Teken, vlooien en lintwormen zijn geen populaire wezens. Maar als ze door de opwarming van de aarde zouden verdwijnen, zou dat een ramp betekenen.
Wereldwijd zijn dieren op drift geraakt. En dat geldt ook voor hun parasieten. Onlangs werden de resultaten gepubliceerd van een eerste grootschalig onderzoek naar de gevolgen van de klimaatverandering voor ’s werelds parasieten. De onderzoekers kwamen tot de verbijsterende conclusie dat maar liefst een op de drie parasietensoorten in de loop van deze eeuw dreigt uit te sterven. Door de opwarming van de aarde zullen veel van hen inboeten aan leefgebied, waardoor hun voortbestaan in gevaar komt. Ook veel van hun gastheren zullen het niet redden. ‘Ik ben er nog steeds kapot van,’ vertelt Colin Carlson, de eerste auteur van het stuk, die aan de Universiteit van California op het onderwerp promoveert. Hij vermoedt dat veel mensen het nieuws met applaus zullen begroeten. ‘Parasieten zijn natuurlijk niet echt populair,’ aldus Carlson.
Maar hoe griezelig lintwormen en bloedparasieten misschien ook zijn, ze zijn cruciaal voor de ecosystemen waarin ze leven. Sterven ze uit, dan kan dat hele voedselnetwerken verstoren, wat zelfs de menselijke gezondheid kan bedreigen. Parasieten verdienen hetzelfde respect dat toppredatoren de afgelopen decennia al kregen. Ooit werden wolven ook als ongedierte gezien – maar toen ze verdwenen veranderden ecosystemen opeens radicaal. Wetenschappers beseften toen dat wolven en andere roofdieren prooidierpopulaties in toom houden, waardoor planten de ruimte krijgen. Toen wolven op plekken als het Yellowstone-park geherintroduceerd werden, gingen deze ecosystemen erop vooruit.
Nu beginnen onderzoekers voorzichtig te bestuderen welke rol parasieten in dit geheel spelen. In sommige ecosystemen vormen zij het grootste deel van de biomassa en wegen ze gezamenlijk wel twintig keer zoveel als de roofdieren in het gebied. Wetenschappers die voedselnetwerken bestudeerden, waren jarenlang gewend om lijnen te trekken tussen soorten – bijvoorbeeld tussen gnoes en het gras waarop ze graasden, en tussen gnoes en de leeuwen die hen opaten. Ze zagen glad over het hoofd dat parasieten zich met hun gastheren voeden en dat dit ook een niet te verwaarlozen factor is. Het blijkt dat wel 80 procent van de lijnen in een gemiddeld voedselnetwerk bij een parasiet uitkomen. Parasieten kunnen zo gemakkelijk populaties van hun gastheren in toom houden. Sommige daarvan doden ze direct, of anders zorgen ze ervoor dat hun gastheer zich na een infectie niet meer kan voortplanten: het voedsel waar de parasiet naar hunkert moet immers niet verspild worden aan de aanmaak van eitjes of sperma.
Eigenlijk zou je parasieten samen met hun gastheren moeten beschermen,’ vindt ecoloog Kevin Lafferty van de Universiteit van California, die zelf niet bij het onderzoek betrokken was. De opwarming van de aarde maakt het plaatje nog gecompliceerder. Er was al wel onderzoek gedaan naar het lot van enkele parasietensoorten, maar Carlson en zijn collega’s wilden een globaal beeld van de invloed van klimaatverandering op al deze soorten krijgen. Zij begonnen hun werk bij de National Parasite Collection, die dateert uit 1892 en nu wordt beheerd door het Smithsonian-instituut. Het is een van de grootste verzamelingen in haar soort op de wereld, met twintig miljoen specimens, sommige in potjes met alcohol en sommige in objectglaasjes.
Parasieten leven meestal in of op hun gastheren, maar dat maakt ze nog niet immuun voor klimaatverandering. Een stijgende omgevingstemperatuur kan schadelijk voor ze zijn
Carlson en zijn collega’s bepaalden van elke parasietensoort het huidige bereik; zo konden ze inschatten in welk type klimaat de soorten zouden kunnen overleven en hoe het ze in een hete wereld zou vergaan. Nadat ze de hele collectie hadden doorgeploeterd, hadden ze 53.133 parasieten die naar hun idee geschikt waren om bij hun onderzoek te betrekken. Deze behoorden tot 457 soorten lintwormen, teken, vlooien en andere dieren.
Parasieten leven meestal in of op hun gastheren, maar dat maakt ze nog niet immuun voor klimaatverandering. Een stijgende omgevingstemperatuur kan schadelijk voor ze zijn. Teken kunnen bijvoorbeeld omkomen door de hitte als ze in het gras op hun slachtoffers liggen te wachten. Mijnwormlarven leven in vochtige grond voordat ze iemands voet binnendringen. En parasieten hebben natuurlijk ook hun gastheren nodig – als die uitsterven, overleven de parasieten het meestal ook niet. Carlson en zijn collega’s moesten dus ook nagaan hoe de gastheren het na een klimaatverandering zouden doen.
Andere leefgebieden
De onderzoekers combineerden al deze factoren en schatten in welk risico elk type parasiet loopt. Uit het onderzoek bleek bijvoorbeeld dat sommige soorten weinig van de opwarming te vrezen hebben. Haakwormen zullen er bijvoorbeeld niet veel last van hebben omdat hun gastheren, vissen en vogels, zo wijdverbreid zijn. Maar andere typen, zoals vlooien en lintwormen, verdragen sterke temperatuurstijgingen veel minder goed; en veel andere leven op één enkele gastheer die in zijn voortbestaan bedreigd wordt.
Carlson concludeerde dat zo’n 30 procent van de parasietensoorten het waarschijnlijk niet gaat redden. Volgens Lafferty zetten deze nieuwe onderzoeksresultaten vraagtekens bij die van eerdere, kleinere onderzoeken, die vaak geheel tegengestelde conclusies trokken. ‘We zijn van nature geneigd om aan te nemen dat parasieten en de ziekten die ze veroorzaken zullen toenemen, terwijl de rest van de biodiversiteit afneemt,’ vertelt hij.
Carlson zegt dat klimaatverandering niet alleen soorten zal laten uitsterven, maar dat ze ook andere effecten heeft. Sommige parasieten kunnen naar andere leefgebieden verhuizen. Teken, die de ziekte van Lyme overbrengen, hebben volgens klimaatveranderingsmodellen een stralende toekomst als ze in noordelijke richting opschuiven. ‘We hoeven niet bang te zijn dat die gaan uitsterven,’ aldus Carlson.
Auteur: Carl Zimmer
Vertaler: Valentijn van Dijk
Openingsbeeld: Monsters in de Nationale Parasiet Collectie. Zie hier voor meer voorbeelden.
The New York Times
Verenigde Staten | dagblad | oplage 1.120.402
De krant der kranten, met als motto ‘All the news that’s fit to print’. Won meer journalistieke prijzen dan enig ander medium.