Oostenrijk heft zijn veto op tegen een volledig Schengenlidmaatschap voor Roemenië en Bulgarije. Daarmee is het ‘nu officieel’, meldt het Oostenrijkse regionale dagblad Die Kleine Zeitung: Boekarest en Sofia zullen begin volgend jaar toetreden tot de Europese ruimte van vrij verkeer, na lang wachten. Oostenrijk, dat tegen hun toetreding was, maakte maandag bekend dat het geen veto tegen het lidmaatschap zou uitspreken.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Terwijl donderdag in Brussel een vergadering van Europese ministers wordt gehouden om de toetreding van de twee landen begin 2025 te ratificeren, bevestigde minister van Binnenlandse Zaken Gerhard Karner in een persbericht: ‘De landgrenzen zullen nu open zijn voor Roemenië en Bulgarije.’ Wenen rechtvaardigde zijn beslissing met een beroep op de versterking van zijn buitengrenzen, die geleid heeft tot een ‘massale vermindering van illegale migrantenstromen’.
Oostenrijk was het enige EU-land dat toetreding nog tegenhield
Roemenië en Bulgarije zijn met Oostenrijk overeengekomen om in maart 2024 toe te treden tot de Europese ruimte van vrij verkeer over zee en door de lucht, aldus de Roemeense regering woensdag. De kwestie van het openen van de landgrenzen is uitgesteld tot volgend jaar. Dat meldt ORF.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Roemenië en Bulgarije zijn al sinds 2007 lid van de EU, maar nog niet toegelaten tot het Schengengebied, ook al zegt de Europese Commissie al sinds 2011 dat beide landen aan alle Schengencriteria voldoen om toe te treden tot deze enorme ruimte waarbinnen meer dan 400 miljoen mensen vrij kunnen reizen zonder controles aan de binnengrenzen.
Hun aanvragen werden tegengehouden door Oostenrijk, ‘het enige land’ in de EU dat tegen de toetreding van Roemenië en Bulgarije was, aldus de Oostenrijkse publieke omroep. Nederland heeft zijn veto tegen het Schengenlidmaatschap van Bulgarije voor Kerstmis al ingetrokken. Wenen klaagt al jaren over dat het een onevenredig grote hoeveelheid illegale immigratie te verduren krijgt door de onvoldoende beschermde Schengen-buitengrenzen.
Kroaten klagen dat sinds de invoering het leven duurder is
Kroatië is sinds dit nieuwe jaar officieel het twintigste euroland in de Europese Unie. Het land was tien jaar geleden al lid geworden van de EU, maar om ook daadwerkelijk de euro in te kunnen voeren, moesten nog verschillende stappen worden gezet, schrijft Euronews. Kroatië is daarnaast ook toegetreden tot de Schengenzone, wat betekent dat de douanecontroles voorbij zijn.
Toch gaat de invoering van de euro in het land niet zonder slag of stoot. Volgens veel Kroaten is het dagelijkse leven in hun land fors duurder geworden sinds de Europese munt gebruikt wordt. Met name in de horeca zouden prijzen fors hoger komen te liggen.
De Kroatische minister van Financiën Davor Filipovic heeft naar aanleiding van de klachten gezegd een onderzoek te willen gaan doen of horecaondernemers de invoering van de euro gebruiken om hun prijzen op te drijven. In Kroatië is het nog twee weken mogelijk om te betalen met de oude munt, daarna moet iedereen met euro’s betalen.
In Downing Street wordt steeds vaker gekeken naar het Noorse model, nu het er (vooralsnog) naar uitziet dat premier Theresa May haar deal niet door het Lagerhuis zal krijgen.
Ruim twintig jaar geleden werd Noorwegen verscheurd door een referendum dat de uitslag van de brexit weerspiegelt: 52 procent van de kiezers wees het lidmaatschap van de Europese Unie af. Bedrijven, politieke partijen en zelfs hele gezinnen werden in twee kampen verdeeld: een dat vond dat overheersing door Brussel een gruwel was en een dat graag deel uitmaakte van het succesverhaal van het naoorlogse West-Europa.
‘We besloten tot een nationaal compromis dat beide kampen als plan B hadden,’ zegt Espen Barth Eide, parlementslid van de Noorse arbeiderspartij en voormalig minister van Buitenlandse Zaken. ‘Destijds zei iedereen in het [pro-Europese] ja-kamp dat het beter was dan niets, terwijl het nee-kamp zei dat het beter was dan een volledig EU-lidmaatschap.’
Dat compromis hield in dat Noorwegen buiten de EU bleef, maar wel deel zou blijven uitmaken van de Europese Economische Ruimte (EER), een club rijke landen die toegang hebben tot de markt van de EU. De prijs: ze moeten voldoen aan de meeste EU-regels, waaronder vrij verkeer van personen en goederen. Noorwegen draagt bovendien een forse 670 miljoen euro bij aan de Europese begroting. Als Groot- Brittannië het voorbeeld van Noorwegen zou volgen, zou het de EU naar rato een bedrag van 2,7 miljard euro betalen.
Industrieën die van nationaal belang zijn voor Noorwegen, zoals landbouw en visserij, vallen niet onder de regeling. En omdat het land geen deel uitmaakt van de douane-unie, kan het vrijhandelsovereenkomsten met landen buiten Europa sluiten. Het betekent wel dat er wordt gecontroleerd aan de grens met EU-lidstaat Zweden, met ingewikkelde regels voor de herkomst van personen en producten. Zoiets zou onverenigbaar zijn met de Britse wens in de Brexit-onderhandelingen om een harde grens met Ierland te voorkomen.
Lobbyisten en ‘wetsuitvoerders’
Juridische kwesties worden afgehandeld door het hof van de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA), dat in de meeste gevallen EU-jurisprudentie volgt, maar onafhankelijk opereert van het Europese Hof van Justitie. Dat ‘EER/EVA-tweezuilenmodel’, in het Verenigd Koninkrijk bekend als het ‘Noorse model’, is in Londen steeds vaker onderwerp van discussie, nu Labour en het Hogerhuis er bij de regering op aandringen een oplossing voor de brexit te vinden die de impasse met Brussel doorbreekt.
Critici zeggen dat het EER/EVA-lidmaatschap de kernleden – Noorwegen, Liechtenstein en IJsland – louter tot lobbyisten en ‘wetsuitvoerders’ reduceert, die hun tijd verdoen in de schaduw van de macht in plaats van zelf aan tafel te zitten. Maar Eide zegt dat de regeling Noorwegen sinds het referendum van 1994 tot een eenheid heeft gesmeed en het land tot een Scandinavisch succesverhaal heeft gemaakt. ‘Ik zou het zo weer verdedigen en verwacht dat we het zo zullen blijven doen.’
‘Als Groot-Brittannië een betere deal krijgt, dan willen wij die ook’
Buiten Oslo neemt de onvrede over het EER-model echter toe. Een reeks controversiële EU-wetten op het gebied van bankieren, de bescherming van data en energie heeft geleid tot een roep om de banden met het EER-blok door te snijden. Helle Hagenau, een belangrijk lid van de 23.000 man sterke pressiegroep ‘Nee tegen de EU’ slaat haar ogen ten hemel als ze de uitspraak krijgt voorgelegd dat de EER de Noorse soevereiniteit intact laat. ‘Flauwekul. Onze soevereiniteit wordt bijna elke dag ondermijnd. We zijn in de val gelopen,’ zegt de geharde euroscepticus, die in 1994 het anti- EU-kamp aanvoerde.
Hoewel er zorgen bestonden dat migratie naar de EU de lonen en de werkomstandigheden zou aantasten, benadrukt Hagenau dat soevereiniteit voor de meeste Noren een veel belangrijker punt was. ‘De EER is totaal ondemocratisch,’ zegt ze. ‘Je mag niet één wet voorstellen, alleen maar ja of nee zeggen. Er wordt telkens gezegd dat het belangrijk is om aan tafel te zitten. Nou, wij staan op de gang. We houden de Brexit-onderhandelingen nauwlettend in de gaten, want als Groot-Brittannië een betere deal krijgt, dan willen wij die ook.’
De Noorse bedrijven, die meer dan 80 procent van hun goederen naar de interne markt van de EU exporteren, kijken er heel anders tegenaan. Wat Tore Myhre betreft, hoofd internationale betrekkingen van de NHO, Noorwegens grootste handelsorganisatie, is minder soevereiniteit een prima prijs voor een bloeiende economie die zich mag verheugen in hoge lonen, een hoge levensstandaard en lage werkloosheid.
‘De EER-regeling is een enorm succes en van groot belang voor Noorse bedrijven,’ aldus Myhre. Volgens hem is er, anders dan bij de brexit-aanhangers, weinig animo voor vrijhandelsovereenkomsten buiten Europa, want de EU-standaard los-laten zou Noorwegens substantieel grotere aandeel in de EU-markt op het spel zetten. ‘Wij willen die hoge EU-standaard en gaan daar niet aan tornen met andere vrijhandelsovereenkomsten. Daarom zullen we nooit zo’n overeenkomst met de VS sluiten.’
Myhre verwerpt de bewering van Nee tegen de EU dat de EER Noorwegen tot een vazalstaat heeft gedegradeerd. ‘Het is juist goed dat de EER Noorwegen het recht geeft zich al vroeg met het werk van de Europese Commissie te bemoeien. Daardoor hebben we invloed op de wetgeving en kunnen we belangrijke kwesties aan de Commissie voorleggen.’ Eide heeft als voormalig minister van Buitenlandse Zaken veel ervaring in het kruisen van de degens met de eurocraten en is het daarmee eens. ‘Tot op zekere hoogte voeren we onze eigen strijd,’ zegt hij. ‘Als het om citrusfruit gaat, kan de EU doen wat ze wil, want dat raakt ons niet. Maar gaat het om gas, dan willen we meepraten. Dan moeten we snel en slim opereren en aan het begin van de onderhandelingen beter beslagen ten ijs komen dan de andere partij.’
EER-leden hebben het recht elke EU-richtlijn die ze niet bevalt af te wijzen, maar Noorwegen heeft dat nooit gedaan. Het zou anders het risico lopen de toegang tot de EU-markt te verliezen. Zou het Verenigd Koninkrijk lid worden van de EER en ruzie krijgen over bijvoorbeeld een bankenrichtlijn, dan zou afwijzing daarvan betekenen dat het land belangrijke voordelen zou verspelen, zoals het recht om diensten en producten in de EU te verkopen. In 2011 weigerde Noorwegen bijna een Europese richtlijn voor de postdienst, maar een nieuwe regering kwam op het standpunt terug.
Het betekent allemaal dat onbekend is wat de gevolgen zijn van verzet tegen EU-wetgeving, en dat maakt de Noorse overheid argwanend over toetreding van Groot-Brittannië tot de EER. ‘De vraag is of je een olifant als Boris Johnson in de porseleinkast van de EER wilt,’ zegt Nick Sitter, hoogleraar aan de Norwegian Business School. ‘Het zou de katalysator voor een crisis kunnen zijn.’
De verschillen tussen Groot-Brittannië en Noorwegen gaan verder dan hun houding tegenover Europese integratie. Migratie vanuit de EU naar Noorwegen is hoog, vooral vanuit Oost-Europa. In 2017 woonden er 97.000 Polen en 37.000 Litouwers in het land. Maar anders dan het Verenigd Koninkrijk is Noor-wegen er niet op gebrand de migratie terug te dringen. Als gevolg van het lage geboortecijfer van het land zijn er talloze banen te vervullen, vooral in de dienstensector.
‘Er bestaat geen echte antipathie tegen Polen en Litouwers,’ zegt Eide. ‘De Noren verzetten zich tegen de invloed die ze op de arbeidsmarkt uitoefenen, niet tegen hun aanwezigheid zelf.’ De overheid probeert illegale werknemers uit te bannen met een ID-kaartensysteem voor risicovolle sectoren, zoals de bouw.
Vrij verkeer
Intussen stelt een hoog minimumloon in bepaalde sectoren, zoals 197 Noorse kronen (ruim 16 euro) voor bouwvakkers, vakbonden gerust die zich zorgen maakten over goedkope arbeid. Sommige gastarbeiders in Noorwegen sturen hun toeslagen naar Oost-Europa, maar de overheid maakt zich daar niet druk om, omdat het gaat om een relatief laag bedrag.
In theorie kan Noorwegen gebruikmaken van een vrij onbekende juridische bepaling in het EER-verdrag die het vrije verkeer van werknemers beperkt, iets wat de warme belangstelling heeft van de vele voorstanders van een ‘zachte Brexit’.
Maar Ulf Sverdrup, directeur van het NUPI (Norwegian Institute of International Affairs), betwijfelt of Noorwegen dan wel Groot-Brittannië zich erop zal kunnen beroepen. ‘Die clausule is voor uitzonderlijke omstandigheden en er wordt nauwelijks gebruik van gemaakt,’ zegt hij. Alleen Lichtenstein heeft een keer een beroep gedaan op deze zogeheten noodremclausule, met als argument dat de 37.000 inwoners de massale immigratie niet aankonden. Volgens Sverdrup heeft Noorwegen helemaal niet de behoefte om een einde te maken aan het vrije personenverkeer, zelfs al zou dat mogen.
‘Migratie is hier iets positiefs. Buitenlandse werknemers kwamen toen de economie de pan uitrees en hebben de kansen voor bedrijven vergroot, terwijl de overheid toezicht houdt op de arbeidsmarkt en optreedt tegen sociale dumping.’ Eide wijst erop dat EER-leden binnen het EU-beleid van vrij verkeer zelf invloed op de arbeidsmarkt kunnen uitoefenen zolang ze zich aan de regels houden. ‘Er is best ruimte,’ zegt hij. ‘Je kunt de wetgeving letterlijk nemen, zeggen dat het gaat om vrij verkeer van arbeid en niet van personen, en iemand uitzetten als hij niet binnen drie maanden een baan heeft gevonden en zichzelf financieel niet kan bedruipen.’
Bijna een kwart eeuw nadat Noorwegen ervoor koos om zich bij de EER aan te sluiten, zou een krappe meerderheid in het land volgens recente peilingen vóór het behoud van de EER-regeling stemmen, mocht daar morgen een referendum over worden gehouden. Dat cijfer lijkt te wijzen op een duurzaam draagvlak. Maar Nee tegen de EU gelooft dat wanneer de Brexitonderhandelingen Groot-Brittannië een betere deal zouden opleveren, een Noorse meerderheid voor uittreding uit de EER zou zijn, iets wat Brexit-onderhandelaar Michel Barnier en zijn team in Brussel niet is ontgaan.
‘De politieke elite wil niets liever dan dat we tot de EU toetreden,’ zegt Morten Harper, onderzoeksleider van Nee tegen de EU. ‘Er is een gebrek aan democratie. Tot nu toe heeft de EU 11.000 wetsartikelen aangenomen, maar er zitten er elk jaar een paar tussen die we niet zouden hebben gekozen als we het zelf voor het zeggen hadden.’ En met een waarschuwing aan het adres van Groot-Brittannië vergelijkt hij het Noorse model met een kaasschaaf, die de nationale wetgeving plakje voor plakje uitholt. ‘Eén plakje is zo erg nog niet. Maar als je alles wegsnijdt, kun je net zo goed in de EU blijven.’
In zijn nieuwe pro-Europese rol investeert Mark Rutte ook in Emmanuel Macron. Voor diens bezoek aan Den Haag, eind maart, lichtte Rutte tegenover de Franse krant Le Monde het Nederlandse EU-standpunt toe.
U hebt samen met zeven andere noordelijke EU-landen een brief ondertekend tegen de hervorming van de muntunie. Betekent dat een definitief ‘nee’ tegen de voorstellen van Emmanuel Macron voor een eigen EU-begroting en een Europese minister van Financiën?
Rutte: ‘Het is niet mijn bedoeling op de voorstellen van president Macron te reageren maar om met eigen voorstellen te komen, naar oplossingen te zoeken en, misschien, verschillen te constateren. Ik ben het met president Macron eens dat we zowel op staatsniveau als op Europees niveau moeten opereren. Dat betekent dat we de criteria van Maastricht moeten respecteren, dat we moeten hervormen, de tekorten moeten wegwerken en naar een begrotingsoverschot moeten streven.’
Die strenge boodschap is vooral aan het adres van Frankrijk gericht, nietwaar?
‘Ik geloof dat Frankrijk al goed bezig is. Ik ga me niet uitspreken over de politieke keuzes die worden gemaakt, maar ik ben onder de indruk van de daadkracht van de Franse president, vooral waar het zijn hervorming van de arbeidsmarkt betreft.’
Wat moet er op Europees niveau gebeuren?
‘Zoals de Franse president zegt, moeten we de muntunie versterken. Met prioriteit voor een Europees stabiliteitsmechanisme en de oprichting van een Europees monetair fonds dat in laatste instantie de problemen kan oplossen van landen die in moeilijkheden verkeren. Ook moet de bankenunie verder worden versterkt om bancaire risico’s te verminderen en moet een stap worden gezet in de richting van een Europees depositogarantiestelsel. Ten slotte moet de privésector kunnen worden aangesproken als een bank in de problemen komt, zodat de belastingbetaler niet voor alles opdraait. Als dat allemaal gebeurd is, kunnen we tegen die belastingbetaler zeggen dat de belofte is nagekomen om gezamenlijk een hoog welvaartsniveau te garanderen.’
‘President Macron en ik denken over veel dingen hetzelfde’
Hoe ziet u de rol van Europa?
‘Mijn benadering is positief: uitgaan van de kracht van de lidstaten, niet van hun zwakte. Een krachtige interne markt bouwen, wat nog maar ten dele is gerealiseerd, onze veiligheid garanderen door middel van efficiënte samenwerking, maar ook de criteria van Maastricht respecteren, die de lidstaten verplichten hun openbare financiën en hun economie op orde te brengen. Een Europa dat nuttig is voor zijn burgers en zich met name om werkgelegenheid en veiligheid bekommert. President Macron en ik denken over veel dingen hetzelfde.’
Kunt u enkele concrete punten noemen?
‘De migratie en de oorzaken daarvan, de versterking en verbetering van de interne markt, veiligheid en defensie – Nederland is actief in Mali en steunt de actie van G5-Sahel. President Macrons idee over “een Europa dat beschermt” is verleidelijk. Mijn land wil ook voortvarend optreden op klimaatgebied, met als ambitieus doel een vermindering van onze CO2-uitstoot met 55 procent in 2030. Samen kunnen we aan een Europa bouwen dat de klimaatverandering het hoofd biedt.’
Best ruimte
Waarom bent u tegen een verhoging van de Europese begroting, zoals het Europees Parlement vraagt?
‘Mijn doel is modernisering te bevorderen en extra afdrachten te vermijden. Mijn prioriteiten zijn innovatie, het bewaken van de buitengrenzen en een betere aanpak van de migratie. Tegelijkertijd moeten we ook bezien op welke gebieden het wel wat minder kan. Nederland is een van de grootste netto bijdragers aan de Europese begroting en het verschil met andere landen mag niet groter worden. Het uitgavenplafond zal herzien moeten worden en, gezien het vertrek van het Verenigd Koninkrijk, moeten worden bevroren. En vervolgens zal de begroting hervormd moeten worden door middel van het vaststellen van nieuwe prioriteiten. Daarvoor is best ruimte: 70 procent van de huidige uitgaven gaat naar landbouw en structuurfondsen.’
Moeten alleen rechtsstaten voortaan toegang krijgen tot Europese fondsen?
‘Daar zijn wij niet tegen, al stellen we voor die toegang vooral afhankelijk te maken van gerealiseerde hervormingen en niet van periodieke aanbevelingen van de Commissie.’
Vreest u een breuk tussen Oost en West?
‘Ik heb het afgelopen jaar een aantal Oost-Europese leiders ontmoet. Als het Schengengebied functioneert, als de buitengrenzen goed worden gecontroleerd, als de Dublin-Conventie – die bepaalt dat het land waar een asielzoeker Europa is binnengekomen ook de asielaanvraag in behandeling moet nemen – wordt aangepast, geloof ik dat sommigen van hen zich wel bereid zullen tonen om vluchtelingen op te vangen, wat een verplichting blijft.’
Is de Brexit met name zorgelijk voor een land als het uwe?
‘Het belangrijkst is dat de 27 landen op één lijn blijven zitten. Onder een wanordelijke Brexit zullen we allemaal lijden, ook Frankrijk. Ik zou graag zien dat de Britten in de interne markt blijven en dat we zo veel mogelijk samenwerkingsverbanden aangaan, op voorwaarde dat alle regels en de integriteit van de interne markt worden gerespecteerd.’
Hoe denkt u over de ‘politieke’ Commissie die Jean-Claude Juncker voorstaat?
‘Ik heb veel respect voor voorzitter Juncker en zijn programma, maar wij zijn vierkant tegen het idee van een “politieke” Commissie. De Commissie kan initiatieven nemen en moet erop toezien dat gemaakte afspraken worden nageleefd. Het is bijvoorbeeld gênant dat ze Italië en Frankrijk op een verschillende manier heeft behandeld wat het tekort van 3 procent betreft. Daarmee schendt ze de regels, schaadt ze het uiteindelijke doel – de welvaart van de hele Unie – en maakt ze het ons moeilijk verantwoording af te leggen tegenover onze respectievelijke burgers.’
In 1944 opgericht op initiatief van De Gaulle. Iconische krant, gehecht aan zijn onafhankelijkheid (maar sinds 2010 wel eigendom van drie private investeerders). Houdt een groot netwerk van correspondenten in stand.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
