Internationale commentatoren en opiniemakers over de gewapende opstand van de Wagner-groep van Jevgeni Priogozjin tegen de Russische legerleiding op 24 juni.
‘Ondanks de dramatiek van de situatie zou een opstand door de engste mensen van Rusland niet moeten verrassen. Het Kremlin liet Prigozjin rekruteren in gevangenissen, Wagners strijdmacht zat vol veroordeelden. Jevgeni Prigozjin was voor het Kremlin lange tijd de man voor de vuile zaakjes, van de inmenging met zijn trollenfabrieken in de Amerikaanse verkiezingen van 2016 tot de heimelijke gevechten in Oekraïne, Syrië en de Centraal-Afrikaanse Republiek.’
‘Hoewel ze openlijk bloedvergieten hebben vermeden, is het moeilijk voor te stellen dat Vladimir Poetin en Jevgeni Prigozjin zich ooit nog met elkaar zullen verzoenen. De Russische leider heeft een politiek motief om hard op te treden tegen zijn eigenzinnige krijgsheer en loopt anders het risico zwak over te komen, een kardinale zonde in de Kremlinpolitiek. Bovendien heeft de Russische leider nooit bekendgestaan als iemand die verraad vergeeft.’
‘De belangrijkste test voor Poetin was loyaliteit, en Prigozjin begreep dat, ondanks zijn kritiek. “Ik luister naar Poetin,” zei hij in mei. Maar na meer dan twintig jaar te hebben geprofiteerd van zijn band met Poetin, wierp hij de laatste flarden van die loyaliteit weg en stortte Rusland in de grootste politieke crisis in drie decennia, toen zijn troepen de macht overnamen in de zuidwestelijke stad Rostov aan de Don en dreigden Moskou aan te vallen.’
Gary Kasparov – oud-wereldkampioen schaken en voorzitter Human Rights Foundation
‘Dat Poetin door deze gebeurtenissen het vertrouwen heeft verloren van oligarchen, voormalige trawanten en ambtenaren, is van groter belang voor het voortbestaan van zijn regime dan dat zijn rivalen zich nu aangemoedigd voelen. Een capo di tutti capi garandeert bescherming in ruil voor loyaliteit: bescherming van fortuinen, van autoriteit. Met het afnemen van die bescherming neemt ook de loyaliteit af.’
Waar Poetin en Prigozjin tijdens de opstand van Wagner een zwakke indruk maakten, streek de sterke leider van Belarus de eer op door zich als bemiddelaar op te stellen. ‘Poetin en Loekasjenka kunnen niet zonder elkaar. De val van de één betekent de politieke dood van de ander.’
Vladimir Poetin staat bekend om zijn ijzeren greep op de nieuwsmedia in Rusland. Zijn voormalige bondgenoot, Jevgeni Prigozjin, oprichter van de militaire Wagner-groep, is eigenaar van een conservatief mediabedrijf én een flamboyante showman op sociale media. Toch ging geheel onverwachts de echte pr-overwinning na de muiterij van Prigozjin naar iemand anders: de oude dictator van Belarus, het buurland dat stevig binnen de Russische invloedssfeer ligt.
De Belarussische leider, Aljaksandr Loekasjenka, wordt vooral gezien als een volgzame stroman van het Kremlin. Maar zondag was hij degene die met de eer streek voor de totstandkoming van een akkoord tussen Poetin en Prigozjin. Daarmee voorkwam hij een situatie die volgens de Russische leider overeen zou komen met de burgeroorlog volgend op de revolutie van 1917.
Nu probeert Loekasjenka – een internationale paria – zijn pr-overwinning te gebruiken om zijn geloofsbrieven als geloofwaardig staatsman, bemiddelaar en bovenal trouwe bondgenoot van Poetin te verfraaien.
Profijtelijk en aanvaardbaar
Laat op zaterdagavond 24 juni, toen de angst toenam voor een mogelijke botsing tussen Wagner-troepen – die zich op minder dan 200 kilometer van Moskou bevonden – en Russische soldaten, kwam de persdienst van Loekasjenka met een mededeling: de Belarussische president had ‘een absoluut profijtelijke en aanvaardbare manier gevonden om de situatie op te lossen’. Kort daarna kondigde Prigozjin aan dat een colonne met zijn strijders, die zo’n 800 kilometer vanuit Zuid-Rusland had afgelegd, zou omkeren en huiswaarts zou gaan.
Als onderdeel van de deal zou een strafzaak tegen Prigozjin voor het organiseren van een gewapende opstand worden ingetrokken. De Wagner-troepen zouden niet worden aangeklaagd en Prigozjin zou Rusland verlaten voor Belarus, aldus een woordvoerder van het Kremlin. De volgende dag was niet bekend waar hij zich bevond.
Welke beloften er zijn gedaan namens het Kremlin, Wagner of Loekasjenka blijft onduidelijk. Maar de door de staat gecontroleerde media van Loekasjenka haastten zich om zijn inspanningen ter bezwering van het conflict af te schilderen als een bewijs van zijn staatsmanschap.
Het staatspersbureau Belta meldde dat Poetin die zaterdagochtend – toen hij werd geconfronteerd met ‘de meest acute fase van de situatie in Rusland’ – zijn Belarussische tegenhanger in Minsk belde. Poetin ‘was sceptisch over eventuele onderhandelingen en betwijfelde of Jevgeni Prigozjin de telefoon zou opnemen, aangezien hij op dat moment met niemand wilde spreken’, zei Vadim Gigin, propagandist van de Belarussische regering, zondag tegen pro-Kremlinmedia tijdens een interview, dat uitgebreid werd behandeld door Belta. Maar Poetin stemde in met bemiddeling en toen ‘de president van Belarus belde, nam Jevgeni Prigozjin onmiddellijk de telefoon op’, zei Gigin, aan wie de Europese Unie ooit sancties oplegde voor ‘het steunen en rechtvaardigen van repressie tegen de democratische oppositie en het maatschappelijk middenveld’.
‘Ze flapten er meteen zulke vulgaire dingen uit dat elke moeder ervan zou schrikken’
Het gesprek tussen Loekasjenka en Prigozjin verliep ‘erg moeizaam’, aldus Gigin, die deze maand werd aangesteld als directeur van de Nationale Bibliotheek van Belarus. ‘Ze flapten er meteen zulke vulgaire dingen uit dat elke moeder ervan zou schrikken. Het gesprek was hard en, zoals mij verteld is, nogal masculien.’
Er worden ook andere mogelijke verklaringen aangedragen voor de reden waarom Prigozjin zijn ‘mars voor gerechtigheid’ naar Moskou beëindigde. In sommige daarvan krijgt Loekasjenka slechts minimale erkenning. Maar de Belarussische mediamachine gaf hoog op van zijn rol als machtsmakelaar; een zeldzame omkering van rollen in een tijd waarin de dictator bijzonder afhankelijk is geworden van Rusland.
‘Poetin heeft verloren omdat hij liet zien dat zijn systeem zo zwak is dat hij gemakkelijk kan worden uitgedaagd,’ zegt Pavel Slunkin, een voormalige Belarussische diplomaat en analist bij denktank ECFR, de Europese Raad voor Buitenlandse Relaties. ‘Prigozjin daagde uit, viel aan, was brutaal en trok zich toen terug: ook hij kwam over als een verliezer. Alleen Loekasjenka won punten als bemiddelaar of onderhandelaar en als een mogelijke garantie voor de deal – eerst in de ogen van Poetin en toen in de ogen van de internationale gemeenschap.’
Loekasjenka is erin geslaagd om negenentwintig jaar aan de macht te blijven, maar wel tegen een prijs. Hij heeft Belarus steeds meer een vazalstaat van Rusland laten worden, vooral nadat hij in 2020 de steun van Moskou nodig had. Een democratische beweging bestreed toen zijn bewering dat hij de verkiezingen overweldigend had gewonnen, en werd door de leider met geweld de kop ingedrukt.
Vanwege zijn afhankelijkheid van Moskou, niet alleen voor politieke maar ook voor economische steun, liet Belarus toe dat Poetin het land gebruikte als vertrekpunt voor zijn grootschalige invasie van Oekraïne in februari 2022 en als opslagplaats voor Russische tactische kernwapens. Er zijn ook feiten aan het licht gekomen die uitwijzen dat Belarus deelneemt aan Russische praktijken om kinderen uit door Rusland bezette gebieden in Oekraïne te halen en ze naar zogenaamde zomerkampen te brengen. Het Internationaal Strafhof heeft arrestatiebevelen uitgevaardigd tegen Poetin en zijn kinderrechtencommissaris. Oekraïense aanklagers onderzoeken bewijs dat kinderen naar drie kampen in Belarus zijn gebracht, waaronder ten minste één kamp dat eigendom is van een staatsbedrijf.
Machtsevenwicht
Oppositieleiders denken dat de ambitie van Poetin niet beperkt zal blijven tot Oekraïens grondgebied. Zij voorspellen dat hij uiteindelijk zal proberen zijn controle over Belarus te vergroten. Met de berichtgeving over zijn bemiddeling in de crisis rond Wagner hoopt Loekasjenka misschien iets van zijn snel afbrokkelende soevereiniteit terug te winnen en de Belarussische angst weg te nemen om opgeslokt te worden door zijn grotere buurman, zegt Dmitri Avosja, oprichter van de Belarussische website Tribuna. ‘Loekasjenka deed Poetin uiteindelijk gewoon een plezier en met het oplossen van het bezettingsprobleem hielp hij ondertussen zichzelf,’ zegt hij.
Het is niet de eerste keer dat Loekasjenka de rol van bemiddelaar probeert op te eisen. Hij deed dat eveneens in 2014 en 2015, na eerdere Russische invallen in Oekraïne, toen Moskou separatisten steunde in de oostelijke Donbas-regio. En kort na de grootschalige invasie probeerde hij het opnieuw door delegaties uit Moskou en Kyiv in de zuidoostelijke stad Homel uit te nodigen, maar die gesprekken liepen snel spaak.
Waarnemers vragen zich nu af of Prigozjin in Belarus wel veilig is voor de dreiging van ontvoering of moord, gezien de woede die Poetin openlijk jegens hem uitte. Al vóór 2020, dus voordat Loekasjenka nog meer dan eerst een marionet van Poetin werd, begaven Russische speciale diensten zich soms op het grondgebied van Belarus om vijanden gevangen te nemen, zegt Slunkin, de analist van de ECFR. ‘En nu doen ze gewoon helemaal wat ze willen.’
Hoezeer het machtsevenwicht tussen Loekasjenka en Poetin ook verschoven is, beide mannen hebben elkaar nog steeds nodig om aan de macht te blijven. ‘Het is een Siamese tweeling,’ zegt Pavel Latoesjka, een voormalige Belarussische diplomaat en minister die nu in ballingschap leeft. ‘Ze kunnen niet zonder elkaar. Het is één lichaam met twee hoofden. De val van de een betekent de politieke dood van de ander.’
In de regio Bachmoet zijn de Russen ‘op de vlucht’, dat zegt de baas van Wagner tenminste. Oekraïne claimde vrijdag een doorbraak in de buurt van de oostelijke stad Bachmoet. Het hoofd van de Russische paramilitaire groep Wagner, die Russische soldaten ervan beschuldigde het gebied rond de stad te ‘ontvluchten’, bevestigde dat, bericht Meduza.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens Jevgeni Prigozjin zijn de Moskouse troepen ‘gestopt met het blokkeren van de weg van Bachmoet naar de achterste posities van het Oekraïense leger’, meldt de Russische website. ‘De flanken brokkelen af en het front stort in’, schrijft Meduza. Bachmoet is het toneel van de langste en dodelijkste strijd tussen Russen en Oekraïners sinds het begin van de Russische invasie in februari 2022.
Wagner ronselt huurlingen onder misdaadorganisaties
De Wagner Group, een door de Russische staat gesteunde particuliere militaire organisatie, heeft haar rekruteringsinspanningen buiten Rusland opgevoerd na zware verliezen te hebben geleden in Zuid-Oekraïne, bericht Middle East Eye. Volgens de nieuwssite verklaren bronnen uit de omgeving van de paramilitaire groep dat Wagner heeft getracht haar troepen aan te vullen door huurlingen te rekruteren uit Turkije, Servië, Tsjechië, Polen, Hongarije, Duitsland, Canada, Moldavië en Latijns-Amerikaanse landen. De buitenlandse strijders worden gelokt met hogere inkomens dan gebruikelijk.
Wagner verliest snel strijders en uitrusting door wanorde binnen het Russische leger zelf. Soldaten maken vaak ruzie met de huurlingeneenheden, en het Oekraïense leger heeft Wagner-strijders uit strategisch belangrijke posities zoals de stad Lyman verdreven, aldus de bronnen.
‘Ze proberen individuen te bereiken die niet zullen aarzelen om mensen te doden en die geld nodig hebben’
Voor de oorlog betaalde Wagner haar strijders 3000 tot 5000 dollar per maand, maar volgens de bronnen zijn die tarieven nu opgeschroefd tot 10.000 dollar. Wagner zou ook contact hebben opgenomen met georganiseerde misdaadgroepen in Latijns-Amerika en Europese landen als Tsjechië, Moldavië en Hongarije.
‘Normaal gesproken rekruteren ze mensen met gedegen militaire ervaring, maar de invasie heeft Wagner veranderd,’ vertelde een van de bronnen die bekend zijn met de kwestie aan MEE. ‘Nu proberen ze individuen te bereiken die niet zullen aarzelen om mensen te doden en die geld nodig hebben.’ De nieuwe rekruteringscampagne verloopt via Russische oligarchen die in Europa wonen en hun tussenpersonen, die in contact staan met de plaatselijke georganiseerde misdaadgroepen, aldus de bronnen.
Het Malinese leger en vermeende Russische huurlingen hebben eind maart zo’n driehonderd burgers gedood in de stad Moura. Dat meldt de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW). Moura ligt centraal in het West-Afrikaanse Mali, waar veel terreurgroepen opereren. De Malinese regering erkent 203 jihadistische strijders te hebben ‘uitgeschakeld’, aldus El País. Volgens getuigen die HRW sprak, bevonden zich onder de doden een groot aantal ongewapende burgers die geen relatie hadden met de milities.
De Verenigde Naties, de Europese Unie, Frankrijk en de Verenigde Staten noemen de gebeurtenissen in Moura zeer zorgwekkend. De VN-missie voor de stabilisatie van Mali (Minusma) heeft aangekondigd te onderzoeken wat er precies is gebeurd. Charles Michel, voorzitter van de Europese Raad, verzekerde dat er ‘opheldering moet komen over de omstandigheden van antiterroristische operaties in de afgelopen weken in Mali’.
Soldaten van de Wagner Group hebben de afgelopen jaren tal van mensenrechtenschendingen gepleegd
HRW en journalisten horen de laatste weken getuigenissen over bloedbaden die de Malinese strijdkrachten zouden hebben gepleegd in samenwerking met Russische huurlingen. De massamoorden op burgers in Nampala, Dogofry en Diabaly zouden ook onder de verantwoordelijkheid van het Malinese leger vallen, dat nog steeds wordt opgeleid door de EUTM Mali, een trainingsmissie van de EU om het Malinese leger op te leiden en te hervormen, schrijft El País.
De militaire junta die sinds 2020 aan de macht is in Mali, heeft zijn militaire banden met Rusland versterkt, waaronder de inzet van huurlingen van het particuliere bedrijf Wagner Group. Soldaten van de Wagner Group hebben de afgelopen jaren tal van mensenrechtenschendingen gepleegd in landen als de Centraal-Afrikaanse Republiek, Libië en Syrië.
De geweldplegingen gebeuren op een moment dat de Franse operatie Barkhane, met 5.500 Franse soldaten gestationeerd in de Sahel, begonnen is aan een terugtrekking uit Mali.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
