Een selectie uit door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland komen.
THEATER – Ibsen revisited
Tegenvoeter in het theater
Simon Stone geldt als de artistieke wonderboy from Down Under. ‘Katie Mitchell is de koningin in ballingschap van het Britse toneel, Ivo van Hove is de koning uit Amsterdam. Maar Simon Stone is de Australische kroonprins’, schreef The Guardian over de jonge regisseur die in Nederland eerder de aandacht trok met zijn toneelbewerking van Woody Allens film Husbands and Wives en nu terugkeert met een gastregie bij Toneelgroep Amsterdam.
De kwalificatie ‘Aussie’ klopt niet helemaal. Stones ouders, weliswaar Australiërs, woonden in Zwitserland toen Simon ter wereld kwam. Dat was in 1984. Zijn jeugd bracht hij behalve in Melbourne ook deels in Cambridge door. Na de plotselinge dood van zijn vader keerde hij met zijn moeder terug naar Australië en begroef zich in het werk van Shakespeare. Aanvankelijk leek Simon Stone voorbestemd tot een carrière als acteur. Hij speelde in een aantal tv-series en enkele speelfilms. Op zijn 23ste richtte hij in Sidney een theatergezelschap op. ‘Mijn enige reden om theater te gaan maken was dat ik wilde experimenteren met het werken met acteurs’, zei hij in een interview. ‘Omdat ik zelf had geacteerd, wilde ik weten of ik als regisseur een veiligheidsnet voor de makers kon spannen. Het leek me iets dat ik moest doen op de weg naar het maken van films.’
Dat doel heeft Stone niet uit het oog verloren. Naast zijn carrière als toneelregisseur debuteerde hij in 2013 als regisseur op het witte doek. Eigenlijk zou Cate Blanchett de verfilming van een kort verhaal van Tim Winton voor haar rekening nemen. Maar zij voelde zich toch beter op haar plaats vóór de camera, en gaf de regie in handen van Simon Stone.
‘Een toneeltekst is slechts een blauwdruk voor een gebeurtenis in het theater. Het is geen kunstwerk op zich’
Zijn eerste eigen speelfilm was twee jaar later de lovend ontvangen The Daughter, een zeer grondige bewerking (door Stone zelf) van het beroemde toneelstuk De wilde eend van Henrik Ibsen. Met Ibsen is de naam gevallen die de carrière van Stone tot nu toe het sterkst heeft beïnvloed. Diens thematiek van het individu tegenover zijn omgeving (vaak het gezin of de familie) is ook sterk aanwezig in de Australische cinema.
‘In deze vrije, moderne adaptatie ligt de weg naar het geluk bezaaid met landmijnen van lang begraven geheimen’, schreef LA Weekly. Daarmee stijgt de film nog niet uit boven het gemiddelde familiedrama over doorgeprikte leugens en bedrog, ‘maar Stones toevoeging dat hij laat zien hoe een opeenvolging van desillusies een tragedie in gang kan zetten, geeft de film gewicht’. En Variety schreef: ‘Wie bekend is met het stuk van Ibsen, zal de thema’s van een beladen verleden dat tot ontploffing komt in het heden en de schokgolven door sociale klassen en man-vrouwverhoudingen herkennen in hun zuiverste vorm. Maar Stones radicale aanpak van de verhaallijn, de personages en de setting leidt tot iets urgents en nieuws.’ Stone mag met Ibsen doen wat hij wil, omdat hij zich zo’n kenner van de Noorse meester betoont. Voordat hij The Daughter maakte, bewerkte hij De wilde eend al eens voor zijn theatergroep in Sidney.
Ibsen is ook de reden dat het bedje van Simon Stone de komende tijd in Amsterdam zal staan. Als gastregisseur bij Toneelgroep Amsterdam presenteert hij een bewerking van meerdere stukken tegelijk (een formule die TA eerder succesvol op Shakespeare toepaste.) ‘Een toneeltekst is slechts een blauwdruk voor een gebeurtenis in het theater’, verklaarde Stone in een interview met The Guardian. ‘Het is geen kunstwerk op zich.’
Met die instelling bracht hij onlangs Tchjechovs Drie zusters van vier bedrijven terug tot drie. Met dat visitekaartje begon hij zijn aanstelling als vaste regisseur van het Theater Basel (zijn geboortestad), waar hij sinds vorig jaar aan is verbonden. De jonge regisseur van theater en film voelt zich echter overal en nergens thuis. ‘Ik heb letterlijk geen vaste woon- of verblijfplaats’, zei hij vorige zomer tegen The Guardian. ‘Alleen het podium is zijn vaderland’, zo beslechtte Le Monde het pleit.
FILM – Na de oorlog, de strijd
Een film waar iedereen het zijne in ziet
‘De Fransen zijn volstrekt niet geïnteresseerd in deze verre oorlog, of ze staan er afwijzend tegenover vanuit een antimilitaristisch gevoel. Wie sneuvelt voor Frankrijk wordt in het beste geval gezien als een slachtoffer, nooit als een held. Des te meer aangezien deze oorlog niet is gewonnen, ondanks de mensenlevens en het geld dat hij heeft gekost. Iedereen weet dat het een nutteloze oorlog is geweest, maar niemand zegt het. Wat blijft is dat in onze naam mannen en vrouwen daarheen zijn gegaan om te vechten.’ Schrijfster en cineaste Delphine Coulin heeft het, in dit interview in Le Monde, over de oorlog in Afghanistan. Tussen 2001 en 2012 waren daar Franse soldaten betrokken bij de strijd tegen de taliban, eerst in NAVO-verband, later als steun aan de Amerikaanse operatie Enduring Freedom. In totaal 89 Franse soldaten lieten er het leven. Het aantal dat door de missie getraumatiseerd is geraakt, is niet bekend.
Delphine Coulin en haar zus Muriel maakten er een film over: Voir du Pays, die volgende week in première gaat in de Nederlandse bioscoop. Een verrassende wending in onderwerpskeuze, na het debuut van de twee zussen: 17 Filles. Die prachtige film ging over zeventien meiden die besluiten allemaal tegelijk zwanger te worden, uit solidariteit met een vriendin die per ongeluk hetzelfde is overkomen. Voir du Pays gaat over de debriefingperiode die terugkerende soldaten doorbrengen tussen hun dagen aan het front en de daadwerkelijke terugkeer in het vaderland. Nederland herinnert zich de beelden van dronken rond hossende Dutchbatters in een dergelijke situatie van tweespalt. De werkelijkheid van de oorlog is plotsklaps vervangen door die van een vakantieoord, en de soldaat heeft alle tijd om zich af te vragen wie er gek is: hij, of de wereld om hem heen. In Voir du Pays (Engelse titel The Stopover) is de militair een zij.
‘Wij hebben vrouwen en geweld als thema gekozen’, verklaren de Coulins tegenover Télérama. De film speelt zich niet af in Afghanistan maar op Cyprus, waar een terugkerend bataljon een paar dagen mag bijkomen in een luxe resort tussen de toeristen. ‘Het enige slagveld dat we in deze film te zien krijgen is dat in het bewustzijn van de soldaten’, schrijft L’Est Républicain. ‘Zie hier een bijzondere film!’ constateerde Les Echos. ‘Contemporaine conflicten hebben zelden de belangstelling van onze filmmakers, en de plaats van de vrouw in het leger nog minder.’
De film wordt op zijn cinematografische kwaliteiten en gebreken beoordeeld, meer dan op de kwesties waarop hij de aandacht wil vestigen
In het bataljon op Cyprus zitten drie vrouwen, de mannelijke meerderheid blijft op de achtergrond. Le Parisien vindt ‘de voorzichtige manier waarop deze film het drama benadert opmerkelijk’. De twee hoofdrolspeelsters, Ariane Labed en Soko, betoveren elk op haar eigen wijze de critici. Soko, behalve van het scherm ook bekend als zangeres, ‘speelt een keiharde, hard-boiled. Ze bewijst opnieuw wat een toegewijde en intense actrice zij kan zijn’, schrijft Le Figaro. Die overigens aan het tijdschrift Le Point vertelde dat het draaien van deze film haar meer dan eens aan het huilen bracht.
Maar brengt de film de door Delphine gewenste reflectie op de verzwegen en vergeten oorlog op gang? Afgaande op de Franse recensies is het antwoord nee. De film wordt op zijn cinematografische kwaliteiten en gebreken beoordeeld, meer dan op de kwesties waarop hij de aandacht wil vestigen. La Croix ziet een ‘droge en nerveuze regie’. Le Point benadrukt dat het ‘echte soldaten’ zijn die de bijrollen vervullen. Evene prijst de spanningsboog die tot het einde van de film doorloopt. En de Amerikaanse pers ziet vooral het thema van de man-vrouwverhoudingen in het leger. ‘Tijdens de “ontspanningsdagen” na de strijd wordt duidelijk dat sommige van de mannen [in het bataljon] seksistische, om niet te zeggen misogyne gevoelens koesteren, die door de posttraumatische stress worden aangewakkerd’, schrijft The Hollywood Reporter.
Auteur: Pieter van den Blink