De Duitse minister van Binnenlandse Zaken Horst Seehofer (CSU) lag de laatste weken op ramkoers met bondskanselier Merkel over immigratie. Maar voor het herstellen van blunders uit het verleden is het te laat, schrijft columnist Jakob Augstein.
‘Er is a mentsch,’ zeg je in het Jiddisch wanneer je iemand een compliment wilt maken. ‘A mentsch’ is een fijne vent, eentje die doet wat hij zegt. Misschien is Seehofer, Horst zo ‘a mentsch’? Eentje die bij belangrijke politieke vraagstukken geen slappe knieën krijgt. Maar misschien is Seehofer ook gewoon maar een mens bij wie op enig moment, zoals bij ieder van ons, de stoppen doorslaan. In elk geval treden de menselijke zwakheden bij Seehofer op een voor een politicus heel ongewone manier aan de dag. Sprakeloos kijkt de rest van de wereld zijn menselijke zwakheden aan, niet goed wetend of ze erom moeten lachen of huilen.
Maar ongeacht of de titanenstrijd tussen de Pruisische ijzeren kanselier en de hardhouten Beier op een tragedie of een farce uitloopt – de schok van dit weekend zal de Unie van CSU en CDU niet zo gauw te boven komen en de Bondskanselier al helemaal niet.
Het is voor leken – en voor ieder ander ook – niet meer zo heel gemakkelijk te begrijpen waarover de ruzie tussen beide Uniepartijen eigenlijk gaat. Eén ding is zeker: van vluchtelingen en migranten hebben beide evenzeer de buik vol. In de wereld van het politieke christendom betekent elke slechtere behandeling van migranten ‘vooruitgang’. Bij voorkeur moet de buitenlander in zijn eigen land blijven. En als dat niet gaat, dan weg naar een kamp, liefst in Afrika, desnoods in Beieren, in elk geval – laten we zeggen – geconcentreerd op één plaats.
Te laat
Het gaat bij de strijd binnen de Unie dus niet om buitenlanders. Het gaat om Angela Merkel. De CSU heeft geen probleem met buitenlanders. Ze heeft een probleem met Angela. Seehofer wil niet de prijs betalen die Merkels politiek zijn CSU kost. Maar het is te laat, veel te laat. Daar komt paniekvoetbal van.
De Unie heeft met het onderschatten van de AfD een zware strategische fout gemaakt. Eind 2014 herinnerde Wolfgang Schäuble nog aan de korte bruine bloeitijd van Die Republikaner en hij voorspelde: ‘Ik denk dat het ook de AfD zo zal vergaan.’ Een gigantische misrekening. Het ontbrak de Unie op dat moment aan radicaal realisme. Op de oprichting van de AfD had ze moeten reageren met het uitbreiden van de CSU over de hele Bondsrepubliek.
Wat Franz Josef Strauß in 1976 niet durfde – uit zorg voor de conservatieve kern van de Unie tegenover vernieuwer Helmut Kohl de sprong naar het noorden wagen – had Seehofer onder de druk van de aanstormende AfD- horden tegenover vernieuwer Angela Merkel wel moeten durven.
Nu is de AfD uitgegroeid tot de legendarische ‘vierde partij’. Zo noemde men in een ver verleden, toen er drie televisiezenders waren en drie partijen in de Bondsdag, de visie van een landelijke CSU, een burgerlijk-conservatieve partij rechts van de CDU.
De Beierse politieke cultuur zou hebben gezegevierd. Obscure racisten zoals Björn Höcke hebben ze niet in de CSU. En ook uit enquêtes bleek telkens weer dat de AfD-aanhang meer vertrouwen had in Horst Seehofer dan in de top van haar eigen partij.
Je kunt aan de commentaren over de Unie-troebelen zien dat er ten noorden van de Main maar weinig begrip bestaat voor de Beierse gemoedstoestand. Vanaf 1957 levert de CSU de minister-president van Beieren. Vanaf 1962 regeert de partij er alleen met een absolute meerderheid – die in 2008 korte tijd verloren ging maar in 2013 heroverd kon worden. De CSU speelt – helaas is dat zo – in een heel andere competitie dan Angela Merkel. De kanselier hoeft zich niet te bekommeren om de aantasting van het Duitse partijensysteem. Het belangrijkste is dat een door haar geleide regering altijd een stem meer heeft dan de anderen. Voor de CSU ligt dat anders.
Het zou een heel andere politieke wereld zijn geweest: de CDU de ene grote volkspartij in het midden, rechts geflankeerd door het kleine zusje CSU, links door de Grünen. De AfD zou gemarginaliseerd zijn of dood, Die Linke zou tot in de eeuwigheid in het oosten zitten kniezen en de SPD, tja de SPD – voor hen zou er helemaal geen zinnige plek meer zijn. Met een blik op Bebel en Brandt zou dat wel treurig zijn, natuurlijk.
Dat het zo niet is geworden, is een historische blunder. Maar nu is het te laat. De AfD is in het gat gesprongen dat CDU en CSU bereidwillig aan haar overlieten.
En nu, nu hem dit alles duidelijk wordt, nu hem de schellen van de ogen vallen, nu draait Horst Seehofer aan het stuur, hij treedt terug, treedt van zijn terugtreden terug, en probeert in alle paniek aan iets vast te houden
wat niet meer te houden is.
Daarbij is die houding eigenlijk helemaal niet Beiers, dat iets voor altijd is. ‘Wat is een mens nou helemaal? ‘Naakt is hij, naakt,’ zei de moeder van Oskar Maria Graf, de nationale schrijver van Beieren die zelfs als balling in New York altijd zijn lederhose bleef dragen. ‘En wanneer hij dood is, is hij een hoop drek.’
Auteur: Jakob Augstein
Vertaler: Marten de Vries
Der Spiegel
Duitsland | weekblad | oplage 976.000
Een belangrijk onderzoekstijdschrift, opgericht in 1947 en uiterst onafhankelijk, dat verscheidene politieke schandalen aan het licht heeft gebracht.