Paul Dacre was 26 jaar lang hoofdredacteur van de Daily Mail, de invloedrijkste krant van Groot-Brittannië. Zijn vertrekt betekent het einde van een tijdperk, schrijft voormalig Mail-redacteur Helen Lewis.
Toen ik bij de Daily Mail werkte, begon ik de krant steeds meer te beschouwen als de chocoladefabriek van Willy Wonka. Niet dat er ‘nooit iemand naar binnen gaat en nooit iemand naar buiten komt’ – de roltrap naar het glazen atrium boven Whole Foods in Kensington vervoert tenslotte een gestage stroom werknemers – maar je voelde je er zo van de buitenwereld afgesloten. Buitenstaanders zagen het als een vreemde citadel, waar politieke reputaties gemaakt en gebroken werden en waar ons nationale debat sterk werd verlevendigd of op boosaardige wijze vergiftigd, al naargelang je gezichtspunt.
Maar de krant werd nauwelijks blootgesteld aan kritische blikken van buitenaf, zelfs niet naar persmaatstaven. Elke dag laat de Daily Mail zijn blik over de wereld gaan, die in zijn ogen meestal tekortschiet; het gebeurt maar zelden dat de wereld terugstaart. Deze geheimzinnigheid komt, zoals zoveel bij de Mail, rechtstreeks voort uit de psyche van de hoofdredacteur. Daarom spraken, toen bekend werd dat Paul Dacre na 26 jaar zou aftreden, zo veel commentatoren van het einde van een tijdperk.
De Daily Mail is de invloedrijkste krant in Groot-Brittannië en niemand heeft zo veel pure macht als zijn hoofdredacteur. Dacres opvolger, Georgie Greig van de Mail on Sunday, heeft nauwe banden met eigenaar Lord Rothermere, maar het is ondenkbaar dat de krant zo precies zijn eigen passies, hang-ups, obsessies en vendetta’s zal weerspiegelen. Dacre was de laatste zilverruggorilla van Fleet Street.
Schreeuwlelijk
Buitenstaanders zijn geneigd hem als een schreeuwlelijk te zien, een agressieve wervelwind van moeiteloze krachttermen. Maar in de vijf jaar dat ik als redacteur bij de krant heb gewerkt, ontdekte ik dat hij heel wat ingewikkelder in elkaar stak. Diep in zijn hart is Dacre een verlegen man die zich ongemakkelijk voelt in gezelschap, het tegendeel van een causeur. Hij is zo’n 1 meter 85 lang, maar loopt met gebogen hoofd, alsof hij beseft dat hij meer ruimte in beslag neemt dan andere mensen. Het geluid dat ik het meest met hem associeer, is geen geschreeuw maar een diep gegrom. Je had altijd het gevoel dat hij zich elke avond oppepte voor het in de grond boren van zijn onfortuinlijke staf.
Die spanning tussen terughoudendheid en woede is terug te zien in de krant, die zichzelf presenteert als de voorvechter van de kleine man – de rustige huiseigenaar in de buitenwijk die een tergend gewoon leventje leidt en wiens waarden worden bepaald door het feit dat hij niet tot een glamoureuze, progressieve, kosmopolitische elite behoort.
De lezers zijn verwikkeld in burenruzies over schuttingen en conifeerhagen (onderwerpen waarover ik elke maand wel een stuk redigeerde; buren waren soms jarenlang met elkaar in oorlog). Ze worden diep geroerd door het lot van in gevangenschap levende orang-oetans, dansende beren en verwaarloosde honden. Ze vinden het fijn om elke winter weer te lezen dat de BBC rond de Kerst te veel herhalingen uitzendt. Ze verslinden het gruwelijke gezondheidskatern, dat een redacteur ooit deed flauwvallen terwijl hij bezig was met een uitzonderlijk bloederig stuk en waarin ooit mijn favoriete Mail-kop aller tijden verscheen: ‘Chirurgen maakten een nieuwe tong voor me van een stuk uit mijn arm’. (Ja, hij was nog een beetje harig. Ja, het is al tien jaar geleden en ik ben er nog steeds niet overheen.)
We grapten altijd dat boven elk zaterdags hoofdartikel – het belangrijkste commentaar van de krant op de stand van het land – de kop ‘Het grote verraad’ kon worden gezet. Elke necrologie over een kunstenaar of schrijver kwam in wezen neer op dezelfde vraag: ‘Genie of perverseling?’ (Vaak waren ze allebei.) Dat zijn niet de stukjes uit de krant die mensen bereiken die hem niet kopen. Voor velen van hen wordt de Mail gedefinieerd door schokkende voorpagina’s waarop rechters ‘vijanden van het volk’ worden genoemd, waarop Mick Philpott, die zes van zijn zeventien kinderen vermoordde, als ‘een wanproduct van de Britse verzorgingsstaat’ wordt beschreven, en waarop wijlen Ralph Miliband, de vader van politicus Ed Miliband die als Joodse vluchteling vrijwillig dienst nam bij de Britse marine, wordt aangevallen als een man die ‘Engeland haatte’.
Elke poging om aan te tonen dat de Mail meer behelst dan vuige rechtse polemiek, zal onvermijdelijk als een excuus voor die polemiek worden gezien. Maar wie wil begrijpen waarom bijna 1,4 miljoen mensen de krant dagelijks lezen, van wie 15 procent in 2017 op Labour stemde, zal oog moeten hebben voor het vakmanschap waarmee die wordt gemaakt. Mensen die beweerden dat ze de Playboy lazen vanwege de interviews logen misschien, maar er zijn echt mensen die de Mail lezen vanwege de schuttingruzies.
Om die reden wekt het geen verbazing dat bronnen bij de krant hebben gezegd dat Greig die zal ‘ontgiften’. Een minder machtige hoofdredacteur zou misschien al veel eerder tot de orde zijn geroepen, uit vrees adverteerders af te schrikken op een toch al verstoorde markt.
Dacre spreekt niet graag in het openbaar en hij heeft maar weinig sporen achtergelaten voor buitenstaanders die hem proberen te begrijpen. Een van de weinige aanwijzingen voor zijn psychische gesteldheid komt uit een aflevering van het BBC-radioprogramma Desert Island Discs uit 2004, waarin hij van leer trok tegen The Guardian vanwege de ‘belerende, onverbloemde, schijnheilige politieke correctheid’. Dat was veelzeggend: zoals progressieven de Mail haten, haat de hoofdredacteur van de Mail progressieven. Beiden ontlenen een zekere mate van bevrediging en energie aan het campagne voeren tegen en karikaturiseren van hun opponent. Ze kunnen niet zonder elkaar, en de frictie die daar het gevolg van is, houdt de motor van het Britse openbare leven draaiend.
De enorme angst die door de Mail wordt gezaaid, is ook fascinerend omdat daaruit een van de belangrijkste drijfveren voor de moderne politiek blijkt: de strijd om de slachtofferstatus. Progressieven wijzen op de manier waarop de Mail zich uitlaat over immigranten, uitkeringsgerechtigden, beroemde vrouwen die een beetje zijn aangekomen en voetballers die van hun geld durven te genieten. Ze begrijpen niet hoe iemand die bijna 2,5 miljoen pond per jaar verdient, regelmatig een maand op de Britse Maagdeneilanden doorbrengt, buitenhuizen in de Schotse Hooglanden en West Sussex bezit en de luidruchtigste en woedendste Britse krant leidt, zichzelf als een underdog kan beschouwen. Maar dat doet Dacre wel.
Welsprekendheid is in Dacres ogen verdacht; een gebrek aan elegantie is een teken van ernst
Hij werd in 1948 geboren in Enfield, in Noord-Londen, en bezocht met een beurs de particuliere University College School en studeerde daarna aan de Universiteit van Leeds. Zijn vader Peter werkte zijn leven lang voor de Sunday Express. Dacre ging na zijn afstuderen werken bij de Daily Express in Manchester en zei later in een van zijn zeldzame interviews: ‘Ik heb nooit enige behoefte gehad om iets anders te worden dan journalist.’ Zijn vrouw is toneeldocent; zijn zoon James runt een theater.
Volgens het wereldbeeld van Dacre wordt fatsoenlijke Engelsen het zwijgen opgelegd en worden zij gekleineerd door een elite die – zij het niet uitsluitend – bestaat uit leden van het Hogerhuis, ‘steenrijke bankiers’, overijverige ambtenaren, de Europese Unie en de BBC. Onder zijn hoofdredactie waren de politieke standpunten van de Mail niet zo voorspelbaar als je misschien zou denken. De krant flirtte met UKIP, maar de relatie werd niet geconsummeerd.
Het heeft me altijd verbaasd dat de Mail tijdens de strijd om het leiderschap van de Conservatieven in 2001 Ken Clarke steunde in plaats van Iain Duncan Smith. ‘Is het beter tot een kleine rechtse factie te behoren die wordt gekenmerkt door de zuiverheid van haar verzet tegen Europa maar jaren in de wildernis tegemoetziet?’ vroeg de krant. ‘Of kun je je beter tegen een eenheidsmunt verzetten als onderdeel van een diverse partij die op tal van punten robuuste en hoognodige tegenstand kan bieden aan het verkozen dictatorschap van Tony Blair en een geloofwaardige regering kan vormen?’
Stockholmsyndroom
Dacre moest een snelle jongen als Tony Blair wel haten; hij had meer op met de morele ernst van Gordon Brown en bewonderde Theresa May juist vanwege haar gebrek aan charisma. Welsprekendheid is in zijn ogen verdacht; een gebrek aan elegantie is een teken van ernst. Ik weet nog dat tijdens een avonddienst James Purnell ontslag nam [als staatssecretaris] uit het Labourkabinet, na een confrontatie met Brown. De avondploeg stond op het punt de hele krant om te gooien – wat de premier verder in het nauw zou hebben gebracht – totdat dat plotseling werd afgeblazen. Een uitzonderlijk weerzinwekkende moord behield zijn vooraanstaande plek, net als Gordon Brown.
Daarom is het vertrek van Dacre in november een treurige dag voor May. Het zal ook een uiterst verontrustende ervaring zijn voor de staf van de Mail, die op drie verschillende manieren op zijn terreurbewind reageerde. Een klein aantal bewaarde zijn kalmte en vond de uitbarstingen op een morbide manier zelfs wel amusant; een tweede groep boog grimmig het hoofd totdat ze instortten. En de laatste groep leed aan een soort Stockholmsyndroom en redeneerde dat als ze zo vaak een ‘lul’ werden genoemd, ze dat misschien ook wel waren. Ik verwacht dat deze laatste groep dezelfde moeite zal hebben om aan het leven na Dacre te wennen als langdurige gevangenen aan hun vrijlating, overweldigd door de mogelijkheid dat ze hun eigen lunch kunnen kiezen. Misschien kunnen ze iemand inhuren om hen uit te kafferen.
Want ja, vergis u niet: de man is angstaanjagend en stond erom bekend dat hij mensen die hem bekritiseerden liet bestoken met sneue berichten. Zonder hem zal de krant verstoken zijn van zijn rusteloze, eeuwig onbevredigde bezielende geest – en mogelijk ook van een deel van de budgetten die hij ter beschikking had. Paul Dacre is de Daily Mail en de Daily Mail is Paul Dacre. Maar aan de andere kant, misschien zullen de lezers niet eens merken dat tegenstanders van de Brexit of progressievelingen zich sluipenderwijs meester maken van de pagina’s, zolang ze de schuttingruzies maar behouden.
Auteur: Helen Lewis
New Statesman
Verenigd Koninkrijk | weekblad | oplage 23.900
Sinds 1913 hét tijdschrift voor de Britse linkse intelligentsia. Bekend om zijn diepteanalyses en stevige maatschappijkritiek. In de columns en andere opiniërende stukken stelt het blad zich ook open voor andere dan linkse geluiden.