360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen.
Hoe de kiosk als integratiemachine fungeerde
Realistische composities in fraai fotolicht
FOTOGRAFIE | Waar klasgenoten aan de Kunstacademie in Düsseldorf als Candida Höfer, Axel Hütte, Thomas Ruff en Thomas Struth uitgroeiden tot wereldberoemde kunstenaars, bleef fotograaf, ontwerper en interieurarchitect Tata Ronkholz (1940-1997) lange tijd vrij onbekend. Tot ze vorig jaar in Keulen een retrospectief kreeg dat nu in Nederland is te zien.
De redactie van Art Daily vindt het ‘vreemd’ dat het werk van deze ‘veelzijdige kunstenaar’ nu pas een internationaal eerbetoon krijgt. De fotografie van Ronkholz wordt gekenmerkt door ‘duidelijke composities, een seriële benadering en een documentaire focus op architectonische structuren en alledaagse architectuur. Met een grootformaat camera maakte ze scherp gedefinieerde en realistische foto’s waarin het onderwerp, in plaats van de individuele stijl van de kunstenaar, centraal staat.’
Ronkholz’ serie Trinkhalle springt eruit: grotendeels zwart-witportretten die ze tussen 1977 en 1984 in Keulen, Düsseldorf en omgeving maakte van kiosken waar behalve kranten en tijdschriften ook drank, sigaretten en snoep werd verkocht. Voor NDR-redacteur Janek Wiechers gaat het om ‘foto’s die blijven verbazen. Ze tonen een beminnelijke plek die telkens individueel is vormgegeven.’ Tegelijk zijn de beelden, aldus Wiechers, ‘geladen met duizenden verhalen, dialogen en gebeurtenissen – daarin schuilt hun grote aantrekkingskracht’.
In Rheinische Post stelt Andreas Rossmann dat het motief van de kioskenserie ‘op het eerste gezicht niet erg fotogeniek lijkt, maar vooral de artistieke houding van Ronkholz belichaamt. Ze was niet geïnteresseerd in een sociaal aspect of in design, maar voelde zich aangetrokken tot het dagelijks leven. Ze wilde het kleine winkeltje om de hoek laten zien in al zijn vriendelijkheid.’ Daarbij zag Ronkholz het Rijnland als locatievoordeel: ‘Ongelooflijk mooi fotolicht. Grijs, wazig en grotendeels bewolkte luchten.’
Lennart Laberenz omschrijft in Die Zeit de functie van de Duitse Trinkhalle in de jaren zeventig en tachtig: ‘Het waren integratiemachines, vaak bediend door mensen die lange afstanden hadden overbrugd om in Duitsland te werken en daar hun geluk in eigen hand namen. Ze illustreerden de wil tot zelfbevestiging en er werden roddels en samenzweringstheorieën gecultiveerd.’ Volgens de criticus wordt dat beeld door Ronkholz ‘slechts gesuggereerd’ omdat de foto’s altijd vrij zijn van mensen of schaduwen. ‘Toch vormen ze een resonantiekamer waarin het idee van zelfuitbuiting van de exploitanten doorschemert.’
Het retrospectief Designed world: Through the eyes of Tata Ronkholzis tot 21 juni te zien in Huis Marseille in Amsterdam.
De literaire muzikaliteit van Oliver Lovrenski
Gebaseerd op zijn levensverhaal, maar dan ‘veel erger’
LITERATUUR | Toen in april 2023 de negentienjarige Oliver Lovrenski een manuscript naar grote Noorse uitgeverijen stuurde, begrepen ‘we (…) meteen dat we met iets bijzonders te maken hadden’, vertelt Nora Campbell, directeur van Aschehoug, aan de krant Verdens Gang. Minder dan een week na ontvangst van het manuscript tekende Lovrenski een contract met hen. Het verhaal raakte de kern van ‘het hedendaagse Oslo’, wat ‘zeldzaam’ is. Bovendien ‘ving het de pijn (…) van jongeren die nu opgroeien’.
Lovrenski, geboren uit een Kroatische moeder en een Noorse vader – een dichter die al snel uit zijn leven verdween – schreef deze roman op zijn mobiele telefoon en putte vooral uit zijn eigen levensverhaal. ‘Als je vijftien bent en je hebt een half dozijn mensen een overdosis zien nemen, verandert dat je. Ik begon te geloven dat er geen uitweg meer was. Op mijn zestiende dacht ik niet dat ik de zeventien zou halen,’ vertelde hij de krant. Het boek werd, mnede door drie prijzen en een nominatie, een van de Noorse bestsellers van 2023. Het werd in veertien landen vertaald en in het eerste jaar alleen al werden 63.000 exemplaren van de roman verkocht in een land met minder dan 6 miljoen inwoners.
‘Tijdens zijn jeugd miste [Lovrenski] bepaalde dingen, zoals het gevoel erbij te horen of een mannelijk rolmodel. Hij vertelt hoe hij en zijn vrienden omgingen met drugs en een constant klimaat van wantrouwen’, aldus A-magasinet, de zondagsbijlage van Aftenposten. Maar, zegt de auteur, de vier jongemannen die hij in zijn boek beschrijft – Ivor, Marco, Arjan en Jonas – doen ‘veel ergere dingen’ dan hijzelf ooit heeft gedaan. ‘Maar niet erger dan sommige jongeren die ik ken.’ Ivor lijkt het meest op de auteur. Hij heeft net als Lovrenski Balkanwortels, een alleenstaande moeder, een passie voor boksen en ‘de droom om iemand te worden, om opgemerkt en bewonderd te worden’, aldus A-magasinet.
Toen we nog jong waren (Da vi var yngre) werd unaniem geprezen in de Noorse pers. ‘Wat een talent!’ aldus Cathrine Kroger, recensent van Dagbladet, onder de indruk van de jonge auteur en zijn ‘bijzondere literaire muzikaliteit’.
Ook werd opgemerkt dat de schrijfstijl allesbehalve rechttoe rechtaan is. Het verhaal wordt verteld zonder leestekens of hoofdletters, in ‘Noorse straattaal met zo’n sterke kebabsmaak dat oudere lezers een woordenboek nodig zullen hebben om de eerste paar hoofdstukken te begrijpen’, waarschuwde nieuwssite Nettavisen.
Sindsdien zou de schrijver, die zijn ‘getrainde en getatoeëerde lichaam nu hult in een pak’, aan een nieuw manuscript werken. Volgens A-magasinet gaat het over ‘dezelfde personages in een andere setting, vijf tot tien jaar later’.
Toen we nog jong waren verscheen in een vertaling van Wouter De Jong bij Uitgeverij Oevers.
Hoewel volop bespot, ligt Melania op koers
De regiestijl zou aan een screensaver doen denken
DOCUMENTAIRE | De documentaire over de Amerikaanse First Lady is zo slecht ontvangen dat journalisten er een stijloefening van maakten deze te hekelen. De film ging begin februari in première in meer dan duizend bioscopen in de Verenigde Staten en de rest van de wereld. ‘Er valt ongetwijfeld een goede documentaire te maken over het voormalige Sloveense model, maar deze is hopeloos verloren’, fulmineert The Guardian. ‘Het is een van die zeldzame films die door niets meer te redden zijn.’
Net als veel andere kranten maakte de Britse krant een verwijzing naar nazi-Duitsland, waarbij Trumps vrouw werd vergeleken met Eva Braun. ‘Al het geld van de wereld levert je nog geen goede propaganda op’, kopt Vanity Fair, dat erop wijst dat regisseur ‘Brett Ratner geen Leni Riefenstahl is’, de getalenteerde maar controversiële kunstenares achter Triumph of the Will. ‘Als het je plan was een parodie over de First Lady van de Verenigde Staten te maken, zou je het denk ik niet veel anders aanpakken’, aldus het tijdschrift.
‘Al het geld van de wereld’, want Amazon kocht de filmrechten voor 40 miljoen dollar en gooide daar nog eens 35 miljoen aan promotiekosten bovenop. Een record voor een documentaire waarvoor slechts twintig dagen filmen nodig waren, in de aanloop naar de inauguratie van Donald Trump in januari 2025. Het bedrag leidde tot speculaties in Hollywood over wat Amazon nog meer denkt te kopen met de aankoop van de filmrechten, aldus NPR. ‘Deze investering heeft ongetwijfeld niets te maken met een enorm bedrijf dat gunsten zoekt bij een regering die wordt geleid door de politieke familie die bovenal hunkert naar historische erkenning’, aldus opiniestuk in USA Today, dat concludeert dat ‘het bespotten van Melania Trumps documentaire een vorm van patriottisme is’.
‘Het is doorzichtige politieke propaganda. Cynisch, zinloos en ontzettend saai,’ verklaart Empire, dat in de recensie eveneens naar Riefenstahl verwijst. The Atlantic gaat nog verder. ‘Het is een schande,’ briest het tijdschrift. ‘Een ongelooflijke gruweldaad’, veroordeelt The Daily Beast. BuzzFeed vergelijkt de stijl van Ratner – die beschuldigd wordt van seksueel misbruik en sinds 2017 op de zwarte lijst van Hollywood staat – met ‘een videoclip of misschien een screensaver’.
Ondanks alle kritiek ligt de documentaire op koers om in het openingsweekend in de Amerikaanse bioscopen acht miljoen dollar op te brengen. Niet genoeg om de initiële investering terug te verdienen, maar volgens Deadline is dit de beste opening voor een documentaire in de Verenigde Staten in tien jaar. Met name in Florida en Texas trekt de film veel publiek.
Geslaagde comeback van voormalige R&B- en soulbelofte
Vibratostem van honingmelasse
MUZIEK | Gold de Amerikaanse songwriter en actrice Jill Scott (53) rond de eeuwwisseling naast Erykah Badu en Angie Stone nog als grote belofte binnen de R&B en soul, de laatste jaren liet ze het bij optredens en richtte ze zich op tv-producties en het schrijven van gedichten. Volgens Musikexpress maakt Scott met To Whom This May Concern, haar eerste album in tien jaar, een geslaagde comeback: ‘Heel ontspannen laat ze horen hoe hedendaagse soul kan klinken: sexy, politiek, ironisch en zelfverzekerd.’
Sery Morales schrijft in Riff Magazine dat de klankkeuzes op de Scotts nieuwe plaat ‘zowel fris als vertrouwd’ klinken: ‘In de weelderige jazzinstrumentatie gedijt haar sopraan het best.’ In een ander nummer ‘beweegt haar warme vibratostem als honingmelasse op de gemakkelijke drumgroove.’ Daarnaast zijn er volgens Morales ‘momenten van intimiteit’ waarin je je met haar in een kamer lijkt te bevinden en ze ‘zo elegant en warm is als je je had voorgesteld’, wat soms omslaat in wat aanvoelt als een ‘per ongeluk afgeluisterde therapiesessie’.
Voor RollingStone noteert Mosi Reeves dat Scott ‘experimenteert met alles: van triphop tot New Orleans rhythm & blues. Fans van het eerste uur zijn misschien aanvankelijk teleurgesteld in dit muzikale eclecticisme. Maar dit album onthult zijn schatten pas na herhaald luisteren.’
To Whom This May Concern werd half februari uitgebracht.
