De Iraanse president bezocht Cuba, Venezuela en Nicaragua
Tijdens een officieel bezoek aan Havana op donderdag ondertekende de Iraanse president Ebrahim Raisi zes overeenkomsten met zijn Cubaanse ambtgenoot Miguel Díaz-Canel ‘over wereldwijde politieke samenwerking, douane en telecommunicatie’, meldt The Tehran Times. Raisi was in Cuba na een bezoek aan Venezuela en Nicaragua. Zowel Iran als de drie Latijns-Amerikaanse landen vallen onder sancties van Washington en zijn bondgenoten van Moskou.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Voordat hij maandagochtend aan zijn tournee door Latijns-Amerika begon, verklaarde Raisi ‘dat Iran, Venezuela, Nicaragua en Cuba zich verzetten tegen hegemonie en unilateralisme in de wereld’, aldus de Iraanse krant. Tijdens het bezoek van de Venezolaanse president Nicolas Maduro aan Teheran in juni 2022 ondertekende Iran een partnerschapsovereenkomst met een looptijd van twintig jaar met Venezuela.
Volgens WSJ maken de VS zich grote zorgen om de plannen
China gaat een spionagebasis bouwen op Cuba. Dat schrijft de Amerikaanse krant The Wall Street Journal. De geplande spionageapparatuur moet vooral gebruikt worden om het zuidoosten van de Verenigde Staten in de gaten te houden. In ruil voor het plaatsen van de apparatuur gaat China voor miljarden investeren in Cuba.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
In het zuidoosten van de VS staan veel militaire bases, die beter door China kunnen worden gemonitord vanaf Cuba, dat op slechts enkele honderden kilometers van Florida ligt. China zou met de actie willen laten zien dat ze dicht bij Amerikaans grondgebied kunnen komen, aangezien de VS enkele militaire bases in de Zuid-Chinese Zee hebben.
De Verenigde Staten zouden zich grote zorgen maken om de bouw van de spionagebasis en de steeds nauwere banden tussen China en Cuba. Zelf onderhouden de VS een moeizame relatie met Cuba, dat nog steeds kampt met Amerikaanse sancties en waar de Communistische Partij al zestig jaar de scepter zwaait.
Volgens de propaganda van Moskou is een van de doelen van de Russische invasie van Oekraïne de strijd tegen de ‘vrije seksuele moraal’ en ‘zedenverwildering in het Westen’, waarbij homoseksualiteit vaak gelijk wordt gesteld aan pedofilie. Hoe onzinnig die retoriek ook klinkt, er is niets nieuws aan.
Keuze uit het archief
Deze maand onthulden de Russische autoriteiten in een metrostation in Moskou een nieuw standbeeld van Jozef Stalin. Blijkbaar wordt de vroegere Sovjetdictator door het Kremlin nog altijd vereerd en als een voorbeeld gezien.
Met name wat betreft de behandeling van seksuele minderheden neemt Poetin duidelijk een voorbeeld aan Stalin, zo blijkt uit dit artikel uit 2022 van de onafhankelijke Russische nieuwssite Meduza. Wat het regime van Stalin en dat van Poetin gemeen hebben, is dat seksuele minderheden en mensen die afwijken van het traditionele mensbeeld worden weggezet als ‘staatsgevaarlijk’ en ‘idioten’. Dit stuk legt uit welke gedachtegang hierachter zit.
Dit artikel krijg je van ons cadeau. Wil je meer internationale kwaliteitsjournalistiek lezen? Schrijf je in voor de nieuwsbrief en ontvang elke week vrijblijvend onze selectie van de week in je inbox.
‘Willen we echt dat kinderen in Rusland een ouder nummer 1 en een ouder nummer 2 hebben? Zijn we gek geworden? Willen we echt dat het er bij onze kinderen in wordt gestampt dat er meer genders dan geslachten zijn? Willen we echt dat onze scholen hun hoofden vol stoppen met perversies die tot verloedering en uitsterving leiden?’ Zomaar een van de vele uitweidingen in de toespraak die Vladimir Poetin vorige maand gaf bij het ondertekenen van de verdragen over de annexatie van vier gedeeltelijk door Rusland bezette gebieden in Oekraïne.
De uitlatingen van de Russische president over lhbt’ers zijn de afgelopen jaren steeds feller en vijandiger geworden. Na de invoering van het verbod op de verspreiding van ‘homopropaganda’ onder minderjarigen in 2014, een verbod dat door mensenrechtenactivisten als discriminatie werd betiteld, wuifde Poetin die kritiek weg met het argument dat ‘niet-traditionele relaties’ in Rusland nog steeds wettelijk waren toegestaan. Anderzijds werden in diezelfde toespraak ‘homoseksualiteit’ en ‘pedofilie’ door Poetin in één adem genoemd, waarmee hij ze praktisch aan elkaar gelijkstelde of in ieder geval een verband tussen de twee suggereerde. En in 2013 had hij ook al gezegd dat het belang van ‘morele principes en de traditionele identiteit door Euro-Atlantische landen wordt ontkend. In hun beleid worden kroostrijke gezinnen evenwaardig gemaakt aan partnerschappen tussen mensen van hetzelfde geslacht, en geloof in God gelijkwaardig aan geloof in Satan.’
Niet alleen stelt Poetin lhbt’ers in een kwaad daglicht, hij verspreidt ook valse verhalen over hoe er in westerse landen ‘serieus wordt gepraat over het toelaten van politieke partijen die pedofilie voorstaan’. Hij doelde daarmee waarschijnlijk op een partij die in 2006 in Nederland werd opgericht, die slechts drie leden telde en zoveel publieke verontwaardiging wekte dat ze in 2010 weer werd ontbonden.
‘Existentiële bedreiging voor land en volk’
Maar hield Poetin voorheen in ieder geval nog de schijn op dat lhbt’ers in Rusland dezelfde rechten hebben als iedereen (afgezien van de wet op ‘homopropaganda’), inmiddels spreekt hij erover alsof het een macht is die bestreden moet worden. En in zijn annexatietoespraak zei hij in feite dat een van de doelen van de invasie in Oekraïne is om te voorkomen dat enige vorm van niet door de Russische staat goedgekeurde seksualiteit genormaliseerd wordt.
De gedachte dat er meer dan twee genders bestaan is voor Poetin en zijn propagandisten inmiddels uitgegroeid van een ‘perversie’ tot een ‘existentiële bedreiging voor land en volk’. In het discours van de Russische staat is homoseksualiteit in rap tempo net zo’n wezenskenmerk van Ruslands vijanden geworden als hun vermeende ‘omarming van nazistische of fascistische ideeën’. Op 1 oktober beweerde de Russische filmacteur en parlementariër Dmitri Pevtsov bijvoorbeeld dat het Russische leger strijdt voor ‘gezinnen die bestaan uit moeder, vader en kinderen – niet uit een kerel, en nog een kerel, en nog een wie weet wat.’ En in mei zei hij in een Russische talkshow dat ‘militante flikkers de belangrijkste verdedigers van de Oekraïense waarden’ waren geworden.
De Russische retoriek over gender en seksualiteit vertoont opvallende gelijkenissen met die van tal van andere totalitaire, autoritaire en dictatoriale regimes. Om te begrijpen hoe belangrijk deze vorm van discriminatie is voor het behoud van de macht van dictators, zijn wij de geschiedenis in gedoken.
De meeste fascistische regimes vonden travestieten en transgenders net zo ‘abnormaal’ als bijvoorbeeld homoseks
De gedachte dat de verbintenis tussen één man en één vrouw de enige door de overheid toegestane liefdesrelatie moet zijn, behoort tot de grondslagen van de meeste fascistische regimes. Beide partners in zo’n relatie moeten hun gender dan bovendien ervaren op een wijze die overeenkomt met hun biologische geslachtskenmerken: de meeste fascistische regimes vonden travestieten en transgenders net zo ‘abnormaal’ als bijvoorbeeld seks tussen twee mannen. Het is geen toeval dat de nationale Franse leus ‘liberté, egalité, fraternité’ (vrijheid, gelijkheid, broederschap) door Vichy-Frankrijk werd veranderd in ‘travail, famille, patrie’ (werk, familie, vaderland).
Nazi-Duitsland
In nazi-Duitsland werden lhbt’ers tot een bedreiging voor het heil van staat en volk bestempeld en massaal vervolgd. Homoseksuelen waren voor de nazipropagandisten het tegendeel van alles wat vaderlandslievende ariërs moesten belichamen: ascese, mannelijkheid en het afzweren van persoonlijke geneugten om zich volledig in te zetten voor het vaderland en de Führer. Seksuele ‘ontaarding’ werd onder Hitler gezien als een overblijfsel van de decadentie en het hedonisme van de Weimarrepubliek. De nazi’s wilden af van alles wat aan die vorige staat herinnerde en het verbod op seksueel contact tussen mannen werd daarom aangescherpt. Zodra de NSDAP in 1933 aan de macht kwam, was er zelfs geen fysiek bewijs meer nodig om homoseksuelen veroordeeld te krijgen: men kon volstaan met een getuigenverklaring van een ‘gezagsgetrouwe burger’ die meende dat iemand te veel naar een andere man keek.
Zoals in veel dictaturen berustte het door de nazi’s uitgedragen beeld van lhbt’ers op twee tegenstrijdige gedachtes. De eerste was dat lhbt’ers zielige, zwakke, zieke mensen waren die niet in de samenleving thuishoorden. De tweede was dat homoseksualiteit zich als een dodelijk virus kon verspreiden en de Duitse maatschappij van binnenuit kon ondermijnen als daar geen maatregelen tegen werden genomen. Enerzijds werden lhbt’ers dus afgeschilderd als verachtelijke onmensen, en anderzijds als een staatsvijand van het gevaarlijkste en meest verraderlijke soort. Hoe een groep die zo zwak was tegelijk zo machtig kon zijn, kon de propaganda niet goed verklaren.
In de ogen van Hitler en Himmler waren homoseksuelen heerszuchtig
‘In de nazipropaganda werden homoseksuelen doorgaans afgeschilderd als weke, laffe, kruiperige en onbetrouwbare figuren,’ schrijft de Nederlandse historicus Harry Oosterhuis, maar ‘in de ogen van Hitler en Himmler leken zij niettemin heerszuchtig te zijn en behept met specifieke instincten en vaardigheden waarover “normale” mannen niet beschikten. Ze waren heel goed in staat om zich in het verborgene te organiseren en zo een greep naar de macht te doen.’
In de twaalf jaar dat het Derde Rijk bestond, zijn er volgens historici naar schatting zo’n honderdduizend mannen opgepakt vanwege vermeende ‘tegennatuurlijke seksuele handelingen’. Van de 53.400 veroordeelde mannen zijn er tussen de vijf- en vijftienduizend naar een concentratiekamp gestuurd. De rest kreeg een gevangenisstraf of moest een ‘behandeling’ ondergaan. De Duitse homovervolging werd met de jaren heviger: van januari 1933 tot juni 1935 werden zo’n vierduizend mannen aangeklaagd wegens ‘tegennatuurlijke seksuele handelingen’, maar van juni 1935 tot juni 1938 steeg dat aantal tot minstens veertigduizend.
Sovjet-Unie
In 1934 schreef de openlijk homoseksuele Schotse journalist en communist Harry Whyte een open brief aan Jozef Stalin. Hij wilde de Sovjetleider uitleggen waarom hij vond dat ‘een homoseksueel het partijlidmaatschap waard kan zijn’. Whyte woonde toen al enkele jaren in de Sovjet-Unie, waar hij werkte voor het Engelstalige propagandablad de Moscow Daily News. Ondersteund met citaten uit de brieven van Marx en Engels en toespraken van Stalin zelf leverde hij kritiek op de behandeling van homoseksuele mannen onder zowel het kapitalisme als het fascisme. Toen hij psychiaters in de Sovjet-Unie had gevraagd om hem te ‘genezen’, schreef hij, hadden ze erkend dat zoiets misschien niet mogelijk was. En hij vergeleek de strijd voor homorechten met de emancipatiestrijd van vrouwen.
Whyte dacht dat Stalin wel open zou staan voor zijn argumenten en toleranter was voor homoseksuelen dan de Britse autoriteiten. Maar de reactie van de dictator was bits en bondig: ‘Een idioot en een perverseling.’ Niet lang daarna vertrok Harry Whyte uit de Sovjet-Unie en werd hij uit de partij gegooid – maar niet voordat Maxim Gorki eerst nog een antwoord op zijn brief gepubliceerd had in de Pravda. ‘In een land waar het proletariaat moedig en met succes regeert,’ schreef Gorki, ‘wordt homoseksualiteit, die de jeugd bederft, als maatschappelijke wandaad gezien en bestraft.’
Hoewel universele gelijkheid aanvankelijk een van de belangrijkste officiële idealen van communistische en socialistische regimes was, belandden lhbt’ers in de Sovjet-Unie in dezelfde situatie als in fascistische dictaturen. Na de betrekkelijke vrijheid van de jaren twintig werden in het decennium daarna wetten ingevoerd die nog reactionairder en repressiever waren dan onder de tsaar. De Sovjetleiders bezagen lhbt’ers met dezelfde mengeling van minachting en vrees als de nazi’s. Homoseksuelen werden in officiële overheidsuitingen afgeschilderd als onbetrouwbare figuren geneigd tot bedrog en verraad.
In de Sovjet-Unie werden aantijgingen van sodomie vaak gebruikt als voorwendsel voor politieke zuiveringen
In het jaar voordat Whyte zijn brief schreef, was ‘sodomie’ door het Centraal Comité gecriminaliseerd: vrijwillige seks tussen twee mannen werd bestraft met een gevangenisstraf van maximaal vijf jaar. Maar anders dan in fascistische landen, waar de vervolging van lhbt’ers vooral een kwestie was van het gewone volk, werden aantijgingen van sodomie in de Sovjet-Unie vaak gebruikt als voorwendsel voor politieke zuiveringen. De beschuldiging van sodomie stond onder Stalin in feite gelijk aan de beschuldiging van verraad. In de daaropvolgende zestig jaar werden zo’n zestigduizend Russen wegens sodomie veroordeeld. En na zo’n veroordeling was het vaak onmogelijk om nog aan werk te komen of je in te schrijven aan een universiteit.
Cuba
Een andere communistische staat waar lhbt’ers zwaar werden onderdrukt was het Cuba van Fidel Castro. Nadat hij in 1959 aan de macht kwam, werden lhbt’ers daar jarenlang in arbeidskampen gestopt en gedwongen hun ‘criminele voorkeuren’ publiekelijk af te zweren. Mannen die zich in de ogen van de politie te ‘vrouwelijk’ gedroegen of gekleed gingen ‘als een hippie’ konden worden opgepakt. Homoseksuelen werden soms in prikkeldraad gewikkeld of tot de nek ingegraven en uitgehongerd om ze tot een bekentenis te dwingen. Castro normaliseerde de homohaat onder het volk en moedigde die zelfs aan. Net als de huidige Tsjetsjeense leider Ramzan Kadyrov beweerde de Cubaanse dictator: ‘Er zijn geen homoseksuelen in dit land.’
Nina Chroesjtsjova, docent internationale betrekkingen aan The New School in New York en kleindochter van de vroegere Sovjetleider Nikita Chroesjtsjov, schrijft de neiging om lhbt’ers te vervolgen toe aan de behoefte van autocratische leiders om hun eigen kracht te benadrukken. Ze meent dat het beeld van een man als belichaming van mannelijke kracht in het hoofd van autocraten gelieerd is aan het idee van de ‘natuurlijke orde’, en de aantasting daarvan vormt een directe bedreiging voor hun eigen macht. Mensen met een andere geaardheid wekken bij dictators en hun aanhangers niet alleen weerzin en verwarring, maar ook angst, omdat ze een ‘alternatieve’ orde vertegenwoordigen.
‘Autoritaire staten zijn wezenlijk zwak en dictators zijn wezenlijk onzeker’
Het homofobe discours van totalitaire regimes stoelt meestal op de gedachte dat de normalisatie van relaties tussen mensen van hetzelfde geslacht of met een non-binaire genderidentiteit zal leiden tot een ‘nieuwe’ wereld waarin geen ruimte meer is voor ‘normale’ mensen. Ook al zijn lhbt’ers onder fascistische en communistische regimes steevast het slachtoffer van vervolging, dictators dragen graag de gedachte uit dat deze groep juist een bedreiging vormt voor anderen. Zoals Chroesjtsjova in 2021 in een column schreef:
‘Het kan geen verrassing zijn dat deze leiders hun positie schragen met een beroep op “hegemonische mannelijkheid” – de gedachte dat mannen sterk, stoer en dominant moeten zijn. Autoritaire staten zijn wezenlijk zwak en dictators zijn wezenlijk onzeker. Daarom doen ze dus voortdurend hun best wel een beeld van kracht uit te stralen.
Maar in de snel veranderende wereld van tegenwoordig voelen ook gewone mensen zich onzeker, met name mensen die denken dat hun traditioneel ‘dominante’ positie ondermijnd wordt. Daarom zoeken ze graag hun heil bij een sterke man die ze een terugkeer belooft naar de orde en voorspelbaarheid van de starre maatschappelijke indelingen uit het verleden. Met andere woorden, mensen zijn bang voor verandering en denken dat ze macho leiders en patriarchale regels nodig hebben om zich daartegen te beschermen.’
Buitenaardse wezens
Een autoritaire leider die lhbt’ers als zondebok wil gebruiken, moet allereerst de bevolking overtuigen van het gevaar dat seksuele minderheden vormen. Daarom beweren autoritaire leiders vaak dat er een verband bestaat tussen de door hen veroordeelde seksuele voorkeur of genderidentiteit en een of ander verzonnen negatief kenmerk. Dan beweren ze bijvoorbeeld dat lhbt’ers geen vaderlandsliefde kunnen opbrengen en niet in staat zijn in de maatschappij te leven zonder hun ‘afwijkende’ voorkeuren aan ‘normale’ mensen op te dringen.
Om homofobe sentimenten onder het volk aan te wakkeren proberen propagandisten de heteroseksuele en cisgender meerderheid ervan te overtuigen dat lhbt’ers in hun wereldbeeld en geestelijke opmaak veel weg hebben van buitenaardse wezens. Het is voor mensen namelijk veel makkelijker om een hekel te krijgen aan aliens dan aan mensen die in alles aan henzelf gelijk zijn behalve in hun seksualiteit.
Leiders van autoritaire en totalitaire regimes beweren vaak dat lhbt’ers een demografisch gevaar zijn en schilderen homoseksualiteit en niet-binaire genderidentiteiten af als virussen die van mens op mens kunnen worden overgedragen. Staatspropaganda probeert mensen van oudsher de vrees aan te praten dat de ‘verspreiding’ van homoseksualiteit zal leiden tot dalende geboortecijfers en uiteindelijk uitsterving. Maar dat is een hersenschim: in geen enkel democratisch land waar het homohuwelijk ingevoerd en maatschappelijk geaccepteerd is, is ook maar in de verste verte ooit zoiets geconstateerd.
Robert Mugabe
Een van de bekendste homofobe regeringsleiders ter wereld was Robert Mugabe, die van 1987 tot 2017 premier was van Zimbabwe. Ter rechtvaardiging van zijn repressieve beleid tegen lhbt’ers voerde Mugabe vaak dezelfde argumenten aan die Poetin de laatste jaren gebruikt: dat homoseksuelen ‘schadelijk’ en ‘tegennatuurlijk’ zijn en hun pleitbezorgers ‘idioten’ dan wel ‘satanisten’. In de jaren na Mugabe’s bewind zijn in Zimbabwe de eerste klinieken voor homo- en biseksuele mannen geopend, wat de plaatselijke lhbt-gemeenschap als een ‘historische overwinning’ bejubelde. Maar in andere Afrikaanse dictaturen, zoals Oeganda, blijft de van staatswege gestimuleerde homohaat welig tieren.
Dictators wakkeren de homofobie onder het volk dus aan en stoelen hun eigen imago op stereotype beelden van mannelijkheid, waarbij ze zich afzetten tegen mensen die niet in dat ‘traditionele’ mannelijkheidsideaal passen. En aangezien burgers in autocratische regimes vooral dienstbaar moeten zijn aan de staat, worden lhbt’ers gestigmatiseerd en gedemoniseerd, omdat zij buiten het model van het ‘klassieke’ gezin vallen en uiting geven aan hun individualiteit – iets wat autoritaire regimes altijd liever de kop in drukken.
Al meer dan 2,5 miljoen Floridianen zijn hun huis ontvlucht
Het Amerikaanse National Hurricane Center (NHC) waarschuwde dinsdagmiddag dat orkaan Ian de westkust van de Amerikaanse staat zou naderen en beschreef de storm als een ‘intense en extreem gevaarlijke orkaan’. Volgens Miami Herald zijn al meer dan 2,5 miljoen Floridianen hun huizen in risicogebieden aan de kust ontvlucht.
Orkaan Ian heeft dinsdag het westen van Cuba aangedaan zonder slachtoffers te maken, maar de storm liet wel een spoor van vernieling achter. Hij kwam aan land in La Coloma, een vissersdorp in de provincie Pinar del Rio – 190 km van Havana – en stak het eiland van zuid naar noord over, met als gevolg ingestorte huizen, afgerukte daken en ondergelopen landbouwvelden. Een miljoen mensen kwamen zonder elektriciteit te zitten.
Joe Biden, de president van de Verenigde Staten, heeft op de top van Amerikaanse Staten een voorstel aangekondigd voor een nieuw economisch partnerschap met Latijns-Amerika en het Caribisch gebied, bedoeld om de groeiende invloed van China tegen te gaan, bericht Al Jazeera.
Als gastheer van de regionale top in Los Angeles probeerde Biden de verzamelde leiders te verzekeren van de inzet van zijn regering voor de regio, ondanks de aanwezige bezorgdheid dat de VS soms nog steeds proberen hun armere zuidelijke buren de wet voor te schrijven.
De Mexicaanse president en verscheidene andere leiders bleven uit protest weg
Op de top ontstond onenigheid over de gastenlijst, schrijft Al Jazeera. Het aantal aanwezige staatshoofden en regeringsleiders werd teruggebracht tot eenentwintig nadat Biden Cuba, Venezuela en Nicaragua had uitgesloten, wat de Mexicaanse president Andrés Manuel López Obrador en verscheidene andere leiders ertoe aanzette om uit protest weg te blijven.
De Amerikaanse regering blijft er echter bij dat de top ondanks de afwezigheid van een aantal belangrijke leiders een succes kan worden. ‘Omdat wij democratieën zijn, bespreken wij onze meningsverschillen met wederzijds respect en dialoog,’ aldus Biden. Hij beloofde dat de bijeenkomst gepaard zou gaan met ‘gedurfde ideeën, ambitieuze acties’ die ‘onze burgers zullen laten zien hoe groot het vermogen van democratieën is om het leven voor iedereen beter te maken’.
Gaslek lijkt oorzaak explosie Saratoga Hotel Havana
Afgelopen vrijdag zijn er bij een explosie in een hotel in Havana meer dan twintig doden gevallen, meldt El País. Het Saratoga Hotel, een van de meest luxueuze hotels in Havana, werd op 6 mei verwoest door een explosie, waarbij ten minste tweeëntwintig mensen om het leven kwamen en vierenzestig anderen gewond raakten. Onder de doden waren een kind en een zwangere vrouw.
Het hotel, dat twee jaar gesloten was wegens de coronapandemie, maakte zich op om op 10 mei opnieuw open te gaan. De explosie, die veroorzaakt lijkt te zijn door een gaslek, heeft ook zeventien gebouwen rondom het hotel beschadigd. Het is ‘het ergste ongeval in zijn soort op het eiland in decennia’, aldus het dagblad.
De grote demonstratie tegen het Cubaanse regime op 11 juli vorig jaar toonde aan dat de legitimiteitscrisis van de dictatuur zeer diep is. Maar het is nog een lange weg naar democratie, aldus de onafhankelijke Cubaanse pers.
Zal er dit jaar eindelijk verandering plaatsvinden in Cuba, nadat de dictatuur vorig jaar toonde hoe kwetsbaar ze is? Zullen de wensen in vervulling gaan van de Cubanen die ervan dromen het regime omver te werpen? Vooralsnog is er nog niets dat waar op wijst, ondanks de grootste spontane demonstratie tegen het regime sinds 1959, op 11 juli vorig jaar.
Alberto Méndez Castelló, een analist van de onafhankelijke site Cubanet, erkent pessimistisch te zijn: ‘Het echte Cubaanse maatschappelijk middenveld blijft gemuilkorfd’, stelt hij bitter vast. ‘Het panorama lijkt voorlopig niet te veranderen zolang de communisten aan de macht blijven met een totalitair regime dat in handen is van één enkele partij, wiens grondwet de “superieure sturende kracht van de samenleving en de staat” vormt’, zoals de preambule van de Cubaanse grondwet luidt.
Die omstandigheden zullen volgens Méndez Castelló vooralsnog elk initiatief van een onafhankelijk maatschappelijk middenveld verstikken. Hij spreekt van een ‘gevangen’ samenleving, ‘die met alle krachten werkt voor het in leven houden van wat de “dictatuur van het proletariaat” wordt genoemd, een totalitaire dictatuur. We zagen dat op 11 juli, toen demonstranten in elkaar werden geslagen en in de gevangenis werden gegooid. Het echte Cubaanse maatschappelijk middenveld zit achter de tralies. Deze mensen worden beschuldigd van opruiing of andere ‘misdaden’ die handig zijn om tegenstanders van het regime gevangen te zetten en te houden. In de context van stilte, geweld en repressie blijft democratie in Cuba onwaarschijnlijk, of beter gezegd: onmogelijk.’
Aan het begin van het jaar zaten enkele honderden activisten in Cuba achter de tralies
In de nasleep van de grote demonstraties van 11 juli waren er hier en daar nog wat sporadische opstanden, maar de beweging stierf snel uit. Niet zo vreemd, want het regime, dat aanvankelijk verrast was, sloot al snel het mobiele internet af, mobiliseerde alle beschikbare wetshandhavers en stuurde die de straat op, inclusief de beruchte ‘rode baretten’ van het leger. Er werden minstens vijfduizend arrestaties veriicht, zo meldde de in Madrid gevestigde ngo Cuban Prisoners Defenders.
De cijfers verschillen naar gelang de bronnen die je raadpleegt, maar aan het begin van het jaar zaten enkele honderden activisten in Cuba achter de tralies. Het communistische regime draait ter verklaring daarvan de riedel af die al sinds jaar en dag bekend is: ‘De gebeurtenissen van 11 juli werden georkestreerd, georganiseerd en gefinancierd vanuit de Verenigde Staten’, aldusGranma, het officiële dagblad van de Communistische Partij van Cuba (PCC). En, zo voegde het partijorgaan eraan toe, ‘de bedenkers van het verhaal over verontwaardiging onder het volk, zullen nu een ander verhaal construeren over een vermeende spontane opstand tegen de regering, die een buitenlandse interventie op het eiland zal aanmoedigen’.
Met het oog op de toekomst denkt Ariel Hidalgo, commentator van de onafhankelijke site 14ymedio, dat de gebeurtenissen van 11 juli gezien mogen worden als een overwinning. Pessimisten stelt hij gerust met de opmerking dat oorlogen nog nooit werden gewonnen met slechts een enkele veldslag.
‘Hoewel sommigen menen dat de protesten van 11 juli geen succes waren omdat de eindoverwinning tegen de tirannie op dat moment niet werd behaald, zoals velen hadden verwacht, hebben ze het bij het verkeerde eind’, schreef Hidalgo in november. Sterker nog, vervolgt hij, ‘het was een grote overwinning, want het maatschappelijk middenveld ontwaakte uit zijn lethargie: studenten, professionals, kunstenaars, geestelijken, vrijmetselaars, daaronder zelfs velen die tot dan toe trouwe voorstanders van de status quo waren.
De onderdrukkers durven niet langer massale demonstraties bijeen te roepen zoals in het verleden gebruikelijk was, omdat de geest van Ceausescu door de gangen van het Paleis van de Revolutie rondwaart. Toen ze het uiteindelijk waagden een samenzijn voor “revolutionaire herbevestiging” bijeen te roepen, weigerden velen die normaal gesproken aanwezig zouden zijn geweest om aanwezig te zijn. De glorieuze daad van 11 juli was een overwinning, maar een oorlog wordt nu eenmaal niet gewonnen met een enkele slag.’
‘11 juli was een zeer spontane, heterogene, transversale, horizontale sociale explosie, zonder verticaal leiderschap’
In een ander, recenter artikel haalt 14ymedio de Cubaans-Mexicaanse historicus Rafael Rojas aan, die de gebeurtenissen van 11 juli beschrijft als ‘een zeer spontane, heterogene, transversale, horizontale sociale explosie, zonder verticaal leiderschap. Als sociale uitbraak laat deze opstand van de samenleving een veel diepere legitimiteitscrisis zien dan de Cubaanse autoriteiten en de officiële media je willen doen geloven.’
Die crisis, vervolgt hij, ‘heeft weliswaar te maken met schaarste, tekorten, heel specifieke economische oorzaken, maar het is zeker ook een crisis van politieke legitimiteit.’ In dit verband legt hij uit dat het constitutionele proces in 2019 en de nieuwe grondwet die eruit voortkwam ‘overal tot ontevredenheid’ hebben geleid, ook in ‘hervormingsgezinde sectoren’. Sindsdien, stelt Rojas, ‘is er praktisch per decreet geregeerd’.
In een poging de geest van de 11 juli-beweging nieuw leven in te blazen, hadden activisten van de Archipiélago-beweging enkele maanden geleden, op 15 november, een vreedzame bijeenkomst gepland. Dat werd een mislukking omdat de dictatuur al sinds juli stappen had ondernomen. Zo surveilleerden de ordediensten overal in de straten van Havana.
Acteur en toneelschrijver Yunior García Aguilera, oprichter van Archipiélago, die eind vorig jaar is uitgeweken naar Spanje, ziet die mislukking van november niet als een al te groot drama. ‘Wat er op 15 november gebeurde, is in mijn ogen niet de ontknoping, maar een pauze: het is een pauze om na te denken over de vorm die de strijd voor verandering zou kunnen aannemen,’ verklaart hij tegenover 14ymedio.
Vandaag vindt er opnieuw een demonstratie plaats tegen het regime
Een verbond van verschillende oppositiegroepen in Cuba roept op tot een vreedzame betoging op maandag 15 november voor vrijheid en tegen de dictatuur. Onder de naam Archipiélago (‘Archipel‘) pretendeert de beweging niet in één klap een dictatoriaal regime omver te werpen dat sinds 1959 in het zadel zit, de eis is bovenal verandering en de vrijlating van politieke gevangenen, met name van degenen die na de protesten van 11 juli 2021 zijn gearresteerd en veroordeeld, schrijft Courrier International.
Op die dag sloeg een kleine spontane demonstratie via sociale media over naar de rest van het eiland, met als gevolg dat tienduizenden mensen in honderden steden en dorpen de straat op gingen om te protesteren tegen de dalende koopkracht, het slechte coronabeleid, maar ook om meer vrijheden te eisen.
Archipiélago, dat bestaat uit vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld, kunstenaars en intellectuelen, heeft officieel toestemming gevraagd om te demonstreren. Het recht op demonstreren is in de grondwet verankerd, maar sinds 1959 zijn alleen demonstraties toegestaan die door de PCC (Communistische Partij van Cuba) worden georganiseerd.
Convocatoria Oficial
Suena tu caldero en apoyo a los cubanos que saldrán a marchar el #15NCuba! Suena tu caldero por los más de 600 ciudadanos que permanecen en las cárceles por ejercer su derecho al disenso! Suena tu caldero por la necesidad de un cambios para Cuba!#15NCubapic.twitter.com/KZKZ8TLy8O
Het voor 15 november geplande evenement is dan ook illegaal verklaard. In het officiële dagblad van de PCC, Granma, rechtvaardigt een officiële advocaat het verbod:
‘De grondwet […] bepaalt in de artikelen 1 en 4 dat Cuba een socialistische rechtsstaat is, die zich inzet voor sociale rechtvaardigheid, en bevestigt het onherroepelijke karakter van het systeem, zodat alles wat daartegen indruist als illegaal wordt beschouwd.’
‘De Castro-bobo’s zijn erg bang sinds de monsterdemonstraties van 11 juli’
Het regime is van plan om aanstaande maandag op het hele eiland het grote geschut in stelling te brengen: algemene inzet van leger en politie, afsluiten van het internet en huisarrest voor de leiders van Archipiélago, waaronder voorman Yunior García. ‘De Castro-bobo’s zijn erg bang sinds de monsterdemonstraties van 11 juli’, schrijft de website Cubanet.
De onafhankelijke website 14ymedio gelooft dat ondanks alles ‘het [Castro-regime] niet angstaanjagender is dan de Sovjet-Unie was, die bovendien over kernwapens beschikte; zelfs de Cubaanse veiligheidsdienst werkt niet efficiënter dan de Oost-Duitse Stasi deed […]. Als deze twee groteske entiteiten [de USSR en de Stasi] niet meer bestaan, waarom zouden we dan geloven dat Castro eeuwig zal blijven bestaan? […] Dat hangt van ons af.’
Venezuela: regering en oppositie streven naar ‘deelakkoorden’
De tweede onderhandelingsronde tussen het regime van Nicolás Maduro en de Venezolaanse oppositie, met het oog op de regionale verkiezingen van 21 november, was gericht op het bereiken van ‘deelakkoorden’, schrijft het Spaanse agentschap Europa Press. Volgens de regeringsdelegatie zijn er al akkoorden gesloten, maar de oppositie heeft verklaard dat er nog geen overeenstemming is bereikt.
De oppositie wil ingrijpende politieke veranderingen
De vertegenwoordiger van Nicolás Maduro zei dat de onderhandelingen in een ‘hartelijke sfeer’ verlopen en dat het opheffen van de economische sancties zijn voornaamste doelstelling is. De oppositie, die ermee heeft ingestemd deel te nemen aan de verkiezingen in november, benadrukt de noodzaak van humanitaire akkoorden en ingrijpende politieke veranderingen. De onderhandelingen vinden plaats in Mexico, onder auspiciën van Noorwegen. Ook Nederland en Rusland spelen een bemiddelende rol.
Bangkok Airways gehackt
Bangkok Airways, de op een na oudste en op twee na grootste luchtvaartmaatschappij van Thailand, maakte op donderdag 26 augustus bekend dat hackers passagiersinformatie hebben gestolen bij een ransomware-aanval. De luchtvaartmaatschappij bevestigde de hack, een dag nadat een ransomware-bende, bekend als LockBit, een bericht op het darkweb plaatste waarin werd gedreigd gegevens te lekken als een fors bedrag aan losgeld niet zou worden betaald. De LockBit-bende gaf de luchtvaartmaatschappij vijf dagen de tijd om het losgeld te betalen, maar publiceerde zaterdag de ruim 200 GB aan gestolen gegevens nadat duidelijk werd dat Bangkok Air niet wilde onderhandelen, schrijft The Record.
Er zijn ook bestanden bestolen die persoonlijke gegevens van passagiers bevatten
Hoewel de meeste gestolen informatie zakelijke documenten lijkt te betreffen, zei Bangkok Airways dat de hackers er ook in geslaagd zijn bestanden te stelen die persoonlijke gegevens van sommige van haar passagiers bevatten. Het is onduidelijk om hoeveel passagiers het gaat.
Eerder deze maand waarschuwde het Australian Cyber Security Center Australische bedrijven al voor een toename van aanvallen van de Lockbit-bende.
Argentinië haalt banden aan met Cuba
Jorge Neme, de Argentijnse minister van Internationale Economische Betrekkingen, heeft vorige week maandag in Havana een ontmoeting gehad met de Cubaanse minister van Buitenlandse Zaken Bruno Rodríguez, waarbij beide landen hun intentie onderstreepten om de bilaterale banden te versterken, bericht MercoPress. Rodríguez maakte van de gelegenheid gebruik om Neme te bedanken voor de steun van Argentinië in het veroordelen van de economische, commerciële en financiële blokkade van de Verenigde Staten tegen het eiland.
Neme had ook een ontmoeting met de Cubaanse minister van Landbouw om technische samenwerking en gezamenlijke zakelijke projecten te bespreken. Daarna bezocht hij verschillende bedrijven in de westelijke provincie Matanzas in Cuba.
De volksopstand die op 11 juli op Cuba ontstond, was misschien niet voldoende om het regime van Castro, dat al meer dan zestig jaar aan de macht is, omver te werpen, maar lijkt in ieder geval de angst te hebben weggenomen bij de oppositie en de Cubaanse intelligentsia om zich uit te spreken.
De demonstraties, van een omvang die sinds 1994 niet meer is vertoond, hebben de steun gekregen van bekende Cubaanse artiesten, zo meldt nieuwssite 14ymedio. Op het eiland, dat al vele jaren onder censuur en zelfcensuur gebukt gaat, houdt een handvol kunstenaars de vlam van het protest levend, soms met gevaar voor hun vrijheid.
Onder de belangrijkste steunbetuigingen van de afgelopen dagen schaart de in Havana gevestigde nieuwssite die van persoonlijkheden van internationale allure ‘die voorheen banden hadden met het regime of zeer terughoudend waren met het uiten van hun politieke mening’. Componist en dirigent Leo Brouwer en jazzpianist Chucho Valdés hebben beiden berichten op Facebook geplaatst waarin zij hun steun betuigen aan de demonstranten.
‘Wij steunen de duizenden Cubanen die hun rechten opeisen. Er moet naar ons geluisterd worden’
Net als de muziekgroep Los Van Van, die op haar pagina schrijft: ‘Wij steunen de duizenden Cubanen die hun rechten opeisen. Er moet naar ons geluisterd worden. Wij zeggen nee tegen geweld en repressie. Wij eisen vrede in onze straten.’
Schreeuw
Op de website La Joven Cuba, verbonden aan de Universiteit van Matanzas La Joven Cuba(Cuba), heeft de schrijver Leonardo Padura (Prinses van Asturias Prijs in 2015), zelf zijn politieke terughoudendheid doorbroken om ‘een schreeuw’ te laten horen die hij tot nu toe alleen heeft durven uiten door de filter van de avonturen van zijn personage Mario Conde, een melancholische politieagent, symbool van de ontgoocheling van een hele generatie.
‘Een schreeuw die het resultaat is van de wanhoop van een samenleving die niet alleen een langdurige economische crisis en een eenmalige gezondheidscrisis doormaakt, maar ook een vertrouwenscrisis en een verlies van vooruitzichten’, legt de auteur uit. Padura herinnert eraan dat de economische blokkade debet is aan de catastrofale situatie waarin het land verkeert en wijst op de gevaren van ‘elke vorm van buitenlandse interventie’. Hij roept op tot ‘veranderingen en sociale dialoog, want het uitblijven daarvan heeft, naast andere verwoestende factoren, de migratiedrang van zovele Cubanen veroorzaakt’.
Voor Cubaanse ingezetenen zijn deze uitspraken riskant, schrijft Infobae, die de namen vermeldt van vijf kunstenaars die momenteel om politieke redenen gevangen zitten. Onder deze kritische en gevangengenomen stemmen bevindt zich Maykel Osorbo, een van de rappers die te horen is in het lied Patría y Vida (‘Vaderland en Leven’, een omkering van het motto van het Castro-regime, ‘Vaderland of Dood’), dat het strijdlied van de demonstraties is geworden.
Geconfronteerd met deze golf van protest uit de kunstwereld organiseerde het Cubaanse ministerie van Cultuur de uitzending van een reeks korte video’s met kunstenaars die loyaal zijn aan het regime, bericht de website Cubanet, gevestigd in de Amerikaanse staat Florida. Het is een serie getuigenissen van vele kunstenaars, waaronder de schrijver Reynaldo González Zamora (Nationale Literatuurprijs) die de Cubanen oproept zich te ‘verenigen’.
Deze campagne zal de Cubanen, die in groten getale de straat op zijn gegaan, de redenen van hun woede tegen het regime niet doen vergeten. In een land waar de laatste representanten van de revolutie van 1959 aan het verdwijnen zijn, ontstaat er onder een groeiend deel van de bevolking een dringende behoefte aan politieke verandering en een grotere vrijheid van meningsuiting, zoals Leonardo Padura schrijft: ‘Als Cubaan die in Cuba woont, werkt en kunst maakt, neem ik het recht om na te denken en een mening te hebben over het land waar ik woon, werk en kunst maak’.
Italiaanse kers van 33 gram
In Italië is ’s werelds grootste kers geteeld, zo liet landbouworganisatie Coldiretti aan de Italiaanse nieuwssite Ansaweten. De recordkers werd vorige week bij Guinness World Records aangemeld. De vrucht weegt iets meer dan 33 gram, is van het type Carmen en werd gekweekt op een boerderij in de provincie Turijn.
Italië is de belangrijkste producent van kersen in de EU
Dat het record werd gebroken is bijzonder, want 2021 was een slecht jaar voor Italiaans fruit. Een op de vier kersen ging verloren door het slechte weer. Met bijna 30.000 hectare, waarvan 62 procent in Puglia, gevolgd door Campania, Emilia-Romagna, Veneto en Lazio, is Italië is de belangrijkste producent van kersen in de EU.
Miljardenschikking in opioïdenrechtszaken
Amerikaanse staten onthulden woensdag een ‘historische’ schikking van 26 miljard dollar met vier farmaceutische bedrijven om duizenden rechtszaken in verband met de opioïdencrisis te beslechten, meldde The Wall Street Journal. De aankondiging ‘markeert een belangrijke stap die de weg vrij kan maken voor geld dat de staten al begin volgend jaar kunnen ontvangen‘, schrijft de krant, die gemeenschappen in het hele land ‘een financiële impuls zou moeten geven voor de aanpak van een epidemie van pijnstillerverslaving die nog niet is afgenomen’.
Het betreft de drie grootste medicijndistributeurs van het land, McKesson Corp. AmerisourceBergen Corp. en Cardinal Health Inc., en medicijnenproducent Johnson & Johnson, tevens producent van het Janssen-vaccin.
Cubanen uiten woede in niet eerder vertoonde protesten
Het Caribische eiland ‘had sinds 1994 geen demonstraties van deze omvang meer gekend’, schrijft de onafhankelijke site Cubanet. Van Havana tot Santiago zijn zondag duizenden Cubanen de straat opgegaan om te protesteren tegen de regering, terwijl het eiland de ergste economische crisis in dertig jaar doormaakt, die nog verergerd is door de coronapandemie.
Volgens Miami Herald heeft de datajournalistieksite Inventario vijfentwintig rally’s geteld in verschillende steden op het eiland. De demonstraties, waarvan de beelden op grote schaal werden verspreid op sociale netwerken, begonnen spontaan op zondagochtend, een zeldzame gebeurtenis in dit land waar de enige toegestane bijeenkomsten die van de regerende communistische partij zijn.
Deze volkswoede komt na maanden van tekorten aan medicijnen en voedsel, meldt Diario de Cuba. CNN wijst erop dat de toch al haperende economie van Cuba hard is getroffen doordat het toerisme en de invoer van goederen tijdens de pandemie sterk zijn gedaald. De protesten van zondag komen op een moment dat Cuba te maken heeft met een ongekend aantal nieuwe infecties en sterfgevallen in verband met covid-19, aldus Havana Times.
‘De mensen zijn het zat. De situatie is de laatste weken verergerd door stroomuitval’
‘De mensen zijn het zat’, vertelde Nidialys Acosta, een ondernemer met een klein bezorgbedrijfje, aan The Washington Post. ‘De situatie is de laatste weken verergerd door stroomuitval. Op het platteland kan het wel zes uur duren‘, zegt ze.
Hasta el momento se reporta la detención arbitraria de por lo menos 115 personas en el contexto de las protestas, entre ellas, se han detenido ayer y hoy, a periodistas independientes, que valientemente han informando sobre los acontecimientos en #Cuba. Exigimos su liberación. https://t.co/9rvlLNc989
— Erika Guevara Rosas (@ErikaGuevaraR) July 12, 2021
‘De energievoorziening lijkt de gemoederen bij sommige verhit te hebben‘, erkende de Cubaanse president Miguel Díaz-Canel zondag tegenover verslaggevers, en gaf de VS en hun sancties de schuld van de crisis. ‘Als u wilt dat de mensen het beter krijgen, moet u eerst het embargo opheffen, dat al sinds 1962 van kracht is’, zei hij. ‘Er is een Cubaans-Amerikaanse maffia die heel goed betaalt op sociale media (…). Zij hebben de situatie in Cuba als voorwendsel gebruikt en overal in het land tot demonstraties opgeroepen‘, verklaarde hij, terwijl hij zijn aanhangers aanmoedigde de straat op te gaan.
Aan het eind van de dag waren meerdere groepen demonstranten in verschillende delen van de hoofdstad bijeengekomen om zich voor te bereiden op de protestmars. Adonis Milán, theaterdirecteur in Havana, vertelde The New York Times dat er oproerpolitie op straat was en dat verschillende artiesten waren gearresteerd nadat ze hadden gevraagd om op nationale televisie te mogen spreken. ‘Ik wist te ontsnappen’, legde hij uit. Zondagavond riep Washington Cuba op om geen geweld te gebruikten tegen de demonstranten.
The United States stands with the Cuban people seeking freedom and respect for their human rights. Violence against peaceful protestors is abhorrent. We urge restraint and respect for the voice of the people. pic.twitter.com/XYoKAM42XM
— Secretary Antony Blinken (@SecBlinken) July 12, 2021
Volgens The Washington Post ‘benadrukken deze protesten de risico’s die de Cubaanse regering heeft genomen door het land van 11 miljoen mensen in 2019 breder open te stellen voor het internet, toen het toegang kreeg tot 3G, en sociale media zo toegankelijker werden‘. Dissidenten hebben met name het internet gebruikt om hun anti-regimeboodschap te verspreiden, vooral na de arrestatie vorig jaar van Denis Solís, een Havaanse rapper en criticus van de regering. Mobiel internet werd zondagmiddag in een groot deel van het land afgesloten toen de protesten aan kracht wonnen.
Zuid-Afrika in de greep van geweld na opsluiting Zuma
Vijf dagen na de gevangenneming van de voormalige Zuid-Afrikaanse president zijn verschillende regio’s in Zuid-Afrika nog steeds het toneel van geweld. Wegen zijn afgesloten, er vinden plunderingen plaats en er zijn schermutselingen met de politie geweest. De Zuid-Afrikaanse pers vraagt zich af of aanhangers van Jacob Zuma proberen de regering te dwingen hun leider vrij te laten.
Het Zuid-Afrikaanse Constitutionele Hof boog zich op maandag 12 juli opnieuw over de zaak-Zuma. Twee weken geleden veroordeelde het de voormalige president tot vijftien maanden gevangenisstraf wegens minachting van het Hof – Zuma weigerde vragen te beantwoorden in het kader van een onderzoek naar een uitgebreid systeem van corruptie dat werd opgezet toen hij aan de macht was, van 2009 tot 2018. Het hoogste Zuid-Afrikaanse rechtscollege moet dat vonnis nu herzien en zich uitspreken over de aanvaardbaarheid van een veroordeling die meer op vorm dan op inhoud is gebaseerd.
De opsluiting van een voormalige president – een primeur in de geschiedenis van Zuid-Afrika – is niet alleen een politieke aardbeving. Het is ook al sinds enkele dagen het startpunt van een uitbarsting van geweld.
Maandagmorgen werden 219 mensen gearresteerd, en ook zijn er volgens officiële cijfers zes doden gevalen
De woede-uitbarstingen begonnen in KwaZulu-Natal, de thuisregio van Jacob Zuma, en verspreidden zich vervolgens naar Johannesburg, de economische hoofdstad, meldde Daily Maverick. Wegen, waaronder de belangrijkste verbindingsweg tussen de twee provincies, zijn afgesneden, er zijn schermutselingen met de politie geweest en er is geplunderd. Maandagmorgen werden 219 mensen gearresteerd, en ook zijn er volgens officiële cijfers zes doden gevalen, meldt News 24.
Zoals het Zuid-Afrikaanse dagblad opmerkt, vinden deze rellen ook plaats tegen een achtergrond van economische crisis, die door de coronaepidemie voor veel Zuid-Afrikanen steeds moeilijker te dragen is geworden. Op zondag 11 juli kondigde president Cyril Ramaphosa aan dat de beperkingen die waren ingesteld om de ziekte te bestrijden, met twee weken werden verlengd. Tijdens zijn toespraak waarschuwde hij ook dat gewelddadigheden niet zouden worden getolereerd.
Is dit een symptoom van sociaal-economische malaise of een politieke confrontatie?
Is dit een symptoom van sociaal-economische malaise of een politieke confrontatie? ‘Decennialang is geweld een politiek instrument geweest in Zuid-Afrika. Tijdens de apartheid gebruikte de regering geweld, en na de komst van de democratie bleef geweld gebruikt worden. Stakingen waren gewelddadig, maar dat gold ook voor interne rivaliteiten binnen politieke partijen‘, aldus Daily Maverick in een ander artikel.
De rivaliserende leiders van het ANC, Jacob Zuma en Cyril Ramaphosa, zijn al maanden in een bittere strijd verwikkeld. De aanhangers van de eerste groep hebben verschillende malen tevergeefs geprobeerd de macht van de tweede groep over te nemen. Na zijn veroordeling probeerde de voormalige president een nieuwe rol te spelen in deze interne strijd door zijn zoon naar voren te schuiven, zijn militanten te mobiliseren, en tot het laatste moment te wachten om uiteindelijk in te stemmen met zijn gevangenneming.
‘Jacob Zuma’s aanhangers willen de mensen misschien doen geloven dat zij in staat zijn het land tot de grond toe af te branden en dat de enige manier om hen te stoppen de vrijlating van [hun leider] is‘, meent Daily Maverick. ‘Maar zelfs als het geweld hevig is, is het onwaarschijnlijk dat het zijn doel bereikt. Integendeel, het zal Zuma binnen het ANC verder verzwakken en de hoop op gratie of een terugkeer in de politiek nog verder doen vervliegen.’
Kortere werkweek is een succes
Proeven met een kortere werkweek in IJsland zijn een succes geworden. De productiviteit bleef gehandhaafd en het welzijn werd verbeterd. Door dit resultaat heeft de meerderheid van de IJslandse werknemers nu of in de toekomst recht op een kortere werkweek, bericht EuroNews.
Voor de proeven werd het aantal werkuren tussen 2015 en 2019 verlaagd van 40 naar 35 of 36 uur. Het leidde tot verminderde niveaus van stress en burn-out, en een verhoogd of gelijkblijvend productiviteitsniveau. Bij de proeven, die werden geleid door de overheid en de BSRB, een belangrijke vakbondsfederatie, waren ongeveer 2500 mensen betrokken, 1 procent van de IJslandse beroepsbevolking. Volgens het eindrapport was de proef ‘een overweldigend succes’, omdat het welzijn van de werknemers een impuls kreeg, er een betere balans tussen werk en privéleven ontstond, en er sprake was van ‘een betere coöperatieve sfeer op de werkvloer’. De werknemers ontvingen voor de minder gewerkte uren hetzelfde inkomen als voorheen.
Derek Chauvin, die een mondkap droeg, ‘toonde geen emotie toen rechter Peter Cahill het vonnis voorlas’, schrijft Star Tribune, een lokale krant. Aan het einde van een drie weken durend, hoogoplopend proces in Minneapolis werd de voormalige politieagent dinsdag 20 april veroordeeld voor het doden van de Afro-Amerikaanse George Floyd, op 25 mei 2020.
Na een beraadslaging van ongeveer tien uur, verdeeld over twee dagen, achtten de twaalf juryleden de verdachte schuldig op alle drie punten – moord, doodslag en mishandeling met de dood tot gevolg. De vijfenveertigjarige agent werd geboeid en onmiddellijk in hechtenis genomen. De veroordeling zal over ongeveer acht weken zal plaatsvinden. Chauvin kan tot veertig jaar gevangenisstraf krijgen. Drie andere politieagenten die bij de arrestatie betrokken waren, moeten in augustus terechtstaan voor ‘medeplichtigheid’.
Het nieuws veroorzaakte een explosie van vreugde in Minneapolis, meldt CNN. De menigte, verzameld buiten het gerechtsgebouw en voor de Cup Foods-buurtwinkel waar George Floyd werd vermoord, scandeerde ‘gerechtigheid’ en ‘Black Lives Matter’. Na een interview met een witte man die tranen van vreugde huilde, sprak een verslaggever van de zender van een ‘teken van ongeloof’ onder de demonstranten ‘dat dit echt gebeurd is’.
Het vonnis, zo schrijft The New York Times, ‘was een moment van catharsis voor velen in de stad (…) en van collectieve genoegdoening’. Soortgelijke taferelen waren overigens in het hele land te zien. ‘Voor sommige zwarte Amerikanen in het bijzonder, was het moment bijzonder aangrijpend, de bevestiging dat gerechtigheid was geschied voor meneer Floyd.’
‘Chauvins veroordeling is de uitzondering die de regel bevestigt’, merkt The Atlantic op. ‘Historisch gezien’, legt het tijdschrift uit, ‘zijn moordzaken tegen politieagenten uiterst zeldzaam, en van de weinige zaken die worden voorgeleid, zijn veroordelingen uiterst zeldzaam.’
‘Hoewel dit een opluchting is, valt er hier niet veel te vieren. Een man is zonder reden gestorven’, schrijft The Root, een site die als tagline heeft: The Blacker the Content the Sweeter the Truth.
‘Het valt nog te bezien of het vonnis zal leiden tot een grotere verantwoordingsplicht van de politie en het momentum zal consolideren dat door de tragedie is ontketend’, stelt Vox. Voor The Washington Post betekent het een ‘potentieel keerpunt’ voor Joe Biden, ‘die van rassengelijkheid en politiehervorming een kernpunt van zijn campagne had gemaakt, maar de thema’s nog niet op de voorgrond van zijn presidentschap plaatste’.
Idriss Déby, president van Tsjaad, is gesneuveld op het slagveld
Hij stond meer dan dertig jaar aan het hoofd van Tsjaad, en had zichzelf moeiteloos een zesde termijn in de wacht gesleept. Het nieuws dat op dinsdag 20 april om 12.00 uur op de nationale radio en televisie bekend werd gemaakt, kwam voor iedereen als een verrassing: Idriss Déby Itno is dood.
‘De president van de republiek, staatshoofd, opperbevelhebber van de strijdkrachten, Idriss Déby Itno, heeft zojuist zijn laatste adem uitgeblazen terwijl hij de territoriale integriteit op het slagveld verdedigde. Met diepe bitterheid kondigen wij het Tsjadische volk het overlijden aan, deze dinsdag 20 april 2021, van de maarschalk van Tsjaad’, kondigde legerwoordvoerder generaal Azem Bermandoa Agouna aan, in een verklaring voorgelezen op TV Tchad.
‘De grondwet is ontbonden. Dat geldt ook voor de regering en de Nationale Vergadering. Een militaire overgangsraad (CMT), onder leiding van zijn zoon, Mahamat Idriss Déby [37 jaar], is geïnstalleerd voor achttien maanden’, meldt Chad Infos.
De president, die een van de befaamdste legers van het continent had opgebouwd, was gewend zich tussen de troepen te begeven. Volgens de eerste berichten zou hij gewond zijn geraakt tijdens gevechten tegen de opstand van rebellengroep FACT, die zijn doorgestoten vanuit Libië, in de regio Kanem, even ten noorden van N’Djamena. Op deze plek hebben de gevechten zich de afgelopen dagen geconcentreerd, met honderden doden tot gevolg.
Strijd tegen terrorisme
Met zijn 68 jaar, waarvan hij bijna de helft aan de macht heeft doorgebracht, is de man die zichzelf in 2020 uitriep tot ‘maarschalk voor het leven’, een van de alleenheersers die met ijzeren vuist regeren. Aan het hoofd van een van de meest doorgewinterde, best uitgeruste en best getrainde legers op het continent, was hij ook Europa’s en in het bijzonder Frankrijks beste bondgenoot. In de afgelopen jaren, toen Tsjaad werd bedreigd door zowel Boko Haram als jihadistische groeperingen uit de Sahel, toonde hij zich in deze gevechten onmisbaar.
De Burkinese krant L’Observateur Paalga schrijft over de overleden president: ‘Déby is nu helaas des te onmisbaarder omdat iedereen zich van één ding bewust is: als na Libië ook de Tsjadische dam zou breken, zou de hele regio worden overspoeld door terrorisme.’ Na de dood van Idriss Déby is niet alleen Tsjaad in onzekerheid gedompeld, maar de gehele regio.
Miguel Díaz-Canel krijgt de leiding in Cuba, maar Raúl Castro houdt de macht
Miguel Díaz-Canel, president van Cuba – vandaag 61 jaar oud –, is op 19 april officieel eerste secretaris geworden van de Communistische Partij van Cuba (PCC), het centrum van de macht op het eiland. Een positie die tot nu toe was voorbehouden aan de broers Castro, eerst aan Fidel, tot zijn overlijden in 2016, en daarna aan zijn broer Raúl (89).
De laatst overgebleven broer is nu al twee jaar bezig met het opzetten van deze overgang. Voor het eerst komt de achternaam Castro niet voor onder de vijftien leden van het Politbureau, het besluitvormingsorgaan van de PCC.
‘Castro gaat, castrisme blijft’
Raúl Castro heeft niettemin vele loyalisten in het Politbureau en het Centraal Comité geplaatst, en er zijn maar weinigen die geloven dat hij het land niet op de achtergrond met ijzeren vuist zal blijven regeren.
Hoewel hij na de revolutie van 1959 is geboren en dus geen deel uitmaakt van de ‘historische generatie’, heeft Miguel Díaz-Canel zich in de tijdperken van Fidel en Raúl als een goed apparatsjik gedragen. Hij is sinds 1997 zonder onderbreking lid van het Politbureau.
In zijn toespraak aan het einde van de zitting waarin hij door het partijcongres werd bekrachtigd, liet hij zelf doorschemeren dat de ‘generaal van het leger’, Raúl, meer dan alleen aan zijn zijde zou blijven.
‘Raúl Castro blijft de enige en onbetwistbare leider, met een grenzeloze macht’
Granma, het officiële dagblad van de PCC, citeert hem: ‘Kameraad Raúl (…) zal worden geraadpleegd over strategische beslissingen die van invloed zijn op het lot van de Cubaanse natie. Hij zal altijd aanwezig zijn, van alles op de hoogte worden gehouden. Hij zal energiek strijden, ideeën en voorstellen aandragen voor de revolutionaire zaak (…), en alert blijven om eventuele fouten of tekortkomingen te voorkomen.’
Continuïteit: daar wijst ook de onafhankelijke Cubaanse pers op. De website Diario de Cuba kopt: ‘Niets absurder dan te praten over het einde van het Castro-tijdperk in Cuba’. En schrijft vervolgens: ‘Raúl Castro blijft de enige en onbetwistbare leider, met een grenzeloze macht. Van nu af aan zal hij zich tevreden stellen met het uitzetten van de strategische lijnen, het nemen van de belangrijke beslissingen en vooral het toezien op zijn nieuwe luitenants.’
‘Castro gaat, Castrisme blijft’, kopt de website 14ymedio, die eraan toevoegt: ‘Castrisme gaat verder dan een man en zijn clan. Het is een manier om politieke macht uit te oefenen, de media te controleren, de economie te beheren via het leger (…) en ideologische propaganda te structureren.’
Het Cubaanse regime wil toeristen trekken met vaccins
Cuba wil graag weer buitenlandse bezoekers lokken, die de belangrijkste inkomstenbron van het eiland vormen. ‘Strand, Caribische zee, mojito’s en vaccins, alles op één plek’, zegt een recente reclamespot. ‘Wat denk je ervan? Kom je naar Cuba om een vaccin te halen?’
De campagne wordt uitgezonden door Telesur, een in 2005 opgerichte zender in het Venezuela van Hugo Chávez.
De onafhankelijke website 14ymedio beschrijft de reclame als volgt: ‘In de video wordt Cuba gepresenteerd als een medische grootmacht, het enige ontwikkelingsland dat eigen vaccins op mensen aan het testen is (het heeft er “vier in een vergevorderd stadium”), en wordt verzekerd dat het land 100 miljoen doses zal produceren, met het “doel om alle Cubanen in 2021 te vaccineren”.’
Die laatste woorden zijn van Vicente Vérez, directeur van het vaccininstituut Finlay (IFV). De genoemde ‘100 miljoen doses’ zijn meer dan genoeg voor een bevolking van elf miljoen mensen, aldus Vérez. Daarom heeft Cuba ‘reeds een aantal aangeboden aan Vietnam, Iran, Venezuela en India’. Vérez verwacht in maart te kunnen beginnen met vaccineren.
Hierna komt nog fase III, die veel complexer is en waarvoor veel meer proefpersonen nodig zijn dan voor fase II
Het duurde echter tot 18 januari voordat ‘Cuba begon met fase II van de klinische proeven met het kandidaat-vaccin Soberana02’, aldus Granma, het dagblad van de Communistische Partij. En die is nog steeds niet afgerond. Daarna komt nog fase III, die veel complexer is en waarvoor veel meer proefpersonen nodig zijn dan voor fase II, enkele tienduizenden.
Onafhankelijke nieuwssites lieten zich al snel ironisch uit over de Telesur-video: ‘Castro adverteert zijn vaccin als toeristische attractie’, kopte ADN Cuba op woensdag 27 januari.
Volgens de laatste cijfers telt Cuba slechts 204 doden op een bevolking van iets meer dan 11 miljoen.
Cubaanse minister deelt klappen uit aan demonstranten
Eerder schreef 360 al over de kunstenaarsprotesten op Cuba:
Deze protesten voor de vrijheid van meningsuiting en de vrijlating van verschillende Cubaanse kunstenaars begonnen in november en zijn nog steeds gaande op het Caribische eiland.
ADN Cuba bericht dat toen woensdag zo’n dertig kunstenaars naar het ministerie van Cultuur gingen om de vrijlating van hun collega’s te eisen, er klappen tegen demonstranten zijn uitgedeeld, door opmerkelijk genoeg zowel minister Alpidio Alonso als zijn viceministers.
Een van de vastgehouden kunstenaars was Tania Bruguera, die in 2018 de Prins Claus Prijs ontving, meldt 14ymedio. Zij is inmiddels vrijgelaten.
Doorbraak in Colombiaans vredesproces
Het vredestribunaal, opgericht na het in 2016 ondertekende vredesakkoord tussen de Colombiaanse regering en de FARC, heeft acht voormalige leiders van de guerrillabeweging beschuldigd van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de mensheid, vanwege de ontvoering van meer dan 21.000 mensen tijdens het gewapende conflict.
‘Een ongekende stap in de vier jaar sinds de ondertekening van het vredesakkoord’, noemt El Paísde uitspraak.
De oud-strijders krijgen echter geen gevangenisstraf opgelegd, aangezien dit tribunaal alleen alternatieve straffen uitdeelt in ruil voor het blootleggen van de waarheid, aldus het Spaanse dagblad.
Geen sla en wortelen planten
De reacties op de uitspraak zijn gemengd, meldt het Colombiaanse weekblad Semana. Jaime Felipe Lozado, Colombiaans kamerlid dat ontvoerd werd toen hij zeventien jaar was, zegt tegen het weekblad: ‘Wij hopen dat het geen sla en wortelen planten wordt, maar dat er een passende straf zal volgen.’
Maar zowel advocaat Clara Rojas, die bijna zes jaar lang door de FARC was ontvoerd (samen met toenmalig presidentskandidaat Ingrid Betancourt), als voormalig generaal Luis Mendieta, die meer dan tien jaar gegijzeld werd gehouden, zijn volgens Semana blij dat er in het vredesproces eindelijk een uitspraak ligt die past bij de ernstige misdaden die zijn gepleegd.
Novavax bijna 90 procent effectief
Het Amerikaanse biotechbedrijf Novavax maakte donderdag bekend dat zijn covid-19-vaccin voor 89,3 procent effectief was, meldt CNBC. Volgens de door het bedrijf uitgevoerde proeven zou het vaccin – in twee doses – bijna even doeltreffend zijn bij de Britse variant (85,6 procent). Maar het is veel minder effectief tegen de Zuid-Afrikaanse variant, met een werkzaamheid van minder dan 50 procent.
Novavax kondigde aan dat het onmiddellijk zou beginnen met de ontwikkeling van een nieuwe samenstelling gericht op deze variant. De medische autoriteiten moeten de resultaten nu bestuderen om het vaccin al dan niet goed te keuren.
Nieuwe varianten, zoals de Zuid-Afrikaanse, kunnen problemen opleveren bij de werking van de vaccins, bericht The New York Times. Experts vertellen het dagblad dat bestaande vaccins weliswaar ernstige gevallen van covid-19 zullen voorkomen, maar dat nieuwe varianten gevaccineerden alsnog kunnen besmetten met een milde of asymptomatische vorm van covid.
Koers GameStop-aandelen zakt in
Gisteren berichtte 360 al over de ongekende stijging van de beurswaarde van winkelketen GameStop.
Nadat gistermiddag het kopen van GameStop-aandelen geblokkeerd werd op de populaire beursapp Robinhood, zakte de aandelenkoers van de videogamewinkel weer in, meldt The Guardian. Dit leidde tot beschuldigingen dat de hedgefondsen invloed hadden uitgeoefend op Robinhood en andere handelsplatformen om de koersstijging te stoppen.
De fall-out veroorzaakte zelfs onwaarschijnlijke overeenstemming tussen tegengestelde uitersten van het Amerikaanse politieke spectrum, met Republikein Ted Cruz en Democraat Alexandria Ocasio-Cortez die beide opriepen tot een hoorzitting over het besluit om de handel in GameStop-aandelen te stoppen, aldus The Guardian.
U denkt dat rechts in Amerika is doorgeschoten? Lees dan Cas Mudde in The Guardian. Verder: Perspective Daily over waarom we alle voorspellingen voor 2021 meteen uit het raam kunnen gooien & meer aanraders van de 360-redactie.
Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, documentaires en podcasts die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.
Verontrustende analyse
‘In de stroom van artikelen, commentaren en analyses rond de bestorming van Capitol Hill deze week, vielen me twee dingen op’, schrijft redacteur IJsbrand van Veelen. ‘Allereerst de verontrustende analyse van de Nederlandse politieke wetenschapper Cas Mudde in The Guardian.
Onder de kop ‘What happened in Washington DC is happening around the World’ schrijft Mudde onder meer: ‘Ik bestudeer nu bijna dertig jaar internationaal extreemrechts en heb ze nog nooit zo gesterkt gezien als in de afgelopen jaren. Voor alle duidelijkheid: dit gaat niet alleen over Donald Trump of de VS.’
Hij haalt onder meer de boerenprotesten in Nederland en anticoronaprotesten in Duitsland aan om zijn punt te maken dat centrumrechtse partijen te ver naar rechts zijn opgeschoven: ‘Het is daarom de hoogste tijd dat liberaal-democratische journalisten, politici en experts eindelijk extreemrechts gaan zien voor wat het is: een bedreiging voor de liberale democratie.’
Van Veelen heeft ook een kijktip: ‘Reflecterend op de gebeurtenissen in Washington presenteert het internationale, in Amsterdam gevestigde, Cartoon Movement 24 cartoons van kunstenaars uit de hele wereld.’
Wat weten we?
Redacteur Han Langeslag van Perspective Daily bladerde begin dit jaar de voorspellingen van 2020 nog eens door, die natuurlijk geenszins de werkelijke gang van zaken in 2020 voorspelden. Geïnspireerd door een uitspraak van Donald Rumsfeld, waarin deze onderscheid maakt tussen wat we weten, wat we weten niet te weten en wat we niet weten niet te weten, stelt hij vervolgens de matrix van Rumsfeld op.
‘Zelfs al is de nalatenschap van Donald Rumsfeld omstreden, zijn matrix helpt ons om onze eigen kennis beter te classificeren. En dat is best handig in deze dagen en weken rond de jaarwisseling, waarin de meest kleurrijke voorspellingen voor het komende jaar weer op ons neerstromen’, aldus Langeslag.
In de matrix neemt hij een extra gebied in onze kennis op: dat wat we niet weten te weten (unbekanntes Bekanntes of unknown knowns).
‘Via onder andere het verhaal van Henry Molaison, die een mislukte hersenoperatie onderging en steeds opnieuw verborgen talenten bij zichzelf ontdekte, Isaac Asimov over het Eurekemoment en Prof. Alexander Fleming die per toeval het antibioticum penicilline in zijn laboratorium in St. Mary’s Hospital ontdekte, komt hij tot de conclusie dat we alle voorspellingen die ook nu weer op ons neerstromen (bekijk vooral ook onze eigen selectie) met een korrel zout moeten nemen.’ Een tip van hoofdredacteur Laura Weeda.
Als de kunst terugvecht
360 publiceerde onlangs al een artikel van binnenuit de San Isidro-beweging toen verschillende Cubaanse kunstenaars in hongerstaking waren voor de vrijheid van meningsuiting. Periodismo Situado, een platform voor jonge Latijns-Amerikaanse journalisten, publiceerde een dossier over de Cubaanse protestbeweging die wordt geleid door mensen uit de kunstwereld en onafhankelijke journalisten, dat u wordt aangeraden door redacteur Joep Harmsen.
‘Een van de hoogtepunten van het protest was toen eind november meer dan honderd kunstenaars en journalisten zich bij het ministerie van Cultuur in Havana verzamelde om een einde te eisen aan de repressie en vrijlating van de politieke gevangen af te dwingen. Lees voor een gedetailleerde kroniek van het protest het artikel van Jesús Jank Curbelo.
De bekendste kunstenaar die meedeed aan het protest was Tania Bruguera, die in 2008 de Prins Claus Prijs won. Over haar rol en die van haar kunstinstituut schrijft Marialina Ramos in haar stuk als “een plek waar op vurige en enthousiasmerende manier uiting wordt gegeven aan verzet en waar nieuwe ideeën worden bedacht om in te grijpen in de publieke ruimte en invloed uit te oefenen op het debat op Cuba.”’
Walhalla van schoonheid en vermaak
Editor at large Katrien Gottlieb: ‘Op zoek naar schoonheid en vermaak is Open Culture werkelijk een walhalla in het coronatijdperk. Geblinddoekt, om niet te hoeven kiezen tussen al die verleidelijkheden, kwam mijn wijsvinger al scrollend terecht bij Moby Dick. Met als dubbele traktatie: Moby Dick voorgelezen door de geweldige stemmen van Tilda Swinton, John Waters, Stephen Fry en zelfs David Cameron.
Het zee-epos over een gedoemd schip, klinkt als een avonturenroman, maar het zou net zo goed een Griekse tragedie kunnen zijn, of een aanklacht tegen het kapitalisme, tegen het klimaatbeleid waarmee de mensheid zichzelf aan het vernietigen zou zijn. Toen al. Honderd-en-zestig jaar geleden.’
Beeldentuin
‘Door het nieuws benieuwd naar Washington en andere hangouts dan het Capitool? Neem dan een kijkje in de beeldentuin van het Hirschhorn Museum’, tipt art director Majel van der Meulen.
Hoewel het museum gesloten is, kunnen bezoekers nog steeds rondwandelen door de eigenaardige tuin. Een van de topstukken is ‘We Come in Peace’ van Huma Bahbha, uit 2018. ‘Bhabha’s felle vrouwenfiguur is een reactie op de vele monumenten voor mannen in de stad’, legt museumdirecteur Melissa Chiu uit aan The Washington Post. ‘We zien haar graag als een schildwacht die mensen begroet’, aldus Chiu.
Het ontwerp en de titel van het beeld verwijzen naar een sciencefictionfilm uit 1951 over een buitenaardse landing in Washington.
Schrijver en journalist Carlos Manuel Álvarez volgde de strijd voor de vrijheid van meningsuiting van de San Isidro-beweging op de voet. Toen de politie de hongerstaking hardhandig beëindigde, werd ook Álvarez opgepakt. Een verhaal over wat hongerstaking met je lichaam en geest doet en waarom dit protest de Cubaanse regering zoveel angst inboezemt. ‘Je voelt hoe het lichaam steeds verder verschrompelt.’
De voordeur kraakte als een bot dat breekt, het geluid van onheil. Het hout versplinterde en de openslaande deuren van de ingang, aan elkaar vastgemaakt door een ketting met hangslot, werden ingebeukt. Als een amateuristisch SWAT-team – minder gespierd, minder georganiseerd, alsof ze een scène uit een slechte Hollywoodfilms probeerden na te spelen – viel een tiental vrouwen en mannen van de Staatsveiligheidsdienst verkleed als zorgmedewerkers [op 26 november] het adres Damas 955 in de wijk Oud-Havana binnen.
Hardhandig arresteerden ze veertien personen, van wie de meerderheid al acht dagen lang op geweldloze wijze demonstreerde tegen de willekeurige inhechtenisneming van rapper Denis Solís, die acht maanden gevangenisstraf kreeg omdat hij een ambtenaar in functie zou hebben beledigd. Vijf van hen waren in hongerstaking. Ik was de enige die er korter was dan de anderen, namelijk gedurende twee vermoeiende maar bijzondere nachten van protest.
HET SAN ISIDRO-PROTEST
De San Isidro-beweging (vernoemd naar een wijk in Havana) is een klein collectief van kunstenaars dat zich sinds 2018 verzet tegen een wet die de vrijheid inperkt van artiesten die niet binnen de lijntjes van de overheid kleuren. Op 18 november gingen acht van hen in hongerstaking tegen de arrestatie van rapper Denis Solís. Hij was veroordeeld tot acht maanden cel nadat hij op 6 november live op Facebook streamde hoe een agent zijn huis binnendrong.
Het regime maakte acht dagen later een einde aan het San Isidro-protest. De leden zouden covid-regels overtreden door samen dagenlang door te brengen in één huis. Veertien mensen werden opgepakt, onder hen vijf die nog in hongerstaking waren. Tot aan hun arrestatie had het protest zich beperkt tot hun beweging. Nadat de kunstenaars waren opgepakt, keerden ook vele andere artiesten zich tegen de repressie van de Cubaanse overheid. De activisten slaagden erin concessies af te dwingen over de behandeling van onafhankelijke artiesten in Cuba.
Mijn verrassingsbezoek aan het hoofdkwartier van de Movimiento San Isidro, een activistisch kunstproject dat door [kunstenaar en dissident] Luis Manuel Otero vanuit zijn woning wordt geleid, was een excuus voor de ordetroepen om geweld toe te passen. ‘We willen het ook liever niet op deze manier doen,’ zeiden ze voordat ze de deur intrapten. ‘Maar jullie doen het toch,’ antwoordden wij. Omdat ik uit het buitenland kwam, wilden ze mij aanwrijven de coronaregels te hebben overtreden – ook al had ik me rechtstreeks van het vliegveld naar de plek van de demonstratie begeven en heb ik me daar ongetwijfeld meer geïsoleerd dan elke andere reiziger op mijn vlucht en welke andere reiziger dan ook die Cuba was binnengekomen in de negen dagen dat er weer internationale vluchten naar het eiland waren toegestaan .
Soms werkt het surveillanceapparaat zo klunzig dat het bijna effectief is, en soms werkt het zo effectief dat het bijna klunzig is
Sommigen denken dat ik Damas 955 ben binnengekomen doordat ik eruitzag als een verdwaalde toerist, een list waarmee ik het politiekordon om de tuin zou hebben geleid. Anderen denken dat de geheime dienst op de hoogte was van mijn plannen – mijn reis van New York via Miami – en ervoor zorgde dat mijn komst zonder obstakels verliep, om er hun voordeel mee te doen.
Zelf heb ik nog steeds geen idee, en ik denk niet dat ik er ooit achter zal komen hoe het precies is gegaan. Soms werkt het surveillanceapparaat zo klunzig dat het bijna effectief is, en soms werkt het zo effectief dat het bijna klunzig is. Hoe dan ook, de demonstranten in Damas 955 waren op de hoogte van mijn komst, zagen het bezoek als noodzakelijk en elke beslissing die erop volgde werd gezamenlijk genomen met een gemeenschappelijk doel voor ogen.
In de nacht van 25 november lieten vertegenwoordigers van Volksgezondheid me via via weten dat er iets mis was gegaan met mijn coronatest op het vliegveld en dat ik vóór middernacht een nieuwe test moest doen in een polikliniek in de wijk Miramar. Als ik dat niet deed, zouden ze me komen halen. De autoriteiten konden me dat niet rechtstreeks vertellen, omdat het telecombedrijf mijn mobiele telefoon toen al had afgesloten, net als bij de andere demonstranten. Alleen door halsbrekende toeren uit te halen konden we nog verbinding krijgen met het internet.
Vooruitgeschoven pion
Ik stond voor een ogenschijnlijk dilemma. Als ik Dama 955 verliet, zouden ze me zogenaamd positief kunnen testen op covid-19. Onder het mom van een potentiële besmettingshaard zouden ze de demonstratie kunnen afbreken – in welk geval het zou lijken alsof ik met toestemming van het regime langs het politiekordon was geglipt, als een vooruitgeschoven pion.
De verdenking een handlanger van het regime te zijn schaadt voor altijd de morele integriteit van welke Cubaan dan ook, en is daarom een van de meest beproefde methodes van de Staatsveiligheidsdienst. De dienst probeert zich in het collectieve bewustzijn te nestelen en de mensen het idee te geven dat ze overal aanwezig is en zich in elke groep heeft geïnfiltreerd, zodat iedereen elkaar bij het minste of geringste verdenkt, en zodat we elkaar onophoudelijk zonder enkel bewijs als verrader aanwijzen.
Wie is Denís Solis, de man waar de staking mee begon?
Dit controlemechanisme is vooral effectief vanwege de slechte reputatie van de Staatsveiligheidsdienst en het gezichtsverlies dat je lijdt wanneer je met haar wordt geassocieerd. De machthebbers zijn zich bewust van dit stigma, ze weten dat ze het maatschappelijk aanzien van iemand onderuithalen als ze de rest ervan overtuigen dat die iemand een handlanger van het regime is.
De andere optie die ik had – mijn voorkeur – was om in San Isidro te blijven, maar dan zouden ze me net zo goed kunnen oppakken en meteen ook de rest meenemen. Even begon ik te twijfelen of ik er wel goed aan had gedaan om naar Damas 955 te gaan. Ik voelde me een last. Maar eerder diezelfde dag had Luis Manuel Otero me verteld dat de zin van zijn leven de mensen om hem heen waren, en dat hij had besloten zijn dorststaking – veel gruwelijker en destructiever dan een hongerstaking – af te breken vanwege alle steun die hij van buiten kreeg.
Niet alleen was ik speciaal hiervoor naar New York gekomen, ook hadden andere demonstranten hem met hun constant bezorgde blikken gevraagd te stoppen, ook al respecteerden ze zijn keuze. Dat Otero overstapte van een dorst- naar een hongerstaking – hij was samen met rapper Maykel Osorbo de enige die zichzelf de straf van het niet drinken had opgelegd – was dus niet alleen het gevolg van een laatste wanhoopskreet van zich lichaam. Het was ook een kwestie van bezinning.
Huid te veel
‘Is er een verschil tussen een honger- of een dorsstaking?’ vroeg ik hem terwijl ik over hem heen gebukt stond. Otero lag op een dun luchtbed. Hij droeg een soort lap om zijn middel, verder niets. Het deed me denken aan een schilderij: San Pablo el Ermitaño [Heilige Paulus de Kluizenaar] van José de Ribero. Maar dan een latere, zwarte kluizenaar.
‘Een heel groot verschil,’ zegt hij. ‘Je voelt hoe het lichaam steeds verder verschrompelt, je voelt het vanbinnen, ineens heb je huid te veel. Ik stopte mijn voeten in een emmer water…’
‘Waarom deed je dat?’
Ik had hem inderdaad terneergeslagen in een hoek van het huis zien zitten, in een stoel, zijn voeten in een teiltje, zijn schouders steunend op zijn bovenbenen.
‘Omdat ik er zin in had. Als verfrissing, weet ik veel, het voelde fijn om te doen. Mijn lichaam loste op, de behoefte aan water, wat dat ook betekent, die voel je, want 70 procent van je lichaam is water. Je voelt je letterlijk uitdrogen. Daarom stopte ik mijn voeten in het water. Je lichaam wordt nat en daarmee houd je jezelf een beetje voor de gek. Maar er komt een punt waarop het genoeg is, want je bent geen plant die via zijn voeten water opneemt.’
De ogen van Otero – sprekend en zwart – hadden hun levendigheid teruggekregen nadat hij wat had gedronken. Hij oogde minder als een geest, alsof hij een tweede adem had gevonden. De haakse lijnen van zijn jukbeenderen waren uitgebeiteld door de honger, die er van minuut op minuut meer vanaf schaafde, als iemand die een beeld van botten probeert uit te houwen.
‘Ik had nog wel twee dagen langer door gekund, of een’
‘Hoe voelde je je net voordat je de dorststaking afbrak?’
‘Misselijk, veel buikpijn. Omdat het ene deel van je lichaam het andere begint op te eten. En veel spierpijn, maar vooral mijn buik. De laatste nacht sliep ik heel goed. Alsof mijn lichaam tegen me zij: “Slaap maar, ouwe, rust maar uit. We vechten niet meer tegen onszelf. Genoeg geweest.” Die nacht droomde ik veel. Ik kan het me niet meer herinneren, maar ik was in het gebouw en er was iemand die ik kende. Ik had nog wel twee dagen langer door gekund, of een.’
Soms als hij het koud kreeg, een kou die alleen iemand in honger- en dorststaking eind november in Havana zou kunnen voelen, rolde hij zich stevig op in een witte deken. Misschien is wat je voelt tijdens een dorsstaking wel te omschrijven als winterkoorts.
We bleven even stil. Toen ging Otero verder: ‘Ik had kunnen doen alsof ik een slok water nam, maar dit is echt, geen performance [Otero is performancekunstenaar]. Ik had een slok water kunnen nemen, het filmen en klaar. Maar het ding is dat terwijl jij wegzakt, ook alle energie uit je omgeving wordt gezogen.’
‘Toen kwam je tot inkeer.’
‘Mijn organen begonnen voor zichzelf te spreken: “Kijk, ik kan niet meer zo goed functioneren als de andere organen.” Mijn voeten kon ik nog optillen en bewegen, maar slechts mechanisch. Mijn hart zei: “Vanaf nu verklaar ik me onafhankelijk, ik moet voor mezelf kiezen.” Dat zijn de beelden die ik in mijn hoofd heb. Mijn organen begonnen zich af te scheiden en elk zei op zijn beurt: “Wacht even, ik moet eerst mezelf zien te redden.” Mijn nier tegen de lever, enzovoort. Zodra ik terugkeerde naar het echte leven werkte alles weer samen en zat alles weer op z’n plek.’
Ik stel me voor hoe de verzwakte organen van Otero met elkaar vechten, uitgeput in zijn uitgedroogde lichaam, verschrompeld door de warmte van het vuur van zijn politieke vastberadenheid.
‘En verder?’ vroeg ik.
‘Mijn band met de dood speelde ook mee. Ik ben er niet bang voor. Het is slechts het volgende stadium. Voor mij is het leven veel gecompliceerder dan de dood. De dood geeft betekenis aan het leven, ze geeft je nieuwe energie en zorgt dat je blijft doorgaan en doorgaan. Ik herinner me dat Yasser daar verderop zat en naar me keek. Yasser is een supernuchtere gast, rustig, maar hij keek me aan met open ogen alsof hij me wilde zeggen: “Godverdomme man, je bent aan het doodgaan.”’
Waaier aan standpunten
Yasser Castellanos, die dertig uur lang in hongerstaking was tot hij begon te kotsten en moest stoppen, is een extreem vredelievende man; veganist en dierenrechtenactivist. Hij zat vaak in gedachten verzonken, sprak bedaard, haast fluisterend en werkte aan zijn hiphopteksten. Zijn houding leek precies op die van de keramieken boeddhistische monnik die op het altaar naast de voordeur stond, samen met een imposante Sint-Barbara, een barmhartige Sint-Lazarus, een Mexicaanse skelettenpop en nog een paar voor mij onherkenbare iconen. Yasser was zo onverstoorbaar dat hij zich in plaats van midden in een politieke revolte in een Tibetaans klooster leek te bevinden.
Het protest had een haast Babylonische samenstelling. Desondanks vond deze groep elkaar in het verzet. De onderlinge verschillende zorgden voor een vrolijke chaos, het gezamenlijke rechtvaardigheidsgevoel voor harmonie. Ondanks de dreiging van de dood en de spanning van het politiekordon, werd in Damas 955 een waaier aan stemmen en standpunten verenigd die samensmolten vanuit een gezamenlijke politiek ongenoegen. Ik had het gevoel alsof ik weer in mijn oude studentenhuis was, waar gebrek was aan alles maar iedereen ook alles met elkaar deelde.
Yasser Castellanos in een zelfgemaakt filmpje.
Je wassen en de tobbe vullen, deed je met een emmer. Water moest je uit de put halen. De was hing aan lijnen op de binnenplaats te drogen. Wie niet in hongerstaking was, moest uit de buurt van de stakers eten, om ze niet in verleiding te brengen of onnodig te pijnigen. De hoeken en gaten onder de trap waren volgepropt met spullen en rotzooi. Op de bovenverdieping scharrelde een kip rond tussen de rommel. We sliepen op lakens op de cementen vloer. De vloertegels van de badkamer waren kapot, met grote, vochtige groeven, en uit de barsten in de muur staken dikke roestige buizen en bakstenen.
Dit eenvoudige huis – met de onafgewerkte, brede rechthoekige zuilen in het hart van het gebouw – leek wel een vergeten pakhuis in eeuwige hongerstaking, en daarin lag nu juist de kracht. Het verwees naar een ander tijdperk. Zelfs de mobiel van Otero had geen achterkant, de draden en de batterij lagen bloot. Het is voor een politieke macht lastig om een jongen die met zo’n mobiel genoegen neemt, onder de duim te krijgen.
‘Kijk dan,’ zei iemand wanneer we aan iets basaals gebrek hadden. ‘En nog steeds beschuldigen ze ons ervan dat we worden betaald door het imperialisme [het Westen, in het bijzonder de Verenigde Staten].’ Dat was een van de running gags. Een andere lijkt misschien tegenstrijdig, maar we grapten erover dat zelfs nadat het regime al onze eisen had ingewilligd, we hier allemaal nog steeds zouden blijven wonen. Dan stak Otero zijn hoofd omhoog en zei hij dat als alles was afgelopen, hij niemand van ons meer wilde zien. Strijden voor de goede zaak houd je niet vol als je altijd serieus bent of overal dramatisch over loopt te doen.
‘Hoezo,’ snoof hij. ‘Nee, nee, geen soep. Geef me biefstuk, wat dan ook, ik ken m’n lichaam. Maar soep, wat nou soep!’
Esteban Rodríquez, een uiterst charismatische en astmatische jongeman, brak net voordat ze ons bestormden zijn hongerstaking af. Hij leunde zichtbaar vermoeid en gepijnigd voorover op de keukentafel en zei: ‘Nu moet ik eten.’ ‘Oké,’ antwoordde de rest. ‘Begin met soep of we maken wat malangapuree voor je [malanga is een wortel die lijkt op casave].’ Esteban herpakte zich een beetje en werd kwaad. ‘Hoezo,’ snoof hij. ‘Nee, nee, geen soep. Geef me biefstuk, wat dan ook, ik ken m’n lichaam. Maar soep, wat nou soep!’
Abu Duyanah Tamayo, een stevige en vriendelijke moslim die de deur bewaakte sinds een buurman Otero een paar dagen geleden had aangevallen en glazen flessen naar binnen had gegooid, schudde zijn gebedsmat uit in een hoek of lag voor de enige ventilator in de ruimte. Anamely Ramos, voormalig docent aan de kunstacademie – ze was er weggestuurd omdat ze zogenaamd oneerbiedige artikelen schreef en kritische uitlatingen deed over hooggeplaatste ambtenaren –, vermengde een soort katholieke geloofsijver met kennis van Afrikaanse kunst en de aanbidding van figuren uit het Yoruba-pantheon [Yoruba is een etnische groep in West-Afrika, voornamelijk Nigeria]. Toen ik aan Omara Ruiz vroeg of ze katholiek was, zei ze stellig: ‘Apostolisch en rooms.’
Osmani Pardo, een christen met een privéonderneming als ‘producent-verkoper van feestartikelen en dergelijke’, leek in sommige opzichten op Yasser Castellanos. Hij sprak weinig en altijd bedachtzaam, en aan zijn gezicht kon je zien dat hij diep vanbinnen een goed mens was. Dankzij zijn praktische kennis en verbazingwekkende handigheid kon hij elk technisch mankement in het huis verhelpen – en dat waren er nogal wat. Ik heb hem in slechts een paar minuten een elektrische weerstand zien knutselen uit twee blikjes en drie blokjes hout. Hij dacht met zijn handen. Ook als er niets te repareren viel. Als hij niets om handen had, werkte Osmani in stilte aan een boom van koperdraad met vele takken die hij ‘de vrijheidsboom’ noemde.
Rapper Maykel Osorbo bracht de taal van de getto binnen en strooide met parels als: ‘Wat als leven de onzekerheid voor het onserieuze was?’ Dichter Katherine Bisquet schreef een paar verzen over de situatie. ‘In de honger / in een huis verenigd / in hetzelfde litteken / dat zich sluit vanaf de navelopening tot het borstbeen / is er geen angst voor het donker. / Bak voor mij een pizza met champignons voor morgen. / Ik wil de smaak van vrijheid proeven.’ (“Dentro del hambre./ Dentro de una ca(u)sa./ Dentro de una misma cicatriz/ que se cierra desde la abertura del ombligo hasta la subida del pecho./ No existe ya el temor a la noche./ Prepárame una pizza de champiñones para mañana./ Quiero sentir el sabor de la libertad”.)
Rapper Maykel Osorbe.
De groep bestond verder uit Adrián López, een achttienjarige slaapwandelende jongen met nasale stem die de dienstplicht was ontdoken; Jorge Luis, eenentwintig jaar, een expert in het vanuit Cuba toegang krijgen tot het internet [gewone Cubanen hebben alleen toegang tot het nationale intranet]; Iliana Hernández uit Guantánamo, marathonloper en als journalist werkzaam voor onafhankelijke media, zag bleek na dagen hongerstaking; en Angell, een kleine, ingetogen – haast verlegen – vrouw en moeder van drie kinderen die haar huis was kwijtgeraakt. En alsof deze groep nog niet divers genoeg was, was er ook nog wetenschapper Oscar Casanella, weggestuurd bij het Nationale Instituut voor Oncologie en Radiobiologie om zijn politieke ideeën, die de dag van mijn komst zijn hongerstaking afbrak en het pand verliet.
Uitzinnig broederschap
Uiteindelijk waren alle aanwezigen het erover eens dat ik niet zou vertrekken. Er ontstond het soort uitzinnig broederschap dat dat je wel vaker ziet bij in het nauw gedreven groepen wanneer het gevaar steeds dichterbij komt. Bovendien viel er voordeel te halen uit mijn komst en wat die in gang had gezet: we hadden nu een grotere impact op de media, en zo konden we het ware gezicht van de repressieve krachten aan het licht brengen.
Omara Ruiz, een directe en scherpzinnige vrouw, zei in de middag van 26 november, uren voor de ontknoping, dat we eigenlijk aan het winnen waren. Het voelde alsof iemand een arm om mijn schouders legde. In het licht van wat er is gebeurd, is het moeilijk uit te leggen waarom we het gevoel hadden te winnen, maar ze had gelijk. Ons verzet konden ze niet meer uitwissen. Haar woorden werden uitgesproken in een afgesloten ruimte. De muren voorkwamen dat er ook maar een iets van realiteitszin binnensijpelde.
Omara was docent geweest op de designacademie in Havana, waar ze was ontslagen vanwege haar werk als mensenrechtenactivist, en op de een of andere manier was zij degene geworden die ons leventje in opsluiting in goede banen leidde en met kalmte een groot deel van de koers bepaalde.
Tegen acht uur ’s avonds viel de Staatsveiligheidsdienst het huis binnen en kwamen drie beambten me halen. Ze deden zich voor als dokters. Elke beroepsgroep heeft zijn eigen gebaren en vocabulaire. Mijn ouders zijn arts, en ik twijfelde al meteen aan de identiteit van die sujetten. Een dokter redt levens, een agent perkt levens in. We eisten dat ze het huis zouden verlaten en zagen dat er buiten al een aanzienlijk offensief op de been was: meerdere politiewagens, twee arrestatiebusjes en een ingescheept comité dat slogans schreeuwden. Op dat moment sloten ze in een groot gedeelte van Cuba enkele uren lang de toegang tot Facebook, Instagram en YouTube af.
De agenten die binnen kwamen stormen, waren nerveuze mannen en vrouwen. ‘En wanneer denken ze mij te gaan oppakken?’ vroeg Esteban zich af nadat verschillende agenten hem waren voorbijgelopen en hem niet hadden aangeraakt. Ik werd vastgegrepen door twee figuren. Ze sleepten me strompelend de trap af en daarna trokken ze me met zich mee. Ik botste bijna tegen een van de zuilen. Ik denk dat hun gebrek aan ervaring ze nog gevaarlijker maakte. Ze sloegen me niet, maar wilden me wel vernederen. Dat is een tactiek. Ze pakken je mee bij je nek of ze grijpen je bij je armen, maar nooit slepen ze je mee in een rechte lijn, in plaats daarvan sleuren je van hot naar her.
Nationale zwarte republiek
Op het moment dat ik werd meegesleurd, verloor ik het contact met de vijf vrouwen van de groep. We werden zogenaamd van elkaar gescheiden om verspreiding van het virus te voorkomen. Wij mannen werden naar het politiebureau aan de Avenida del Puerto gereden, en daar lieten ze ons ruim twee uur op elkaar gepropt in het vierkante duister van het arrestatiebusje achter. Af en toe deden ze de deur open om de astma van Esteban wat te verlichten.
Die penibele situatie bezegelde onze vriendschap. Ik voelde me niet langer gevangen en begon aan iedereen vragen te stellen. Alleen Otero was al voor dit voorval mijn vriend. Samen met Maykel Osorbo zag hij zichzelf als een marron [iemand uit de onafhankelijke zwarte gemeenschap van gevluchte slaven], en dat waren ze inderdaad. Die identiteit gaf aan de San Isidro-beweging een historisch zelfbewustzijn, een geschiedenis die de machthebbers wilden negeren.
Zij zijn zwart, arm, ontheemd en wonen in krakkemikkige huizen omringd door luxe hotels voor toeristen met melkflessen onder hun korte broeken. Ze staan voor alles wat de Cubaanse Revolutie beloofde en uiteindelijk werden ze achternagezeten en opgejaagd, met als doel hun bestaan uit te wissen.
Wat zij aankaarten, en wat zoveel woede wekt bij degenen die van hen af willen, is niet alleen de strijd om de vrijheid van een rapper. Zij laten zien dat op Cuba een nationale zwarte republiek mogelijk is, met een nieuwe cultuur die altijd onderdrukt is geweest, en haken daarmee aan op wat er wereldwijd gaande is [met Black Lives Matter en andere zwarte emancipatiebewegingen]. Alleen zo, door middel van de opening die deze strijders forceren, kan Cuba een modern land worden.
Toen ze me – als tweede – uit het arrestatiebusje haalden, verdween het gevoel van vrijheid weer en was ik aan hen overgeleverd. In de polikliniek in Miramar namen ze de test bij me af waar al deze commotie om te doen was geweest. Een wattenstaafje dat vervelend prikte in mijn keel. Geen van de andere deelnemers aan het protest hoefde de test ondergaan.
Om bij de kliniek te komen werd ik in een politiewagen met drie agenten over de Malecón [de bekende boulevard langs zee in Havana] richting het westen gereden. Vanachter het raampje keek ik naar de plekken waar ik ontelbare keren was geweest. Ik had me echter nog nooit zo eenzaam gevoeld als nu. Het Ameijeiras-ziekenhuis, de straathoek voor Hotel Nacional, het Casas de las Américas-gebouw en het studentenhuis waar ik vijf jaar lang woonde. Ik tuurde naar het gebouw tot ik het niet meer zag, terwijl ik mijn kamer probeerde te vinden om te zien of ik mezelf achter het raam zag staan en nog een spoor kon vinden van wie ik toen was.
Ik zat met blote voeten in de wagen, mijn handen geboeid op mijn rug, terwijl mijn vermoeide gebroken lichaam wegzakte in het moeras van de stad.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
