Over de inhoud van het akkoord is nog niets bekendgemaakt
Het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) kondigde donderdagavond aan dat het een akkoord heeft bereikt met verschillende centrumpartijen om ‘een regering van nationale eenheid’ te vormen, meldt The Daily Maverick. De partij van Nelson Mandela verloor eind mei bij de parlementsverkiezingen voor het eerst in dertig jaar haar absolute meerderheid.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Op grond van het coalitieakkoord zou de Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa vrijdag al herkozen moeten kunnen worden voor een tweede termijn. De secretaris-generaal van het ANC gaf aan dat de partij nog geen mededelingen kan doen over wat er precies tussen de coalitiepartijen besproken is.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Zuid-Afrika, waar ANC – de partij die ooit werd aangevoerd door Nelson Mandela – tijdens de verkiezingen van vorige week voor het eerst in de geschiedenis zijn meerderheid verloor. Wat gaat dit politieke keerpunt het land brengen?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – tijdelijk al vanaf €1,50 per maand – op 360 Magazine.
Hoe zijn de verkiezingen in Zuid-Afrika verlopen?
‘Het African National Congress (ANC) – de oudste bevrijdingsbeweging van het continent, de aanvoerder van het verzet tegen de apartheid en de regeringspartij sinds 1994 – is niet langer een hegemoniale kracht in de Zuid-Afrikaanse politiek’, schrijft The Economist in een analyse. De partij heeft voor het eerst sinds de afschaffing van de apartheid dertig jaar geleden geen absolute meerderheid behaald. ANC blijft steken op 40,2 procent van de stemmen, waarmee het kan rekenen op 159 van de 400 zetels, terwijl de partij bij de vorige verkiezingen 230 zetels in de wacht sleepte. ‘Door de verslechterde infrastructuur, massale werkloosheid en recordcriminaliteit in Zuid-Afrika, heeft de partij die sinds 1994 het politieke leven heeft gedomineerd, een nog grotere klap gekregen dan de meeste opiniepeilingen voorspelden’, aldus het pan-Afrikaanse tijdschrift The Continent.
ANC verloor ook de controle over drie van de negen Zuid-Afrikaanse provincies, waaronder KwaZulu-Natal, waar de impact van de nieuwe partij van voormalig president Jacob Zuma, uMkhonto we Sizwe (MK) – die nationaal verraste met 14,6 procent van de stemmen – het sterkst werd gevoeld. De tweede partij van het land werd de Democratic Alliance (DA), een centrumrechtse liberale partij met een voornamelijk witte achterban, met 21,8 procent van de stemmen. De Economic Freedom Fighters (EFF), een radicale afsplitsing van ANC, kreeg 9,5 procent van de stemmen.
Hoewel er weinig ongeregeldheden waren na de uitslag, probeerde voormalig president Jacob Zuma, die beschuldigd werd van corruptie en in 2018 moest aftreden na een reeks schandalen, nog op 1 juni onrust te stoken door te spreken van verkiezingsfraude zonder enig bewijs te leveren. Vervolgens eiste hij dat de bekendmaking van de verkiezingsuitslag zou worden opgeschort. ‘Waar Zuma ook gaat, anarchie en chaos zijn nooit ver weg. Hij is nog niet klaar met ons’, waarschuwde columnist Justice Malala in Sunday Times.
Ook in de Westkaap, waar DA 55 procent van de stemmen heeft behaald en haar meerderheid heeft behouden, heeft een aantal kleinere partijen de kiescommissie schriftelijk verzocht om een handmatige hertelling van de in de provincie uitgebrachte stemmen, bericht de Zuid-Afrikaanse krant Mail & Guardian.
Maar de de definitieve verkiezingsuitslag werd uiteindelijk zoals gepland op 2 juni bekendgemaakt door de kiescommissie. De dreiging die uitgaat van de achterban van Zuma wordt echter wel serieus genomen door de autoriteiten, die vrezen voor een herhaling van juli 2021, toen de arrestatie van de ex-president, die tot vijftien maanden gevangenisstraf werd veroordeeld wegens minachting, werd gevolgd door een week van rellen en plunderingen waarbij meer dan 350 mensen omkwamen. De politie is in opperste staat van paraatheid, vooral in zijn thuisprovincie Kwazulu-Natal, meldt News24.
Hoe gaat Zuid-Afrika een regering vormen?
‘[President] Cyril Ramaphosa wordt de eerste ANC-leider zonder parlementaire meerderheid. In tegenstelling tot zijn held Nelson Mandela, die er tijdens de eerste drie jaar van de multiraciale democratie grootmoedig voor koos om coalitieregering te vormen, zal de Zuid-Afrikaanse president geen andere keuze hebben dan een deal te sluiten om zijn partij aan de macht te houden’, aldus The Economist. Dit is een ‘aardverschuiving’ voor de jonge democratie van Zuid-Afrika, die deze exercitie nog nooit op nationaal niveau heeft uitgevoerd, aldus onderzoekswebsite Daily Maverick.
Ramaphosa is ondanks het historische verlies niet van plan om af te treden. Volgens hooggeplaatste kaderleden van zijn partij, waarmee Mail & Guardiansprak, is de president van plan om een centrumregering te vormen met DA. Sommige bronnen van de Zuid-Afrikaanse krant suggereren zelfs dat er een principeovereenkomst is tussen de twee grootste partijen om samen te werken en dat het slechts neerkomt op het uitwerken van de details.
Daar hebben de twee partijen weinig tijd voor. De Zuid-Afrikaanse politiek heeft vijftien dagen de tijd vanaf de bekendmaking van de uitslag op 2 juni om over een nieuwe regering te onderhandelen en ‘het land opnieuw vorm te geven’, schrijft Daily Maverick. Daarna komt het parlement bijeen om een nieuwe president aan te wijzen.
Mochten de gesprekken met DA mislukken, kan ANC het ook over links proberen, door een coalitie te vormen met de radicaal-linkse EFF. The Economist noemt in een commentaar zo’n coalitie met de partij van Julius Malema ‘het grootste gevaar’ voor Zuid-Afrika. ‘Dit is een radicale socialistische partij die vaak de racismekaart trekt. [EFF] wil landbouwgrond onteigenen en herverdelen en mijnen, banken en andere grote bedrijven zonder compensatie nationaliseren. De partij MK van Zuma is een andere mogelijke coalitiepartner. ‘Zuma wil het “westerse” rechtssysteem afschaffen dat hem heeft veroordeeld wegens minachting van de rechtbank, banken en bedrijven nationaliseren en de grondwet herschrijven om meer macht te geven aan feodale leiders’, aldus het economische weekblad.
Met name het bedrijfsleven ‘luidt de noodklok’ en waarschuwt dat een coalitie met EFF of de partij MK ‘een vloek’ zou zijn voor investeerders, meldt het Zuid-Afrikaanse weekblad Sunday Times. ‘De partijen zijn allebei voorstander van het verhogen van de overheidsuitgaven en het nationaliseren van de mijnen en de centrale bank. Het vooruitzicht dat ze deel gaan uitmaken van de regering en populistische politieke veranderingen eisen, weegt op de Zuid-Afrikaanse munt en schuld’, voegt Bloomberg toe.
Maar een coalitie tussen ANC en DA ‘zou niet zonder risico’s zijn voor beide partijen’, aldus The Economist. ‘Ramaphosa zou waarschijnlijk door zijn eigen partij ervan worden beschuldigd zijn idealen te verloochenen. Steenhuisen [de leider van DA] zet de reputatie van DA als gedegen bestuurders op het spel door samen te werken met een partij die synoniem is geworden met corruptie.’ Het Britse weekblad roept de twee partijen op om, ondanks de ‘enorme compromissen’ die nodig zijn, een akkoord te sluiten. ‘Zowel Ramaphosa als Steenhuisen moet het land boven de partij stellen om te voorkomen dat Zuid-Afrika de weg naar de ondergang inslaat.’
Met welke uitdagingen krijgt een nieuwe regering te maken?
‘Analisten beschrijven het verlies van ANC als een aanklacht tegen het economisch bestuur van de partij in de afgelopen tien jaar. De ongelijkheid [in Zuid-Afrika] is gestegen tot de ergste ter wereld; meer dan een op de drie mensen is werkloos en frequente stroomstoringen hebben ervoor gezorgd dat de groei van het bbp onder de 1 procent is gebleven’, schrijft Financial Times.
Naast zorgen over de economie zijn veel Zuid-Afrikanen ook bezorgd over de hoge misdaadcijfers. ‘Overal in het land praten zowel witte als zwarte mensen over misdaad’, zei politiek analist William Gumede tegen The Guardian. ‘De criminaliteit ontneemt Zuid-Afrikanen de kans op een volwaardig leven. De ziel wordt uit het land gezogen.’
De vooruitgang die onder leiding van Mandela en zijn opvolger Thabo Mbeki was geboekt, stokte toen Zuma aan de macht kwam. Miljarden werden geplunderd uit de staatskas, waardoor bijna elk staatsbedrijf failliet ging, van de nationale luchtvaartmaatschappij tot het agentschap dat de spoorwegen beheerde. Een officieel onderzoek concludeerde dat ‘ANC onder Zuma corruptie toestond, steunde en mogelijk maakte’, aldus de Britse krant.
De nieuwe regering moet vooral het vertrouwen terugwinnen van jongeren. ‘Een nieuwe generatie kiezers heeft niet de doorleefde ervaring van de apartheid of de emotionele band die hun ouders en grootouders hadden met de partij [ANC]’, schrijft The New York Times. Veel jongeren zijn dan ook niet gaan stemmen. ‘In Zuid-Afrika, waar de mediaanleeftijd 28 is, vormen jongeren meer dan een kwart van de geregistreerde kiezers op een bevolking van 62 miljoen en zijn ze een cruciaal stemblok. Maar slechts 4,4 miljoen van de 11 miljoen Zuid-Afrikanen in de leeftijd van 20 tot 29 jaar hebben zich geregistreerd om te stemmen voor deze verkiezingen’, aldus de Amerikaanse krant.
En dan heeft het land nog te maken met de erfenis van de apartheid, zoals de Wereldbank concludeerde in een rapport uit 2022, waarin de organisatie discriminatie op basis van huidskleuren ongelijk landbezit als aanhoudende kernproblemen identificeerde. Zelfs nu, dertig jaar later, heeft ongeveer 10 procent van de 60 miljoen inwoners 80 procent van het vermogen in handen.
‘Pogingen van de overheid om het speelveld gelijk te trekken, mislukken vaak’, aldus Simon Tisdall in The Observer. ‘Enquêtes geven aan dat er grote verschillen blijven bestaan tussen het gemiddelde maandinkomen van zwarte en witte huishoudens. Huisvesting en onderwijs zijn andere grote probleemgebieden, waar de discriminerende en segregationistische praktijken uit het verleden de minst bedeelden nog steeds benadelen.’ Een van de belangrijkste redenen dat de economische maatregelen weinig succes hebben, is corruptie, aldus Tisdall. ‘Georganiseerde corruptie blijft een enorm en destructief probleem.’
‘De beslissingen die de komende twee weken worden genomen, zullen de economische en sociale ontwikkeling van het land voor meerdere jaren bepalen’, schrijft Daily Maverick. ‘Dit wordt een machtspolitiek spel waarin desinformatie, bedreigingen en geld een grote rol zullen spelen. Gezien de mate van compromis die nodig is, zullen alle partijen – en waarschijnlijk ook de kiezers – niet gelukkig zijn met de resultaten.’ Volgens het Zuid-Afrikaanse medium zou een coalitie tussen ANC en DA leiden tot meer economische groei, maar instabiliteit in de provinciebesturen. Een coalitie met MK van Zuma zou daarentegen leiden tot stabiliteit op lokaal niveau, maar economische hervormingen tegenhouden en straffeloosheid handhaven – Zuma is nog steeds onderwerp van een corruptieonderzoek. ‘Een nieuwe regering moet het vertrouwen opbouwen rond de belofte van Zuid-Afrika van na 1994, een constitutionele democratie die ongelijkheid wil bestrijden en de rechtsstaat wil bevorderen’, concludeert Daily Maverick.
Het ANC viel eind vorig jaar bijna uiteen toen de partij een nieuwe leider moest kiezen. Begin 2019 wachten Zuid-Afrika algemene verkiezingen en daarbij zou het ANC haar meerderheid wel eens kunnen verliezen. Zo de partij voordien al niet alsnog uiteenspat.
Cyril Ramaphosa, de nieuwe partijleider van de Zuid-Afrikaanse regeringspartij African National Congress (ANC) is verwikkeld in een race tegen de klok om vóór de parlementsverkiezingen van 2019 de eenheid en het vertrouwen binnen de oudste Afrikaanse bevrijdingsbeweging te herstellen. Dat zal nog een zware klus worden na het partijcongres in december vorig jaar, waarbij de partij bijna uiteenviel in twee kampen. Onder president Jacob Zuma werd het ANC geteisterd door corruptie, schandalen en falend bestuur, raakte het tot op het bot verdeeld en heeft het in de belangrijkste steden en kiesdistricten de steun van zijn traditionele achterban verloren. De partij loopt het risico de volgende verkiezingen te verliezen.
Op het congres in december wisten ANC-leiders ternauwernood een breuk binnen de partij te voorkomen na de slopende strijd om het partijleiderschap tussen Cyril Ramaphosa en zijn tegenstander Nkosazana Dlamini-Zuma, de voormalige leider van de Afrikaanse Unie en de ex-vrouw van president Jacob Zuma.
Zuma ontslaan
Ramaphosa en het ANC staan dit jaar voor de moeilijke taak om de diepe kloof tussen de twee kampen te dichten. Het eerste obstakel op Ramaphosa’s weg is de kwestie of de voormalige ANC-leider en huidige president Jacob Zuma al op heel korte termijn uit het zadel gelicht moet worden – zoals Ramaphosa wil – of dat hij zijn regeerperiode tot 2019 mag uitzitten – zoals het kamp van Zuma wil.
Ramaphosa weet dat hij Zuma zo snel mogelijk, het liefst nog voor de president in februari de jaarlijkse State of the Nation uitspreekt, moet ontslaan om het slinkende vertrouwen in het ANC te herstellen, zowel in binnen- als in buitenland. Hij moet ook snel de leiding nemen over de regering, zijn eigen kabinet samenstellen en zijn beleidsprioriteiten bekendmaken om het vertrouwen van de bevolking en investeerders in de aanloop van de verkiezingen op te krikken.
Omdat het kamp-Zuma nog zo’n sterke greep heeft op het ANC, kan Ramaphosa de president niet meteen uit zijn ambt zetten, maar zal hij over een vertrekregeling moeten onderhandelen. Dat zal de nodige voeten in aarde hebben omdat Zuma en zijn verdedigers ongetwijfeld willen garanderen dat hij wordt gevrijwaard van strafvervolging. Ook is de kans groot dat Dlamini-Zuma en haar aanhang zullen eisen mee te regeren, dat wil zeggen dat zij een vinger in de pap willen hebben bij kabinetsbenoemingen en aanstellingen bij staatsbedrijven en de overheid. Ramaphosa zal dan misschien noodgedwongen incompetente volgelingen van Dlamini-Zuma op sleutelposities moeten benoemen om de eenheid binnen de partij te bewaren. Het zou zijn hervormingsplannen kunnen dwarsbomen.
Als hij de afbrokkelende steun voor het ANC een halt wil toeroepen, zal Ramaphosa de wijdverspreide corruptie moeten aanpakken. Hierbij zal hij op hevig verzet van het kamp-Zuma stuiten. Het kan zelfs op een scheuring binnen de partij uitlopen, omdat het ANC nog voor minstens de helft uit Zuma-volgelingen bestaat. Het instellen van een anti-corruptiecommissie, waar voormalig ombudsvrouw Thuli Madonsela vorig jaar al op aandrong, zal de eerste prioriteit van het ANC zijn.
President Zuma beloofde al eerder een onderzoekscommissie op te richten maar stelde dit voortdurend uit. Wat de commissie – als zij in 2018 wordt opgericht – gaat onderzoeken, zal grotendeels bepalen hoe verdeeld het ANC de verkiezingen ingaat. Om de eenheid te bewaren zal de partijleiding hoogstwaarschijnlijk aandringen op een zo breed mogelijke taakomschrijving om ook de corruptie in het blanke bedrijfsleven aan te kunnen pakken. Dit zou Zuma een ‘waardige’ uitweg bieden uit de talrijke corruptieonderzoeken die al tegen hem lopen.
Het kamp-Dlamini-Zuma ziet het voorstel voor gratis onderwijs ongetwijfeld graag uitgevoerd vóór de verkiezingen, om stemmen onder de minderbedeelden binnen te slepen
De noodlijdende economie uit het slop halen zou ook boven aan het lijstje van Ramaphosa moeten staan, wil hij het ANC in oude luister herstellen. Zuid-Afrika stortte in het eerste kwartaal van 2017 in een recessie: een aantal internationale ratingbureaus gaven het land de junkstatus. De werkloosheid ligt inmiddels rond de 30 procent.
In 2018 zal Ramaphosa waarschijnlijk proberen een sociaal partnerschap tussen de regering, het bedrijfsleven en de vakbonden tot stand te brengen om overeenkomsten te sluiten die het vertrouwen van investeerders moeten stimuleren. Een blauwdruk hiervoor ligt al klaar: begin vorig jaar wist Ramaphosa de partijen zover te krijgen in te stemmen met het instellen van een minimumloon.
Het zal vermoedelijk lastiger blijken de twee kampen binnen het ANC op één lijn te krijgen, aangezien Ramaphosa en Dlamini-Zuma over de belangrijkste beleidslijnen lijnrecht tegenover elkaar staan. Op het partijcongres botsten de twee groepen bijvoorbeeld over een voorstel om de grondwet zo aan te passen dat landonteigening zonder compensatie mogelijk wordt. Die onenigheid leidde bijna tot de voortijdige beëindiging van het congres. Het Ramaphosa-kamp was fel tegen, maar met de steun van de aanhang van Dlamini-Zuma werd het voorstel toch aangenomen. Hoewel Ramaphosa zich aan het einde van het congres alsnog achter de motie schaarde, vindt een groot deel van zijn aanhang dat de wetswijziging investeerders zal afschrikken, terwijl die juist hard nodig zijn om werkgelegenheid te scheppen.
Nog maar een paar maanden geleden verwierp het ANC een oproep van de populisten van de Economische Vrijheidsstrijders (EFF) om de grondwet aan te passen voor landonteigening zonder compensatie. Om deze wetswijziging vóór de verkiezingen van 2019 door te voeren is een tweederdemeerderheid in het parlement vereist. Zelfs als de EFF samen met het ANC vóór de motie stemt om die meerderheid te verkrijgen, zal een stemming waarschijnlijk verdeeldheid onder de ANC-parlementariërs zaaien omdat veel parlementsleden uit het Ramaphosa-kamp nog steeds tegen de maatregel zijn. Dit betekent dat het ANC zelfs met de steun van de EFF de benodigde tweederdemeerderheid misschien niet eens zal halen.
Strijdpunt
Een ander strijdpunt tussen de twee kampen is het onderwijs. Een dag voor aanvang van het partijcongres kwam Jacob Zuma, in een poging de campagne van Dlamini-Zuma een nieuwe impuls te geven, met een voorstel voor gratis hoger onderwijs voor de minderbedeelden. Zuma’s voorstel werd op het congres unaniem omarmd en besloten werd de maatregel ‘zo snel mogelijk’ door te voeren.
Nog geen jaar geleden had Zuma een commissie in het leven geroepen die de uitvoerbaarheid van een dergelijk voorstel moest onderzoeken. De commissie kwam tot de conclusie dat gratis onderwijs op dat moment financieel niet haalbaar was en adviseerde alternatieve modellen te onderzoeken. Ook het ministerie van Financiën heeft gezegd dat het voorstel niet realiseerbaar is, gezien het gebrek aan publieke middelen, dalende belastinginkomsten en de onlangs ingevoerde bezuinigingsmaatregelen in de publieke sector.
Het kamp-Dlamini-Zuma ziet het voorstel voor gratis onderwijs ongetwijfeld graag uitgevoerd vóór de verkiezingen, om stemmen onder de minderbedeelden binnen te slepen. Of het een aanslag op de staatskas is of het vertrouwen van investeerders schaadt, is van ondergeschikt belang.
Het lijkt erop dat Ramaphosa zijn plannen voor reorganisatie van het ANC en hervormingen om corruptie te bestrijden en het vertrouwen van investeerders te wekken, voorlopig in de ijskast moet zetten om de eenheid binnen het ANC te bewaren en ervoor te zorgen dat de partij als één geheel de verkiezingen ingaat.
Het Zuid-Afrikaanse ANC onderhoudt steeds warmere ideologische banden met China, iets wat het Westen zorgen baart. Maar volgens waarnemers zullen economische belangen altijd voorgaan.
De relatie tussen de Volksrepubliek China en Zuid-Afrika heeft zich de afgelopen jaren aanzienlijk verdiept, zoals wordt aangetoond door een aantal economische en politieke verklaringen. 2014 werd ‘het jaar van Zuid-Afrika in China’ genoemd. Dat werd vorig jaar gevolgd door ‘het jaar van China in Zuid-Afrika’. Nu is Zuid-Afrika opgewaardeerd tot China’s glorieuze ‘Alomvattende Strategische Partner’.
Het regerende ANC maakt er geen geheim van hoe het daarover denkt. Een discussiedocument van de Nationale Algemene Raad uit 2015 repte van een nieuwe ‘Koude Oorlog’, waarin het collectieve leiderschap van de Chinese Communistische Partij een leidend lichtpunt voor onze eigen strijd moet zijn.
Vanwege dergelijke verklaringen hebben waarnemers zich afgevraagd of de door het ANC geleide regering een geopolitieke draai naar China aan het maken is. Die gevoelens zijn versterkt doordat een bezoek van de Dalai Lama aan Zuid-Afrika tot drie keer toe vanwege bureaucratische rompslomp werd afgeblazen, en doordat de Chinese regering een ANC-opleidingsinstituut heeft gefinancierd.
Sinds 2010 is China Zuid-Afrika’s grootste handelspartner
De economische relatie van China met Zuid-Afrika bevestigt deze trend. Sinds 2010 is China Zuid-Afrika’s grootste handelspartner, met in 2013 een totale handelsomvang van 270 miljard rand [18 miljard euro]. De aankondiging tijdens de China-Afrika-top dat China nog eens 90 miljard rand [6 miljard euro] beschikbaar stelt voor Zuid-Afrika is opnieuw een bevestiging van de angst van sceptici dat het land zich telkens afhankelijker maakt van China.
Maar reacties op China’s investeringsbeloften zien meestal één belangrijk feit over het hoofd. Hoewel de Zuid-Afrikaanse regering zich zo misschien ideologisch afzet tegen haar traditionele westerse partners, zijn in economisch opzicht multilaterale relaties de nieuwe werkelijkheid.
Europa en de VS blijven belangrijke handelspartners. Directe buitenlandse investeringen uit die gebieden zijn veel groter dan die uit China. India is het enige BRICS-land – Brazilië, Rusland, India en China – dat in de top 5 van directe buitenlandse investeerders in Zuid-Afrika staat. Bovendien zijn inwoners van de VS, Groot-Brittannië en Duitsland nog altijd de belangrijkste buitenlandse bezoekers van het land.
Mensen die economisch gezien pragmatisch zijn ingesteld, krabben zich misschien op het hoofd over de vraag waarom de Zuid-Afrikaanse regering zich met China moet inlaten ten koste van afspraken met westerse partners. Maar dat is eigenlijk helemaal niet aan de hand. Zuid-Afrika mag dan op ideologisch niveau een draai maken, als het gaat om internationaal economische beleid is er niets veranderd. Volgens politicoloog Patrick Bond van de universiteit van KwaZulu-Natal mag de Zuid-Afrikaanse regering dan soms ageren tegen ‘de westerse imperialistische hegemonie’, tegelijk heeft het land zich diep verplicht aan de logica van de mondiale markt.
Trouwens, als het over internationale politieke economie gaat, is er niemand die ‘linkser lult en rechts vult’ dan de Chinezen zelf. De integratie van het land in het mondiale marktsysteem, de opkomst van een op consumptie gerichte middenklasse en de onophoudelijke jacht op buitenlandse grondstoffen om zowel de binnenlandse als de internationale consumptie op gang te houden, maken China tot een dominante speler in het wereldwijde kapitalisme. Het is ook veelzeggend dat de Chinese munteenheid, de renminbi, onlangs door het IMF is geaccepteerd als wereldmunt.
Logisch gevolg
China’s investeringen in Afrika zijn een logisch gevolg van dit proces, een feit dat veel Europeanen en Amerikanen, en zelfs Afrikanen, onverteerbaar schijnen te vinden. Niets maakt dit duidelijker dan de recente oprichting van de door Chinezen geleide Asian Infrastructure Investment Bank (AIIB). Bij de nieuwe bank zijn de meeste grote mondiale spelers betrokken, inclusief Zuid-Afrika, maar opvallende afwezigen zijn Japan en de VS. De nieuwe bank overschaduwt nu al de BRICS Development Bank, die zich presenteerde als de grote verdediger van de belangen van het mondiale Zuiden.
De ambities van Zuid-Afrika en China hebben veel gemeen, als we China zien als een formidabele, mondiale marktspeler in plaats van simpelweg als een autoritaire eenpartijstaat. Beide landen zijn in hoge mate geïntegreerd in wereldwijde markten, terwijl ze tegelijkertijd ideologieën aanhangen die in wezen vijandig staan tegenover die markten. In dat opzicht maken ze deel uit van een breder post-Koude Oorlog economisch pragmatisme, waarin binnenlands en zelfs buitenlands beleid – of dat nu links of rechts is – ondergeschikt is aan de eisen van de markt.
Het kleine Britse broertje van de Australische The Conversation, opgericht door een groep journalisten, verwierf in de drie jaar dat ze bestaat al groot aanzien. The Conversation werkt met ‘open bronnen’ en wil mede op deze manier een frisse en onafhankelijke blik op het nieuws bieden. Op de site komen vooral onderzoekers en academici aan het woord.
De voormalige Zuid-Afrikaanse ministersvrouw Evita Bezuidenhout (komiek Pieter-Dirk Uys) legt uit waarom ze het ANC trouw blijft.
Beste kameraden,
Ik schrijf deze brief niet als oma, burger of democraat, maar als ANC-lid. Ik ben lid sinds juli 2014 en heb me als loyaal kaderlid altijd probleemloos ingezet waar de partij me vroeg dat te doen – in de keuken van het Luthuli House, om te koken voor verzoening. Ik stelde maar één simpele vraag: ‘Wat denken de mensen als ze een dikke politicus in het parlement zien?’ Ze denken dan meteen aan een magere kiezer. En veel ANC-kiezers zijn armer en magerder dan ooit. Het enige wat Julius Malema [voormalig ANC-belofte, nu de leider van oppositiepartij Economic Freedom Fighters (EFF)] bij de algemene verkiezingen van 2019 hoeft te doen, is ze van alles beloven en ze zullen ervoor zorgen dat hij en zijn partij democratisch aan de macht komen. Mijn plan om het kabinet op dieet te zetten vond steun bij Pravin Gordhan en de minister van Financiën. Dat dieet heeft gewerkt. Leden van het kabinet bleken onlangs in de stoelen van de economyclass van South African Airways te passen.
De uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen kwam niet geheel onverwacht. Wel opmerkelijk was het briljante optreden van de IEC [kiesraad] en alle kiezers die bewezen dat ze de afgelopen 21 jaar veel hebben geleerd. Het feit dat wij in de ANC de nederlaag hebben toegegeven op het moment dat we terrein verloren, is een duidelijke aanwijzing dat het vrije en eerlijke verkiezingen zijn geweest. Maar mijn leven in de keuken is ondraaglijk geworden. Van ’s ochtends tot ’s avonds laat komen vele kameraden stilletjes binnen onder het voorwendsel dat ze een flesje bronwater willen. Hoofdschuddend gaan ze zitten. Na de verkiezingsuitslag hebben ze niet alleen behoefte aan troostvoedsel, maar ook aan het troostadvies van iemand die het allemaal al eens heeft meegemaakt.
Kameraden van het ANC, waarom doen jullie niet iets wat niemand zou verwachten?
Ik was een trouw kaderlid van het Afrikaanse Nasionale Kongres, ook wel bekend als de National Party. Mijn man zat in het kabinet, was daar alleen terechtgekomen vanwege zijn slaafse trouw aan de man die wij Nummer Een noemden. We werden allemaal dik omdat we rijkelijk werden beloond voor het instemmend knikken zonder verdere vragen te stellen, en omdat we toestonden dat de corrupten de goedwillenden aan de kant schoven. Dat was in die tijd niet zo moeilijk, want we noemden corruptie toen ‘politiek’, en zo werd het land geleid van 1948 tot 1994.
Na twintig jaar democratie waarvan niemand had gedacht dat die ooit zou komen, vind ik het belangrijk dat ik niet op mijn lauweren ga rusten als de zogenaamd bekendste blanke vrouw in Zuid-Afrika. Ik had van mijn welverdiende pensioen kunnen gaan genieten, me wentelend in wat Nelson Mandela in 1994 tegen me zei: ‘Jij bent een van mijn helden.’ Mijn in vrijheid geboren kleinkinderen vroegen: ‘Oma, wat gaat u doen om de democratie te beschermen, zodat de democratie nog steeds gezond functioneert op de dag dat wij in alle vrijheid en eerlijkheid moeten gaan stemmen?’ Daarom haalde ik nog een keer diep adem en stortte me weer in de beerput van de actieve politiek. Het parlement is nu een parkeergarage voor de DA [Democratische Alliantie] of een babybox voor de teletubbies van de EFF. Het Luthuli House is het enige machtscentrum dat het ANC sinds 1994 heeft gebouwd, dus daar ben ik. En daar zal ik blijven.
Eva Bezuidenhout.
Maar waarom blijf ik lid van het ANC? Toen ik het gebouw inliep, nam ik alle vooroordelen met me mee die zovele Zuid-Afrikanen hebben, vooral de niet-zwarten: dat iedereen bij het ANC tegenwoordig crimineel, corrupt en onverschillig is. Nee. Ik ben zo veel mensen in de partij tegengekomen die zich nog steeds met hart en ziel inzetten voor de stabiliteit van het land. Ik ben vrouwen tegengekomen die zich inzetten voor de bescherming van vrouwen en kinderen en niet allemaal om de president heen huppelen. Ik ben zo veel jonge leden van het ANCYL [de jeugdliga] tegengekomen, sommigen zelfs jonger dan 39, die er in de huidige verwarring niet alleen maar op uit zijn om zichzelf te verrijken.
Maar ik ben ook een groep slimme, hardwerkende, ambitieuze en charismatische kameraden tegengekomen, die erop gebrand zijn om het beste voor zichzelf eruit te slepen voordat hun mentor struikelt over zijn volgende verkeerde uitspraak. Ze zijn meedogenloos en succesvol, omdat ze weten dat trouw aan de president het allerbelangrijkste is en niemand daarom hun roofzucht in het openbaar aan de kaak zal stellen.
Ik zal nooit mijn lidmaatschap van het ANC opzeggen en hen maar laten feesten. Ik zie te vaak herinneringen aan wat ik en de mensen om mij heen in de jaren tachtig hebben geaccepteerd als de gebruikelijke politiek. Ik ben door mijn kleinkinderen, en via hen door de jeugd van Zuid-Afrika, uitgedaagd om de erfenis van Luthuli, Tambo, Mandela en wie de volgende ook is, te koesteren en te bewaken. Ik zal het zinkende schip niet verlaten – dat grote oceaanschip van de vrijheid dat op de ijsberg van het Nkandlaïsme is gestoten [een verwijzing naar het corruptieschandaal rond de woning van president Zuma in Nkandla]. Ik heb de film Titanic gezien, waarin de armste passagiers zaten opgesloten in het ruim en er voor hen geen plek in de reddingsboten was.
Verschuldigd
Al ben ik de laatste die de kaarsen uitblaast in het Luthuli House, en is iedereen gevlucht naar het DA, de EFF, de IFP [Inkatha Vrijheidspartij] of welke nieuwe partij ook die aan het ontkiemen is, het is tijd om iets terug te doen voor datgene wat we in dat goeie ouwe Afrikaanse Nasionale Kongres hebben gedaan. Dat ben ik mijn land en mijn kleinkinderen verschuldigd.
Op het allerlaatste moment, toen alles verloren leek, bracht de National Party de vaderlandslievendheid op om de laatste restjes fatsoen te redden en te beschermen. In de ochtend van 2 februari 1990 schreef ik een brief aan onze Nummer Een en vroeg hem terloops in een PS: ‘FW [de Klerk, de toenmalige president], waarom doet u nu niet iets wat niemand zou verwachten?’ En dat heeft hij gedaan. Daarom is deze brief van mij nu zo belangrijk. Beste kameraden van het ANC, waarom doen jullie nu niet iets wat niemand zou verwachten?
Evita Bezuidenhout is een alter ego van komiek Pieter-Dirk Uys. Hij creëerde haar in de jaren tachtig om de censuur te kunnen omzeilen en de spot te kunnen drijven met het apartheidsregime. Uys zei over haar: ‘Dat ze niet bestaat, wil nog niet zeggen dat ze niet echt is.’
Begon in print, veranderde in 2008 noodgedwongen in een digitaal tijdschrift en groeide uit tot een van de belangrijkste nieuwssites van Zuid-Afrika. Eigenzinnig en reactionair, analytisch en grondig.
Hoe kan het dat de Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma nog altijd in het zadel zit, ondanks tal van schandalen? Volgens de Nigeriaanse krant The Guardian moet zijn partij, het ANC, eens goed in de spiegel kijken. ‘Het ANC heeft besloten een in opspraak geraakte leider te steunen en zijn macht te vergroten.’
Keuze uit het archief
De voormalige Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma mag niet meedoen aan de parlementsverkiezingen van 29 mei, zo oordeelde de onafhankelijke kiescommissie IEC donderdag. Dit omdat Zuma in 2021 werd veroordeeld tot een gevangenisstraf van vijftien maanden wegens minachting van de rechtbank. Volgens de grondwet mag iemand zich pas vanaf vijf jaar na het einde van de straf weer verkiesbaar stellen voor het parlement.
Zuma was twee termijnen achtereen president van Zuid-Afrika, in de jaren 2009-2018. Dit artikel van The Guardian uit 2016, toen Zuma dus nog aan de macht was, laat zien hoe het Zuma lukte om ondanks zijn corruptie aan de macht te blijven en hoe zijn partij, het ANC, hem in het zadel hield.
Je vraagt je af wat de snelle jongens van kredietbeoordelaar Moody’s gedacht moeten hebben toen ze half maart in Johannesburg arriveerden om de economie van Zuid-Afrika te evalueren. De voorpagina’s van de kranten stonden vol met sensatieverhalen die zo uit een Amerikaanse B-film leken te komen. Een gespecialiseerde politieafdeling met de omineuze naam ‘Crimes Against the State Unit’ had gedreigd de alom gerespecteerde minister van Financiën te arresteren, die kort daarvoor was teruggekeerd van een bezoek aan het buitenland om internationale investeringen binnen te slepen.
Staatssecretaris van Financiën Mcebisi Jonas maakte bekend dat een gefortuneerde familie, die warme banden met president Jacob Zuma onderhoudt, hem het ministerschap had aangeboden, vlak voordat Zuma de betreffende minister had ontslagen. Twee van de drie invloedrijke zakenbroers uit deze familie Gupta zouden hem hebben laten weten dat ‘die ouwe’ hem graag als minister wilde, en dat als hij bereid was ‘mee te werken’ ze hem ‘dat baantje zouden bezorgen’. De Gupta’s en Zuma hebben deze beweringen in alle toonaarden ontkend.
‘Dit is de laatste waarschuwing aan het ANC’
Een ander ANC-parlementslid vertelde dat dezelfde familie hem een kabinetspost had aangeboden. Een van de belangrijkste oud-spindoctors van de regering zei dat de president hem had gebeld en hem had opgedragen advertenties te plaatsen in de nieuwe pro-regeringskrant van de Gupta’s. Dit volgde op onthullingen in januari dat de minister van Mijnbouw naar Zürich was gevlogen om voor de Gupta’s een mijnbouwdeal te beklinken.
En dit alles in een week waarin Moody’s, de enige kredietbeoordelaar die Zuid-Afrika sinds 1994 een investment grade-status toekent, op bezoek kwam om te beoordelen of het land tot prudent fiscaal beleid in staat is. Het is een spannend jaar; de andere twee ratingbureaus, Standard & Poors en Fitch, hebben de kredietwaardigheid van het land verlaagd tot één graad boven de junkstatus.
De onthullingen versterkten herhaalde beschuldigingen van corruptie aan het adres van Zuma. Onthullingen dat de Gupta-familie – die belangen heeft in onder meer de mijnbouw en de media – achter de schermen de hand heeft gehad in het aanstellen en ontslaan van ministers en hooggeplaatste functionarissen, leidden tot de aanzwellende roep om het aftreden van Zuma. ‘Dit is de laatste waarschuwing aan het ANC: als Zuma niet zo snel moge lijk vervangen of uit zijn ambt gezet wordt, dan moet de samenleving in actie komen om hem af te zetten,’ aldus oud-vicevoorzitter Ronald Lamola van de ANC-jeugdliga.
Vlak voor een cruciale bijeenkomst van de ANC-partijtop in maart, deden drie belangrijke organisaties, opgericht door zwaargewichten uit de anti-apartheidsbeweging Nelson Mandela, Ahmed Kathrada en Oliver Tambo, een dringende oproep aan het partijbestuur om in het belang van alle Zuid-Afrikanen ‘corrigerende maatregelen te treffen’. In plaats daarvan gaf het 86 leden tellende bestuur Zuma naar verluidt een staande ovatie en legde na drie dagen debatteren een verklaring af waarmee het zich achter de in opspraak geraakte leider schaarde. ‘De benoeming van ministers en onderministers is, conform de grondwet, uitsluitend voorbehouden aan de president van de republiek. Het ANC betuigt hierbij dan ook zijn volledige steun aan de president,’ verklaarde secretaris-generaal Gwede Mantashe, die kort daarvoor tegenover journalisten nog had gesproken over ‘een dreigende maffiastaat’.
Hoge partijbestuurders opdragen alle relevante informatie over de aantijgingen te verzamelen, is hetzelfde als een wolf vragen het kippenhok te bewaken
Mantashe betoogde verder dat het partijbestuur ‘de partijtop en het National Working Committee [een uitvoerend orgaan waarin zowel hoge partijbestuurders als lagere functionarissen zetelen] heeft opgedragen alle relevante informatie over de aantijgingen te verzamelen, zodat het ANC passende maatregelen kan treffen’.
Dit is hetzelfde als een wolf vragen om het kippenhok te bewaken. Zuma, degene die ervan wordt beschuldigd de staat naar zijn hand te zetten, is de leider van het ANC. De partij vraagt hem nu te luisteren naar diegenen die zijn eigen nominaties hebben afgestemd. Dat gaat niet gebeuren.
Kredietbeoordelaars
Wat gaat er nu wél gebeuren? Zuma behoudt de controle over de ANC-top en kan dus ongestoord blijven doorgaan met het manipuleren van staatsmiddelen om zijn begunstigers, zijn familie en zichzelf te bevoordelen.
Nu Zuma’s wangedrag zo openlijk is blootgelegd, kan een reactie van kredietbeoordelaars niet uitblijven. Zoals de vermaarde econoom Razia Khan van Standard Chartered Bank twitterde: ‘Systematische politieke corruptie maakt een lage kredietwaardigheid bijna onontkoombaar. En die prijs moet worden betaald door de miljoenen Zuid-Afrikanen die in armoede leven.’
En dat is het hem juist. Het ANC heeft besloten een in opspraak geraakte leider te steunen en zijn macht te vergroten, en laat daarmee zien dat het vergeten is wat het betekent om vertegenwoordiger te zijn van de arme Zuid-Afrikanen die hen al meer dan honderd jaar steunen en hen sinds 1994 met een overgrote meerderheid aan de macht hebben geholpen. Terwijl Zuma en zijn kameraden er garen bij spinnen, zal deze grote groep Zuid-Afrikanen gebukt blijven gaan onder een economische groei die dit jaar op minder dan 1 procent zal uitkomen, terwijl de werkeloosheid op 25,5 procent blijft staan.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
