Zonder ingrijpen dreigt het dier in Afrika uit te sterven
De illegale handel in cheeta’s tussen Somaliland en de Golfstaten neemt snel toe en vormt een directe bedreiging voor het voortbestaan van de soort, schrijft Le Monde. Jaarlijks worden honderden welpen uit het wild gehaald en via complexe smokkelroutes – vaak via Jemen – verkocht aan welgestelde kopers in landen als de Verenigde Arabische Emiraten en Saudi-Arabië.
De dieren fungeren als statussymbool op sociale media en in privécollecties, maar betalen daarvoor een hoge prijs. Tijdens transport worden ze vaak gedrogeerd en onder erbarmelijke omstandigheden vervoerd; slechts een klein deel overleeft de reis. Veel cheeta’s die het wel halen, zijn ernstig verzwakt en herstellen nooit volledig. In opvangcentra in Somaliland verblijven inmiddels meer dan honderd geredde dieren die niet meer kunnen terugkeren naar het wild.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De handel wordt in stand gehouden door een combinatie van armoede in de Hoorn van Afrika, gebrekkige handhaving en een aanhoudende vraag vanuit de Golfregio. Ondanks internationale verboden blijven vervolgingen schaars, waardoor netwerken relatief vrij spel hebben. Zonder ingrijpen dreigt de cheeta in delen van Afrika volledig te verdwijnen, waarschuwen experts.
De egelpopulatie is in het VK met 75 procent afgenomen
In West-Europa neemt de populatie egels af: ze worden door stadsuitbreiding uit hun leefgebied verdreven, op wegen neergemaaid door auto‘s en worden het slachtoffer van pesticiden en de achteruitgang van insecten.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De Erinaceus europaeus is van de categorie ’niet bedreigd‘ naar ’bijna met uitsterven bedreigd‘ gegaan. Dit blijkt uit de bijgewerkte Rode Lijst van de International Union for Conservation of Nature (IUCN), die maandag werd gepubliceerd in Cali tijdens de COP16 over biodiversiteit.
De populatie is afgenomen in meer dan de helft van de landen waar de soort voorkomt. Het gaat voornamelijk om de volgende landen: het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen, België en Duitsland. In 2022 onthulde een onderzoek volgens The Daily Telegraph dat de egelpopulaties in het Verenigd Koninkrijk sinds 2000 met 75 procent waren afgenomen.
In een studie die maandag in het wetenschappelijke tijdschrift PNAS is gepubliceerd, waarschuwen wetenschappers voor een zesde massa-extinctie. Volgens de onderzoekers verdwijnen groepen diersoorten vijfendertig keer sneller dan gemiddeld als gevolg van menselijke activiteiten, bericht The Guardian.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Er bestaat al veel onderzoek het verdwijnen van soorten, maar dit onderzoek is uniek omdat het kijkt naar het uitsterven van hele geslachten. De onderzoekers maakten gebruik van de lijsten van uitgestorven soorten die zijn opgesteld door de International Union for Conservation of Nature. Ze concludeerden dat van de ongeveer 5400 geslachten (die 34.600 soorten omvatten) er 73 zijn uitgestorven in de afgelopen vijfhonderd jaar – de meeste in de afgelopen twee eeuwen. Volgens het onderzoek had het uitsterven van deze 73 geslachten 18.000 jaar moeten duren, geen 500.
Als gevolg van de vernietiging van habitats, de klimaatcrisis en de illegale handel in wilde dieren, zullen de verliezen de komende jaren naar verwachting toenemen. In het ergste geval – dat alle momenteel bedreigde groepen soorten tegen het einde van de eeuw verdwenen zijn – zou het tempo 354 keer hoger liggen dan het gemiddelde van de afgelopen miljoen jaar.
Ivoorsnavelspecht en 22 andere diersoorten uitgestorven
De US Fish and Wildlife Service maakte eind september bekend dat drieëntwintig soorten vogels en vissen zijn uitgestorven door vernietiging van hun habitat en door verwoestingen als gevolg van door de mens veroorzaakte klimaatverandering. Misschien wel de meest bekende van de nieuw uitgestorven soorten is de grote ivoorsnavelspecht, een opvallende vogel die inheems was in het zuidoosten van de Verenigde Staten, maar die sinds 1944 niet meer officieel is waargenomen, schrijft Deutsche Welle.
Wetenschappers waarschuwen dat we op de rand staan van een catastrofale uitstervingsgolf
Van de drieëntwintig soorten werd gedacht dat ze een kans hadden om te overleven door ze op de lijst van bedreigde diersoorten te zetten, maar vervuiling, houtkap, stroperij en invasieve soorten werden hen fataal.
De groep van drieëntwintig wordt nu bij zo’n negenhonderd andere soorten gevoegd waarvan vaststaat dat ze in de hele wereld zijn uitgestorven. Wetenschappers waarschuwen dat we op de rand staan van een catastrofale uitstervingsgolf als de opwarming van de aarde niet wordt beperkt tot anderhalve graad.
Chinezen zijn dol op glimwormen. Ze worden losgelaten bij feesten en partijen, en er bestaan zelfs speciale themaparken rond de beestjes. Maar in de regio Jiangxi zijn ze aan het verdwijnen. De Chinese site Jiemian stelde een onderzoek in en legde een zeer winstgevende handel bloot.
Op de middag van het Drakenbootfeest, op 30 mei, heeft Xie Shunli* zijn motor genomen om een hoofdlamp te kopen bij de plaatselijke ijzerwinkel. Deze man, die de vijftig nadert, is een van de glimwormenjagers van Huangpu, een gemeente in de stadsprefectuur** Ganzhou in de provincie Jiangxi in het zuidwesten van China. Velen van hen komen bij dezelfde ijzerwinkel hoofdlampen en glimwormennetten kopen. De eigenaar verschaft ze vaak informatie over mogelijke kopers. Maar de laatste tijd krijgt Xie Shunli steeds minder telefonische bestellingen, sinds online verkoopplatformen als Taobao, eigendom van de Chinese gigant Alibaba, onder maatschappelijke druk accounts van verkopers van levende glimwormen sluiten.
Zoals voor de meeste insectenjagers is het voor Xie Shunli maar een nevenactiviteit. In 2003 liet hij een huis van twee verdiepingen bouwen van het geld dat hij had verdiend met zijn baan bij de provincie Guangdong, in het zuiden van het land. De afgelopen jaren is hij in zijn dorp gebleven om rijst te verbouwen en zich samen met vrienden aan de apicultuur te wijden. Ook is hij lid geworden van een toneelgezelschap van een stuk of tien mensen, dat caichaxi-stukken opvoert, een soort opera’s die typisch zijn voor de omgeving van Ganzhou en waarin de traditionele liederen figureren die worden gezongen tijdens de thé-oogst. Het gezelschap treedt op tijdens bruiloften en op markten, voor een dagelijkse gage van maximaal 5000 yuan (€ 627), oftewel 300 yuan (€ 37) per acteur. Dat is minder dan de glimwormenjacht oplevert. Als hij duizend insecten vangt en die voor minimaal dertig yuancent per stuk verkoopt, levert die activiteit hem meer dan 300 yuan per avond op.
Schatrijk
Vorig jaar is een neef van Xie Shunli tussenhandelaar in glimwormen geworden. Toen is Xie de avonden dat hij niet moet optreden op de insecten gaan jagen. Soms zou hij zelf ook wel tussenhandelaar willen worden, om meer te verdienen. De tussenhandelaren staan in contact met mogelijke klanten en sturen jagers op pad om glimwormen voor ze te vangen. Elke handelaar werkt met een bepaald aantal jagers die hij goed kent.
Omdat de kleine insecten met het lichtgevende achterwerk de laatste jaren erg in trek zijn, met name bij de ingebruikstelling van onroerendgoedprojecten, in themaparken en op bruiloften, is er een bloeiende handel in ontstaan. In de belangrijkste habitats van glimwormen hebben gespecialiseerde handelaren winkeltjes geopend. Alleen al het stadje Huangpu telt er drie, en in het dorp Heshu zijn er ook twee – waaronder een van de neef van Xie Shunli. En in het stadje Xiaobu, ongeveer tien kilometer verderop, geniet een handelaar genaamd He Jianming bijzondere bekendheid. Zelfs mensen uit Huangpu komen hem hun vangst verkopen. Een grote tussenhandelaar kan gemakkelijk een miljoen yuan (€ 127.300) per jaar opstrijken. In de regio weet iedereen dat He Jianming schatrijk is geworden met deze handel.
Deze tussenhandelaren hebben een gigantische markt op poten gezet. Volgens cijfers van Yue Hua, de oprichter van de vereniging ‘De Ecologische Glimwormenketen’, telde het online verkoopplatform Taobao eind juli 2016 96 verkopers van levende glimwormen, 58 meer dan een jaar ervoor. 29 van hen konden niet duidelijk aangeven waar hun waar vandaan kwam, maar 57 (85 procent) verhandelden glimwormen die afkomstig waren uit Ganzhou; de resterende tien verhandelden insecten uit de provincies Guanxi (in het zuiden van China), Yunnan (in het zuidwesten), Hubei (centraal-oosten) en Jiangsu (oosten).
In juni 2016 verkochten alleen twee platforms van Alibaba al 17.424.101 glimwormen. Uitgaande van ongeveer een yuan per verkochte glimworm komt dat neer op een maandomzet van meer dan zeventien miljoen yuan (€ 2,16 miljoen). Een verkoopvolume dat zo groot was dat verscheidene sites, waaronder Taobao, ervan beschuldigd werden ‘uitroeiers van glimwormen’ te zijn. Media en milieuverenigingen wonden zich hierover op en hebben aan de bel getrokken. De vereniging van Yue Hua schreef een open brief aan het Chinese Staatsbosbeheer om de activiteiten van deze cyberhandelaren aan de kaak te stellen en aan te dringen op de snelle invoering van een wet ter bescherming van glimwormen. Onder druk van de publieke opinie heeft Taobao zijn verkopers afgelopen mei te kennen gegeven dat de handel in wilde glimwormen voortaan verboden was op het platform. Ze werden gewaarschuwd dat Taobao de handel in deze insecten vanaf 24 mei 2017 nauwlettend zou volgen en zo nodig accounts zou sluiten.
We zijn in Xiaobu. Deze stadsprefectuur ademt een sfeer van grote rijkdom met haar onberispelijk schone hoofdstraat, waar enkele gemotoriseerde gemeenteagenten op en neer rijden. Deze agglomeratie, bekend om haar revolutionaire communistische verleden, geldt ook als ‘glimwormenparadijs’. Het merendeel van de insecten die men tegenwoordig in de glimwormenparken in de grote steden van China aantreft zou hiervandaan komen.
De inwoners herinneren zich de tijd dat de bergen en het platteland tegen het vallen van de avond werden verlicht door een grote menigte glimwormen. Overal zag je ze, in de bossen, op de velden, op de rivieroevers… Maar inmiddels is er door op geld beluste lieden zo veel jacht op de schildvleugelige insecten gemaakt dat ze bezig zijn te verdwijnen. Hun aantal is fors gedaald, wat sommigen ertoe heeft gebracht hun jachtgebied te verleggen naar verder gelegen heuvels en bossen. De plaatselijke autoriteiten zijn de jacht op deze insecten de afgelopen twee jaar gaan verbieden, en nu ook de elektronische sites de verkoop ervan in de ban hebben gedaan neemt de eerst zo bloeiende glimwormenhandel langzaam maar zeker af. Als je ze ernaar vraagt zeggen de bewoners vrijwel unaniem: ‘Niemand hier handelt er nog in.’
Om er zeker van te zijn doe ik me voor als een koper van glimwormen die op zoek is naar een tussenhandelaar. Een meisje is bereid me naar Zhang Jiaming te brengen. Als we bij diens deur zijn gearriveerd, verzekert ze me: ‘Hier vindt u ze wel.’ De heer des huizes is net zijn binnenplaats aan het vegen. Terwijl hij naar ons opkijkt bromt hij: ‘Die verkoop ik al een hele tijd niet meer!’ Het meisje maakt verbluft rechtsomkeert. Vorig jaar is er inderdaad op een avond stiekem een foto bij Zhang Jiaming gemaakt door een lid van een ecologische vereniging. Daarop is een gehurkte glimwormenjager te zien die bij het licht van een lamp zijn gevangen glimwormen telt, met de bedoeling ze te verkopen. De publicatie van de foto had rampzalige gevolgen voor de plaatselijke handel in deze insecten, die sindsdien totaal is ingestort.
De man die deze foto in het geheim heeft gemaakt is niemand anders dan Yue Hua. De door hem opgerichte vereniging ‘De Ecologische Glimwormenketen’ omvat een groep vrijwilligers die zich inzetten voor de bescherming van glimwormen en hun habitat. De afgelopen jaren hebben ze op verschillende manieren geprobeerd het gebruik van deze insecten voor commerciële doeleinden te verhinderen. Volgens statistieken van de vereniging zouden van mei tot oktober 2015 in 65 steden, waaronder Beijing, Shenzhen en met name Xi’an, in totaal 72 keer glimwormen zijn vrijgelaten tijdens een commercieel evenement. Volgens gegevens in het prospectus van de organisatoren zouden op deze manier 2,987 miljoen insecten gedwongen zijn om weg te vliegen.
Gevolgen voor het ecosysteem
Op de avond van het Drakenbootfeest is Yue Hua dus naar het stadje Huangpu gegaan om onderzoek te doen. Hij verwachtte de glimwormenjagers op de rivieroever te kunnen bespieden, maar ‘het wordt moeilijk om ze te vinden, want de glimwormen zijn er zeldzaam geworden’, legt hij uit. Die avond heeft Yue Hua al met al maar één glimworm gezien. Door zijn ervaring kan hij de mannetjes en vrouwtjes van elkaar onderscheiden, en ook de soorten. Het is in de voortplantingstijd dat de glimwormen licht geven, aan het uiteinde van hun achterlijf. De mannetjes paraderen dan door de lucht, terwijl de vrouwtjes, die niet kunnen vliegen, zich schuilhouden in het kreupelhout. Wanneer een mannetje een vrouwtje van zijn eigen soort bespeurt, wisselt hij lichtsignalen met haar uit. Zo onderhouden ze zich met elkaar totdat het mannetje de exacte locatie van het vrouwtje heeft bepaald en naar haar toe vliegt om te paren.
Om vrouwelijke glimwormen te vangen, die vochtige plekken opzoeken om hun eitjes te leggen, moeten de jagers door de rijstvelden waden, waar ze zijn blootgesteld aan insecten- en slangenbeten. Mannetjes zijn makkelijker te vangen. Je hoeft alleen maar een knipperende lichtbron te hebben, met dezelfde frequentie als die van henzelf, om ze in je net te lokken.
Het gebeurt helaas vaak dat de glimwormen in de netten van de jagers belanden voordat ze hun paring zelfs maar hebben voltooid. Vervolgens worden ze door tussenhandelaren naar de kopers verstuurd, of dat nu beheerders van glimwormenparken in de grote steden zijn of organisatoren van commerciële evenementen. ‘Omdat ze niet in hun nieuwe omgeving kunnen integreren, sterven ze massaal,’ zegt Yue Hua spijtig terwijl hij in het holst van de nacht langs de rivier loopt. Aan de oever van deze rivier is hij opgegroeid, en hij kent het plaatselijke ecosysteem zeer goed. Om de glimwormen te beschermen is hij naar de plaatselijke overheden gegaan, maar die verschuilen zich achter het ontbreken van wetten en verordeningen op dit gebied.
‘Als je te veel exemplaren van een bepaalde soort aan de natuur onttrekt, heeft dat altijd gevolgen voor het ecosysteem,’ legt Yue Hua uit. Het kan zelfs fataal zijn voor de soort. Fu Xinhua, die als universitair docent verbonden is aan de School voor Botanische Wetenschap en Techniek van de Landbouwuniversiteit van Huazhong, in Wuhan in de provincie Hubei, en die door zijn collega’s als de ‘beste Chinese onderzoeker op het gebied van glimwormen’ wordt beschouwd en als ‘hun beste verdediger’, bevestigt de woorden van Hua en vraagt zelf ook al twee jaar aandacht voor de ernst van de situatie. De Chinese glimwormenpopulatie neemt in hoog tempo af en sommige soorten worden met uitsterving bedreigd.
De dag na het Drakenbootfeest heeft Yue Hua een motor gehuurd en zich naar Huangpu begeven om zich voor te doen als glimwormenkoper. Nadat hij een hele ochtend heeft rondgelopen is hij onverrichterzake teruggekeerd. Tussen de middag is hij in een restaurant gaan eten waar hij een gesprekje met de eigenaar heeft aangeknoopt. Ze mochten elkaar en de restauranteigenaar besloot hem in contact te brengen met Wang Dafu. Na een telefoontje toonde Wang, inkoper van glimwormen voor de befaamde handelaar He Jianming, zich meteen bereid om te komen.
Deze Wang was toevallig ook al eens op de foto gezet door Yue Hua, toen hij in 2016 op de binnenplaats van He Jianming insecten aan het tellen was die hij had gevangen. Toen Yue Hua hem het restaurant binnen zag stuiven was hij bang ontmaskerd te worden, maar Wang Dafu herkende hem niet: hij was destijds zo verdiept geweest in het tellen van zijn glimwormen dat hij niet op Yue had gelet.
De zaak werd snel beklonken en ze spraken af dat Wang Dafu Yue Hua nog diezelfde avond zou meenemen op glimwormenjacht. Toen de avond gevallen was vertrokken ze per motor, Wang Dafu en de eigenaar van het restaurant met een bouwvakkershelm op. Onderweg kwamen ze geen enkel ander voertuig tegen, je hoorde alleen maar het geronk van hun twee motoren. Aan de rand van een rijstveld stopten ze. Omdat daar maar weinig jagers kwamen dacht Wang Dafu dat ze er wel glimwormen zouden kunnen vinden. De knipperlichten van de motoren werden aangezet, waardoor inderdaad vliegende glimwormen werden aangetrokken. Terwijl hij al zwaaiend met zijn zelfgemaakte net om de motoren heen liep wist Wang Dafu in rap tempo een mooie insectenoogst binnen te halen.
Tegen negen uur ’s avonds reden ze terug. Het huis van Wang Dafu staat op het punt verkocht te worden, maar hij ontvangt zijn waar meestal niet thuis. Gebeurt dat wel, dan worden er zaken gedaan op het achterplaatsje. Het drietal ging binnen via de achterdeur, en Yue Hua zag op de binnenplaats heel wat glimwormenjagers die bezig waren hun vangst te tellen. Wang Dafu opende zijn net en begon zijn buit te inventariseren, met behulp van een ‘teller’ die uit twee aan elkaar gelijmde mineraalwaterflessen bestond. Toen hij klaar was met tellen stopte hij vijfhonderd glimwormen in een grote stopfles vol gingkgobladeren. Voordat hij de pot sloot deed hij er nog wat glimwormen bij, om degene te compenseren die zouden kunnen doodgaan tussen het moment van verzending en het moment dat ze in handen zouden komen van hun koper, de organisator van een evenement of een verliefde romanticus.
Een dubbele deur geeft aan de ene kant toegang tot een ruimte die is verhuurd aan een winkeltje, en aan de andere tot een zaal die de eigenaar als restaurant gebruikt en ook om glimwormen aan de man te brengen
Naast de enige groentemarkt van Huangpu bevindt zich een discreet verkooppunt van glimwormen, waarvan desondanks bijna alle inwoners het bestaan kennen. Het is gelegen aan de straatkant op de begane grond van een flatgebouw, en er is niets wat erop duidt dat er insecten worden verkocht. Een dubbele deur geeft aan de ene kant toegang tot een ruimte die is verhuurd aan een winkeltje, en aan de andere tot een zaal die de eigenaar als restaurant gebruikt en ook om glimwormen aan de man te brengen. Bij mijn aankomst staat de toegangsdeur wijdopen en is er niemand binnen. Na geruime tijd maken de vrouw en de schoondochter van de eigenaar hun opwachting.
De schoondochter, die erg wantrouwend staat tegenover een vreemdeling als ik, kapt het gesprek af met het excuus dat haar man er niet is en dat zijzelf van niets weet. Maar haar schoonmoeder vertrouwt me toe dat ze de laatste tijd nauwelijks nog bestellingen krijgen. ‘Als we weten dat we er klanten voor hebben, kopen we glimwormen in, maar zonder bestellingen kopen we niets.’ Toch staan er onder een tafel vijf plastic stopflessen van ongeveer 25 centimeter hoog en 15 centimeter breed die gevuld zijn met gingkgobladeren. ‘Die zetten we van tevoren klaar,’ legt de vrouw des huizes uit. Omdat ze me er niet van verdenkt dat ik journalist ben, voegt ze eraan toe dat ze bestemd zijn voor haar neef in de stad Xiaobu, die glimwormen vangt. ‘Als u wilt, kunt u rechtstreeks contact met hem opnemen,’ zegt ze.
De neef in kwestie is niemand anders dan de beroemde handelaar He Jianming, die de laatste tijd wat zorgen heeft. Volgens een artikel in de Beijing Qingnian Bao (‘Dagblad van de jeugd van Beijing’) geven de glimwormenverkopers op internet zich sinds dit jaar uit voor kwekers om niet de publieke opinie over zich heen te krijgen. Ze doen zelfs alsof ze daarvoor een vergunning hebben, maar de journalisten hebben ontdekt dat de plaatselijke overheid zulke documenten nooit heeft verstrekt. Bovendien hielden de cyberverkopers van Taobao en andere handelaren tot dat moment vol dat de op internet verkochte glimwormen in de natuur waren gevangen, en dat er geen kwekerijen bestonden.
Volgens het onderzoek van de Beijing Qingnian Bao had de stad Lianyungang, in de provincie Jiangsu, eind mei de organisatie van een ‘glimwormenontmoeting’ aangekondigd, waar tienduizenden insecten zouden worden vrijgelaten. Toen de betrokken verenigingen protesteerden, lieten de organisatoren hun een document zien, overgelegd door de leverancier, waaruit de herkomst van de glimwormen moest blijken en het feit dat ze wettig verkregen waren. Daarbij viel het de journalisten op dat als ‘eigenaar van de koopwaar’ een zekere He werd genoemd, directeur van het bedrijf ‘Glimwormen, liefdesdroom’ en zogenaamd in het bezit van een ‘vergunning voor het kweken van glimwormen’; de koopwaar was overigens afkomstig uit de prefectuur Ningdu, in de provincie Jiangxi.
Ter plaatse wordt het mij door heel wat inwoners bevestigd: ‘De eigenaar van “Glimwormen, liefdesdroom” is He Jianming.’ Als ik de laatste probeer te bellen, verschijnt op mijn schermpje: ‘Kwekerij en handelsonderneming Glimwormen, liefdesdroom.’ He verzekert me telefonisch dat al zijn glimwormen gekweekt zijn en dat hij nooit wilde glimwormen heeft verkocht…
Auteur: Liu Chengwei
Vertaler: Peter Bergsma
De namen van de geciteerde personen in dit artikel zijn veranderd, met uitzondering van die van He Jianming, Yue Hua en Fu Xinhua.
Een Chinese stadsprefectuur telt enkele tienduizenden inwoners. Xiabu heeft er bijvoorbeeld vijftienduizend.
Rond de Straat van Gibraltar en in de Golf van Cádiz leven al vijfduizend jaar orka’s. Omdat de unieke groep dreigt uit te sterven, komt er nu een reservaat.
Al sinds de tijd van de Feniciërs, die vijfduizend jaar geleden de Middellandse Zee bevoeren, worden orka’s beschreven als bloederige monsters. Zo deden legenden de ronde dat ze ’s zomers walvissen zijn, maar ’s winters veranderen in wolven die het vasteland onveilig maken. Tegenwoordig worden de dieren in films en boeken gretig gecast in de rol van killer whale.
Die kwalificaties gaan in elk geval niet op voor de Iberische orka, die rond de Straat van Gibraltar en in de Golf van Cádiz leeft, en waarvan nog maar vijf families over zijn. Het is een unieke populatie, genetisch geïsoleerd van andere groepen, zoals die in de Noordzee of rond de Canarische Eilanden. ‘Het toekomstbeeld voor deze ondersoort is somber,’ vertelt Renaud Stephanis, die ondanks zijn Franse voor- en achternaam een van de grootste Spaanse kenners is van deze orkapopulatie.
In tegenstelling tot hun soortgenoten bij Baja California en Patagonië eten deze orka’s geen walvissen, haaien of dolfijnen. En natuurlijk eten ze ook geen mensen. Wel delen ze met de mens een voorkeur voor de bedreigde rode tonijn. Zodra de orka’s een groep van deze prooidieren bespeuren, verdelen ze zich in groepen van zeven die op een afstand van 100 tot 150 meter van elkaar gaan zwemmen. Vanuit deze positie vormen ze een soort onzichtbaar net en achtervolgen ze de tonijnen met hoge snelheid totdat deze uitgeput zijn, precies zoals wolven dat doen met hun prooi.
In de ondiepe kustwateren bij Barbate of Cádiz duurt zo’n achtervolging meestal rond de dertig minuten. De orka’s duiken nooit in water dieper dan driehonderd meter, omdat ze niet zijn aangepast aan grotere diepten.
Aan het hoofd van elk van de vijf orkafamilies staat een vrouwtje, de matriarch. Zij is het kompas van de kudde en de andere dieren volgen haar. ‘Dankzij hun genetische zuiverheid zijn deze 59 exemplaren uniek in de wereld, maar hun genetische isolatie betekent ook dat ze ernstig worden bedreigd,’ vertelt Stephanis. Bedreigingen voor de orka’s zijn de verslechtering van hun habitat, het lawaai dat vrachtschepen en toeristen produceren onder water en seismische boringen met wetenschappelijke doeleinden. Ook hebben ze veel last van virussen, bacteriën en parasieten, die door de vervuiling van de oceaan goed gedijen. Verder kunnen ze nog allerlei andere aandoeningen oplopen, zoals de ziekte van Hodgkin, een type kanker dat het immuunsysteem aantast, evenals ernstige aderverkalking in de kransslagaderen.
‘Dat bemoeilijkt het overleven van deze prachtige zeedieren nog meer,’ waarschuwt Stephanis. Hij gaf leiding aan het onderzoek, dat uitgevoerd werd door dr. Ruth Esteban Pavo.
‘Deze dieren leven al duizenden jaren zij aan zij met de visserij’
Voor de Spaanse regering was het onderzoek aanleiding om groen licht te geven aan het een plan ter bescherming van de orka in de Straat van Gibraltar en de Golf van Cádiz. Er is een natuurreservaat aangewezen met een oppervlakte van 151.061 hectare, tussen de inham van Barbate, Conil, en Banco Majuán (een verzonken eiland in de Straat van Gibraltar).
Wat gebeurt er met visgronden binnen de aangewezen zone? Stephanis: ‘Geen probleem, vissers kunnen er gewoon doorgaan met op tonijn vissen, net zoals ze altijd hebben gedaan. Deze orka’s leven al duizenden jaren zij aan zij met de visserij.’
Het plan om de populatie te beschermen komt vijftien jaar nadat wetenschappers voor het eerst alarm sloegen. Er werken tien specialisten aan mee (zes van het ministerie van Landbouw, Visserij en Milieu en vier van de groep CIRCE, die bestaat uit wetenschappers die gespecialiseerd zijn in marien natuurbehoud. Zij legden meer dan 80.000 kilometer af en analyseerden meer dan 200.000 foto’s van rugvinnen van orka’s. De onderzoekers gebruikten satellieten om de dieren te volgen en voerden meer dan twintig biopsieën uit om genetische data en resten van toxische stoffen te extraheren.
Geen zorgen
Marien biologen maken zich zorgen over de toename van het door de scheepvaart geproduceerde lawaai onder water. Uit onderzoek blijkt dat dit bij orka’s ‘gedragsveranderingen en fysieke schade kan veroorzaken’. Zo kan het ‘vocalisaties veranderen of onderbreken, zwemroutes in de war sturen en tijdelijke of permanente verwondingen aan het gehoor toebrengen, waaraan de dieren zelfs kunnen sterven’.
Anders dan in films maken de bewoners van Conil, Zahara en Barbate zich geen zorgen over de orka’s vlak bij hun stranden. Op veel plekken worden de dieren op minder dan honderd meter van het strand gesignaleerd. Vrouwelijke dieren kunnen in elke tijd van het jaar bevallen, altijd van één jong. Voor hun overleven zijn ze sterk afhankelijk van de stand van de rode tonijn. Vier van de vijf families leven uitsluitend van deze prooidieren, die ze zo nu en dan wel eens van vissers stelen. Een vijfde familie, die door de hele Golf van Cádiz patrouilleert, heeft een gemengd dieet: naast tonijn eet deze groep ook andere vissoorten.
Omdat het risico op uitsterven nog altijd niet is geweken, heeft CIRCE genetisch materiaal verzameld van de orka’s in de Straat van Gibraltar en de Golf van Cádiz. ‘Daarmee zijn ze niet gered, maar de soort gaat dan tenminste niet helemaal verloren,’ licht Stephanis toe.
Opgericht in 1989 met de missie serieuze onderzoeksjournalistiek te bedrijven, maar slaat soms door naar de sensationele kant. Kiest geen duidelijk standpunt in het politieke spectrum, wat soms verrassende inzichten oplevert.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
