Het huis werd in 1666 vernield door een grote stadsbrand
Fans van William Shakespeare weten dat de grote toneelschrijver afkomstig was uit Stratford-upon-Avon. Maar hij maakte naam in Londen – hoewel er in de Britse hoofdstad nog maar weinig sporen van hem te vinden zijn.
Een recent ontdekte kaart uit de zeventiende eeuw werpt nieuw licht op het Londense leven van de toneelschrijver, schrijft The Independent. Voor het eerst is de exacte locatie bekend van het enige huis dat Shakespeare in de stad kocht, en waar hij mogelijk aan zijn laatste toneelstukken werkte. Volgens Shakespeare-onderzoeker Lucy Munro, die de kaart vond, voegt hij ‘extra stukjes van de puzzel’ van Shakespeares leven toe.
Historici wisten allang dat Shakespeare in 1613 een stuk grond kocht in de buurt van het Blackfriars Theatre, maar de exacte locatie was een mysterie. Een plattegrond van het Blackfriars-complex toont echter in detail Shakespeares huis: een aanzienlijke L-vormige woning, uitgehouwen uit het voormalige middeleeuwse Dominicanenklooster.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Het is niet zeker of Shakespeare in zijn Londense woning woonde of deze alleen verhuurde. Volgens Munro suggereren de grootte van het huis en de ligging op vijf minuten loopafstand van het Blackfriars Theatre dat hij aan het einde van zijn leven mogelijk meer tijd in Londen heeft doorgebracht dan algemeen wordt aangenomen.
Shakespeare liet het pand na aan zijn dochter Susanna, en het bleef nog een halve eeuw in de familie. In 1666 brandde het gebouw tot de grond toe af in de Grote Brand van Londen, die een groot deel van de middeleeuwse stad verwoestte.
In dit gebied, dat nu deel uitmaakt van het financiële district van de Britse hoofdstad, zijn nog maar enkele overblijfselen van Shakespeares Londen te vinden, waaronder een fragment van een muur van het voormalige Dominicanenklooster. Vlakbij herinnert de naam Playhouse Yard eraan dat hier ooit een theater stond.
360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen, of online te vinden zijn.
Joel Coen gaat solo – en met succes
Zelden was Macbeth zo onvermijdelijk
FILM | Het is de eerste film die Joel Coen maakte zonder zijn jongere broer Ethan, maar veel van de gedeelde obsessies van het duo – zoals te zien in onder meer Inside Llewyn Davis en No Country for Old Men – zijn even overtuigend (en verontrustend) aanwezig, begint The Daily Telegraph een lyrische recensie van de nieuwste Macbeth-verfilming. ‘De sadistische humor van het lot, de ingewikkelde complotten die een verkeerde wending nemen, de processen van misdaad en straf: alles werkt mee om Lord Macbeth (gespeeld door Denzel Washington) tot de klassieke film-noirzondebok te maken, en zijn vrouw (Frances McDormand) tot het prototype van de femme fatale.’ Het is dan ook een klein (en oneerlijk) wonder dat het zo lang heeft geduurd voordat een van de gebroeders Coen Macbeth verfilmde, meent Berry Hertz van The Globe and Mail.
Opvallend in deze verfilming van Shakespeares tragedie is het kale decor; de personages lijken geen kant op te kunnen in deze ‘zwart-witcinematografie, waarin harde lijnen en schaduwen worden benadrukt’, aldus The Guardian. Volgens Los Angeles Times vloeien de scènes in elkaar over met een snelheid en souplesse die haar eigen momentum opbouwt: ‘Zelden leken de nachtmerrieachtige gebeurtenissen onvermijdelijker.’
Veel lof gaat ook uit naar de Weïrd Sisters, alle drie gespeeld door Kathryn Hunter, die ‘de horror van het stuk het meest overtuigend oproept’. ‘Angstaanjagend kronkelt ze haar ledematen als een Gollum [het monsterlijke wezen uit Tolkiens Lord of the Rings] die pilates beoefent en speelt ze de drie rollen alsof (…) drie wezens hetzelfde – haar – lichaam delen’, aldus Vanity Fair.
Maar ook van Washington en McDormand, ‘twee acterende titanen’, die een ouder wordend stel spelen met een laatste kans om hun moorddadige ambitie na te streven, kun je je ogen niet afhouden, volgens ABC News. Joel Coen heeft van zijn Macbeths echte volwassenen gemaakt, die echte verantwoordelijkheden met zich mee dragen, aldus The New Republic. De National Newspaper Publishers Association roept de film nu al uit tot meesterwerk van het jaar: ‘Ieder jaar komt er een moment dat je weet dat je het beste werk hebt gezien. Dit is dat moment, dit is die film.’
The Tragedy of Macbeth is nu te zien in de bioscoop en op Apple TV.
Door Laura Weeda
Still uit Macbeth
Een liefdesbrief aan de bewoners van Yarmouk
Voormalig kampbewoner maakt hoopvol en hartverscheurend portret
FILM | Little Palestine, Diary of a Siege (Dagboek van een belegering), de aangrijpende documentaire van Abdallah Al-Khatib, blikt terug op een van de donkerste episodes van de oorlog in Syrië: de meedogenloze belegering, door pro-regeringstroepen, van het Palestijnse kamp Yarmouk in de buitenwijken van Damascus, waar de film is opgenomen.‘In het lexicon van onmenselijkheden van de mens jegens zijn medemens is een nieuwe term toegevoegd: Yarmouk’, citeert Courrier International de uitspraak van Chris Gunness, woordvoerder van UNRWA, het VN-agentschap voor vluchtelingen, in 2014. ‘Het regime hongerde de bevolking van het kamp uit en verbood internationale hulporganisaties de toegang. Wie door een controlepost durfde te ontsnappen, werd gearresteerd (…) en vaak doodgemarteld.’
Met camera in de hand legde Al-Khatib gedurende enkele maanden fragmenten van een hels dagelijks leven vast, tussen bommen en hongersnood. Maar, zo stipt het pan-Arabische platform Middle East Monitor aan, de film getuigt niet alleen van ontberingen, angst en lijden, maar ook van de moed en humor van de kinderen en andere bewoners van de wijk. Middle East Eye noemt de documentaire tegelijkertijd ‘expansief en intiem’, ‘hartverscheurend en hoopvol’, ‘ingehouden en intens ontroerend’.
‘De opvallendste momenten in de film zijn de meest surrealistische: de moeder van de regisseur voedt een nukkig meisje dat later van de honger sterft, een mannenkoor zingt in een verwoeste straat voor een piano terwijl geweerschoten weergalmen vanuit het gebouw boven hen, een oude man zingt een Palestijns volksliedje in het Engels alvorens in tranen uit te barsten.’
Ook al was hij zelf kampbewoner, Al-Khatib, die nu als vluchteling in Duitsland verblijft, is ‘niet in de val van subjectiviteit getrapt’, meent Al Jazeera. De regisseur probeert ellende te vermijden en benadrukt ‘de suprematie van leven boven dood’. ‘Ik heb zo veel mogelijk geprobeerd om de stem van alle mensen in het kamp te laten horen’, vertelt de regisseur in een interview met de Arabische site. (…) Ik wilde vooral de mensen van Yarmouk in hun waardigheid laten zien, zonder sympathie of medelijden op te wekken (…). Ik wil dat kijkers zich solidair voelen met wat ze doormaken vanwege het Syrische regime.’
Ondanks de verwijzing in de titel naar de ‘Nakba’ in 1948, de oprichting van de staat Israël en de massale uittocht van Palestijnen, wil Al-Khatib niet de wraak- en geweldscultuur in stand houden maar situaties en personages tonen zonder enig geweld. Volgens het Amerikaanse tijdschrift Varietygraaft de film dieper dan de historische feiten en wendingen van het conflict gaan, en vormt de regisseur ‘een liefdesbrief aan zijn medeburgers en hun menselijkheid in een diep onmenselijke situatie’.
Little Palestine wordt binnenkort in de bioscoop verwacht.
Door Laura Weeda
Gebutste tenor overwint zijn sombere kant
Gepolijste terugkeer naar de eighties
POPMUZIEK | Wat te doen als je ongeëvenaarde wereldhits als I Feel It Coming (2016, samen met Daft Punk) en Blinding Lights (2020) hebt gescoord en begin 2021 een show hebt gegeven in de rust van de Amerikaanse Super Bowl? Op je lauweren rusten of nog populairder proberen te worden? The Weeknd, de artiestennaam van de 31-jarige Canadees Abel Tesfaye, gaat voor optie twee. Zijn vijfde album Dawn FM werd in de eerste week van januari gelanceerd en bleek nog geen twee uur later wereldwijd de meest gedeelde tweet.
Maar of The Weeknd ook goede muziek maakt? David Smyth vindt van wel, schrijft hij in Evening Standard: ‘Op zijn eerste albums stonden genoeg pakkende tracks, maar net zo goed ballads die je meteen weer was vergeten. De nieuwe nummers bruisen van oppermachtig zelfvertrouwen. Al was het maar door de niet mis te verstane verwijzing naar Michael Jackson. Niet alleen qua stemgeluid, ook door de spoken words van producer Quincy Jones.’
Ook Eric Bureau van Le Parisien moet terugdenken aan de jaren tachtig: ‘Dit album biedt een geslaagde herinterpretatie van new wave, pop en funk, inclusief de vintage keyboards van Depeche Mode en The Human League.’
Felix Heinecker legt op muzieksite Plattentests uit dat de luisteraar via het fictieve radiostation Dawn FM door een donkere tunnel de reis naar het licht onderneemt en daarbij wordt begeleid door acteur Jim Carrey ‘als dj annex predikant’. ‘Dat lijkt mythisch, maar sommige songs zijn in hoogglans gelakt.’ Daarnaast hoort Heinecker hoe The Weeknd afstand neemt van het r&b-genre en opschuift richting italodisco: ‘Good old Giorgio Moroder zou maar wat trots zijn geweest.’
Will Dukes toont zich in Rolling Stone opgelucht dat The Weeknd nu definitief de sombere kant van zijn persoonlijkheid onder controle lijkt te hebben. ‘Zijn eerste songs gingen over seks, drugs en de zoektocht naar identiteit, waarbij hij zong als een gebutste tenor. Soms brutaal en helder, dan weer half mompelend. Nu lijkt hij bevrijd van zijn angsten en klinkt hij betoverend en lucide.’
Robert Moran van The Sydney Morning Herald is minder enthousiast. Hij vindt dat sommige tracks veelbelovend beginnen maar halverwege in elkaar zakken. ‘Laten we concluderen dat hij geen albumartiest is. Maar geen nood: plak de hoogtepunten aan elkaar en maak je eigen Weeknd-playlist.’
Het album Dawn FM van The Weeknd is sinds begin dit jaar verkrijgbaar. Onder voorbehoud volgt komend najaar een Europese tournee.
Door Diederik Samwel
Monument voor illustere grootmoeder
Groot politiek verhaal verpakt in familiesaga
LITERATUUR | De Zwitserse schrijfster Zora del Buono publiceert met Die Marschallin een familieroman rond het levensverhaal van haar grootmoeder Zora, naar wie ze is vernoemd. Het speelt zich grotendeels af in het Italië van begin vorige eeuw, tegen de achtergrond van het opkomend fascisme. In de salon van haar villa in Bari ontvangt Zora hoge gasten onder wie ook Josip Broz, alias Tito, maarschalk van voormalig Joegoslavië.
‘Letterlijk salonsocialisten, die onder het genot van wijn en spijzen het leven en de dood bespraken’, schrijft Elke Schmitter in Der Spiegel. ‘Del Buono schetst een burgerlijk en tegelijkertijd communistisch milieu, een typisch Italiaanse combinatie.’ Daarbij heeft de schrijfster volgens de recensent een voorkeur voor historische details en mikt ze niet op het epische: ‘Het verhaal zit vol kunstige anekdotes die organisch met elkaar zijn verweven.’
Ook Manfred Papst van Neue Zürcher Zeitung is onder de indruk van de verhaalopbouw. Volgens hem is goed te merken dat de auteur tevens architect is: ‘Een goed doortimmerd geheel met een heldere structuur, ontworpen vanaf de tekentafel. De personages zijn weliswaar vitaal, maar door de nadruk op het beeldende taalgebruik en de vele details wordt het ook wat statisch. Daardoor krijg je geen film te zien, maar is het of je door een fotoboek bladert.’
In Süddeutsche Zeitung spreekt Fritz Göttler van een ‘adembenemend verhaal’ waarin personages en perspectieven maar ook opeenvolgende sociale stromingen elkaar afwisselen. Zo slaagt ze erin een familiesaga te verbinden met de voortdurend veranderende tijdgeest en het grote politieke verhaal.’ En overal voert Zora de regie: ‘Als ze een man was geweest, was ze een majoor geworden, of een maarschalk, misschien zelfs president.’
Maar juist waar het tijdsbeeld te veel nadruk krijgt, begint het te wringen, vindt Katrin Hillgruber van Der Tagesspiegel: ‘Als de auteur beroemdheden citaten in de mond legt in de talrijke dialogen, wordt het stijfjes en gekunsteld.’
‘De roman is meer dan het portret van een sterke vrouw,’ stelt Eva Menasse in Die Zeit. ‘Via verschillende stadia uit Zora’s leven krijgt de lezer het verhaal van de twintigste eeuw gepresenteerd. Maar dan vanuit een zuidelijke invalshoek.’
Die Marschallin van Zora del Buono, door Michel Bolwerk vertaald als De maarschalk, is half januari verschenen bij Meulenhoff.
Javier Marías, gelauwerd schrijver van deze tijd, is openlijk schatplichtig aan het werk van Shakespeare. Het ontmoedigt hem niet om ‘de subliemste pagina’s uit de literatuurgeschiedenis’ binnen te stappen. Het is één grote inspiratiebron. El País vroeg hem naar zijn verhouding met de oude meester.
Ik ken talloze auteurs die in hun jonge jaren – toen ze misschien alleen nog maar lezers waren – de allergrootste schrijvers lazen en zich daarna nooit meer aan hun werk waagden. Deels begrijp ik dat: je wordt moedeloos, bang of zelfs gedeprimeerd als je de subliemste pagina’s uit de literatuurgeschiedenis binnenstapt. ‘Als dit bestaat’, zeg je dan tegen jezelf (ik als eerste), ‘wat voor zin heeft het dan dat ik vellen volschrijf met mijn flauwekul? Zo’n grote hoogte of zoveel diepgang ligt niet alleen buiten mijn bereik, eigenlijk is het onnodig om hier nog een letter aan toe te voegen. Bijna alles is al gezegd, en ook nog eens op de best mogelijke manier.’
Dat verklaart waarom er schrijvers zijn die, om niet kopje onder te gaan en om de kracht te vinden om maanden of jaren achter de computer of schrijfmachine te gaan zitten, moeten doen alsof Cervantes, Dante, Proust, Faulkner, Montaigne, Conrad, Hölderin, Flaubert, James, Dickens, Baudelaire, Eliot, Melville, Rilke en ongetwijfeld nog vele anderen nooit hebben bestaan. Het laatste wat in hen opkomt, is hun teksten weer gaan lezen, althans niet als ze aan het werk zijn, want de gedachte die daar vaak uit voortvloeit is: Ik kan er beter het zwijgen toe doen en de overbelaste drukpersen niet met nog een literair werk opzadelen: er zijn er al te veel, en het overgrote deel is overbodig. Het is zeer waarschijnlijk dat dit ook voor mijn werken geldt.
Regelmatig de klassieken lezen kan schrijvers meer verlammen en ervan weerhouden nog een letter op papier te zetten dan onze grootste angsten en twijfels
Regelmatig de klassieken lezen kan schrijvers meer verlammen en ervan weerhouden nog een letter op papier te zetten dan onze grootste angsten en twijfels; en gelooft u me, er is geen romanschrijver of dichter, behalve wanneer ze een enorm hoge dunk van zichzelf hebben – ze bestaan, echt waar –, die daar voor, tijdens of na het schrijven geen last van heeft.
Superioriteit
Met het oog op deze wijdverbreide schroom verbaast het misschien enigszins – wie weet hebben ze me daarom gevraagd om dit stuk te schrijven – dat ik, min of meer een schrijver van deze tijd, voortdurend in contact sta (‘in gesprek ben’ zou pretentieus klinken) met Shakespeare, de ontzagwekkendste van allemaal, zozeer zelfs dat ik hem vaak in mijn teksten citeer, parafraseer, bespreek. Ik heb veel aan hem te danken, zeven van mijn boektitels zijn Shakespeare-citaten of ‘bewerkte versies’ daarvan.
Niet dat die ontmoedigende bewondering me vreemd is, die angstaanjagende verbijstering die de allergrootste schrijvers bij je teweegbrengen, in wier nabijheid je je een illusionist of een ijdeltuit voelt. We leven in een tijd waarin ontzag voor je tijdgenoten haast niet voorkomt, want de oude, als ik me niet vergis middeleeuwse spreuk ‘iedereen is gelijk’ doet meer dan ooit opgeld. Welk gebied het ook betreft (met uitzondering van de sport), overal is het gebruikelijk om iemands ‘superioriteit’ niet te erkennen.
Het is nu nauwelijks voorstelbaar dat iemand zou reageren als de verteller in Der Untergeher van Thomas Bernard, die zijn pianistenloopbaan eraan geeft wanneer Glenn Gould zijn pad kruist, omdat hij beseft dat hij, hoe vakkundig hij ook zou worden, nimmer in de buurt zou komen van het talent en de virtuositeit van de Canadese vertolker. Een hedendaagse kunstenaar moet zijn bewondering voor zijn tijdgenoten de kop indrukken – of in elk geval verzwijgen –, en al helemaal wanneer het landgenoten betreft of wanneer ze in zijn taal schrijven. Het gaat zelfs zover dat we voor ons zelfbehoud ook onze doden in diskrediet moeten brengen – wat zijn ze irritant, wat zijn ze lastig, hoe klein maken ze ons, hoezeer benadrukken ze onze tekortkomingen en middelmatigheid –, of ze in elk geval negeren en uiteraard uit de weg gaan. Nogal wat auteurs verkondigen tegenwoordig dat ze nauwelijks iets hebben gelezen – ze vinden het de moeite niet – en dat film, televisie, stripboeken of videospelletjes hun enige referentiekader is. Het taaltalent dat je mogelijk hebt, is niet in het geding als je niet weet wat anderen met taal voor elkaar hebben gekregen.
Mysterie
Ik neem zonder meer aan dat in deze laffe, benepen wereld mijn houding anachronistisch is. Ik lees Shakespeare vaak omdat hij een vruchtbare bron voor me is, een schrijver die me prikkelt. In plaats van mij te ontmoedigen, nodigen zijn grootsheid en mysterie me uit om te schrijven, ze stimuleren me, geven me zelfs ideeën; de ideeën die hij alleen maar schetste en liet liggen, die hij slechts suggereerde of terloops formuleerde en besloot niet verder uit te denken of te onderzoeken. Ideeën die er niet met zoveel woorden staan en waarnaar je ‘op zoek moet gaan’. Daarom had ik het over mysterie: Shakespeare heeft, naast een hoop andere, één merkwaardige eigenschap: als je hem leest of naar hem luistert, begrijp je hem zonder al te veel inspanning, of anders dwingt de betovering waarmee hij ons omhult wel om verder te lezen. Maar kijk je nauwkeuriger of analyseer je de zinnen die je in eerste instantie meende te begrijpen, dan merk je dat je ze niet altijd begrijpt, dat ze raadselachtig zijn, dat ze meer betekenen dan ze zeggen, dat ze, behalve te zeggen wat ze zeggen, een nevel van betekenissen en mogelijkheden, resonanties en echo’s, ambiguïteiten en contradicties achterlaten; dat ze meer behelzen dan de woorden die er staan.
In mijn romans heb ik voorbeelden gegeven: ‘It is the cause, it is the cause, my soul’. Zo begint Othello zijn beroemde monoloog alvorens hij Desdemona om het leven brengt. De lezer of toeschouwer leest of hoort deze woorden keer op keer en begrijpt ze. Maar wat betekenen ze verdorie toch? Othello zegt niet ‘She is the cause’ of ‘This is the cause’, wat duidelijker en makkelijker te begrijpen is. Of wanneer Macbeth te horen krijgt dat Lady Macbeth dood is en hij murmelt: ‘She should have died hereafter’. Wat betekent die beroemde zin, als alles reddeloos verloren is en Macbeth meteen daarna zal sterven? Maar ook Lady Macbeth, haar handen besmeurd met het bloed van de door haar man vermoorde koning Duncan, draait zich om naar Duncan en zegt: ‘My hands are of your colour; but I shame to wear a heart so white’ Het is niet helemaal te begrijpen wat ‘white’ hier betekent: onschuldig en onbezoedeld, bleek en geschrokken, of bang? Hoe graag zij ook Macbeths lot wil delen door haar handen in bloed te drenken, feit is dat niet zij de moordenares is, of dat ze hoogstens tot moorden heeft aangesticht, aangezet of verleid. Alleen haar echtgenoot heeft zijn hart werkelijk bezoedeld.
Het is zijn taal, zijn stijl die bressen slaat, wij kunnen ons daar doorheen wagen
Het zijn voorbeelden waar ik me vroeger van heb bediend. Maar er zijn nog honderden andere. ‘That I was as great as is my grief, or lesser than my name! Or that I could forget what I have been, or not remember what I must be now!’, zegt Richard II op het dieptepunt in zijn leven. Shakespeares verhalen zijn zelden origineel, zelden door hem bedacht. Dat bewijst maar weer eens hoe ondergeschikt plots zijn en hoe belangrijk vorm is. Het is zijn taal, zijn stijl die bressen slaat, wij kunnen ons daar doorheen wagen. Hij wijst naar verborgen paden die hij niet grondig heeft verkend en verleidt ons daar op avontuur te gaan. Misschien is hij daarom de levendigste klassieke schrijver, die onophoudelijk wordt bewerkt en opgevoerd; die zweeft boven immense films en series als The Lord of the Rings, The Sopranos, The Godfather of Game of Thrones, of, minder prominent, House of Cards. Aan hem durven we ons wel te wagen. Niet alleen ik natuurlijk, al is er in mijn geval geen sprake van ook maar de minste verhulling. Of andere schrijvers het nu willen toegeven of niet: Shakespeare is en blijft de schrijver die het meest door onze aderen stroomt en de grootste inspirator is van ons gestamel.
Javier Marías (Madrid, 1951) geldt al jarenlang als serieuze kandidaat voor de Nobelprijs.
Zijn werk, vertaald in drieënveertig talen, is veelvuldig bekroond met nationale en internationale prijzen. Hij schreef onder meer Allerzielen, Een hart zo blank, De verliefden en Zo begint het slechte. Zijn drieluik Jouw gezicht morgen verschijnt in juni bij uitgeverij Meulenhoff.
Hij schrijft wekelijks een column voor El País.
Zes maanden na de dood van Franco opgericht. Prachtige tabloidkrant met exquise journalisten en bijdragen van grote Spaanse schrijvers.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
