Bij hoge temperaturen koelt ons lichaam af door te zweten. Maar door de opwarming van de aarde werkt deze regulering mogelijk niet meer, waarschuwt deze Japanse krant.
Door klimaatverandering zijn de Japanse zomers niet meer zoals vroeger. Tussen eind juli en augustus liepen de temperaturen in veel delen van het land op tot boven de 40°C. De hoogste temperatuur, 41,8°C, werd op 5 augustus gemeten in Isesaki, in de prefectuur Gunma (ten noordwesten van Tokio). Dagen met temperaturen boven de 36 of 37°C – de lichaamstemperatuur van een gezond persoon – zijn geen uitzondering meer. Tijdens een hittegolf is zelfs een korte wandeling buiten al genoeg om je flink te laten zweten. In de loop van de evolutie hebben sommige niet-menselijke zoogdieren, zoals paarden en nijlpaarden, het vermogen ontwikkeld om te zweten om hun lichaamstemperatuur te reguleren (zweten kan ook andere functies hebben). Men denkt dat homo sapiens over zijn hele lichaam begon te zweten nadat hij zich had afgescheiden van een voorouder die hij deelt met andere primaten, zoals chimpansees. Verschillende wetenschappelijke studies wijzen erop dat zweten een van de sleutels tot zijn overleving werd.
Dankzij transpiratie konden prehistorische mensen lange tijd over graslanden en savannes rennen zonder dat hun lichaamstemperatuur steeg. Dit gaf hen een voordeel bij de jacht ten opzichte van dieren die niet zweten, aldus een onderzoek uit 2024, gepubliceerd door Trent University in Canada in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Human Behaviour. Volgens de studie waren onze voorouders daardoor in staat prooien te vangen die vertraagd werden door de in hun lichaam opgebouwde warmte.
Hoge luchtvochtigheid
Zweten werkt als volgt. Wanneer de lichaamstemperatuur stijgt, scheiden de zweetklieren zweet af, dat voornamelijk uit water bestaat. Dit zweet verdampt bij contact met de lucht op de huid. Dat maakt dat we ons koeler voelen door de lucht als we zweten.
Stijgende temperaturen, als gevolg van klimaatverandering, veranderen deze situatie; het lichaam kan niet langer alle warmte afvoeren door verdamping. De belangrijkste oorzaak van deze anomalie is de hoge luchtvochtigheid; de talloze watermoleculen die tussen de lucht en de huid circuleren, voorkomen dat zweet verdampt. In een droge omgeving zoals de woestijn, waar de huid minder wordt blootgesteld aan watermoleculen, droogt zweet snel op en daalt de lichaamstemperatuur. Door 100 milliliter zweet af te voeren, verlaagt een persoon van 70 kilogram zijn lichaamstemperatuur met ongeveer 1 °C.
Omgekeerd geldt dat bij een hoge luchtvochtigheid zweet niet opdroogt en het lichaam de warmte niet kan afvoeren. De resultaten van een studie die in 2023 werd gepubliceerd door Purdue University in de Verenigde Staten in het tijdschrift Proceedings of the National Academy of Sciences, tonen aan dat als de gemiddelde wereldtemperatuur met 2°C zou stijgen ten opzichte van het pre-industriële niveau, zo’n 4 miljard mensen, met name in India, China en Afrika, te maken zouden krijgen met zomerhitte die hun afvoervermogen te boven gaat.
Hitteberoertes
Aangezien in deze regio’s veel mensen om economische redenen geen toegang hebben tot airconditioning, zou dit aanzienlijke problemen met zich mee kunnen brengen, zoals hitteberoertes, die worden veroorzaakt door hittegolven in combinatie met een hoge luchtvochtigheid. ‘Vochtige hitte wordt een grote bedreiging,’ stelden de onderzoekers vast.
Volgens de Copernicus Climate Change Service, het klimaatinformatieagentschap van de Europese Unie, was de gemiddelde wereldtemperatuur in 2024 1,6 °C hoger dan het pre-industriële niveau. Dat betekent dat we aan de vooravond staan van een wereld waarin transpiratie zijn verkoelende werking verliest. Bovendien belemmeren hoge temperaturen de werking van transpiratie: warmte verplaatst zich naar koelere gebieden, dus als de lucht warmer is dan het lichaam, absorbeert het lichaam de warmte.
Op warme dagen gebruiken veel mensen een ventilator in plaats van een airconditioner. Riho Izumisawa, hoofd van het project Zero Heatstroke Goal bij de Japanse Meteorologische Vereniging, raadt dit echter af. ‘Wanneer je wordt blootgesteld aan hete, vochtige lucht die door een ventilator wordt verspreid, verdampt je zweet niet en warmt je lichaam nog meer op,’ legt ze uit. Het risico op een hitteberoerte neemt daarmee toe. Hoe kun je in zulke omstandigheden overleven? Riho Izumisawa raadt aan om de schaduw op te zoeken en rustig aan te doen, of naar plekken met airconditioning te gaan.
In een wereld waar zweten niet langer voldoende is om ons koel te houden, is airconditioning onmisbaar geworden. Maar het verbruikt elektriciteit en de warmte die door de buitenunits wordt afgegeven, verhoogt de temperaturen nog verder, vooral in stedelijke gebieden. Al deze factoren bij elkaar maken dat het van groot belang is dat we zo snel mogelijk op zoek gaan naar een oplossing.
