Salomé Parent-Rachdi deed twee jaar lang onderzoek naar romantische relaties in Israël en Palestina. Naar aanleiding van haar stripboek Amour, sexe et Terre promise interviewde Le Monde haar over hoe liefde en politiek er met elkaar zijn verweven.
Journalist Salomé Parent-Rachdi deed twee jaar lang, van 2018 tot 2020, onderzoek in Israël en Palestina, met één vraag in haar achterhoofd: hoe houden mensen daar van elkaar? Het resultaat is een documentair stripboek, Amour, sexe et Terre promise, geïllustreerd door Zac Deloupy. Veertien intieme verhalen die zich afspelen in gebieden waar het gewicht van religie, het geweld van kolonisatie en obsessies met identiteit tot in de slaapkamer reiken.
Van een ultraorthodoxe jood in Jeruzalem tot een Arabische lesbienne in Tel Aviv en de vrouw van een Palestijnse gevangene in Nablus op de Westelijke Jordaanoever, illustreren deze verhalen hoe moeilijk de liefde in Israël en Palestina kan zijn.
De strip waar je sinds 2018 aan hebt gewerkt komt eindelijk uit, terwijl de oorlog tussen Israël en Hamas in volle gang is. Heb je getwijfeld of je hem zou publiceren?
‘Na 7 oktober en de represailles die daarop volgden in de Gazastrook, dacht ik aanvankelijk dat mijn onderwerp niet meer relevant was. Hoe kunnen we nog over liefde praten als de gebeurtenissen zo afschuwelijk zijn? Is het nog wel gepast? Uiteindelijk denk ik dat onze grote afschuw deels te maken heeft met het feit dat er een totale ontmenselijking van de ander plaatsvindt, vooral wanneer we berichten lezen over seksueel geweld gepleegd door Hamas of wanneer we Israëlische soldaten foto’s zien maken met de knuffels en het ondergoed van Palestijnse gezinnen in hun verwoeste huizen.
Door middel van deze verhalen hoop ik, op mijn eigen bescheiden manier, bij te dragen aan het terugbrengen van die menselijkheid. Het is belangrijk om juist de persoonlijke en intieme verhalen over te brengen.’
In het boek is de liefde niet los te zien van een obsessie met identiteit.
‘Er is een veelheid aan heterogene groepen in het gebied, wat zorgt voor een behoorlijk explosieve cocktail van identiteiten: Sefardim uit de Maghreb, islamitische of christelijke Palestijnen, seculiere Oekraïense Joden die profiteren van de wet van Terugkeer [aangenomen in 1950, die het Israëlische staatsburgerschap verleent aan iedereen met ten minste één Joodse grootouder], ultraorthodoxen van Poolse afkomst, et cetera. Deze identiteiten gaan gepaard met een heleboel hardnekkige stereotypen (“Russisch-Joodse vrouwen zijn prostituees”, “Ik ben een verrader als ik als Palestijn met een Israëlisch-Joodse vrouw uitga”) die bepaalde liefdesverhalen in de weg staan. In feite is er niets vreemds aan om iemand in de eerste paar seconden van een afspraakje naar zijn of haar afkomst te vragen. Integendeel, je moet je identiteit snel laten gelden, ook op datingapps.
‘Als je openlijk toegeeft aan je verlangens betekent dat vaak dat je je gemeenschap van je vervreemdt’
De strip opent met Lana, een blonde Israëlische Arabier met blauwe ogen die, voordat ze trouwde met een Palestijn, talloze afspraakjes had met Israëlische Joden en haar afkomst en religie verborgen hield. Lana groeide op in een vrij traditioneel moslimgezin, waar het verboden was om seks te hebben voor het huwelijk, al helemaal met Joden. Door toch seksuele relaties aan te gaan met de “aangewezen vijand” kon ze aspecten van haar seksualiteit ontdekken die ze met een man uit haar gemeenschap niet had kunnen verkennen. Voor veel jongeren bestaat er dissonantie tussen wat ze zouden willen ervaren en wat de groep waartoe ze behoren van hen verwacht.
Dit zijn dingen die we allemaal op onze eigen manier ervaren, maar in deze gebieden, waar de geografische grenzen en de grenzen van de gemeenschap zo duidelijk zijn, is er nog meer moed nodig om zo’n grens te overschrijden. Als je openlijk toegeeft aan je verlangens betekent dat vaak dat je je gemeenschap van je vervreemdt. Avi, een ultraorthodoxe Jood, nam afstand van zijn familie, spijbelde van de religieuze school en knipte zijn peot af [de lange haarlokken die religieuze Joodse mannen dragen] om een relatie aan te gaan met een voormalige non die eveneens met haar gemeenschap gebroken had. Toen jonge orthodoxe mannen hem vroegen waarom hij niet langer religieus was, vertelde hij hen onder andere dat hij zijn eerste liefdesverhalen wilde beleven zonder meteen te moeten trouwen, dat hij ook wilde experimenteren met vreemden, iets wat onmogelijk zou zijn geweest als hij in zijn gemeenschap was gebleven.’
Welk effect hebben religieuze taboes op de jongeren die je hebt ontmoet?
‘Op het moment dat het verlangen onderdrukt wordt, wordt het sterker. In de ultraorthodoxe Joodse gemeenschap is masturbatie bijvoorbeeld verboden om niet “tevergeefs zijn zaad te morsen”. Dit verbod wekte een sterk verlangen op bij Avi, die op internet de grenzen ging opzoeken. Toen hij een tiener was, waren vrouwen in pyjama’s voor hem het toppunt van opwinding.
Hetzelfde geldt voor Mohammed, een jonge homoseksueel die opgroeide in Gaza en nu in ballingschap leeft om zijn seksualiteit te kunnen beleven zonder de dood te riskeren. Seksuele voorlichting heeft hij als twintigjarige in Gaza nauwelijks gehad. Maar ondanks de verboden wordt seksualiteit nog steeds beleefd. Homo’s in Gaza maken valse Instagram-accounts aan om mensen te ontmoeten. Maar de frustratie is groot. In de meest conservatieve omgevingen hebben jongeren zelfs geen enkel referentiepunt in liefde hebben en soms zelfs geen woordenschat om de emoties die ze voelen te beschrijven. Avi besefte bijvoorbeeld pas laat dat zijn liefde niet alleen aan God was voorbehouden. En hoe interpreteer je bijvoorbeeld lichaamstaal?’
Je laat ook zien dat de kolonisatie van de Palestijnse gebieden van grote invloed is geweest op veel relaties.
‘Een wijk aan de rand van Ramallah [op de Westelijke Jordaanoever] was een paar jaar geleden omgeven door amper bebouwde heuvels met parken. Jonge stellen kwamen daar vaak samen om zich terug te trekken. Nu zijn deze heuvels omringd door nederzettingen en kunnen koppels er niet meer naartoe. Dit is een voorbeeld van de gevolgen van de Israëlische bezetting van de Palestijnse gebieden. Datingapps zijn misschien de enige manier om deze afkalving van de ruimte tegen te gaan. Maar dan moet je wel zin hebben om te gaan daten.’
‘Het wordt automatisch als een statement gezien als je een kind op de wereld zet dat zowel Joods als islamitisch is’
In deze gebieden zijn alle keuzes over liefde en intimiteit, inclusief het krijgen van een kind, politiek gemotiveerd.
‘Het conflict heeft ook een demografische dimensie. Arabieren en Joden stellen zichzelf dezelfde vraag: welke gemeenschap zal uiteindelijk het grootst zijn? Ultraorthodoxe joden hebben gemiddeld zes kinderen per vrouw om de verloren generatie van de Shoah in te halen. In Israëlische gevangenissen proberen de vrouwen van Palestijnse gevangenen op slinkse wijze zwanger te raken, zoals Fatiha in het stripverhaal. De Palestijnen noemen dit sumud, wat “onwankelbare volharding” betekent. Ook voor een gemengd stel is het krijgen van een kind een zeer politieke daad. Het wordt automatisch als een statement gezien als je een kind op de wereld zet dat zowel Joods als islamitisch is.’
In 2015 waren slechts 23 van de 58.000 geregistreerde huwelijken in Israël, dat geen burgerlijke verbintenissen erkent, gemengde verbintenissen tussen een Jood en een Arabier. Wat betekent het om een gemengd koppel te zijn in dit land?
‘In Israël weigert de staat gemengde huwelijken te erkennen. Om te trouwen moeten stellen naar Cyprus, waar een van de partners zich bekeert tot het geloof van de ander. Alexandra, een Française die een relatie heeft met Marwan, een Palestijn [die een verblijfsstatus heeft in Jeruzalem maar niet het Israëlische staatsburgerschap], bekeerde zich tot de islam zodat ze in de Heilige Stad kon trouwen. Sommige mensen verlaten het Israëlische grondgebied of overwegen zelfs om uit elkaar te gaan om maar niet de enorme administratieve rompslomp te hoeven doorstaan voor het verkrijgen van een visum. Sinds 2022 eist Israël zelfs van buitenlanders die naar de Westelijke Jordaanoever of Oost-Jeruzalem verhuizen dat ze officieel aangeven of ze een relatie hebben met een Palestijn.
Bovendien slagen steeds minder Palestijnen in Jeruzalem erin om hun status als inwoner van de Heilige Stad te behouden, waarmee het voor hun partner nog moeilijker wordt een visum te krijgen. Niet iedereen is bereid dat offer te maken.
Toen ik in Jeruzalem aankwam, werd ik alom gewaarschuwd: “Word niet verliefd op een Palestijn!” Gemengde koppels moeten overal over nadenken, alles is heel politiek: de wijk waar ze wonen, de school, de naam van het kind. De taal die de gemengde koppels spreken – meestal Hebreeuws – zegt ook veel over de gewelddadige machtsstrijd die het land beheerst.’
