De Russische bankeigenaar Oleg Tinkov uitte in een Instagram-post kritiek op de oorlog in Oekraïne. De volgende dag werd hij door de regering van Poetin gedwongen al zijn bedrijfsbelangen te verkopen. ‘Over de prijs viel niet te praten.’
Oleg J. Tinkov was in november goed voor meer dan 9 miljard dollar en staat bekend als een van de weinige ‘selfmade’ zakenmagnaten van Rusland. Hij verdiende zijn geld niet in de energie- en mineralenindustrie – de speeltuinen van de Russische kleptocratie – maar elders.
Maar vorige maand bekritiseerde Tinkov, oprichter van een van de grootste banken van Rusland, in een Instagram-post de oorlog in Oekraïne. Naar Tinkovs zeggen nam de regering van president Vladimir V. Poetin de volgende dag contact op met de directie en dreigde de bank te nationaliseren als deze de banden met hem niet zou verbreken. Vorige week verkocht hij zijn aandeel van 35 procent aan een Russische mijnbouwmiljardair. Zelf spreekt hij van een ‘verkoop uit wanhoop, uit nood’, waartoe het Kremlin hem zou hebben gedwongen.
‘Over de prijs viel niet te praten,’ aldus Tinkov. ‘Het was een soort van gijzeling, waarbij je neemt wat je wordt aangeboden en anders niets. Ik kon nergens over onderhandelen.’
Tinkovs ondergang laat zien wat er gebeurt wanneer leden van de Russische elite Poetin durven tegenspreken
Tinkov (54) sprak zondag 1 mei telefonisch met The New York Times vanaf een locatie die hij niet wilde onthullen. Het was zijn eerste interview sinds Poetins inval in Oekraïne. Hij vertelde dat hij bodyguards heeft ingehuurd nadat vrienden met contacten bij de Russische veiligheidsdienst hem waarschuwden dat zijn leven in gevaar was. Hij mocht dan leukemie hebben overleefd, grapte hij, maar het Kremlin zou hem er misschien wel onder krijgen.
Het was een nogal verrassende wending voor Tinkov, die al lange tijd miljardair is, en conflicten met Poetin altijd heeft weten te vermijden ondanks zijn onafhankelijke opstelling ten opzichte van het Kremlin. Zijn ondergang laat zien wat er gebeurt wanneer leden van de Russische elite Poetin durven tegenspreken, en maakt duidelijk waarom andere zakelijk leiders vrijwel niets van zich hebben laten horen. Volgens Tinkov vrezen ze voor hun leefstijl en hun portemonnee.
Veel kennissen uit de commerciële en bestuurlijke elite zouden hem onder vier ogen hebben toevertrouwd dat ze het met hem eens zijn; ‘maar ze zijn allemaal bang’.
In het interview met The New York Times sprak Tinkov zich feller tegen de oorlog uit dan enige andere Russische zakenmagnaat tot nu toe heeft gedaan.
‘Ik realiseer me nu dat Rusland als land niet meer bestaat,’ stelt Tinkov, die voorspelt dat Poetin nog lang aan de macht zal blijven. ‘Ik vond zijn regime altijd al slecht. Maar ik had natuurlijk nooit kunnen voorspellen dat het zulke catastrofale proporties zou aannemen.’
Het Kremlin reageerde niet op een verzoek om commentaar.
Tinkoff
Tinkoff, de bank die Tinkov in 2006 oprichtte, spreekt zijn beschrijving van de gebeurtenissen tegen en geeft aan dat er ‘geen enkele sprake was van bedreigingen van welke aard dan ook tegen de directie van de bank’. De bank, die afgelopen donderdag aankondigde dat Tinkov zijn volledige aandeel in het bedrijf had verkocht aan een bedrijf onder leiding van Vladimir Potanin, een mijnbouwmagnaat die dicht bij Poetin staat, lijkt zich te distantiëren van zijn oprichter. ‘Oleg is al jaren niet meer in Moskou geweest, nam niet deel aan het leven in het bedrijf en was nergens meer bij betrokken,‘ aldus Tinkoff.
Ook in het Westen had Tinkov problemen. Zo stemde hij er vorig jaar mee in 507 miljoen dollar te betalen om een belastingfraudezaak in de Verenigde Staten te schikken. In maart plaatste Groot-Brittannië hem op de sanctielijst van leden van de Russische zakenelite.
‘Deze oligarchen, bedrijven en ingehuurde misdadigers zijn medeplichtig aan de moord op onschuldige burgers en het is terecht dat ze daarvoor de prijs moeten betalen,’ stelde minister van Buitenlandse Zaken Liz Truss destijds.
Als reactie plaatsten Russische voorstanders van de oorlog foto’s op sociale media van hun versnipperde Tinkoff-betaalkaarten
Niettemin wordt Tinkov over het algemeen beschouwd als een zeldzame Russische businesspionier, die zijn onorthodoxe kapitalisme baseerde op die van Richard Branson en van tegendraadse bierbrouwer uitgroeide tot oprichter van een van ’s werelds meest geavanceerde onlinebanken. Naar eigen zeggen heeft hij nog nooit een voet in het Kremlin gezet. Zo nu en dan uitte hij kritiek op Poetin.
Maar in tegenstelling tot Russische magnaten die jaren geleden met Poetin braken en nu in ballingschap leven, zoals voormalig oliemagnaat Michail B. Chodorkovski of techondernemer Pavel Doerov, kon Tinkov ongestoord zijn miljarden blijven verdienen. Tenminste, tot 19 april jongstleden.
Op die dag plaatste Tinkov een emotioneel antioorlogbericht op Instagram, waarin hij de invasie ‘waanzin’ noemt en het Russische leger bespot: ‘Wat is het nut van een goed leger’, vraagt hij zich af, als de rest van het land disfunctioneel is ‘en riekt naar nepotisme, slaafsheid en onderdanigheid?’
Als reactie plaatsten Russische voorstanders van de oorlog foto’s op sociale media van hun versnipperde Tinkoff-betaalkaarten. Vladimir Solovjov, een vooraanstaande presentator op de staatstelevisie, opende de aanval op hem en verklaarde: ‘Jouw geweten is verrot.’
Leukemie
Tinkov bevond zich op dat moment al niet meer in Rusland; in 2019 was hij vertrokken voor de behandeling van zijn leukemie. Later trad hij af en gaf hij de leiding over Tinkoff uit handen, maar hij behield een aandeel van 35 procent in het bedrijf, dat vorig jaar op de beurs van Londen op meer dan twintig miljard dollar werd gewaardeerd.
Tinkov vertelde zondag dat het Kremlin een dag na zijn Instagram-post van 19 april contact had opgenomen met de leidinggevenden van de bank en hen meedeelde dat elke band met hun oprichter vanaf nu een enorm probleem vormde.
‘Ze zeiden: “De verklaring van uw aandeelhouder wordt niet op prijs gesteld, en we zullen uw bank nationaliseren als hij zijn aandeel niet verkoopt en er geen nieuwe eigenaar komt, en als u de naam niet verandert”,’ citeert Tinkov bronnen bij Tinkoff, die hij weigert te onthullen.
Op 22 april kondigde Tinkoff aan dat het dit jaar een naamsverandering zou ondergaan – een stap die naar eigen zeggen al lang op de planning stond. Tinkov vertelt dat hij achter de schermen met pijn en moeite zijn aandeel wist te verkopen, dat door westerse sancties tegen het financiële systeem van Rusland al in waarde was gedaald. Hij zegt Potanin, de mijnbouwmagnaat, dankbaar te zijn dat hij tenminste nog iets aan zijn bedrijf heeft overgehouden. Hoewel hij over de prijs niks kan zeggen, vertelt Tinkov zijn aandeel te hebben verkocht voor zo’n 3 procent van wat volgens hem de oorspronkelijke waarde was.
‘Zolang Poetin leeft, betwijfel ik of er iets gaat veranderen’
‘Vanwege mijn uitspraken kon ik niet anders,’ aldus Tinkov. ‘Ik heb het voor kopeken [Russische centen] verkocht.’
Hij had er eerder over gedacht om zijn aandeel te verkopen: ‘Zolang Poetin leeft, betwijfel ik of er iets gaat veranderen.’
‘Ik geloof niet in de toekomst van Rusland,‘ vertelt hij verder. ‘Bovenal ben ik niet bereid om mijn merk en naam in verband te brengen met een land dat zonder enige reden zijn buren aanvalt.’
Tinkov vreest dat een door hem opgerichte stichting die streeft naar een betere behandeling van bloedkanker in Rusland, onder zijn financiële problemen zal komen te lijden.
Hij ontkent dat hij zijn uitspraken deed in de hoop dat de Britse sancties tegen hem worden opgeheven, al verklaart hij wel te hopen dat de Britse regering ‘haar fout uiteindelijk recht zal zetten’.
‘Rusland verandert snel, zeer snel in een soort Iran. En daar zijn Russische zakenmensen niet blij mee’
Hij denkt dat zijn ziekte – hij lijdt nu aan graft versus host disease [transplantaat versus gastheerziekte], die volgens hem het gevolg is van een stamceltransplantatie – hem misschien wel de moed heeft gegeven om zich uit te spreken, in tegenstelling tot andere Russische zakenmensen en hoge ambtenaren. Hij beweert dat leden van de elite ‘in shock’ verkeren over de oorlog en hem in groten getale hebben gebeld om hun steun te betuigen.
‘Ze weten dat ze met het Westen verstrengeld zijn, dat ze deel uitmaken van de wereldmarkt, en ga zo maar door,’ aldus Tinkov. ‘Rusland verandert snel, zeer snel in een soort Iran. En daar zijn ze niet blij mee. Ze willen dat hun kinderen hun zomervakantie in Sardinië kunnen doorbrengen.’
Hoewel niemand van het Kremlin ooit rechtstreeks contact met hem heeft opgenomen, vertelt Tinkov dat hij niet alleen druk op zijn bedrijf heeft ondervonden, maar van vrienden met contacten bij de veiligheidsdienst bovendien heeft vernomen dat hij mogelijk ook fysiek in gevaar is.
‘“De beslissing over jou is genomen”, vertelden ze me,’ aldus Tinkov. ‘Of dat betekent dat ze ook nog van plan zijn te vermoorden, weet ik niet. Ik sluit het niet uit.’
Lees ook: