Mikheil Saakashvili, ex-president van Georgië en later gouverneur van de Oekraïense regio Odessa, verloor eind juni zijn Oekraïense staatsburgerschap. Maar zelfs stateloos droomt hij van een comeback.
Mikheil Saakashvili is stateloos. Hij bezit geen enkele nationaliteit meer. Een soort Karl Marx, die geboren was in Pruisen maar stateloos werd vanwege zijn politieke ideeën. Het ontnemen van de nationaliteit van een politicus komt in de eenentwintigste eeuw maar zelden voor. Maar Saakashvili heeft tot tweemaal toe met een dergelijk schandaal te maken gehad: in 2011, toen hij zijn belangrijkste opponent Bidzina Ivanishvili het Georgische staatsburgerschap ontnam, en in 2017, toen hemzelf het Oekraïense staatsburgerschap werd ontnomen door de autoriteiten in Kiev, op het moment dat hij onderweg was naar de Verenigde Staten. Een soort Tom Hanks in de film The Terminal, die een stateloze speelt die wordt vastgehouden op een Amerikaanse luchthaven.
Wees niet bang: de oude Amerikaanse vrienden van Saakashvili zullen een oplossing voor hem vinden, ook al zitten ze een beetje met hem in hun maag. Hij zal heus niet op een luchthaven hoeven te bivakkeren. Maar hij zal wel ingewikkelde procedures moeten ondergaan, Het is niet uitgesloten dat hem zijn Oekraïense nationaliteit, verkregen in mei 2015, zal worden teruggegeven, al doet het betreurenswaardige gebrek aan onafhankelijkheid van de Oekraïense justitie vrezen dat zoiets nog wel even op zich zal laten wachten. Officieel heeft hij zijn Oekraïense nationaliteit verloren (nadat hij in december 2015 afstand had gedaan van zijn Georgische nationaliteit) omdat hij foute informatie zou hebben verstrekt bij het invullen van een formulier: hij had inderdaad ‘verzuimd’ daarop te vermelden dat de Georgische justitie in 2014 een bevel tot voorlopige hechtenis tegen hem had uitgevaardigd. Saakashvili heeft kortgeleden verklaard dat het formulier vervalst is.
Blijft het feit dat zowel het verlenen van de Oekraïense nationaliteit (door de Oekraïense president Porosjenko, zijn vriend van de universiteit) als het ontnemen ervan een politieke achtergrond heeft. Kiev kan onmogelijk niet op de hoogte zijn van de juridische verwikkelingen van de ex-president in Georgië, waar hem elf jaar gevangenisstraf boven het hoofd hangt op grond van vier aanklachten. De aanhangers van Saakashvili, die de Oekraïense president eerst hemelhoog prezen, komen nu woorden tekort om degene die hun leider internationaal dakloos heeft gemaakt zwart te maken.
De Oekraïners hebben de Georgiërs met gelijke munt terugbetaald. ‘Het rondreizende circus van Georgië heeft lang genoeg geduurd,’ verklaarde Igor Mosseitsjoek, de afgevaardigde van de Oekraïense Radicale Partij, zinspelend op het team van voormalige hoge ambtenaren uit Georgië dat Saakashvili had laten overkomen om zogenaamde hervormingen door te voeren. De Georgische geschiedenis is rijk aan periodes waarin leiders een bittere nederlaag lijden. Maar die leiders wisten altijd hun waardigheid te behouden. Het meest beledigend voor onze nationale waardigheid is het feit dat Saakashvili zich als een clown heeft ontpopt, dat hij buitenlanders talrijke redenen heeft gegeven om de spot met Georgiërs te drijven, zoals de beroemde scène waarin hij voor een televisiecamera zijn stropdas opeet.
Ondanks het verlies van zijn nationaliteit heeft Saakashvili politieke plannen in Oekraïne (hij beloofde eerder dat hij er op 10 september zou terugkeren en rekent op de steun van zijn Beweging van Nieuwe Krachten, die hij daar rond een Georgische kern heeft opgebouwd*). Als hij meedoet aan de presidentsverkiezingen van 2018, kan hij rekenen op 4 à 5 procent van de stemmen en zou hij allianties kunnen aangaan met andere kleine partijen. Maar zulke bescheiden resultaten zullen de ambities van de voormalige president zeker niet kunnen bevredigen. In Oekraïne mikt hij, net als vroeger in Georgië, op de totale overwinning, en op totale wraak. Het probleem is dat hij over onvoldoende hulpmiddelen beschikt.
De omgeving van Saakashvili heeft hem altijd verzekerd dat hij een almachtige reus was
De omgeving van Saakashvili heeft hem altijd verzekerd dat hij een almachtige reus was. Zelf is hij altijd dol op vleierij geweest, zonder te beseffen dat hij langzaam maar zeker steeds meer werd gemanipuleerd. Zelfs als de ergste nachtmerrie bewaarheid zou worden en hij zich op een dag kandidaat zou kunnen stellen, zou een intelligentere tegenstander hem de loef afsteken en hem daarna als een oude vaatdoek in de politieke vuilnisbak dumpen. Zoiets strookt volstrekt niet met zijn opgeblazen ego. En daar ligt waarschijnlijk de belangrijkste reden voor al deze fiasco’s. Mikheil Saakashvili is tegenwoordig alleen nog maar een gewone sterveling, gezocht door de Georgische politie, zonder paspoort, rondhangend bij het Witte Huis in Washington. Maar hij droomt er nog altijd van keizer van de Melkweg te worden.
Radicale veranderingen, een Oekraïense herhaling van het ‘Georgische wonder’, strijd tegen de corruptie, snelle economische groei en stralende toekomstperspectieven – dat was waar de Odessieten, en meer in het algemeen de Oekraïners, op hoopten toen de voormalige president van Georgië in mei 2015 tot gouverneur van de regio Odessa werd benoemd door zijn vriend Petro Porosjenko. In minder dan twee jaar heeft de man die in 2003 aan de wieg van de ‘Rozenrevolutie’ stond zijn baan, zijn nieuwe staatsburgerschap en het vertrouwen van de Oekraïners verloren. De oorzaak? Diverse, volgens het Russische dagblad Kommersant, met als belangrijkste ‘het onvermogen van Saakashvili en zijn team om serieus werk te leveren’. Hij wilde ‘Oekraïne een Europees land laten worden’ en een bijdrage leveren aan dit proces. Maar het resultaat van zijn ‘hervormingen’ is teleurstellend.
Ambitieus als hij was, zag hij zijn gouverneurschap als een springplank naar een politieke carrière op nationale schaal. Hij is ‘vriendjes geworden met de oligarchen van Odessa’, die aanzienlijke bedragen op de bankrekening van zijn stichting ‘Voor Odessa’ stortten. In ruil daarvoor konden ze rekenen op zijn hulp bij het regelen van hun probleempjes. Hoopte hij op de steun van deze rijke vrienden bij zijn verkiezingscampagne? Zeker. Maar zijn relatie met Kiev werd met de dag gespannener. In 2015 had Porosjenko het charisma van Saakashvili nodig om zijn eigen imago en positie in de regio Odessa te versterken. De uiterst ‘hervormingsgezinde’ Saakashvili was ‘een lokaas voor Oekraïners die naar hervorming snakten, een goochelaar die de aandacht van het publiek afleidde van het verdwijnen van het konijn’. Maar toen Porosjenko de macht eenmaal stevig in handen had, besloot hij zich van de politieke showman te ontdoen. Eind 2016 beschuldigde Saakashvili Porosjenko van corruptie en van ‘samenzwering met de oligarchen’ en gaf hij zijn baan op om zich ‘volledig op de politiek te storten’, met als leitmotiv de felle kritiek op het regime. De stateloze Saakashvili is geen gevaarlijke concurrent meer voor Porosjenko. Maar hij mag nog altijd hopen een zekere rol te spelen, al zal die nauwelijks belangrijker zijn dan die van ‘briljante diener van repliek’.
Auteur: Dmitri Moniav
- Saakashvili keerde inderdaad op 10 september jl. terug naar Oekraïne. Met een groep aanhangers doorbrak hij een politiepost bij de Pools-Oekraïense grens. Daarbij zouden 22 grensbewakers gewond zijn geraakt. Een paar dagen later arriveerde Saakashvili in de stad Lviv in het gezelschap van voormalig president Joelia Timosjenko, die hem steunt. Onverwachts kreeg hij ook steun van de hoogste aanklager in het land, Joeri Loetsenko, die verklaarde dat Saakashvili niet zou worden gearresteerd en vrij was om te gaan waar hij wilde.
Sakartvelo da Msoplio
Georgië | weekblad | oplage onbekend
‘Georgië en de Wereld’ brengt een onafhankelijke journalistiek en aarzelt om niet tegen de heersende macht in te gaan en de meest pijnlijke maatschappelijke nationale kwesties, zowel actuele als historische, aan de kaak te stellen