euro valt die een Europese ambtenaar mag ontvangen zonder het te hoeven aangeven. Andere keren is het een reis, misschien vermomd als een zakelijk bezoek – een tripje naar een centrum, een conferentie –, maar met betaalde uitgaven voor luxe verblijven van meerdere dagen, soms zelfs met het gezin of meerdere gasten.’
Wat niemand in Brussel heeft verbaasd, is het feit dat buitenlandse staten hebben geprobeerd de leden van het Europees Parlement te beïnvloeden om – in dit geval – een beleid te bereiken dat gunstig is voor hun belangen. In andere gevallen gaat het er bijvoorbeeld om kwesties als mensenrechtenschendingen niet aan bod te laten komen tijdens de vele debatten in het Europees Parlement, vervolgt El País.
Zo verklaart voormalig socialistisch Europarlementariër Ana Gomes tegen de krant dat ze zich altijd bewust was van een sterke lobby van Marokko als het aankwam op de Westelijke Sahara, waarmee het land een grensconflict heeft. Zo zou Panzeri volgens Gomes altijd resoluties die de Westelijke Sahara steunen, hebben tegengehouden. ‘Ik heb altijd al vermoedens gehad dat Rabat Europarlementariërs omkocht,’ aldus een anoniem parlementslid tegen El País. Een ander parlementslid twijfelt er niet aan dat Qatar ook leden van andere organisaties en instituties van de EU heeft benaderd. ‘Deze zaak is een doos van Pandora.’
Volgens Politico heeft het Europees Parlement dit schandaal aan zichzelf te danken. ‘Keer op keer hebben de leden van het Parlement zich verzet tegen voorstellen om meer licht op hun werk te werpen en hun schouders opgehaald over het gebrek aan handhaving van de bestaande regels. Ondertussen profiteren ze allemaal van extraatjes en privileges.’
‘Europarlementariërs verdienen een brutosalaris van ongeveer 9400 euro per maand, maar ze mogen ook een tweede (en derde en vierde et cetera) baan hebben. En ongeveer een kwart van de parlementsleden maakt daar gebruik van, volgens een EU-analyse van Transparency International uit 2021. Eén parlementslid – de Italiaanse Sandro Gozi – had twintig bijbaantjes, waarmee hij volgens zijn vrijwillige financiële verklaringen minstens 360.000 euro per jaar binnenhaalde (en misschien wel het dubbele)’, vervolgt Politico. Ook treedt de commissie die belast is met de naleving van de eigen gedragscode niet altijd op bij overtredingen.
Wat gaat het EP doen om corruptie in de toekomst te voorkomen?
In een interview met El País deed parlementsvoorzitter Roberta Metsola veertien voorstellen om ‘de integriteit, onafhankelijkheid en verantwoordingsplicht’ van de instelling te waarborgen. Hierover moet nog wel worden gestemd. Zo moet er volgens haar een nieuw ‘ethisch orgaan’ komen voor alle EU-instituties. Daarnaast moet er een afkoelingsperiode komen voor vertrekkende Europarlementariërs, zodat ze zich niet meteen kunnen inzetten voor een lobbyorganisatie en moeten zogenaamde ‘vriendschapsgroepen’ met landen buiten de EU verboden worden. Verder moet elk parlementslid potentiële belangenconflicten registreren als het lid wordt van een van de vele Europese commissies.
Of al deze maatregelen worden doorgevoerd is nog maar de vraag. Bij haar aantreden was Ursula von der Leyen al van plan om een onafhankelijk orgaan voor ethische kwesties op te richten, maar dit plan heeft vooralsnog op veel tegenstand kunnen rekenen. Ook veel voorgestelde transparantiemaatregelen zijn niet nieuw en werden tot nu toe altijd tegengehouden door het parlement zelf. Wellicht komt daar verandering in nu Qatargate de kwetsbaarheden wat betreft omkoping en beïnvloeding van de Europese instellingen heeft aangetoond.
Lees ook: