De nieuwe regering zou begin mei operationeel moeten zijn
Na weken van onderhandelingen presenteerden het conservatieve CDU/CSU-blok en de centrumlinkse SPD woensdag een coalitieakkoord om een nieuwe regering te vormen, meldt Deutsche Welle. ‘De discussies waren urgent, gezien de vele mondiale en nationale uitdagingen’, aldus de Duitse omroep. De conservatieve kandidaat-kanselier Friedrich Merz heeft gezegd dat hij snel een nieuwe regering wil vormen, zodat deze ‘begin mei’ aan de slag kan gaan.
De centrumlinkse sociaaldemocraten (SPD) van Duitsland kunnen rekenen op zeven ministeries in de nieuwe federale regering, aldus het 114 pagina’s tellende regeerakkoord. Dat is meer dan de conservatieve christendemocraten (CDU), die naast de kanselarij – Friedrich Merz wordt naar verwachting de nieuwe kanselier – zes ministeries onder hun hoede krijgen. De CDU behaalde 28,5 procent van de stemmen bij de Duitse verkiezingen van 23 februari, terwijl de SPD 16,4 procent behaalde.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Bij de CDU zou het om de volgende zes ministeries gaan: het ministerie van Economische Zaken en Energie, het ministerie van Buitenlandse Zaken en de portefeuilles Gezin, Volksgezondheid, Transport en Digitalisering. De SPD zal defensie, justitie en consumentenbescherming, arbeid en sociale zaken, milieu (inclusief klimaatbescherming), ontwikkelingshulp, huisvesting, stadsontwikkeling en bouw voor zijn rekening nemen. De CSU lijkt de portefeuille Onderzoek, Technologie en Ruimtevaart, Landbouw en de belangrijke portefeuille Binnenlandse Zaken op zich te nemen.
Toen een verslaggever aan CDU-leider Merz vroeg of hij een boodschap had voor de Amerikaanse president Donald Trump, antwoordde hij: ‘De belangrijkste boodschap aan Donald Trump is dat Duitsland weer op de goede weg is’ en dat het land ‘weer een zeer sterke partner in de Europese Unie zal zijn’.
De extreemrechtse AfD behaalde een recordresultaat
De conservatieve partij CDU/CSU [Christlich Demokratische Union/Christlich Soziale Union] heeft de Bondsdagverkiezingen in Duitsland gewonnen met 28,6 procent van de stemmen. De symbolisch belangrijke drempel van 30 procent is daarmee niet gehaald. Desondanks wordt CDU-fractievoorzitter Friedrich Merz waarschijnlijk de volgende kanselier van Duitsland, schrijft Die Welt.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De radicaal-rechtse AfD [Alternative für Deutschland] behaalde een recordresultaat en eindigde landelijk op de tweede plaats met 20,8 procent. De partij is vooral sterk in het oosten. De AfD werd de sterkste partij in alle vijf Oost-Duitse deelstaten en won meer stemmen dan alle ‘stoplicht’-partijen samen [SPD, FDP en de Groenen]. Voor het eerst in haar geschiedenis won de AfD ook een meerderheid in de Bondsdag in twee kiesdistricten in het westen: in Gelsenkirchen (24,7 procent) en Kaiserslautern (25,9 procent).
De SPD [Sozialdemokratische Partei Deutschlands] van de zittende kanselier Olaf Scholz verloor landelijk een aanzienlijk aantal stemmen ten opzichte van 2021. Met 16,4 procent is de verkiezingsuitslag van dit jaar het slechtste resultaat voor de sociaaldemocraten in een federale verkiezing. De Groenen leden ook verlies en eindigden met 11,6 procent. De linkse partij Die Linke krijgt zeker een plaats in de Bondsdag met 8,8 procent van de stemmen. Ze slaagde er zelfs in om zes kiesdistricten rechtstreeks te winnen, waarvan vier alleen al in Berlijn.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Duitsland, waar de bevolking op 23 februari zal stemmen voor een nieuwe federale regering, zeven maanden eerder dan gepland. Wie zitten er in de race en wat staat er op het spel?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – tijdelijk al vanaf €1,50 per maand – op 360 Magazine.
Waarom zijn er verkiezingen?
Op 16 december verloor Olaf Scholz, de Duitse kanselier, een vertrouwensstemming in het parlement. De stemming was een technische kwestie, om nieuwe, vervroegde verkiezingen mogelijk te maken. ‘De ineenstorting van Duitslands “stoplicht”-coalitie – met Olaf Scholz’ SPD, die Grünen en de FDP – voelde misschien plotseling, maar het einde van de regering was al lang in zicht’, schrijft The Economist. De coalitie was niet erg geliefd bij de Duitse bevolking.
Slechts enkele uren nadat Donald Trump begin november jl. de Amerikaanse presidentsverkiezingen had gewonnen, ontsloeg Scholz zijn minister van Financiën, Christian Lindner van de FDP, en zette hij de deur op een kier voor vervroegde verkiezingen. Scholz stond erop dat een groter begrotingstekort essentieel was om Duitsland in staat te stellen hulp te bieden aan Oekraïne (vooral gezien de overwinning van Trump). Ook drong hij erop aan meer te investeren in de afbrokkelende infrastructuur van het land en meer subsidies te verstrekken voor industrieën die gebukt gaan onder hoge energiekosten. Maar Lindner weigerde om meer schulden aan te gaan, aangezient de Duitse grondwet het structurele tekort beperkt tot 0,35 procent van het bbp per jaar – op dit moment het equivalent van ongeveer 9 miljard euro. Hoewel het schuldplafond niet absoluut is en grotere tekorten kunnen worden toegestaan tijdens noodsituaties zoals de covid-19-pandemie, zag Linder daar in dit geval onvoldoende rechtvaardiging voor.
Helmut K. Anheier, hoogleraar sociologie aan de Hertie School in Berlijn, schrijft in Project Syndicate dat het ‘wellicht toepasselijk’ is dat uitgerekend een ruzie om een begroting de coalitie van Scholz ten val bracht. De coalitie werd in 2021 juist verenigd door een plan om het geld dat oorspronkelijk was gereserveerd voor de pandemie, alsnog te gebruiken. Dit zou de drie partijen in de coalitie in staat hebben gesteld om hun sociale en klimaatplannen door te kunnen voeren zonder het tekort te vergroten. Vorig jaar verwierp het Grondwettelijk Hof dat plan, waardoor er in feite een gat van zestig miljard euro werd geslagen in een begroting die al onder druk stond door dalende belastinginkomsten.
De hervormingsplannen van de regering – in een coalitieakkoord met de titel ‘Dare more Progress’ – lieten volgens Anheier zien dat de regering begreep wat Duitsland nodig had na zestien jaar van relatieve stagnatie onder Angela Merkels leiderschap. Maar sommige initiatieven werden te overhaast ingevoerd en andere wachten nog steeds op uitvoering. Weer andere ontspoorden door de grootschalige invasie van Rusland in Oekraïne in 2022, waarna Scholz verkondigde dat Duitsland een keerpunt had bereikt dat een ingrijpende verandering in zijn politiek en prioriteiten vereiste. ‘De druk om te hervormen in combinatie met financiële beperkingen en ideologische verdeeldheid, scheurde de coalitie uiteindelijk uit elkaar.’
Wie zitten er in de race?
Op dit moment lijkt er weinig twijfel over mogelijk dat Friedrich Merz met zijn christelijk-democratische partij CDU (Christlich Demokratische Union Deutschlands) de grootste wordt. ‘De CDU en haar Beierse zusterpartij, de CSU, staan al maandenlang consequent en comfortabel voor in de peilingen, met ongeveer 31 procent’, schrijft The Economist. De partij pleit voor het verlagen van belastingen, het uitbreiden van uitkeringsrechten, het terugdringen van immigratie en het opvoeren van de hulp aan Oekraïne. Het wordt gezien als een centrumrechtse partij, hoewel Politicobenadrukt dat ‘Friedrich Merz de CDU veel verder naar rechts heeft getrokken sinds hij in 2022 het leiderschap van de partij overnam’.
Volgens het politieke nieuwsplatform presenteerde Merz zichzelf tijdens een campagnebijeenkomst in de Noord-Duitse stad Flensburg als tegenpool van Merkel, zijn christendemocratische collega. Hij is niet alleen rechtser op het gebied van migratie, maar ook op het gebied van energie en economie. ‘Hoewel Merz zich al lang verzet tegen Merkels meer centristische aanpak, heeft hij zich tot nu toe zelden zo van haar gedistantieerd als hij in Flensburg deed.’ Het motief van Merz om zich zo sterk te distantiëren van Merkels nalatenschap is volgens Politico duidelijk. In de aanloop naar de nationale verkiezingen op 23 februari is de CDU in een felle strijd verwikkeld om te voorkomen dat meer conservatieven overlopen naar de extreemrechtse partij Alternative für Deutschland (AfD). ‘Hij ziet Merkels nalatenschap als een risico,’ aldus Politico.
‘Als de SPD achterop raakt bij de AfD wordt ze voor het eerst de op twee na grootste partij in de Bondsdag’
Op de tweede plek in de peilingen, met ongeveer 20 procent, staat de extreemrechtse partij AfD met aan het hoofd Alice Weidel. De partij werd in 2013 opgericht om zich te verzetten tegen de reddingsoperaties in de eurozone en kende aanvankelijk weinig succes. Maar net als andere Europese populistisch-rechtse partijen verlegde de AfD geleidelijk haar focus naar immigratie, en na de Duitse migrantencrisis in 2015 en 2016 brak de partij door bij de verkiezingen van 2017. De partij steunt het idee van ‘remigratie’, dreigt met het massaal deporteren van migranten, belooft een terugkeer naar de Duitse mark en militaire dienstplicht en wil ingrijpende onderwijshervormingen.
De centrumlinkse sociaaldemocratische partij, de SPD (Sozialdemokratische Partei Deutschlands) van Olaf Scholz dreigt veel te verliezen bij deze verkiezingen. Ondanks zijn impopulariteit is de kanselier door zijn partij genomineerd om zich opnieuw verkiesbaar te stellen. Nu staat de partij op de derde plaats, met 17 procent. ‘Als ze achterop raakt bij de AfD, zoals de peilingen suggereren, wordt ze voor het eerst de op twee na grootste partij in de Bondsdag,’ aldus The Economist. De SPD wil gezinnen met lage inkomens steunen door de btw op voedsel en de belasting voor laagverdieners te verlagen en het minimumloon te verhogen. De partij wil ook de immigratie terugdringen en stelt een infrastructuurinvesteringsfonds van 100 miljard euro voor, maar is dit keer voorzichtiger met betrekking tot hulp voor Oekraïne.
De Groene Partij (Bündnis 90/Die Grünen), onder leiding van Robert Habeck, staat op de vierde plaats in de peilingen met 11 procent. ‘Als machtigste milieupartij ter wereld hebben de Duitse Groenen moeite om de uitbundigheid van de campagne van 2021 te herhalen, toen ze even hoop koesterden op het winnen van de kanselarij’, schrijft The Economist. Ze hebben onder andere plannen aangekondigd voor een zogeheten miljardairsbelasting om armere huishoudens door de groene overgang te helpen. Ze zijn ook voorstander van een verhoging van het minimumloon en dringen aan op stimuleringsmaatregelen om de overstap naar hernieuwbare energie te versnellen.
De BSW (Bündnis Sahra Wagenknecht) is vernoemd naar haar oprichter, Sahra Wagenknecht, de voormalige co-leider van Die Linke, een linkse partij die nu op sterven na dood is. In januari 2024 stapte mevrouw Wagenknecht uit de linkse partij om alleen verder te gaan, met een onorthodoxe agenda van verzet tegen Duitse steun aan Oekraïne, scepsis over immigratie en een felle ‘antiwoke’-agenda. De BSW staat momenteel op 6 procent in de peilingen.
Verder is er nog de FDP (Freie Demokratische Partei). Christian Lindner, de leider van de FDP, werd door bondskanselier Olaf Scholz ontslagen als minister van Financiën, wat leidde tot de val van de vorige regering. De FDP is een probusinesspartij met zowel liberale als populistische elementen. De partij is vaak een juniorpartner in een coalitie, maar op basis van de huidige peilingen zal deze net als in 2013 onder de drempel van 5 procent zakken die nodig is om in de Bondsdag te komen.
Hoe verloopt de campagneperiode?
De huidige peilingen wijzen er dus op dat Friedrich Merz kanselier zal worden. ‘Dat zal waarschijnlijk leiden tot een grote coalitie met de SPD of een meer gecompliceerde driepartijencoalitie’, voorspelt Anheier. ‘In elk geval zou het een centristische regering worden, met de extreme partijen van rechts en links in de oppositie.’
Tegelijkertijd werpt de reeks aanslagen in Duitsland een donkere schaduw over de aanloop naar de verkiezingen. De beweegredenen van de man die ervan wordt verdacht op 22 januari een dodelijke aanslag te hebben gepleegd in het Beierse Aschaffenburg zijn nog niet bekend. Maar zijn profiel – een migrant uit Afghanistan die Duitsland eigenlijk al had moeten verlaten – heeft, een maand voor de parlementsverkiezingen, de debatten over het Duitse immigratiebeleid opnieuw aangewakkerd. CDU-leider Friedrich Merz reageerde donderdag met een stevige belofte. Merz zei dat als hij tot bondskanselier wordt verkozen, hij op de eerste dag van zijn ambtstermijn het federale ministerie van Binnenlandse Zaken zou opdragen om ‘de Duitse staatsgrenzen met al onze buurlanden permanent te controleren en alle pogingen tot illegale binnenkomst zonder uitzondering te weigeren’, schrijft Süddeutsche Zeitung.
‘De opmerkingen van de bondskanselier zouden de AfD en BSW nog meer wind in de zeilen moeten geven’
Der Tagesspiegel merkt op dat Olaf Scholz de dag na de aanval in Aschaffenburg zijn toon verscherpte en sprak over een ‘terroristische daad’ en een ‘verkeerde opvatting van het begrip tolerantie’. De linkse krant ziet het als een cynische poging om kiezers voor zich te winnen. ‘De opmerkingen van de bondskanselier zouden de AfD en BSW nog meer wind in de zeilen moeten geven. We zijn niet meer ver verwijderd van de wereld van Alice Weidel, waarin op elke straathoek een met een mes gewapende buitenlander naar Duitsers zoekt.’
Volgens The Guardianoefenen Donald Trump en Tesla-tycoon Elon Musk bovendien druk uit op de Duitse verkiezingen ‘door ongekende inmenging van de VS ten gunste van de extreemrechtse Alternative für Deutschland’. Musk, wiens motieven volgens de Britse krant duister zijn, heeft de AfD Duitslands ‘laatste sprankje hoop’ genoemd, waarmee hij ‘het standaardpessimisme van extreemrechts overneemt en waarschijnlijk onbedoeld een nazislogan uit het begin van de jaren dertig herhaalt’. Op een partijcongres halverwege januari suggereerde Weidel dat Duitsland onder AfD-leiderschap kon dienen als een soort bemiddelaar voor Trump en Poetin, in het voordeel van Berlijn. The Economist benadrukt dat de kans klein is dat dit alles iets uithaalt. ‘De partij hoopt de op een na grootste partij in de Bondsdag te worden, maar maakt geen kans om deel uit te maken van de volgende Duitse regering omdat geen enkele partij met haar wil samenwerken.’
Met welke uitdagingen zal de nieuwe regering te maken krijgen?
Volgens The Guardian zal de volgende kanselier het zwaar te verduren krijgen. ‘Wie kanselier wordt, zal een economie moeten aanpakken die gebukt gaat onder hoge energie- en arbeidskosten, een verstikkende bureaucratie en een afbrokkelende infrastructuur.’ De vertraging van de handel met handelspartner China heeft een klap toegebracht aan de Duitse export, terwijl de belangrijke autoindustrie te traag is geweest om aantrekkelijke elektrische voertuigen te ontwikkelen en onder Donald Trump geconfronteerd wordt met de dreiging van hoge Amerikaanse tarieven. ‘Optimisten zeggen dat de verkiezingen in Duitsland een cruciale kans zijn voor investeringen, modernisering en vernieuwing. Pessimisten zeggen dat de problemen zo structureel zijn en de verwachtingen zo hoog dat de tussenwegcoalitie die waarschijnlijk zal ontstaan vrijwel zeker teleur zal stellen.’
De Duitse economie is al twee jaar op rij gekrompen, zal naar verwachting in 2025 stagneren en daarna nauwelijks groeien. ‘Geconfronteerd met deze structurele uitdagingen bevindt Europa’s grootmacht zich in een economische existentiële crisis’, schrijft Reuters. Volgens Anheier is het waarschijnlijk dat Merz leiderschap zal tonen waar Scholz dat niet deed, en meer ervaren en pragmatische ministers in het kabinet zal benoemen, om zo het soort blunders te vermijden die de steun voor de vorige coalitie deden afbrokkelen. ‘Maar als hij Duitsland uit de diepe structurele crisis wil leiden – vooral in de huidige tumultueuze geopolitieke omgeving – zal hij zich op vier belangrijke gebieden moeten richten.’
Het eerste is de schuldenplafond. Hoewel deze regel bedoeld is om de Duitse overheidsfinanciën stabiel te houden, beperkt hij ook het vermogen van de overheid om te investeren in de toekomst en om vroegtijdig en effectief te reageren op opkomende crises. Duitsland heeft bijvoorbeeld al twintig jaar een negatief netto publiek investeringsniveau. Volgens Reutersis er de komende tien jaar ongeveer 600 miljard euro nodig voor investeringen in onderwijs, infrastructuur en klimaatbescherming. Dat is meteen de tweede prioriteit: structurele hervorming. ‘Duitsland moet actie ondernemen op gebieden als onderwijs, infrastructuur, openbaar bestuur, immigratie en de digitale en energietransitie’, schrijft Anheier.
Duitsland kampt daarnaast met een tekort aan geschoolde arbeidskrachten. Reuters meldt dat tot 2040 jaarlijks 288.000 arbeidsmigranten nodig zijn om een daling van 10 procent in de beroepsbevolking te voorkomen. ‘Van de Syrische mannen die tussen 2014 en 2016 naar Duitsland kwamen, is 89 procent nu rechtmatig aan het werk.’ Het is dus niet bevorderlijk als de volgende regering migratie aan banden legt.
‘Als Duitsland op het huidige pad blijft – intern kibbelen en aanmodderen – zal de geleidelijke neergang doorgaan’
Het derde prioriteitsgebied is de Europese Unie. Volgens Anheier missen Europese financiële markten en bedrijven de omvang om te concurreren met de VS en China. Duitslands economische model, dat sterk afhankelijk is van industriële productie en export, hapert al jaren. Reuters wijst erop dat de industriële productie sinds 2017 daalt en de autoindustrie – de ruggengraat van de Duitse economie – sinds 2018 achteruitgaat.
Tot slot moet de nationale veiligheid krachtig worden versterkt. Anheier stelt dat Duitsland een nationale veiligheidsraad moet oprichten en meer dan de NAVO-eis van 2 procent van het bbp moet besteden aan defensie. Volgens Reuters is minstens 3 procent van het bbp nodig om een moderne krijgsmacht op te bouwen.
Eén ding is zeker: de toekomstige regering moet een nieuwe koers gaan varen. ‘Als Duitsland op het huidige pad blijft – intern kibbelen en aanmodderen – zal de geleidelijke neergang doorgaan. Maar met effectief politiek leiderschap dat zowel doortastend optreedt als de touwtjes stevig in handen houdt, kan het land een nieuwe koers uitzetten naar meer veiligheid en welvaart’, aldus Anheier.
Grote terugval SPD bij Duitse deelstaatverkiezingen
De Sozialdemokratische Partei Deutschlands (SPD) van bondskanslier Olaf Scholz heeft een historische nederlaag geleden, meldt Frankfurter Allgemeine Zeitung. De lokale verkiezingen in Noordrijn-Westfalen, als dichtbevolkte regio van het land, zeggen vaak veel over de rest van Duitsland. Op zondag 15 mei behaalde de CDU 35 procent van de stemmen, tegen 28 procent voor de sociaaldemocraten. Nooit eerder heeft de partij van de Olaf Scholz zo’n achterstand opgelopen in een van haar voormalige bolwerken.
Het was een ‘bittere avond’ voor zijn partij, die zich ‘een sociaaldemocratisch decennium’ had voorgesteld na haar succes in de landelijke verkiezingen, benadrukte Frankfurter Allgemeine Zeitung.
Het progressieve regeerakkoord is een ‘novum in Duitsland’
De leiders van de SPD, de Groenen en de FDP in Duitsland hebben na minder dan twee maanden onderhandelen op woensdag 24 november een regeerakkoord aangekondigd. Dit document van 177 pagina‘s, dat met een demonstratieve eensgezindheid is gepresenteerd, moet de weg vrijmaken voor de vorming van een regering volgende week.
Duitsland zal binnenkort een regering hebben. Na minder dan twee maanden onderhandelen hebben de Groenen, de sociaaldemocraten (SPD) en de liberalen (FDP) overeenstemming bereikt over een coalitieakkoord van 177 bladzijden, genoemd naar de kleuren (rood, groen, geel) van de drie politieke formaties.
Het zogeheten ‘stoplichtakkoord’, genoemd naar de kleuren (rood, groen, geel) van de drie politieke formaties, werd door Robert Habeck, medevoorzitter van de Groenen, omschreven als een ‘moedig document’ en aan de pers gepresenteerd in de vorm van een QR-code. Het moet nog goedgekeurd worden door de leden van de betrokken partijen, aldus Courrier International.
De drie partijen willen het minimumloon verhogen van 9 euro 60 per uur tot 12 euro
Er zijn woorden die altijd een snaar raken in partijprogramma’s of coalitieakkoorden, zoals ‘rechtvaardigheid’, ‘veiligheid’, ’vooruitgang’ en ‘vernieuwing’, verklaart Der Spiegel in zijn live-verslag. De partijen in de ‘stoplichtcoalitie’ hebben besloten te kiezen voor een coalitieverklaring op basis van ‘vooruitgang’.
Om ‘het land vooruit te helpen’, in de woorden van de toekomstige kanselier, Olaf Scholz, willen de drie partijen het minimumloon verhogen van 9 euro 60 per uur tot 12 euro, de leeftijd voor nationaal en Europees stemrecht verlagen tot zestien jaar en de ‘gecontroleerde’ verkoop van cannabis voor recreatieve doeleinden voor volwassenen legaliseren. Zij zijn ook van plan artikel 219a van het Wetboek van Strafrecht af te schaffen, dat elke ‘publiciteit’ ten gunste van abortus bestraft.
Voortrekkers
‘De partijen worden verenigd door hun “geloof in de vooruitgang”’, aldus de conservatieve krant Die Welt. ‘Ze willen “voortrekkers” worden op het gebied van klimaat, maar ook “geavanceerde technologieën bevorderen”.‘ Zo wil de stoplichtcoalitie de sluiting van kolencentrales versnellen, ‘bij voorkeur vóór 2030’, en heeft zij zich ten doel gesteld het aantal hernieuwbare energie in deze periode met 80 procent te verhogen, dankzij een ministerie van Economie en Klimaat onder leiding van de Groenen.
De nieuwe regering wil ook in heel Duitsland glasvezel uitrollen en ‘het land moderniseren’. Op het economische front zal de strijd tegen de inflatie een prioriteit zijn, evenals de uitvoering van een vrij strikt begrotingsbeleid – de post van minister van Financiën gaat naar de FDP.
Dit regeerakkoord is ‘een novum voor Duitsland’, kopt Süddeutsche Zeitung. ‘Dit soort coalities kan op regionaal niveau worden aangetroffen, maar op federaal niveau heeft een dergelijke alliantie tussen de Groenen en de liberalen in de lange geschiedenis van de [Duitse] republiek nog nooit het licht gezien. Voor de Zuid-Duitse krant luidt deze nieuwe configuratie ‘een opleving’ in, die zich verzet tegen ‘veel maatregelen die de christen-democraten in de loop der jaren hebben doorgevoerd’.
Maar men mag niet te snel victorie kraaien: de SPD, de Groenen en de FDP hebben de onderhandelingsfase met succes doorstaan en moeten nu hun eigen partijleden ervan overtuigen de tekst goed te keuren om een regering te kunnen vormen.
Sociaaldemocraten winnen Duitse verkiezingen met nipte marge
De Sociaal-Democratische Partij (SPD) heeft zondag de parlementsverkiezingen in Duitsland gewonnen, volgens voorlopige officiële uitslagen. Zij werden echter op de voet gevolgd door de conservatieve CDU/CSU.
‘Duitsland heeft gestemd‘, kopt Welt, na een dag die in het teken stond van de Duitse parlementsverkiezingen. Op zondag 26 september ging meer dan 76 procent van de kiezers naar de stembus. Zij moesten beslissen over de toekomst van het land na het vertrek van Angela Merkel. ‘Het gaat een lange avond worden’, schreef het conservatieve dagblad na het sluiten van de stembureaus.
De nek-aan-nekrace werd maandagochtend vroeg bevestigd met de publicatie van de officiële voorlopige resultaten, zoals gemeld door ZDF.
De CDU/CSU haalden de ‘slechtste uitslag in hun geschiedenis’
De CDU/CSU haalden slechts 24,1 procent van de stemmen, de ‘slechtste uitslag in hun geschiedenis’. De SPD van Olaf Scholz werd de grootste partij met 25,7 procent van de stemmen. De Groenen werden nipt derde met 14,8 procent. ‘Een belangrijke vooruitgang voor de groene partij’, merkt T-Online op.
De liberalen van de FDP haalden 11,5 procent van de stemmen, iets meer dan de meeste opiniepeilingen voorspelden. De extreemrechtse AfD haalde 10,3 procent van de stemmen, terwijl de radicaal-linkse Die Linke slechts 4,9 procent haalde, niet genoeg voor de kiesdrempel van 5 procent.
‘De SPD is terug’, zei partijsecretaris-generaal Lars Klingbeil
Leden van de SPD waren er snel bij om de overwinning op te eisen, aldus Der Spiegel. ‘Om 18.00 uur klonk er gejuich en geschreeuw bij het hoofdkwartier van de SPD’, aldus de krant op haar live feed. ‘De SPD is terug’, zei partijsecretaris-generaal Lars Klingbeil, terwijl Olaf Scholz zei dat hij klaar was om ‘de volgende kanselier’ te worden.
‘De conservatieven hebben duidelijk stemmen verloren’, schrijft het nieuwsblad, gezien het feit dat bijna 1,4 miljoen kiezers die traditioneel op de CDU/CSU stemden, voor de SPD kozen. Dit weerhield Armin Laschet er niet van te verzekeren dat hij ‘al het mogelijke zal doen om een regering te vormen’, maar hij gaf toe dat de resultaten van zijn partij teleurstellend waren. In 2017 had zijn kamp 32,9 procent van de stemmen behaald.
IJsland kiest het meest vrouwelijke parlement van Europa
Een paar uur lang dacht IJsland geschiedenis te hebben geschreven door voor het eerst in Europa een parlement dat uit een meerderheid van vrouwen bestaat te kiezen. Volgens de eerste uitslagen op zondagavond 26 september hadden vrouwen 33 van de 63 zetels in het Althingi, het IJslandse parlement, gewonnen. Maar enkele uren later leverde een hertelling – die op initiatief van de stembureaus werd uitgevoerd omdat de resultaten zeer dicht bij elkaar lagen – vrouwen slechts 30 zetels op, bericht Deutsche Welle.
IJsland is volgens het World Economic Forum het meest gelijke land ter wereld
Met 47,6 procent kan IJsland toch bogen op het meest vrouwelijke parlement van Europa, net voor Zweden, waar 47 procent van de parlementsleden vrouw is. Volgens The Hill is dit resultaat nauwelijks verrassend: afgelopen maart publiceerde het World Economic Forum een rapport waarin IJsland werd beschreven als ‘het meest gelijke land ter wereld, voor de twaalfde keer op rij’.
De huidige links-rechtscoalitie heeft de verkiezingen gewonnen, maar de machtsverhoudingen tussen de drie partijen zijn aanzienlijk veranderd: de Groenen van premier Katrin Jakobsdottir zijn teruggevallen, met acht zetels (tegenover elf bij de verkiezingen van 2017), de Onafhankelijkheidspartij (conservatief) behield haar zestien zetels, en de Vooruitgangspartij (centrumrechts) heeft sterk gewonnen, met dertien zetels (tegenover acht in 2017), bericht Reykjavik Grapevine.
Sony wil grootste televisienetwerk van India kopen
De Indiase tak van Sony heeft een niet-bindende overeenkomst getekend waarmee het bedrijf aangeeft Zee Entertainment, het grootste beursgenoteerde televisienetwerk van India, te willen kopen. Na de aankondiging stegen de aandelen van Zee met 20 procent, waardoor het bedrijf op een marktwaarde van 4 miljard dollar komt, circa 3,4 miljard euro, bericht Al-Jazeera.
De Duitse minister van Binnenlandse Zaken Horst Seehofer (CSU) lag de laatste weken op ramkoers met bondskanselier Merkel over immigratie. Maar voor het herstellen van blunders uit het verleden is het te laat, schrijft columnist Jakob Augstein.
‘Er is a mentsch,’ zeg je in het Jiddisch wanneer je iemand een compliment wilt maken. ‘A mentsch’ is een fijne vent, eentje die doet wat hij zegt. Misschien is Seehofer, Horst zo ‘a mentsch’? Eentje die bij belangrijke politieke vraagstukken geen slappe knieën krijgt. Maar misschien is Seehofer ook gewoon maar een mens bij wie op enig moment, zoals bij ieder van ons, de stoppen doorslaan. In elk geval treden de menselijke zwakheden bij Seehofer op een voor een politicus heel ongewone manier aan de dag. Sprakeloos kijkt de rest van de wereld zijn menselijke zwakheden aan, niet goed wetend of ze erom moeten lachen of huilen.
Maar ongeacht of de titanenstrijd tussen de Pruisische ijzeren kanselier en de hardhouten Beier op een tragedie of een farce uitloopt – de schok van dit weekend zal de Unie van CSU en CDU niet zo gauw te boven komen en de Bondskanselier al helemaal niet.
Het is voor leken – en voor ieder ander ook – niet meer zo heel gemakkelijk te begrijpen waarover de ruzie tussen beide Uniepartijen eigenlijk gaat. Eén ding is zeker: van vluchtelingen en migranten hebben beide evenzeer de buik vol. In de wereld van het politieke christendom betekent elke slechtere behandeling van migranten ‘vooruitgang’. Bij voorkeur moet de buitenlander in zijn eigen land blijven. En als dat niet gaat, dan weg naar een kamp, liefst in Afrika, desnoods in Beieren, in elk geval – laten we zeggen – geconcentreerd op één plaats.
Te laat
Het gaat bij de strijd binnen de Unie dus niet om buitenlanders. Het gaat om Angela Merkel. De CSU heeft geen probleem met buitenlanders. Ze heeft een probleem met Angela. Seehofer wil niet de prijs betalen die Merkels politiek zijn CSU kost. Maar het is te laat, veel te laat. Daar komt paniekvoetbal van.
De Unie heeft met het onderschatten van de AfD een zware strategische fout gemaakt. Eind 2014 herinnerde Wolfgang Schäuble nog aan de korte bruine bloeitijd van Die Republikaner en hij voorspelde: ‘Ik denk dat het ook de AfD zo zal vergaan.’ Een gigantische misrekening. Het ontbrak de Unie op dat moment aan radicaal realisme. Op de oprichting van de AfD had ze moeten reageren met het uitbreiden van de CSU over de hele Bondsrepubliek.
Wat Franz Josef Strauß in 1976 niet durfde – uit zorg voor de conservatieve kern van de Unie tegenover vernieuwer Helmut Kohl de sprong naar het noorden wagen – had Seehofer onder de druk van de aanstormende AfD- horden tegenover vernieuwer Angela Merkel wel moeten durven.
Nu is de AfD uitgegroeid tot de legendarische ‘vierde partij’. Zo noemde men in een ver verleden, toen er drie televisiezenders waren en drie partijen in de Bondsdag, de visie van een landelijke CSU, een burgerlijk-conservatieve partij rechts van de CDU.
De Beierse politieke cultuur zou hebben gezegevierd. Obscure racisten zoals Björn Höcke hebben ze niet in de CSU. En ook uit enquêtes bleek telkens weer dat de AfD-aanhang meer vertrouwen had in Horst Seehofer dan in de top van haar eigen partij.
Je kunt aan de commentaren over de Unie-troebelen zien dat er ten noorden van de Main maar weinig begrip bestaat voor de Beierse gemoedstoestand. Vanaf 1957 levert de CSU de minister-president van Beieren. Vanaf 1962 regeert de partij er alleen met een absolute meerderheid – die in 2008 korte tijd verloren ging maar in 2013 heroverd kon worden. De CSU speelt – helaas is dat zo – in een heel andere competitie dan Angela Merkel. De kanselier hoeft zich niet te bekommeren om de aantasting van het Duitse partijensysteem. Het belangrijkste is dat een door haar geleide regering altijd een stem meer heeft dan de anderen. Voor de CSU ligt dat anders.
Het zou een heel andere politieke wereld zijn geweest: de CDU de ene grote volkspartij in het midden, rechts geflankeerd door het kleine zusje CSU, links door de Grünen. De AfD zou gemarginaliseerd zijn of dood, Die Linke zou tot in de eeuwigheid in het oosten zitten kniezen en de SPD, tja de SPD – voor hen zou er helemaal geen zinnige plek meer zijn. Met een blik op Bebel en Brandt zou dat wel treurig zijn, natuurlijk.
Dat het zo niet is geworden, is een historische blunder. Maar nu is het te laat. De AfD is in het gat gesprongen dat CDU en CSU bereidwillig aan haar overlieten.
En nu, nu hem dit alles duidelijk wordt, nu hem de schellen van de ogen vallen, nu draait Horst Seehofer aan het stuur, hij treedt terug, treedt van zijn terugtreden terug, en probeert in alle paniek aan iets vast te houden wat niet meer te houden is.
Daarbij is die houding eigenlijk helemaal niet Beiers, dat iets voor altijd is. ‘Wat is een mens nou helemaal? ‘Naakt is hij, naakt,’ zei de moeder van Oskar Maria Graf, de nationale schrijver van Beieren die zelfs als balling in New York altijd zijn lederhose bleef dragen. ‘En wanneer hij dood is, is hij een hoop drek.’
De Tsjechisch-Japanse politicus Tomio Okamura, een nationalist en verklaard tegenstander van de EU en immigratie, was een verrassende winnaar bij de parlementsverkiezingen in oktober. Wie is hij?
Hij wilde president worden van de Tsjechische Republiek. Hij wil de radio en de televisie nationaliseren. Hij wil directe democratie en accepteert niet dat iemand hem de mond snoert. Hij heeft een bloedhekel aan de media maar verschijnt er veelvuldig in. Hij is half-Japans en half-Tsjechisch, wijst de islam radicaal af en is tegen iedere vorm van immigratie.
Hij is voorzitter van de partij Vrijheid en Directe Democratie (SPD), die hij oprichtte nadat hij uit de Dageraad-partij was gezet, die hij eveneens had opgericht. Tomio Okamura en zijn SPD zorgden voor een verrassing bij de parlementsverkiezingen in oktober door de op drie na grootste partij te worden (10,64 procent van de stemmen, 22 zetels). Dit resultaat verschaft Okamura een machtspositie aangezien Andrej Babis, met 29 procent van de stemmen de winnaar van de verkiezingen, hem nodig heeft voor een toekomstige coalitieregering.
Okamura werkte in Japan als vuilnisman. Dankzij hard werken werd hij later miljonair in Tsjechië, het land waar hij naar eigen zeggen nog steeds last heeft van racistische pesterijen. Hij werd in 1972 geboren in Tokio als zoon van een Tsjechische moeder en een Japanse vader, als jongste van drie zonen. Na zijn kindertijd voornamelijk te hebben doorgebracht in Japan, maakte hij zijn lagere school af in Tsjecho-Slowakije. Toen zijn moeder ziek werd, bracht hij met een van zijn broertjes enige tijd door in een weeshuis. Hij vertelt dat hij er werd gepest, wat een verklaring zou kunnen zijn voor het gestotter waar hij tot zijn tweeëntwintigste last van had.
Okamura volgde een middelbare chemieopleiding alvorens op zijn achttiende terug te keren naar Japan, waar hij niet verder ging studeren. Hij kon in het land van zijn vader alleen een baan vinden als vuilnisman, en vervolgens als popcornverkoper in een bioscoop. Omdat hij zich naar eigen zeggen gediscrimineerd voelde en geen toekomst zag in Japan, vertrok hij opnieuw naar Tsjechië.
Bedwelmd door succes
Daar stort hij zich met succes in het toerisme en begint zijn eigen reisbureau, dat zich voornamelijk richt op Japanse toeristen. Hij is mede-eigenaar van winkels met Japanse producten en een softwarebedrijfje, en wordt ook actief in het restaurantwezen. In 2012 maakt hij gebruik van zijn contacten in de media om zich kandidaat te stellen voor de Senaatsverkiezingen. Bedwelmd door zijn succes besluit hij vervolgens deel te nemen aan de presidentsverkiezingen. Als blijkt dat hij niet genoeg handtekeningen heeft verzameld, gaat hij in beroep bij de hoogste bestuursrechter.
In 2013 richt Tomio Okamura Dageraad op, een partij voor directe democratie. Hij wordt verkozen tot partijvoorzitter en wordt gekozen in het parlement. Okamura schreef verschillende boeken waarin hij naast verhalen over zijn persoonlijke leven advies geeft over de manier waarop je een gelukkig leven kunt leiden: hoe geld te verdienen, hoe te slagen in het leven of macht te vergaren. Het eerste boek, met zijn gezicht op het omslag, heeft als titel De Tsjechische droom. Deze boeken, de auteur komt er rond voor uit, zijn geïnspireerd door de boeken van Donald Trump, voor hem liefkozend ‘Donald’.
Het bewijs dat het hem financieel voor de wind gaat, is het feit dat hij de op twee na rijkste volksvertegenwoordiger van het land is, na miljardair Andrej Babis en de aristocraat Karel Schwarzenberg. Maar het is eveneens geld dat zijn imago van integer zakenman, dat hij zorgvuldig koestert, het meest bezoedelt. Na zijn succes bij de verkiezingen van 2013 vloeiden er miljoenen kronen in de partijkas van Dageraad. Maar in diezelfde periode werd er iedere maand een bedrag van 1 miljoen Tsjechische kronen [ca. 39.000 euro] overgemaakt van de partij naar een rekening van Okamura, zogenaamd als vergoeding voor marketingactiviteiten en media-adviezen. De politicus had geen verklaring voor deze naar klassieke verduistering riekende praktijken, en werd uitgesloten van de politieke partij waar hij oprichter van was. Okamura verweerde zich en zei dat er in zijn partij een coup was gepleegd. Nadat het schandaal enkele maanden had geduurd, trad Okamura zich terug en verliet hij de partij die geen toekomst meer had en die financieel onherstelbaar beschadigd was. De kwestie is des te pijnlijker omdat een van de campagneslogans van de partij bij de laatste verkiezingen nu juist was dat politiek leiders hoofdelijk aansprakelijk moeten worden gesteld, zowel materieel als strafrechtelijk.
Twee jaar geleden richtte Okamura, met de retoriek van de man die door zijn naasten was verraden maar toch onverdroten beleef vechten voor een betere toekomst voor alle eerlijke Tsjechen, de partij Vrijheid en Directe Democratie op. Hij bouwde zijn campagne op door zich te presenteren als de model-Tsjech die zijn land verdedigt tegen migranten en tuig. Tot grote verrassing van de meeste mensen kwamen Okamura en zijn horde heethoofden, die zich vooral onderscheiden doordat ze schaamteloos absurde uitspraken doen zonder dat ze in staat zijn tot enige vorm van zelfkritiek, in het parlement terecht.
De belangrijkste thema’s van Okamura zijn patriottisme, nationale trots, directe democratie (Okamura laat zich lovend uit over een ‘regering van iedereen’ en over het communisme als een idee dat door ‘de mensen’ is gecorrumpeerd), aanscherping van de immigratiewetten en zero tolerance ten aanzien van groepen die zich zogenaamd niet aanpassen. Als euroscepticus stelt hij de natiestaat voorop en gaat hij prat op zijn ideologische verwantschap met Marine Le Pen.
Als iemand anders zijn woorden tegen hem gebruikt, smelten de waarden waar hij zich op zegt te beroepen – moed, persoonlijke motivatie, je aan je woord houden – plotseling als sneeuw voor de zon
Okamura verdedigt graag het beginsel van gelijke rechten. Hij legt de nadruk op ‘gewone’ mensen – waar hij zelf bij zegt te horen – die altijd aan het kortste eind trekken, met name ten opzichte van alle minderheden. Van succesvolle miljonair wordt hij plotseling een ‘kleine’, ‘gewone’ en ‘eerlijke’ Tsjech.
Maar als iemand anders zijn woorden tegen hem gebruikt, smelten de waarden waar hij zich op zegt te beroepen – moed, persoonlijke motivatie, je aan je woord houden – plotseling als sneeuw voor de zon. Dan dient hij een aanklacht in. Zo klaagde hij vijf jaar geleden een journaliste, die alleen had gewezen op een verklaring waarin hij stelde dat hij ‘op zoek was naar de definitieve oplossing van het Roma-probleem’, aan wegens smaad.
Okamura aarzelt ook niet om zijn eigen familie, die niet erg te spreken is over zijn opvattingen, aan te pakken. Hij wil niets weten van zijn oudere broer Hayato, die heeft aangegeven dat hij de familie wil zuiveren van de naam van Tomio en die zich kandidaat heeft gesteld voor de christen-democratische partij. Tegelijkertijd zegt Okamura dat er niets boven familie gaat. Tijdens de bekendmaking van de resultaten van de jongste verkiezingen dwong hij zijn zoon voor de camera’s naast hem te komen staan. De jongeman, student aan de filmacademie, distantieerde zich echter meteen van zijn vader en diens ideeën.
Tomio Okamura heeft het vaak over familie. De ondersteuning van het traditionele gezin en ‘eerlijke mensen’ maakt deel uit van het programma van de SPD. Maar wat deze woorden betekenen weet alleen Okamura zelf. Hij gedraagt zich al sinds jaar en dag als een playboy die geen haast heeft een gezin te stichten, en omringt zich het liefst met meisjes die een flink stuk jonger zijn dan hij. Momenteel stoomt hij zich klaar voor de rol waarvan hij al jaren droomt: die van politicus waar je rekening mee moet houden. Of hij er nu wel of niet in slaagt de aandacht van het publiek op zich te vestigen, u kunt er zeker van zijn dat hij, als het weer mislukt, zal zeggen dat het komt door onze racistische vooroordelen.
Auteur: Adéla Knapová
Vertaler: Dirk Zijlstra
Gedoodverfd premier Babis: steenrijk en omstreden
Andrej Babis (63), met zijn partij ANO de grote winnaar van de Tsjechische parlementsverkiezingen van oktober 2017 en daarmee de gedoodverfde nieuwe regeringsleider, is niet geheel onomstreden. Tegen deze voormalig minister van Financiën lopen diverse onderzoeken wegens malversaties. Bovendien doen hardnekkige geruchten de ronde dat hij tijdens het communistische bewind een informant was van de Tsjechische geheime dienst StB en tevens medewerker van de Russische KGB.
De naam van de partij die Babis in 2011 oprichtte, Ontevreden Burgers in Actie, dekt de lading perfect. Het succes ervan stoelt op de recente golf van populisme in Oost-Europa. Zo ontevreden zal Babis overigens zelf niet zijn: zijn vermogen wordt door Forbes geraamd op 4,1 miljard dollar. Hij wordt weliswaar onveranderlijk ‘de Tsjechische Donald Trump’ genoemd, maar de Amerikaanse president loopt nog altijd een miljard bij hem achter.
Babis is overigens geen Tsjech: hij werd in de Slowaakse hoofdstad Bratislava geboren uit Slowaakse ouders, maar hij studeerde economie in Praag. Hij was jarenlang ook braaf lid van de communistische partij in zijn geboorteland en schopte het tot een van de leidende figuren van het staatsconglomeraat Petrimex. In 1993, na de val van het communistische bewind en de ‘fluwelen scheiding’ tussen Tsjechië en Slowakije, kwam hij aan het hoofd te staan van Agrofert, de landbouwtak van Petrimex. Later bleek het bedrijf ineens op zijn naam te staan. Agrofert is de op drie na grootste onderneming van Tsjechië. Babis heeft er ook zijn recente aankopen in ondergebracht: de belangrijkste uitgeverij van het land en twee kranten.
Kan SPD-kandidaat Martin Schulz een voorbeeld nemen aan Emmanuel Macron of Jeremy Corbyn? Nee, stelt de conservatieve Frankfurter Allgemeine Zeitung. En een derde weg is er eigenlijk ook niet.
Zijn de kaarten al geschud? De eerste helft van het verkiezingsjaar was een soort nachtmerrie voor de SPD. Eerst was er het laaiende enthousiasme over de nieuwe voorzitter en kanselierskandidaat, waarbij nog altijd vraagtekens kunnen worden gezet. Toen de verpletterende deelstaatverkiezingen. En nu is alles weer als vanouds: Merkel heerst.
Veel redenen voor de raketstart van Schulz hebben aan overtuigingskracht ingeboet omdat ze in tegenspraak zijn met de sterke neergang die hij sindsdien beleeft. Schulz is er niet in geslaagd een thema te benoemen dat de Duitsers aanspreekt, en kennelijk is het ook geen voordeel tegenover Angela Merkel en de grote coalitie [CDU/CSU en SPD] om aan de zijlijn te staan en de rol van onbevlekte te willen spelen. Misschien was dat het geval in het voorjaar, op een gunstig moment. Er zijn echter maar weinig politici die langere tijd kunnen inspelen op een hunkering zonder daarvoor een podium te hebben in de instituties waarvan ze juist als tegenvoeters worden beschouwd. Schulz ontbreekt het althans aan optredens in de Bondsdag.
Derde optie?
Dat is niet het enige waar het de kanselierskandidaat aan ontbreekt. De SPD wordt niet meer alleen beoordeeld op de drie nederlagen in de deelstaatverkiezingen. Het succes van twee heel verschillende sociaal-democraten, Jeremy Corbyn en Emmanuel Macron, zou de partij een impuls kunnen geven. De SPD heeft echter grote moeite om een keuze maken tussen die twee. Niet omdat ze hen allebei zo goed vindt, maar omdat beiden zijn zoals de SPD niet meer wil zijn. De een is te zeer een betonsocialist, de ander is wat niet alleen binnen Die Linke maar ook binnen de SPD wordt afgedaan als neoliberaal. Met de Corbyn-Macron-verlegenheid van de SPD wordt de vinger precies op de zere plek gelegd: ja, en wat nu, is er niet een derde optie?
Van Schulz mag je verwachten dat hij het het liefst zo zou doen als Macron. Al in de sociaal-democratische lente leek het erop dat de Schulz-stoet met een Schulz-lijst in de Schulz-herfst naar de Schulz-verkiezingen zou gaan trekken. Sigmar Gabriel [minister van Buitenlandse Zaken in het huidige kabinet-Merkel] heeft een bijeenkomst van de SPD al eens geënthousiasmeerd met de opmerking dat de partij weer meer ‘een beweging’ moest worden, zoals ooit in de gouden jaren zeventig. Gabriels worsteling bestond voor een groot deel in een strijd tegen het keurslijf van de partij. Daarin ingesnoerd zal de SPD geen kanselier afleveren. Het probleem voor Schulz is dat hij geen Macron is, hoewel hij beslist een beweging in gang heeft gezet. Maar hij is weer ingesnoerd.
Er zijn echter kanselierskandidaten van de SPD geweest die minder bewegingsruimte hadden. Schulz is ten slotte ook geen Corbyn, die alleen maar geluk heeft dat zijn oudbakken boodschap door de sombere Britse perspectieven op veel kiezers overkomt als een veilige haven. Waarschijnlijk vergaat het hem net als Schulz aan het begin van het jaar: hij weet helemaal niet wat hem overkomt. De situatie in Duitsland is echter een heel andere dan die in Groot-Brittannië of Frankrijk. Elke poging die landen erbij te betrekken loopt voor Schulz uit op een aanval van links tegen sociaal-democratische halfhartigheid en van rechts tegen een vermeende rood-rood-groene samenzwering.
1. Martin Schulz (62, SPD); 2. Christian Linder (38, FDP); 3. Cem Özdemir (52, De Groenen)
Schulz’ boodschap van ‘rechtvaardigheid’ zal daarom alleen aanslaan als die een snaar raakt die met rechtvaardigheid – een paradox die de SPD bij veel verkiezingen achtervolgt – niet veel meer van doen heeft. Schulz probeert dat met trefwoorden als ‘investeringen’, motto’s als ‘pensioen in plaats van bewapening’ en een belastingplan met lastenverlichting voor de lage en middeninkomens.
Op de pensioenplannen van de SPD wil de CDU helemaal niet reageren. Dat grenst aan een weigering om een verkiezingsstrijd te voeren. De binnenlandse veiligheid heeft de SPD maandenlang achteloos overgelaten aan de CDU; ook hierop is een reactie dus helemaal niet meer nodig. Wat er ook in de verkiezingsprogramma’s staat, de Union [CDU/CSU] lijkt alweer dezelfde positie te hebben ingenomen als toen ze in afwachting was van Sigmar Gabriel als kanselierskandidaat: Merkel zal het in orde maken. Alles wat er momenteel zoal gaande is in de wereld speelt haar in de kaart. Een verkiezingsstrijd lijkt ze helemaal niet nodig te hebben.
Maar de les van de afgelopen maanden is eigenlijk een heel andere. Die hebben aangetoond hoe snel stemmingen kunnen veranderen. Er rest de SPD niets anders dan daar haar hele vertrouwen in te stellen. Met Schulz is het al eens gelukt, dus waarom niet nog een keer? Zijn de kaarten al geschud? Eén ding heeft Schulz met Merkel gemeen: wie hem onderschat, heeft al verloren.
Martin Schulz gaf begin dit jaar het voorzitterschap van het Europees Parlement op om de Duitse sociaal-democraten aan te voeren bij de komende verkiezingen voor de Bondsdag. Hij is afkomstig uit de buurt van Aken, waar hij zijn eerste stappen in de politiek zette en tot burgemeester werd gekozen van Würselen, vlak bij de Nederlandse grens. In 1994 werd hij gekozen in het Europees Parlement en hij bleef vervolgens meer dan twee decennia in Brussel. In aanloop naar de Bondsdagverkiezingen heeft hij een duidelijke achterstand op Merkel.
Christian Linder wil de Duitse liberalen terugbrengen in de Bondsdag, waar zij bij de vorige verkiezingen uit verdwenen. ‘Hij is de FDP, de hele campagne is op hem toegesneden’, aldus tv- zender ARD. Lindner is een uitstekend spreker, die conservatieve opvattingen afwisselt met nieuwe ideeën en af een toe een gerichte provocatie. Hij heeft kritiek op de immigratiepolitiek van Merkel en wil betere betrekkingen met Rusland.
Cem Özdemir leidt samen met Katrin Göring-Eckardt Die Grünen. Hij is ‘de Turk’ (in Duitsland geboren) in de lopende verkiezingsstrijd. Özdemir zit sinds 1994 in de Bondsdag en stond aan de wieg van de resolutie over de Armeense genocide die in 2016 door de Bondsdag werd aangenomen. Hij is evenals Schulz voor het verwijderen van Amerikaanse nucleaire wapens van Duits grondgebied.
Een van de belangrijkste kranten van Duitsland. Hoewel politiek onafhankelijk, wordt de FAZover het algemeen een gematigd conservatief profiel toegedicht.
Martin Schulz wil Brussel verruilen voor Berlijn. Als sociaaldemocratisch kandidaat voor het kanselierschap zal hij het in september opnemen tegen Angela Merkel.
Het is wel vreemd: uitgerekend op het moment dat de Europese Unie de grootste crisis in haar bestaan doormaakt, wil de SPD de verkiezingen in met een lijsttrekker die meer dan wie ook dat Europa vertegenwoordigt. De partij legt haar lot in handen van een man die geen regeringservaring heeft en de politiek in Berlijn slechts op afstand kent. Een sprong in het diepe, absoluut. Voor iedereen.
Al onmiddellijk kreeg de kandidaat te voelen wat hem nu te wachten staat. De verwachtingen in zijn eigen fractie zijn hooggespannen – zijn politieke tegenstanders slijpen hun messen. Niemand weet waar hij in de binnenlandse politiek voor staat, beweren vertegenwoordigers van Groenen, FDP en CDU/CSU. Kent hij wel de details van de loonvorming of de finesses van het pensioenstelsel? Oude interviews worden doorgespit. Ah! Hij wilde ooit euro-obligaties om Zuid-Europese schulden over te hevelen naar de Europese Unie! Sommigen proberen hem nu als extreemlinks weg te zetten. En de AfD heeft haar slogans al klaar: Schulz is ‘symbool van de EU-bureaucratie en een diep gespleten Europa’.
Dat zal hij nog vaak te horen krijgen, want met zijn aanwijzing als lijsttrekker is de verkiezingsstrijd begonnen. En die zal heviger zijn dan alles wat hij als lijsttrekker bij de Europese verkiezingen ondervond.
Natuurlijk maakt Schulz deel uit van het establishment in Brussel. Hij was er zeven jaar fractieleider en vijf jaar parlementsvoorzitter. Maar symbool van de bureaucratie? Schulz was nooit lid van de Europese Commissie, hij was altijd met hart en ziel parlementariër. Tussen zijn collega’s viel hij snel op: omdat hij zijn standpunten hartstochtelijk verdedigde, over een scherpe tong beschikte, anderen wist mee te slepen. Zulke eigenschappen zijn in het Europees Parlement niet al te dik gezaaid. Europarlementariërs zijn vakpolitici en hebben, alleen al vanwege de grote ruimtelijke afstand, een zwakke band met de kiezers in eigen land.
Voor Schulz was dat anders. Zijn kieskring lag immers maar anderhalf uur van Brussel. Hij bleef er wonen. Zijn vrouw, landschapsarchitect, had er haar bedrijf, zijn kinderen gingen er naar school.
In Würselen kent vrijwel iedereen hem. Hij wilde er profvoetballer worden, en toen dat niet lukte begon hij een boekhandel, die nog altijd bestaat. Achter in de zaak zat Schulz met zijn vrienden van de jonge socialisten politieke plannen te smeden. Op zijn eenendertigste werd hij tot burgemeester gekozen, de jongste op dat ogenblik in Noordrijn-Westfalen. Vanuit kikkerperspectief leerde hij de politiek kennen.
Eind jaren tachtig moest hij onverwacht ruim duizend Afrikaanse vluchtelingen onderbrengen, die België had doorgelaten. Hij legde beslag op een sportzaal, vreesde vervolgens voor zijn herverkiezing… en kreeg een absolute meerderheid. Toen de kolenmijnen in de regio sloten, zette hij samen met zijn collega uit het naburige Aken een bedrijvenpark op, waar IT-ondernemers zich vestigden. De vandaag de dag bij internationale voetbaltoernooien gebruikte doellijntechnologie komt uit Würselen. Voor hem is dat belangrijker dan heel wat richtlijnen die hij door het parlement loodste, zegt de voetbalfan Schulz enthousiast.
Mislukte schoolcarrièrre
Sowieso is hij een goed verteller en een goede waarnemer. Misschien ook wel omdat hij een dagboek bijhoudt, al meer dan dertig jaar. Maar bovenal is hij een buitengewoon belezen mens, uitdrukking van een honger naar ontwikkeling, en dat is weer het resultaat van een mislukte schoolcarrière. Schulz was slecht in wiskunde, hij bleef tweemaal zitten en in de vijfde klas moest hij van school. Geen diploma, geen studie. Dus moest hij zich zijn kennis zelf eigen maken, als autodidact.
Boekhandelaar worden lag voor de hand, dan kon hij veel lezen.
Sommigen proberen uit dat ontbrekende diploma nu al politieke munt te slaan. Maar Schulz komt er niet door in gevaar. In de ogen van sociaaldemocraten adelt het hem pas echt: hij zou de eerste kanselier zijn zonder diploma.
Maar tot het zo ver is, dient hij nog een lange weg te gaan en moet hij eerst politiek stelling nemen. Zelfs partijvrienden konden of wilden de afgelopen tijd niet zeggen waarvoor deze kandidaat inhoudelijk staat. Toch is Schulz uitstekend thuis in de landelijke politiek. Sinds 1999 maakt hij deel uit van het partijpresidium, langer dan wie ook. Debatten over een rem op de huurstijgingen of over het minimumloon kent hij maar al te goed, maar als Europaparlementariër hoefde hij zich hierop nooit in het openbaar vast te leggen.
Schulz spreekt de laatste tijd vaak over de onzekerheden in het arbeidsleven, de problemen van gewone hard werkende mensen en de onrechtvaardige verdeling van de welvaart. Maar pogingen hem als extreemlinks af te schilderen zullen stuklopen. Sinds de jaren negentig is Schulz lid van de Seeheimer Kreis, een groep pragmatisch-conservatieve SPD-politici. Ook in de Europese fractie van de sociaaldemocraten, waarvan veel socialisten deel uitmaken, bevond hij zich altijd op de rechterflank.
Vluchtelingen, Turkije, euro: op geen van die dossiers kan hij Merkel geloofwaardig aanvallen. Dat zou ook ingaan tegen zijn eigen overtuiging
Schulz spreekt zich niet uit voor een bepaalde coalitie. Dat verwachten de SPD-parlementariërs ook van hem. Velen dromen van een rood-rood-groene coalitie. De partij wil eindelijk weg uit de Grosse Koalition, waarin zij de juniorpartner is. Schulz moet een nieuw begin maken. Maar hoe? Hij is dan wel niet gebonden aan kabinetsstandpunten, maar staat toch als vrijwel geen ander voor de grote coalitie – in Europa. Daar was hij de afgelopen tweeënhalf jaar verantwoordelijk voor een ongekende samenwerking met de christendemocraten. Het had veel weg van de wijze van regeren die Duitsland kent.
Schulz was betrokken bij alle belangrijke beslissingen. Hij maakte de Grieken duidelijk dat ze alleen in de euro konden blijven als ze zich aan hun verplichtingen zouden houden. Over euro-obligaties sprak hij niet meer. Hij maakte zich hard voor een eerlijke verdeling van vluchtelingen over Europa en voor het vluchtelingenakkoord met Turkije. Hij verdedigde de handelsverdragen met Canada en met de Verenigde Staten – steevast tegen het verzet van links in. Schulz handelde als verlengstuk van zijn vriend Juncker, beiden onderhielden ze nauwe contacten met de kanselier in Berlijn. Tussen Angela Merkel en Schulz ontstond een verhouding van wederzijds vertrouwen. Zij nodigde hem vaak uit in de kanselarij, hij organiseerde gezamenlijke diners met de Franse president.
Toen Schulz in de voorbije herfst een nieuwe ambtstermijn als parlementsvoorzitter ambieerde, vestigde hij zijn hoop op Merkel. Mijn toekomst ligt in handen van de kanselier, orakelde hij. Zij zou de conservatieven in Europa er wel van overtuigen dat hij – tegen alle afspraken in – in functie zou kunnen blijven, dacht Schulz. Dan zou ze zich hem immers als concurrent bij de Bondsdagverkiezingen van het lijf kunnen houden.
Maar Merkel deed niets. Nu daagt hij haar uit – en torst hij hun hele gezamenlijke geschiedenis met zich mee. Vluchtelingen, Turkije, euro: op geen van die dossiers kan hij Merkel geloofwaardig aanvallen. Dat zou ook ingaan tegen zijn eigen overtuiging. Schulz wil geen brandmuren optrekken tegen het populisme en zo voorkomen dat steeds meer sociaaldemocraten overlopen naar de AfD. Hij zal het nationalisme hekelen en zich hard maken voor een sterk verenigd Europa.
Of dat stemmen gaat opleveren? Het blijft een gok.
Auteur: Thomas Gutschker
Vertaler: Marten de Vries
Een van de belangrijkste kranten van Duitsland. Hoewel politiek onafhankelijk, wordt de FAZ over het algemeen een gematigd conservatief profiel toegedicht.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
