De Street View-functie van Google Maps helpt ons navigeren in de wereld, maar is tegelijk ook een toegangspoort naar vergeten plekken en voorbije momenten, laat The Observer-redacteur Sirin Kale zien in een poëtische beschouwing over de app.
‘Ik leun tegen een muur buiten mijn middelbare school in mijn geboortestad Canterbury, wachtend op mijn moeder om me op te halen. Ze is laat, zoals gewoonlijk.’ Zo luidt de opening van Sarin Kale’s essay in The Observer over de mogelijkheden tot een ‘trip down memory lane’ die Google Street View biedt.
‘Ik leg mijn hoofd tegen de gladde stenen muur van obsidiaan met hier en daar een scherpe rand. Ik voel een dun stukje steen tegen de onderkant van mijn schedel drukken. Ik schuif ongemakkelijk heen en weer en zie de andere ouders komen en gaan. Ik ben geïrriteerd en bang dat ik die avond niet genoeg tijd zal hebben om mijn huiswerk af te maken. Dan arriveert ze en sla ik het autoportier harder dicht dan nodig is.
Alleen ben ik niet meer die norse tiener en ben ik niet in Canterbury. Ik zit op mijn bank in Zuid-Londen en loop met Google Street View door de straten van mijn voormalige woonplaats. Ik zet Pegman, het Street View-pictogram, buiten mijn oude school zodat ik weer tiener ben en de wegen van mijn jeugd volg. Ik voel de koude stenen onder mijn hand terwijl ik over de muur strijk. Ik heb zoveel middagen op deze plek op mijn moeder gewacht dat het is alsof een afdruk van mij daar voor altijd tegen de muur leunt als een spookachtige verschijning waaraan de scholieren van nu snel voorbij rennen.‘
Zwerven over de wereld
‘Ik ben niet de enige die op emotioneel niveau een band heeft met Google Street View’, schrijft Kale. ‘Een reeks berichten van dichter Sherri Turner over haar ervaringen met het bezoek aan het oude huis van haar moeder via Street View werd in juni trending op Twitter. ‘Er is licht aan in haar slaapkamer’, schreef Turner. ‘Het is haar huis, ze leeft nog, ik kom nog steeds om de paar maanden op bezoek met de trein naar Bodmin Parkway.’
Het bericht werd meer dan tweehonderdduizend keer geliked en gebruikers deelden hun eigen ervaringen met het fantasierijke tijdreizen dankzij Street View. ‘Mijn vader stierf drie jaar geleden, maar op Google Maps is hij nog steeds aan het tuinieren, waar hij zo van hield’, reageerde een gebruiker. Een ander voegde toe: ‘Ik zag mijn omaatje lopen langs winkels. Ze kleedde zich altijd zo netjes… ze stierf in 2018 na een zware beroerte.’
Toen Street View in mei 2007 werd gelanceerd, werd het programma aangeprezen als mogelijkheid voor gebruikers om ‘snel en gemakkelijk in hoge resolutie en met 360 graden door straatbeelden van verschillende steden in de wereld te navigeren’. Street View was oorspronkelijk bedoeld om de nauwkeurigheid van Google Maps te verbeteren en wordt nog steeds door Google gebruikt om Maps actueel te houden, bijvoorbeeld door ter ziele gegane bedrijven te verwijderen. ‘De primaire focus’, aldus Paddy Flynn van Google, ‘is om de gebruikerservaring in Google Maps meer realistisch te maken.’
Nu, veertien jaar later is Street View uitgebreid tot zevenentachtig landen wereldwijd, waaronder Swaziland, Samoa en zelfs Antarctica. Er is meer dan 16 miljoen kilometer aan beeld vastgelegd en voor veel gebruikers heeft de app een betekenis gekregen die verder gaat dan een navigatiemiddel. Tijdens corona was het aantal zoekopdrachten tien keer zo hoog en zwierven gebruikers over de wereld op zoek naar open ruimtes, buiten de begrenzing van huis, supermarkt en park. ‘Het was een manier voor mensen om zich meer verbonden te voelen met de echte wereld’, zegt Flynn, ‘om andere plekken te zien en virtuele reizen te maken.’
Lees ook:
Street View beloont de meest onverschrokken ontdekkingsreizigers met obscure cadeautjes. Boven Hawaii verandert Pegman in een zeemeermin; aan de oevers van Loch Ness wordt hij het fictieve monster. Gebruikers kunnen zelfs naar het ISS International Space Station reizen en zichzelf observeren door een ruit van dik glas op 400 kilometer boven de aarde.
Street View legde vast hoe een caravan werd gestolen door een dief
Street View biedt een panoptische kijk op de wereld en op alle mysteries, ongerijmdheden en idioterieën die bij het dagelijks leven horen. Er is een Sherlock Holmes die een taxi wenkt in Cambridge; een auto in een meer in Michigan met daarin het lichaam van een langdurig vermiste persoon; Mary Poppins, wachtend op de stoep bij een pretpark; een caravan die wordt gestolen door een dief.
‘Ik kon het niet geloven’, zegt David Soanes, een zesenvijftig-jarige leraar uit Linton, Derbyshire, en eigenaar van de caravan die in juni 2009 werd gestolen. Zijn zoon ontdekte de verdachte op Street View en de politie was in staat om de betrokken man te identificeren. Helaas leverde het niet voldoende bewijs voor een veroordeling. ‘Af en toe ga ik er nog eens naar kijken’, zegt Soanes, verwijzend naar het beeld van zijn caravan die van eigenaar wisselt.
‘Kaarten bestaan al sinds mensenheugenis’, zegt Flynn, ‘en technologie maakt digitale weergave mogelijk. Het is één ding om kaarten te digitaliseren en breed beschikbaar en toegankelijk te maken. Maar de weergave van de echte wereld is ook iets waarnaar mensen op zoek zijn.’
In plaats van alleen een nabootsing van de wereld waarin we leven, biedt Street View nog iets diepgaanders: de mogelijkheid om in bekende straten dierbaren te ontdekken die niet wisten dat hun wandeling door een winkelstraat of woon-werkverkeer werd vastgelegd voor het nageslacht door het alziende oog van een op een Street View-auto gemonteerde camera.
Lees ook:
‘Je maakt foto’s’, zegt Adam Bell, drieëndertig, een arbeider uit St. Ives, Cambridgeshire, ‘maar dit gaat om een toevalligheid. Je ziet iemand die er niet meer is, het een momentopname van toen.’ Hij verwijst naar zijn grootmoeder Maisie, die in 2013 stierf, maar die voor altijd voor het raam van haar huis in Belfast zit te kijken naar een passerende Street View-camera. ‘Haar favoriete plek was bij het raam’, zegt hij. ‘Ze keek altijd naar de straat en leverde dan commentaar op wie er voorbijkwam. De Street View-auto was iets vreemds en daarom keek ze extra goed.’
Street View onthult wie we werkelijk zijn, anders dan de versies die we van onszelf aan de wereld presenteren. De diefstal halverwege, de nieuwsgierige oma bij het raam. Omdat de meeste mensen niet weten dat ze worden gefotografeerd, roepen de beelden een gevoel van intimiteit en waarheidsgetrouwheid op. Kunstenaar Jon Rafman beschrijft Street View in Art City als een onpersoonlijk, abstract oog dat niet terughoudend of sentimenteel is. ‘De wereld die door Google is vastgelegd, lijkt waarheidsgetrouwer en transparanter vanwege het gewicht dat wordt toegekend aan de externe werkelijkheid’, schrijft Rafman. ‘Het is de perceptie van een neutrale, onbevooroordeelde opname.’
Een afwezige moeder
Wanneer we onszelf in Street View zien, worden we eraan herinnerd dat we randfiguren zijn in een veel groter verhaal; voorbijgangers in het verhaal van een ander, in plaats van in het midden van een fotolijstje. Als we een glimp opvangen van dierbaren op Street View, zien we hun verborgen, solitaire leven. Voor kunstenaar en docent Lisa Selby, vierenveertig, uit Nottingham, was Street View een manier om opnieuw contact te hebben met een moeder die ze nauwelijks kende toen ze opgroeide.
‘Mijn moeder was niet moederlijk’, zegt Selby nuchter. ‘Ze wilde geen kind. Dat bedoel ik niet zielig. Ik snap het. Ze was er niet klaar voor.’ Selby’s moeder Helen stierf in 2016, 61 jaar oud. Ze was alcoholiste en Selby werd grotendeels opgevoed door haar grootouders, hoewel ze in haar tienerjaren ook wel tijd met haar moeder doorbracht. ‘Haar wereld was er een van feesten en drugs en alcohol’, zegt Selby. ‘Vroeger was ik daar verbitterd over, totdat ik leerde dat het een ziekte was.’
Selby heeft de afwezigheid van haar moeder in haar leven altijd gevoeld. ‘Met Street View’, zegt ze, ‘keek ik naar haar huis in Greenwich om te zien hoe het was veranderd. In het echt kon ik daar niet langslopen, want dat was te traumatisch.’ Selby zocht haar moeder vaak in Greenwich met Street View. ‘Ik zocht de straten af naar haar’, zegt ze, ‘alsof ik er in het echt rondliep.’
Op een avond stuurde iemand Selby het bericht dat Helen op Street View was te zien, op de trappen van de bibliotheek van Greenwich. ‘Ik was zo opgewonden toen ik haar vond’, zegt ze. ‘Mijn hart ging als een razende tekeer. Ik zoomde zoveel mogelijk in. Mijn gezicht zat dicht op het scherm. Het was alsof ik een geest zag.’ Ze was Helen daar ooit in het echt tegengekomen. Het was een van haar favoriete plekken. Helen herkende haar niet en vroeg om kleingeld. ‘Ik zei: “Helen, ik ben Lisa, je dochter.”’ Het Street View-beeld van Helen op de trappen van de bibliotheek gaf Selby het gevoel dat haar moeder ‘in de tijd was bevroren. Digitaal gepreserveerd of zoiets.’
‘Ik heb een tijdmachine die ik steeds weer kan bezoeken als ik mijn moeder weer wil zien’
Selby heeft geen foto’s van haar moeder uit die tijd. ‘In plaats van een foto van haar in een lijstje aan mijn muur te hangen’, zegt ze, ‘heb ik een tijdmachine die ik steeds weer kan bezoeken als ik haar weer wil zien.’ Ze heeft het beeld van haar moeder sinds die nacht niet meer opnieuw bekeken. ‘Maar het is fijn om te weten dat het er is’, zegt Selby. ‘Als ik het wil, kan ik voor haar gaan staan en kijken naar de dingen waar ze op dat moment naar keek. De drukke straat. De bussen. De winkels aan de overkant. En dan kan ik voor die winkels gaan staan en naar haar kijken.’
Street View zet zowel de doden als de levenden vast tussen cartografische pagina’s, alsof het droogbloemen zijn. De doden zijn misschien niet meer zichtbaar voor ons in de levende wereld, maar op Street View hebben ze de eeuwigheid. ‘De beelden voor haar straat worden om de paar jaar bijgewerkt’, zegt Bell, ‘maar als je teruggaat naar het bewuste jaar is ze er nog steeds. Soms denk ik eraan en kijk ik even. Dan draai ik de klok terug en is ze er weer.’
Contact met het verleden
Maar Street View doet meer dan alleen onze dierbaren vastleggen op onverwachte momenten. Omdat je de klok kunt terugdraaien naar eerdere versies, stelt Street View ons in staat om op een niet-temporele, niet-lineaire manier door de digitale ruimte te bewegen en op emotioneel niveau contact te maken met het verleden. ‘Een besef van plaats is zo belangrijk voor het geheugen’, zegt fotograaf Nancy Forde uit Waterloo, Ontario. Voor haar Addressing Loss-project vraagt ze gebruikers om verhalen en afbeeldingen te sturen van dierbaren die ze missen en om de troost te beschrijven die ze krijgen door de Street View-afbeeldingen van toen ze nog leefden.
‘We hebben de neiging om adressen of plekken te onthouden die betekenisvol waren, en hoe dingen eruitzagen toen we kind waren. En dat maakt Street View zo speciaal’, zegt Forde. ‘Ook als een woning is verbouwd of veranderd, herkennen we er nog iets bekends in. Als er iets betekenisvols is gebeurd op die plek, dan is dat opgeslagen in onze hippocampus.’ De interface van Street View weerspiegelt de manier waarop mensen herinneren, aldus Forde. ‘Je kunt in- en uitzoomen’, zegt Forde, ‘en er is dat telescoopeffect. Eerst is het beeld een beetje wazig, en dan herstelt het zich. Ik vind dat een sterke suggestie van hoe ons geheugen werkt. We kunnen proberen ons iets te herinneren en het wordt scherper als we erover praten of het tegenkomen.’
‘Ik zou willen dat het helemaal terugging tot toen ik werd geboren. Maar dan zou ik al mijn tijd op Street View doorbrengen’
Voor iedereen die het gebruikt, roept Street View een gevoel van vrijheid op in een op regels gebaseerde, tijdgebonden wereld. ‘Je kunt bakstenen en cement zien die er nu niet meer zijn‘, zegt Selby. ‘Winkels die je je herinnert die er niet meer zijn. Ik zou willen dat het helemaal terugging tot toen ik werd geboren. Maar dan zou ik al mijn tijd op Street View doorbrengen en niet in de echte wereld. Het is bijna een spel, maar gebaseerd op de realiteit. Een racespel. Je zit in je stoel en je kunt gaan waar je maar wilt, naar welk jaar je maar wilt.’
‘Ik ga terug naar mijn school’, eindigt Sirin Kale haar artikel, ‘en klik terug door de geschiedenis om te zien hoe het er in 2008 uitzag. Er glinstert zonlicht op een zilveren auto; dezelfde kleur, hetzelfde merk en model als die van mijn moeder. Het beeld is te wazig om te zien wie er achter het stuur zit. Hoewel zij het waarschijnlijk niet is, vind ik het fijn om te denken dat zij het is. Ik wacht, en dan is ze er.’
