De bodem van de diepzee herbergt enorme hoeveelheden metalen die cruciaal zijn voor de energietransitie, zoals nikkel en kobalt. Maar wegen de risico’s van diepzeemijnbouw op tegen het gewin?
‘Donald Trump heeft gelijk dat hij achter metalen in de diepzee aan gaat’
‘Milieuactivisten zouden het VN-orgaan dat diepzeemijnbouw reguleert juist moeten aansporen om het mogelijk te maken,’ stelt The Economist. Onder het oppervlak van de Stille Oceaan ligt namelijk een schat aan mineralen: 270 miljoen ton nikkel en 44 miljoen ton kobalt. Het is daar in de loop van miljoenen jaren deeltje voor deeltje terechtgekomen en heeft zich opgehoopt tot metalen knollen. Deze liggen in een gebied van 4,5 miljoen vierkante kilometer op de zeebodem, de Clarion-Clipperton Zone (CCZ), 800 kilometer ten zuidoosten van Hawaï. ‘Deze metalen zouden kunnen helpen om tijdens de energietransitie van fossiele brandstoffen aan de langetermijnvraag te voldoen, en tegelijkertijd het menselijk lijden en de ecologische schade door de winning van kobalt en nikkel op land te verminderen.’
In 1994 werd een VN-agentschap opgericht, de Internationale Zeebodemautoriteit (ISA), om de zeebodem in internationale wateren te beheren ‘ten behoeve van de mensheid als geheel’. ‘De ISA had ervoor moeten zorgen dat de knolwinning op een ordelijke manier zou verlopen, maar onder druk van natuurbeschermers heeft het agentschap zich meer gedragen als een mechanisme dat elke vorm van exploitatie blokkeert’, schrijft het Amerikaanse weekblad. Op 25 april gaf Donald Trump overheidsinstanties de opdracht om zich voor te bereiden op het uitgeven van ‘commerciële winningsvergunningen’ voor gebieden van de zeebodem buiten de Amerikaanse jurisdictie, inclusief in de Stille Oceaan, waarbij de ISA eenvoudigweg werd omzeild.
‘Hoe langer de ISA aarzelt, hoe groter het risico dat landen het voorbeeld van Trump volgen’
De auteur verwacht verontwaardiging van milieuactivisten die de oceaan koste wat kost willen beschermen. Zij merken namelijk terecht op dat de diepzee een van de laatste plekken op aarde is die nog niet rechtstreeks door mensen wordt geëxploiteerd. ‘Maar Trump bekommert zich waarschijnlijk net zo min om het zeeleven als om de regulatie van de VN. Wat voor hem telt, is de veiligheid van de Amerikaanse metaalvoorraden.’
En zelfs vanuit milieuperspectief zijn er argumenten die hem hierin gelijk geven. Diepzeewinning zou volgens het weekblad namelijk beter zijn voor het milieu dan mijnbouw op land. Het zou minder koolstofdioxide uitstoten en minder schade toebrengen aan zeldzame soorten en kostbare habitats. ‘Zelfs als je dit betwist, geldt: hoe langer de ISA aarzelt om knolwinning ten behoeve van iedereen te regelen, hoe groter het risico dat landen het voorbeeld van Trump volgen en zonder toestemming van het agentschap aan het werk gaan,’ aldus The Economist. ‘Dat zou een ongereguleerde stormloop kunnen veroorzaken om juist dat ecosysteem te exploiteren dat de milieuactivisten zo graag willen beschermen.’
In juli komt de ISA bijeen op haar hoofdkantoor in Jamaica en moeten leden zoals Frankrijk, Noorwegen, Canada en Groot-Brittannië, die allemaal belang hebben bij diepzeemijnbouw, het eens worden over de beste versie van een mijnbouwcode. De auteur verwacht dat dit niet meteen perfect zal uitpakken en dat milieuactivisten bezwaar zullen maken. ‘Maar het zal mijnbouw onder betere voorwaarden mogelijk maken dan wanneer Trumps race naar de bodem de enige optie is.’
‘We riskeren dat we onomkeerbare keuzes maken die deze fragiele ecosystemen blijvend kunnen schaden’
Stel je een gebied voor dat zo diep en donker is dat het aanvoelt als een andere planeet. Dit is de tussendieptezone, een plek die 200 meter onder het oceaanoppervlak ligt. ‘Dit bijzondere ecosysteem staat nu voor een ongekende bedreiging’, schrijft Alexus Cazares-Nuesser, promovendus in biologische oceanografie aan de Universiteit van Hawaï in The Conversation. ‘Als oceanograaf die het zeeleven bestudeert in het gebied van de Stille Oceaan dat rijk is aan metalen knollen, ben ik van mening dat we de risico’s moeten begrijpen voordat landen en bedrijven zich haasten om te mijnen,’ stelt de auteur. ‘Is de mensheid bereid de beschadiging van delen van een ecosysteem dat we nog nauwelijks kennen te riskeren voor grondstoffen die belangrijk zijn voor onze toekomst?’
De collectorvoertuigen die worden gebruikt bij diepzeemijnbouw schrapen terwijl ze knollen opscheppen over de oceaanbodem. ‘Hierdoor verdwijnen habitats en wordt de biodiversiteit bedreigd, met mogelijk onomkeerbare schade aan de ecosystemen van de zeebodem tot gevolg.’
Eenmaal verzameld worden de knollen met zeewater en sedimenten via een pijp naar een schip gebracht, waar ze van het afval worden gescheiden. De overgebleven slurry van water, sediment en verpulverde knollen wordt vervolgens in het midden van de waterkolom geloosd, waardoor pluimen ontstaan. Hoewel de lozingsdiepte nog ter discussie staat, stellen sommige mijnbouwbedrijven voor om het afval op tussendieptes, rond de 1200 meter, te lozen. ‘Fijne sedimenten uit deze pluimen kunnen de ademhalingsorganen van vissen verstoppen. Voor dieren die zwevende deeltjes eten, kan dit leiden tot een verdunning van hun voedselbronnen met voedingsarm materiaal’, schrijft Cazares-Nuesser. ‘Bovendien kunnen pluimen, door het licht te blokkeren, visuele signalen verstoren die essentieel zijn voor bioluminescente organismen en visuele roofdieren.’
Ondanks de groeiende interesse in diepzeemijnbouw weten we nog maar weinig over een groot deel van de diepe oceaan
‘Voor kwetsbare wezens zoals kwallen en sifonoforen – gelatineuze dieren die meer dan 30 meter lang kunnen worden – kan sedimentophoping de drijfkracht en overleving belemmeren.’ Een recente studie toont aan dat kwallen die aan sedimenten worden blootgesteld hun slijmproductie verhogen; een gebruikelijke stressreactie die veel energie kost. ‘Bovendien kan geluidsoverlast van machines de manier verstoren waarop soorten communiceren en navigeren.’
De tussendieptezone speelt ook een cruciale rol bij het reguleren van het klimaat op aarde. Fytoplankton aan het oceaanoppervlak neemt atmosferisch koolstof op, dat zoöplankton consumeert en via de voedselketen transporteert. Doordat ze ademen, afval uitscheiden en na hun dood zinken, draagt zoöplankton net als vissen bij aan de koolstofexport naar de diepe oceaan, waar het eeuwenlang kan worden opgeslagen. ‘Dit proces verwijdert op natuurlijke wijze opwarmende koolstofdioxide uit de atmosfeer,’ legt de auteur uit.
Ondanks de groeiende interesse in diepzeemijnbouw weten we nog maar weinig over een groot deel van de diepe oceaan, met name de tussendieptezone. Een studie uit 2023 in de Clarion-Clipperton Zone toonde aan dat 88 tot 92 procent van de soorten in de regio nieuw is voor de wetenschap.
De beslissingen die in juli zullen worden gemaakt, kunnen het kader vormen voor grootschalige commerciële mijnbouw in ecologisch belangrijke gebieden zoals de Clarion-Clipperton Zone. Toch zijn de gevolgen voor het zeeleven nog onduidelijk. ‘Zonder uitgebreide studies naar de impact van mijnbouwtechnieken op de zeebodem riskeren we dat we onomkeerbare keuzes maken die deze fragiele ecosystemen blijvend kunnen schaden.’
