De Braziliaanse president Michel Temer heeft een grootschalig privatiseringsprogramma aangekondigd. Hiermee hoopt hij de recessie te bestrijden en nieuwe inkomsten voor de staatskas te genereren. Alleen al de verkoop van Eletrobras zal Brazilië 5,4 miljard euro opleveren.
Klem gezet door het begrotingstekort en andere politieke hinderpalen op de weg van haar liberale hervormingsprogramma, heeft de centrum-rechtse regering van Brazilië een coup de théâtre gepleegd die de markten opvrijt en de oppositie op de kast jaagt. De economisch adviseurs van de Braziliaanse president Michel Temer hebben het grootste privatiseringsprogramma van de laatste twintig jaar opgetuigd, met het doel de staatskas te spekken en het begrotingstekort terug te dringen. Meer dan vijftig staatsbedrijven staan te koop of worden geprivatiseerd, waaronder Eletrobras, de grootste energiemaatschappij van Latijns-Amerika.
Ondernemingen die buiten dit programma vallen, zijn onder andere de oliegigant Petrobras, een tiental luchthavens, het staatsmuntbedrijf en de machtige staatsbanken. De details van het programma ontbreken nog, evenals een berekening van wat het uiteindelijk gaat opleveren. Het ministerie van Energie schat dat alleen al de verkoop van Eletrobras 5,4 miljard euro zal opbrengen.
De grootste privatiseringsgolf van de laatste dertig jaar in Brazilië dateert uit de eerste regeringsperiode van Fernando Henrique Cardoso, die president was van 1995 tot 2003. Het pakket maatregelen van Temer is zonder enige twijfel het grootste sinds dat van Cardoso. ‘De economische structuur van het land zal de komende twee jaar veranderen,’ zegt Alexandre Galvão, professor aan de handelshogeschool Fundacião Don Cabral. Sommige van de bedrijven die te koop staan hebben bovendien een zware symbolische lading, zoals kroonjuweel Eletrobras.
Nieuwe impuls
Het plan is om weer een nieuwe impuls te geven in de ruk naar rechts die Brazilië doormaakt na de afzetting, vorig jaar, van de door corruptieschandalen geplaagde president Dilma Rousseff, waarmee ook een einde kwam aan het bewind van de Partido dos Trabalhadores (PT, de Arbeiderspartij). Het ambitieuze hervormingsprogramma van Temer (van de arbeidsmarkt tot het pensioenstelsel) is afgezwakt door het Congres. Veel parlementariërs hebben bovendien een hoge prijs bedongen voor hun stem, op 3 augustus, toen een meerderheid van de Kamer besloot de vervolging te staken die de hoogste openbare aanklager van de Republiek, Rodrigo Janot, tegen de president had ingesteld wegens het aannemen van steekpenningen. De economische concessies die Temer aan de regio’s deed om in het zadel te kunnen blijven, dreven de overheidsuitgaven op en dwongen de regering haar financiële plannen voor dit jaar naar beneden bij te stellen. Een van de doelen van het huidige privatiseringsprogramma is dan ook om voldoende geld binnen te halen voor een ruimere financiële armslag van de overheid, naast het stimuleren, voor zover mogelijk, van een economie die, hoewel uit het dal, dit jaar naar verwachting met slechts 0,5 procent zal groeien.
‘Het programma wordt geheel en al gemotiveerd door de noodzaak om de schatkist te spekken. Eletrobras is niet langer marktleider in de energiesector, grotendeels als gevolg van haar financiële problemen,’ zegt Nivalde de Castro, specialist van het Economisch Instituut van de Universidad Federal in Rio de Janeiro. De regering zegt dat het de bedoeling is het bedrijf, dat momenteel met een schuld van ruim 6 miljard euro kampt, weer rendabel te maken. Het ministerie van Mijnen en Energie heeft berekend dat Eletrobras in de afgelopen vijftien jaar zo’n 65 miljard euro aan publiek geld heeft verteerd, die ‘geïnvesteerd hadden kunnen worden in veiligheid, onderwijs en gezondheidszorg’. De economische crisis heeft het bedrijf nagenoeg geruïneerd, en het is ook niet vrij gebleven van de vele corruptieschandalen die overal in het land aan het licht zijn gekomen. Bovendien werden de inkomsten van het bedrijf drastisch verlaagd door de beslissing van Rousseff om per decreet de elektriciteitstarieven met 20 procent te verlagen. Rousseff, die minister van Energie was onder president Lula da Silva, uitte onmiddellijk kritiek op het privatiseringsplan: ‘Dit betekent dat het land met massale elektriciteitsuitval te kampen zal krijgen, net als in 2001 onder Cardoso. De consument zal een astronomische elektriciteitsrekening gepresenteerd krijgen.’
Cardoso privatiseerde al in zijn eerste regeerperiode tachtig staatsbedrijven, waaronder het gigantische mijnbedrijf Vale do Rio Doce en Telebras, dat een monopolie had in de telecomsector. Net zoals nu probeerde zijn regering de groei van de staatsschuld in de hand te houden. De deskundigen zijn het er door de bank genomen over eens dat de privatisering van de telecomsector een succes was, maar ook dat de noodzaak om snel geld binnen te harken ervoor heeft gezorgd dat bedrijven als Vale do Rio Doce onder de marktwaarde van de hand zijn gedaan.
Met de komst van Lula werd de privatisering gestopt; de opeenvolgende regeringen van de PT legden zich in hun relatie tot de private sector toe op het gunnen van tijdelijke concessies, voornamelijk met betrekking tot de aanleg van snelwegen en waterkrachtcentrales. Rousseff zette dit model door; vlak voordat ze werd afgezet kondigde ze nog een programma aan met concessies voor havens, vliegvelden en spoorlijnen, die naar verwachting 50 miljard euro zouden opleveren. Maar daar kwam nauwelijks iets van terecht.
Auteur: Heloísa Mendonça
El País
Spanje | dagblad | oplage 397.000
Zes maanden na de dood van Franco opgericht. Prachtige tabloidkrant met exquise journalisten en bijdragen van grote Spaanse schrijvers.