Sinds enige tijd lijkt zich bij wintersportliefhebbers in Oostenrijk een gevoel te ontwikkelen dat ze nog niet eerder kenden: Skischam, oftewel de schaamte om te skiën, ingegeven door klimaatverandering. Het fenomeen raakt steeds meer wijdverbreid.
Het is een onderwerp waar Oostenrijkers alleen in versluierde bewoordingen over praten, een beetje zoals over aambeien bij de dokter, schrijft het Oostenrijkse conservatieve dagblad Die Presse. ‘Je kent het wel, dat je sommige woorden niet wilt uitspreken. Dan zeg je tegen de receptioniste dat je graag “ergens naar wilt laten kijken” zodat je het woord aambeien niet hoeft te fluisteren, omdat iedereen in de wachtkamer je zou kunnen horen’, schrijft Erich Kocina in een column voor de krant. ‘Vooral als het over de intieme zones gaat, worden kinderachtige formuleringen gebruikt, misschien met wat gegiechel erbij.’
Waar Kocina op doelt is het gegeven dat op wintersport gaan in Oostenrijk en elders, synoniem is geworden met ‘schaamte’. In het Duits wordt dat fenomeen aangeduid met het neologisme Skischam. Vergelijkbaar met het uit het Zweeds afkomstige Flygskam, het schuldgevoel dat je voelt als je op een groot vervuilend vliegtuig stapt om op vakantie te gaan, heeft ook Skischam alles te maken met klimaatverandering. Het neologisme is samengesteld uit het woord ‘Ski’ en ‘Scham’, ‘een term die zelf is afgeleid van de Germaanse wortel ‘Skamo’, wat ‘schaamte’ of ‘schande’ betekent, aldus Kocina.
Après-ski is door corona nogal beladen geworden
‘Interessant genoeg’, voegt hij er aan toe, ‘is daaruit in Duitstalige landen ook de versluierende term voor de geslachtsdelen uit voortgekomen. Wat gemeengoed is geworden in uitdrukkingen als ‘bedek je schaamte’ en in samenstellingen zoals schaamhaar en dergelijke.’
Maar goed, terug naar Skischam. Kocina doelt daarmee op het soort schaamte dat skiërs voelen als ze denken ‘aan het klimaat, aan de sneeuwkanonnen en hun ecologische voetafdruk, aan de witte stroken van kunstmatige sneeuw in een landschap dat voor de rest voornamelijk groenbruin is’.
Misschien, oppert hij, betreft Skischam ook nog wel de après-ski, die door corona nogal beladen is geworden? Niet per se een hele rare gedachte.
Ischgl
Het zijn zeker niet alleen milieuargumenten die worden ingebracht tegen wintersport. In Oostenrijk, een land dat erg gehecht is aan allerhande activiteiten gedurende de winter, heeft het imago rond skiën een forse knauw gekregen sinds het fiasco van Ischgl in 2020. Het Oostenrijkse resort was destijds een van de eerste grote besmettingshaarden van covid-19 in Europa.
Sindsdien zijn er veel collectieve en individuele klachten ingediend tegen de autoriteiten van het land en is de reputatie van de steden in het hooggebergte aanzienlijk verslechterd.
Mensen zeggen ‘We zijn in een chalet’ of ‘We zijn in de bergen’
Daarom, zo betoogt Kocina in zijn column voor Die Presse, gebruiken Oostenrijkse vakantiegangers inmiddels wat vage of versluierende termen om te zeggen dat ze van wintersport houden of dat ze op wintersport zijn. Waaraan dat te merken is? Volgens Kocina blijkt het uit formuleringen in e-mails of via WhatsApp. Mensen zeggen ‘We zijn in een chalet’ of ‘We zijn in de bergen’, of ze sturen ‘Kusjes en liefs vanaf de berg’, volgens Kocina.
De mogelijkheden tot versluierd formuleren zijn overvloedig. Misschien wordt er zelfs nog een beetje verlegen bij gegiecheld, denkt hij. ‘Natuurlijk weet je meteen wat er wordt bedoeld’, is zijn conclusie. ‘Het is allemaal een beetje omslachtig.’