De twee andere genomineerden waren aura farming en biohack
Merk je dat je steeds bozer wordt als je door je feed op sociale media scrolt? Zo ja, dan ben je misschien wel het slachtoffer geworden van rage bait. Deze term is door Oxford University Press uitgeroepen tot woord van het jaar, schrijft de BBC.
Het begrip beschrijft manipulatieve tactieken die gebruikt worden om online engagement te stimuleren. Het gebruik ervan is de afgelopen twaalf maanden verdrievoudigd, aldus de uitgever van het Oxfordwoordenboek. Rage bait versloeg twee andere genomineerde termen – aura farming en biohack – in de strijd om de titel.
Volgens Oxford University Press, uitgever van de Oxford English Dictionary, wordt rage bait gedefinieerd als online content die opzettelijk is ontworpen om woede of verontwaardiging op te wekken door frustrerend, provocerend of aanstootgevend te zijn. Dergelijke content wordt meestal geplaatst om meer bezoekers naar websites of sociale media-accounts te lokken.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Rage bait is vergelijkbaar met zijn internetverwant clickbait, waarbij een kop wordt gebruikt om een lezer te verleiden een artikel of video te bekijken. Rage bait-content is echter specifieker gericht op het prikkelen van mensen, aldus de Britse nieuwszender.
Cambridge Dictionary heeft parasociaal uitgeroepen tot het woord van 2025, gedefinieerd als een relatie die iemand voelt met een beroemdheid die hij of zij niet kent. Een voorbeeld hiervan is de interesse die fans toonden toen popster Taylor Swift en American footballer Travis Kelce hun verloving bekendmaakten.
Collins Dictionary koos ondertussen voor vibe-coding, de kunst van het maken van een app of website door deze te laten beschrijven door kunstmatige intelligentie in plaats van zelf handmatig programmeercodes te schrijven.
Veel woorden betreffen techgiganten en werken op afstand
Skibidi, tradwife en andere slang-termen die populair zijn geworden op sociale media behoren tot de meer dan zesduizend nieuwe woorden die dit jaar aan de Cambridge Dictionary worden toegevoegd, schrijft de BBC.
Skibidi is een onzinwoord dat populair werd via een animatieserie op YouTube, terwijl tradwife een afkorting is van traditional wife, een getrouwde moeder die kookt, schoonmaakt en berichten plaatst op sociale media.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Veel nieuwe woorden hebben betrekking op techgiganten en werken op afstand, zoals het woord mouse jiggler, een apparaat of stuk software dat wordt gebruikt om te doen alsof je aan het werk bent. Er zijn ook enkele samengestelde termen toegevoegd, zoals broligarchy, ‘een kleine groep mannen die extreem rijk en machtig zijn en die politieke invloed hebben of willen hebben’.
New York Post meldt dat Onderzoekers van het King’s College London zeggen dat ze een stof hebben ontdekt die beter dan fluoride beschermt tegen tandbederf en vroegtijdige tandschade herstelt: menselijk haar. Ons haar bevat namelijk keratine, een eiwit dat ook voorkomt in de huid, nagels en schapenwol.
De onderzoekers ontdekten dat wanneer keratine op het tandoppervlak wordt aangebracht, ze een wisselwerking aangaat met mineralen die van nature in speeksel aanwezig zijn, waardoor een kristalachtige structuur ontstaat die lijkt op glazuur. Deze structuur kan de functie van natuurlijk glazuur nabootsen, zodat de tanden worden beschermd en blootliggende zenuwkanalen kunnen worden afgesloten.
De bevindingen worden geprezen als een vooruitgang in de regeneratieve tandheelkunde, een vakgebied dat zich richt op het benutten van de genezingsmechanismen van het lichaam in plaats van synthetische materialen om beschadigd tandweefsel te herstellen en opnieuw aan te maken.
Hemelmechanica
Theoria Eclipsum brengt niet alleen de geometrie van zon, maan en aarde in kaart, maar laat met ingekleurde diagrammen de schaduwzones tijdens een zonsverduistering zien. Deze platen hielpen geleerden bij het berekenen van toekomstige eclipsen en gaven het publiek een bijna poëtische inkijk in de hemelmechanica. In Eclipse Atlas, een nieuw online archief, kunnen liefhebbers hun hart ophalen aan talloze kaarten, illustraties en krantenknipsels, diagrammen uit de zeventiende eeuw die de verschillende fasen van totaliteit tonen, vroege foto’s van verduisteringen en advertenties die mensen aansporen de trein te nemen om ‘de sensatie van hun leven’ niet te missen, aldus Colossal.
Onderzoek: gletsjers op Mars bevatten vooral waterijs
De gletsjers op Mars zijn zuiverder dan eerder werd gedacht en bestaan mogelijk voornamelijk uit waterijs, aldus een onderzoek dat in het tijdschrift Icarus is gepubliceerd. Waar men vroeger dacht dat ze vooral bestonden uit gesteente met een beetje ijs, hebben wetenschappers ontdekt dat deze gletsjers voor meer dan 80 procent uit waterijs bestaan en slechts met een dun laagje stof en gesteente bedekt zijn, schrijft Mashable.
Deze bevindingen kunnen nieuw licht werpen op de klimaatgeschiedenis van Mars, de vierde planeet in het zonnestelsel qua afstand tot de zon. Ook zou deze ontdekking een revolutie teweeg kunnen brengen in toekomstige missies naar Mars door bij te dragen aan het creëren van onmisbare hulpbronnen voor toekomstige kolonisten.
‘Het water uit deze gletsjers zou een vitale hulpbron kunnen zijn voor astronauten, die in tal van behoeften voorziet, van drinkwater tot de productie van brandstof’, aldus de onderzoekers.
Cambridge Dictionary wordt uitgebreid
Skibidi, tradwife en andere slangtermen die populair zijn geworden op sociale media behoren tot de meer dan zesduizend nieuwe woorden die dit jaar aan de Cambridge Dictionary worden toegevoegd, aldus de BBC.
Skibidi is een onzinwoord dat populair werd via een animatieserie op YouTube, terwijl tradwife een afkorting is van traditional wife, een getrouwde moeder die kookt, schoonmaakt en berichten plaatst op sociale media. Veel nieuwe woorden hebben betrek- king op techgiganten en werken op afstand, zoals het woord mouse jiggler, een apparaat of stuk software dat wordt gebruikt om te doen alsof je aan het werk bent. Er zijn ook enkele samengestelde termen toegevoegd, zoals broligarchy, ‘een kleine groep mannen die extreem rijk en machtig zijn en die politieke invloed hebben of willen hebben’.
Aarde draait sneller dan eerst
Onze planeet is sneller gaan draaien dan voorheen. Hierdoor zullen wein de toekomst dagen meemaken die 1,3 tot 1,51 milliseconden korter zullen zijn dan normaal als gevolg van de invloed van de positie van de maan op de rotatie van de aarde. Deze zomer gold dat voor de data 22 juli en 5 augustus.
Aktuálně meldt dat hoewel dit een verwaarloosbaar verschil lijkt, zeker als we bedenken dat één milliseconde een duizendste van een seconde is, dit verstrekkende gevolgen kan hebben. Het zou problemen kunnen opleveren voor technologieën die afhankelijk zijn van uiterst nauwkeurige tijdmetingen, zoals GPS-systemen, communicatienetwerken en datacentra.
Wetenschappers overwegen daarom de invoering van een zogenaamde negatieve schrikkelseconde, waarbij de klok gewoon een seconde overslaat. Tot nu toe werden alleen schrikkelseconden toegevoegd om de tijd nauwkeurig bij te houden, juist vanwege de vertraging van de rotatie. Negatieve schrikkelseconden zijn echter een historische nieuwigheid.
Het zou problemen kunnen opleveren voor technologieën die afhankelijk zijn van uiterst nauwkeurige tijdmetingen
Er zijn een aantal factoren die van invloed zijn op de rotatie. Zo kunnen naast de stand van de maan ook extreme aardbevingen een rol spelen, zoals de aardbeving in maart 2011 in Japan. Wat de oorzaak is van de snel- lere rotatie nu, weet niemand precies. De meeste wetenschappers denken dat de verandering wordt veroorzaakt door iets binnen in de aarde.
2025 vestigt nieuw bosbrandrecord
De bosbranden die Europa teisteren hebben dit jaar meer dan 1 miljoen hectare in de as gelegd, waarmee 2025 het ergste jaar ooit is qua hoeveelheid verwoest bosgebied. Dodelijke vuurzeeën die dorpen hebben leeggemaakt en boeren gedwongen om brandweerman te worden, hebben dit jaar vier keer zo veel land verwoest als het gemiddelde voor dezelfde periode in de afgelopen twee decennia bedraagt, schrijft The Guardian.
Uit gegevens van het European Forest Fire Information System, die teruggaan tot 2003, blijkt dat dit jaar 1.015.024 hectare is verbrand. Daarmee is het vorige record van 988.544 hectare uit 2017 gebroken, terwijl er nog weken van gevaarlijk brandweer aankomen.
De verwoestende branden hebben 37 miljoen ton kooldioxide uitgestoten, ongeveer evenveel als de jaarlijkse CO2-uitstoot van Portugal of Zweden, landen met elk 10 miljoen inwoners. De branden hebben ook records gebroken voor deze tijd van het jaar voor negen andere luchtverontreinigende stoffen, waaronder fijne deeltjes die bekendstaan als PM2,5 en die volgens deskundigen bosbranden veel dodelijker maken dan eerder werd gedacht.
De verwoestende branden hebben 37 miljoen ton kooldioxide uitgestoten
Bosbranden hebben deze maand grote delen van Zuid-Europa geteisterd, toen een hittegolf, die langer en sterker was door de vervuiling door fossiele brandstoffen, de temperaturen in een groot deel van het Middellandse Zeegebied en de Balkan opdreef tot boven de 40 graden.
Er zijn voor zover bekend meer dan twaalf doden gevallen door de vlammen, maar wetenschappers zeggen dat het werkelijke dodental waarschijnlijk veel hoger ligt. Dikke rookwolken hebben de longen van mensen vervuild met schadelijke gassen en giftige deeltjes die klein genoeg zijn om in de bloedbaan terecht te komen. Een studie die in december in The Lancet werd gepubliceerd, stelt bosbrandrook aansprakelijk voor 111.000 sterfgevallen per jaar in Europa, inclusief Rusland, tussen 2000 en 2019.
Het boek bevat ruim 33.000 pagina’s, verdeeld over 39 delen
Na 140 jaar is het eindelijk zover: het volledige Zweedse woordenboek is eindelijk voltooid. Het laatste deel van het woordenboek, dat ruim 33.000 pagina’s telt, is vorige week naar de drukker gestuurd, zo schrijft Dagens Nyheter.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
In 1883 werd aan het boek begonnen en in de loop der jaren hebben 137 medewerkers fulltime aan het boek gewerkt, zo laten medewerkers van de Nobel Academie, die het woordenboek maakten, weten. Ondanks de mijlpaal zit het werk er voor de organisatie niet op: de delen A tot R zijn nu zo oud dat ze moeten worden herzien om er moderne woorden in op te nemen.
Zo werd deel A in 1893 gepubliceerd. Woorden als ‘allergie’ en ‘app’ moeten nog toegevoegd worden. Onder de B moet bijvoorbeeld het woord ‘barbie-pop’ worden toegevoegd, terwijl bij de C het woord ‘computer’ moet worden bijgeschreven. In de komende zeven jaar zullen zeker tienduizend woorden worden toegevoegd aan de gepubliceerde reeks.
De Merriam-Webster, de Amerikaanse Van Dale, heeft aangekondigd de definitie van het woord ‘racisme’ te gaan verruimen. Taalkundige John McWhorter vindt dit ‘hoog tijd’ worden nu er meer aandacht is voor institutioneel racisme. ‘Het is onvermijdelijk dat de betekenis van woorden voortdurend verandert.’
Keuze uit het archief
Afgelopen week bleek uit onderzoek in dertien EU-landen dat het aantal mensen van Afrikaanse afkomst dat discriminatie en racisme ervaart is toegenomen. Het is een probleem waar we maar niet van afkomen en dat zich al jarenlang voortsleept.
In dit artikel van The Atlantic uit 2020 legt taalkundige John McWhorter uit hoe de term ‘racisme’ ontstaan is, hoe de betekenis ervan in de loop der jaren veranderd is en hoe belangrijk het is dat woordenboekmakers de huidige ontwikkelingen in de gaten houden. Waar racisme eerst nog stond voor het denkbeeld dat het ene ras superieur is aan het andere, heeft het de afgelopen jaren een nieuwe betekenis erbij gekregen: alle vormen van sociale ongelijkheid die gebaseerd zijn op ras, aldus McWhorter. ‘Als woordenboeken een afspiegeling moeten bieden van hoe de taal daadwerkelijk wordt gebruikt, moet dit erin verdisconteerd worden,’ zo besluit hij.
De woordenboekmakers van Merriam-Webster werken aan een nieuwe definitie van ‘racisme’. Gaat de Great Awokening [‘woke’ betekent je bewust zijn van racisme en andere onderdrukkende structuren in de samenleving] nu al zo ver dat het woordenboek ervoor moet worden herschreven? Nee, maar de manier waarop het woord ‘racisme’ in de samenleving wordt gebruikt, valt al heel lang niet meer binnen de gangbare woordenboekdefinitie, en het is hoog tijd dat de woordenboekmakers dat doorkrijgen.
In de Merriam-Webster werd racisme altijd gedefinieerd met wat je betekenis 1.0 zou kunnen noemen: de definitie die je voorleest aan een nieuwsgierig kind. Het gaat dan om wat we in het Engels vroeger prejudiced noemden: ‘de opvatting dat de eigenschappen en capaciteiten van een mens in hoofdzaak door raciale verschillen worden bepaald en dat één ras superieur is aan de andere’.
Institutioneel racisme
Maar al sinds de jaren zestig kom je ook begrippen tegen als ‘maatschappelijk racisme’ of ‘institutioneel racisme’, ter aanduiding van de maatschappelijke structuren die mensen van ondergeschikte rassen benadelen, door het collectieve effect van racistische denkbeelden. Zo zou je kunnen zeggen dat maatschappelijk racisme verantwoordelijk is voor de teloorgang van de infrastructuur in bepaalde wijken wanneer het wegtrekken van witte bewoners daar tot lagere belastingopbrengsten leidt.
Omdat zo’n begrip een hele mond vol is, wordt het natuurlijk vaak afgekort tot racisme, en zo krijgt dat woord zijn definitie 2.0. Daarin voorziet het lemma in de Merriam-Webster ook al, want dat stelt dat racisme ook ‘een op racisme berustend politiek of maatschappelijk systeem’ kan zijn.
Maar de pas afgestudeerde, 22-jarige Kennedy Mitchum heeft de woordenboekmakers gemaild om te vragen het lemma nog verder uit te breiden, zodat ook recht wordt gedaan aan de bredere betekenis die het woord inmiddels heeft gekregen met betrekking tot ‘maatschappelijke en institutionele macht’. Want racisme is, zoals Mitchum schreef, ‘een systeem van bevoordeling op basis van huidskleur’.
Hier gaat het niet zozeer om denkbeelden als om het resultaat daarvan. Alle maatschappelijke ongelijkheid tussen witte mensen en andere bevolkingsgroepen wordt als racisme betiteld, wat dan een soort afkorting is voor de racistische denkbeelden die aan die ongelijkheid ten grondslag liggen. Deze betekenis 3.0 is inmiddels wijdverbreid. De populaire auteur Ibram X. Kendi, die ook voor The Atlantic schrijft, bestempelt alle op ras gebaseerde sociale ongelijkheid als onwenselijk racisme. Deze betekenis van het woord is in de sociale wetenschappen inmiddels gemeengoed en vormt de grondslag voor het moderne debat over ras en racisme. Zo zullen veel mensen zeggen dat de lagere prestaties van zwarte studenten op gestandaardiseerde tests betekenen dat die tests racistisch zijn, in de zin dat ze zwarte studenten benadelen.
Mitchum was het zat dat mensen haar in debatten over racisme verweten dat haar gebruik van het woord racisme niet klopte omdat die betekenis 3.0 niet ‘in het woordenboek staat’. En haar irritatie is terecht. Ze zoog die betekenis niet uit haar duim – overal in ons land wordt het woord door massa’s mensen, met name hoogopgeleiden, in die betekenis gebruikt.
Woordenboeken kunnen achterlopen op de maatschappelijke ontwikkeling. Het idee dat een woord altijd onmiskenbaar ‘betekent’ wat er in het woordenboek staat, is dan ook veel te makkelijk. Het is onvermijdelijk dat de betekenis van woorden voortdurend verandert, en niet alleen in groepstaal en jargon. Wie dat niet gelooft, moet maar eens letten op het gebruik van het woord fantastic in oude films of oude afleveringen van de tv-serie The Twilight Zone: toen bedoelden ze niet fantastisch in de zin van ‘geweldig’, maar in de zin van ‘fantasierijk, imaginair’. De betekenis is geleidelijk verschoven. Maar in onze echte, fantasie-arme wereld hebben mensen de neiging om te denken dat de kille letters in een woordenboek een onveranderlijke waarheid uitdrukken. We kunnen dus niet toelaten dat de definities van zulke belangrijke woorden als ‘racisme’ bevroren blijven in de tijd van Watergate en zitkuilen. Want wreed en zo, maar we zijn alweer een heel stuk verder, weetjewel.
Woorden zijn net mensen, hun ontwikkeling is vaak wanordelijk
Maar de waaier aan betekenissen die het woord ‘racisme’ nu heeft, kan natuurlijk ook verwarrend zijn. Ik voorzie al een lang gesprek met mijn kinderen als ze over een tijdje met vragen komen omdat ze het woord in een betekenis hebben gehoord die veel verder reikt dan de simpele oude betekenis van prejudiced, mensen met ‘vooroordelen’.
Het is op zichzelf niet ongebruikelijk dat de definitie van een woord uitdijt van de eigenschap van een individu naar die van een hele samenleving.
De ontwikkeling van racisme 1.0 naar racisme 2.0 volgt een lijn van metaforisch denken die al dateert van de oude Grieken. Ook zij zagen een samenleving als individu in een macrokosmos. De conceptuele stap van een gezonde persoon naar een gezonde samenleving is dan niet zo groot, net zomin als die van een racistisch mens naar een racistische samenleving.
Ongelijkheid
Maar die stap is alleen klein als je discriminatie, dus actieve achterstelling, nog steeds als de essentie van racisme beschouwt. De stap van racisme 2.0 naar racisme 3.0 is een minder gebruikelijk soort taalverandering. In betekenis 3.0 spreekt het vanzelf om maatschappelijke ongelijkheid als racisme te bestempelen omdat die ongelijkheid ontegenzeggelijk voortvloeit uit een door vooroordelen ingegeven achterstelling. Zo zullen velen zeggen dat de gezondheidsstatistieken van zwarte Amerikanen slechter zijn doordat ze minder toegang hebben tot goede gezondheidszorg en supermarkten. In zo’n geval wordt ook vaak van racisme gesproken als actieve discriminatie niet (of niet meer) de directe oorzaak van de verschillen is.
In de sociale wetenschappen is dit een algemeen aanvaard uitgangspunt, maar in de samenleving als geheel lijkt deze gedachte nog niet op algemene instemming te kunnen rekenen. Eén struikelblok is daarbij dat sommige maatschappelijke belemmeringen, die weliswaar voortkwamen uit racisme 1.0 en 2.0, inmiddels tot het verleden behoren, zoals de postcodediscriminatie (‘redlining’), waardoor zwarte wijken vanzelf overbevolkte achterstandswijken werden. Er zullen vast mensen zijn die zich verzetten tegen een definitie van racisme waarin ook denkbeelden en daden nawerken van mensen die allang overleden zijn.
Taalkundigen schrijven anderen niet voor hoe ze de taal moeten gebruiken. Wij zijn als Chauncey Gardiner in Being There: we kijken graag toe. Maar taalkundigen zijn ook mensen, dus ik heb wel mijn voorkeuren. Zo houd ik niet van wanorde.
Als ik mijn zin kreeg – maar dat gaat niet gebeuren – zouden we toestaan dat ‘racisme’ nu ook slaat op een samenleving en daarnaast het woord prejudiced uit de mottenballen halen om het racisme van individuen mee aan te duiden. Ooit was prejudiced immers hét Amerikaanse woord voor ‘racistisch’. Pas vanaf 1970 begon dat plaats te maken voor het woord ‘racistisch’ (racist), dat na 1980 sterk opkwam. Neem de manier waarop Sammy Davis Jr. in 1972 in All in the Family de spot drijft met Archie Bunker. Zijn gebruik van ‘prejudiced’ in deze passage is verouderd, daar zou je nu gewoon racist zeggen:
If you were prejudiced, you’d go around saying you were better than anyone else in the world, but I can honestly say, after spending these marvelous moments with you, you ain’t better than anybody!
In dezelfde periode waarin prejudiced het veld ruimde voor racist, begon chauvinist [seksistisch] plaats te maken voor sexist, om dezelfde redenen: heftige begrippen moeten soms ververst worden om hun kracht te behouden, zeker als ze veel gebruikt worden. Daardoor maakt het woord racism nu steeds vaker plaats voor white supremacy. Het is een kwestie van tijd voordat het daardoor is verdrongen, en woordenboekmakers moeten daar rekening mee houden.
Vooroordelen
Ik ken geen voorbeelden van verouderde woorden die met succes zijn afgestoft voor hernieuwd dagelijks gebruik, maar hemeltje – wat zou prejudiced tegenwoordig goed van pas komen. Daarmee doe je een heldere bewering over een persoon en diens denkbeelden: dat het iemand is die vooroordelen koestert. Het zou raar voelen om van een samenleving te zeggen dat die vol vooroordelen zit – je blijft dan toch denken aan die ene persoon, die mopperende racist op de veranda.
In den beginne was het woord ‘racist’ voor velerlei uitleg vatbaar. Is dat iemand die lid is van een bepaald ras? Die voor andere rassen opkomt? Of iemand die aandacht vraagt voor het bestaan van verschillende rassen? Of slaat ‘racistisch’ vooral op een bepaald beleid? Dat laatste is de richting waarin de betekenis zich heeft ontwikkeld. Maar in mijn ideale taal leggen mensen vooroordelen aan de dag en geeft een samenleving blijk van racisme.
Helaas voegt de taal zich nooit volledig naar je wensen. Woorden zijn net mensen, hun ontwikkeling is vaak wanordelijk. ‘Letterlijk’ kan ook precies het tegenovergestelde betekenen, evenals het Engels voor ‘snel’ (zo heb je run fast, hardlopen, tegenover stuck fast, vastzitten). En wat kan ‘daten’ wel niet allemaal betekenen?
Hoe het ook zij, als woordenboeken een afspiegeling moeten bieden van hoe de taal daadwerkelijk wordt gebruikt, moet dit erin verdisconteerd worden. Dus laten we blij zijn dat ook de lexicografie woke wordt over racisme.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
