Niet lang nadat de internationale troepen Afghanistan verlieten, formeerde moellah Akhund een theocratische regering met oude bekenden en nieuwe gezichten. Zijn zij in staat om stabiliteit te brengen in het door oorlog verscheurde land?
Moellah Hassan Akhund
Akhund is een van de meest vooraanstaande figuren binnen de taliban. Hij was medeoprichter van de beweging aan het begin van de jaren negentig en vicepremier gedurende het talibanregime van 1996-2001. Ook was hij in die periode minister van Buitenlandse Zaken en provinciaal gouverneur.
Vermoed wordt dat Akhund, die afkomstig is uit Kandahar, de geboorteplaats van de taliban, nauwe banden onderhield met de overleden geestelijk leider moellah Omar.
Het gezien Akhunds senioriteit en status geen ‘grote verrassing’ dat hij tot hoofd van de nieuwe regering is benoemd
Tijdens de opstand van de taliban bekleedde Akhund een hoge militaire positie. Ook was hij hoofd van de leiderschapsraad, het hoogste besluitvormingsorgaan van de taliban, dat gevestigd is in de stad Quetta in het zuidwesten van Pakistan.
Sinds 2001, toen de door de VS geleide invasie de taliban van de macht beroofde, staat Akhund op de terrorismelijst van de VN. De VN noemt hem een van de ‘meest effectieve bevelhebbers van de taliban’ en zegt dat hij geboren is tussen 1955 en 1958.
Volgens Ibraheem Bahiss, een onafhankelijke Afghaanse onderzoeksanalist, is het gezien Akhunds senioriteit en status geen ‘grote verrassing’ dat hij tot hoofd van de nieuwe regering is benoemd.
Lees ook:
Moellah Baradar
Abdul Ghani Baradar, een veteraan onder de talibanleiders, is degene die het meest op de voorgrond treedt binnen de drie decennia oude militante islamistische beweging. De 53-jarige Baradar was onderbevelhebber van de taliban onder moellah Omar en coördineerde de militaire operaties van de beweging in Afghanistan voordat hij in 2010 in het naburige Pakistan werd gearresteerd.
‘Baradar is een sleutelfiguur binnen het leiderschap en de diplomatieke vertegenwoordiging van de taliban’
Baradar werd door de Pakistaanse autoriteiten gevangengezet nadat hij naar verluidt zonder toestemming van Pakistan, de grootste buitenlandse sponsor van de beweging, gesprekken had gefaciliteerd tussen de Afghaanse regering en bevelhebbers van de taliban. Hij zat acht jaar gevangen in Pakistan, waar veel talibanleiders naartoe waren gevlucht na de door de VS geleide invasie in 2001 die hun wrede regime de kop kostte. Nadat er rechtstreeks overleg op gang was gekomen tussen de taliban en Washington kwam hij in 2018 vrij op voorspraak van de Verenigde Staten en werd hij als hoofd van het politieke bureau van de taliban in Qatar de belangrijkste onderhandelaar van de beweging. In 2020 tekende Baradar tijdens een plechtigheid in Doha een overeenkomst met de speciale Amerikaanse gezant voor Afghanistan Zalmay Khalilzad.
‘Baradar is een sleutelfiguur binnen het leiderschap en de diplomatieke vertegenwoordiging van de taliban,’ zegt Graeme Smith, die veel over Afghanistan heeft gepubliceerd en consultant is bij de Brusselse denktank International Crisis Group (ICG). Maar hij noemt het een vergissing om uitsluitend op één talibanleider te focussen. ‘Het leiderschap van de taliban is veel collectiever dan de hiërarchische structuur van andere organisaties,’ zegt Smith. ‘Ze overleggen in brede kring, niet alleen met de leiding maar ook met een aantal raadgevende organen binnen de groep.’
Baradar is een Durrani Pashtun uit de zuidelijke provincie Uruzgan. De meeste talibanleiders zijn zuidelijke Pashtuns. Zijn nauwe banden met de overleden moellah Omar bezorgde hem de bijnaam ‘baradar’, oftewel ‘broeder’.
Lees ook:
Moellah Yaqoob
Moellah Yaqoob was vrijwel onbekend tot 2015, toen de taliban de dood erkenden van zijn vader moellah Omar, die ruim twee jaar eerder was overleden in Pakistan. Sindsdien is de ambitieuze Yaqoob hoog opgeklommen binnen de talibangelederen. Na zijn mislukte poging om zijn vader in 2015 op te volgen consolideerde hij zijn macht, eerst als plaatsvervangend leider en daarna als militair opperbevelhebber.
‘Moellah Omar was een charismatische leider en er is nog altijd enorm veel respect voor hem’
Yaqoob, van wie wordt aangenomen dat hij in de dertig is, gaf leiding aan militaire operaties in dertien zuidelijke en westelijke provincies, ondanks zijn gebrek aan ervaring op het slagveld. Hij is opgeleid op enkele streng islamitische seminaries in Pakistan.
Volgens experts geniet Yaqoob aanzien onder de veldcommandanten omdat hij de oudste zoon is van moellah Omar. ‘Moellah Omar was een charismatische leider en er is nog altijd enorm veel respect voor hem, voor zijn familie en zelfs voor zijn vertrouwelingen, van wie velen in de loop der jaren op invloedrijke posities zijn benoemd,’ zegt Obaid Ali, verbonden aan het Afghanistan Analyst Network, een onafhankelijke denktank in Kabul.
Nieuw conflict
De toenemende rivaliteit tussen de taliban en de Islamitische Staat van Khorasan (IS-K), een rivaliserende militante groepering, heeft het begin van een nieuwe fase van geweld in Afghanistan ingeluid – een ontwikkeling die, zoals veel Afghanen vrezen, nog meer bloedvergieten zal uitlokken, schrijft Gandhara in een ander artikel.
Sinds het aantreden van de talibanregering is het aantal bomaanslagen en aanvallen van IS-K tegen de taliban en Afghaanse burgers sterk toegenomen. Deskundigen zeggen dat de extremistische groepering is gesterkt door de verminderde aanwezigheid van de VS in Afghanistan en de onopzettelijke vrijlating door de taliban van honderden IS-K gevangenen na het overnemen van de gevangenissen.
Sirajuddin Haqqani
Sirajuddin Haqqani is plaatsvervangend leider van de taliban en heeft als militair bevelhebber leiding gegeven aan operaties in 21 oostelijke en noordelijke provincies. Ook geeft hij leiding aan het Haqqani-netwerk, de machtigste en dodelijkste talibanfactie. Het netwerk wordt door de Verenigde Naties als terroristische organisatie aangemerkt. Volgens experts onderhoudt het netwerk nauwe banden met Al-Qaeda en de leiding van het Pakistaanse leger, die er al lange tijd van wordt beschuldigd de taliban een veilige haven en materiële steun te bieden.
Het netwerk, gevestigd in tribale gebieden in noordwest-Pakistan, is beschuldigd van enkele van de dodelijkste aanslagen op burgers en Afghaanse en buitenlandse veiligheidstroepen, en het is allengs beruchter geworden om zijn gebruik van zelfmoordterroristen bij complexe aanslagen in steden.
Haqqani, op wiens hoofd door de VS tien miljoen dollar is gezet, is de zoon van de overleden radicale islamistische leider Jalaluddin Haqqani, een belangrijke verzetscommandant tijdens de oorlog tegen het Sovjetleger in Afghanistan in de jaren tachtig.
Sher Mohammed Abbas Stanekzai
Stanekzai was plaatsvervanger van Baradar op het politieke kantoor van de taliban in Qatar. Hij werd in de jaren tachtig opgeleid aan prestigieuze militaire academies in India en sloot zich daarna aan bij de moedjahedien, de door de VS gesteunde islamistische guerrillabeweging die tegen de Sovjets vocht tijdens hun decennialange bezetting van Afghanistan.
Toen de taliban in 1996 het grootste deel van Afghanistan in handen kregen, na een verwoestende burgeroorlog van vier jaar, werd Stanekzai tot onderminister van Buitenlande Zaken benoemd. Hij spreekt vloeiend Engels, is een belangrijke leider van de politieke vleugel van de taliban en een van de belangrijkste woordvoerders van de beweging tegenover buitenlandse diplomaten en media.