Verkiezingen in Canada zijn voor de wereld gewoonlijk reden om de schouders op te halen. In het brave Canada gebeurt toch nooit iets? Maar onder de Conservatieve premier Stephen Harper is het land volgens kenner Rudi Rotthier steeds ‘harder, vervuilender, en minder gericht op vrede’ geworden. De onvrede hierover is zo groot dat de stembusgang op 19 oktober ongemeen spannend lijkt te worden. De erfenis van 9,5 jaar Stephen Harper.
Je hoeft tegenwoordig niet lang te zoeken naar mensen die zeggen dat de internationale reputatie van Canada een forse deuk heeft opgelopen tijdens het negenenhalfjarige premierschap van Stephen Harper.
Volgens critici heeft de Canadese regering door haar lakse houding inzake klimaatverandering, haar mondelinge steun aan Israël, haar slechte aanpak van de Syrische vluchtelingencrisis en haar bezuinigingen op ontwikkelingshulp het imago van een vriendelijk land dat op de bres stond voor wereldvrede en een groter milieubewustzijn veranderd in dat van een tweedracht zaaiende wereldwijde vervuiler die alleen aan zijn eigen belang denkt.
Nu de federale verkiezingen voor de deur staan, hebben voormalige premiers als Joe Clark en Jean Chrétien geklaagd dat Canada zijn aanzien in de wereld heeft verspeeld. Deze maand citeerde het internationale opinieblad The Economist een studie waarin werd geconstateerd dat ‘Canada’s zelfbeeld als medeoplosser van wereldproblemen al een paar decennia achterhaald is’ als gevolg van twintig jaar lang bezuinigen op ontwikkelingshulp en defensie (waarmee zowel de Conservatieve als de Liberale regeringen een veeg uit de pan kregen). Afgelopen maand stond in een hoofdredactioneel commentaar in de Britse krant The Guardian dat de verkiezingen van komende maand ‘Canada de kans geven om zijn beste tradities in ere te herstellen. Internationaal heeft Harper van Canada een land gemaakt dat meningsverschillen niet uit de weg gaat (met Groot-Brittannië over Suez, met Amerika over Vietnam). Het Canada dat een steunpilaar was voor de wereldvrede en de Verenigde Naties is nog maar een vage herinnering,’ aldus The Guardian. ‘En door Harpers hartstochtelijke vereenzelviging met Israël heeft Canada de reputatie van “eerlijke bemiddelaar” verloren die het land vroeger met recht in het Midden-Oosten genoot.’
In een veelgelezen artikel in The New York Times, ‘De Canadese geest zit op slot’ getiteld, klaagt de uit Toronto afkomstige romanschrijver en politiek commentator Stephen Marche dat de regering federale wetenschappers monddood maakt, vooral degenen die de opwarming van de aarde bestuderen, om de olie-industrie van het land te beschermen. (Het artikel van Stephen Marche staat ook in deze editie van 360 Magazine.)
‘Canada heeft lange tijd een beleid gevoerd dat meer gericht was op het vermijden van kritiek dan op het bereiken van concrete doelen’
Gunstig
Desondanks wordt Canada in tal van internationale vergelijkingen consequent aangemerkt als een van de beste landen om in te wonen, voornamelijk omdat de omstandigheden op het gebied van milieu, economie en landsbestuur zo gunstig zouden zijn.
Wie met Canadezen spreekt die in het buitenland wonen, krijgt te horen dat de mensen daar maar weinig idee hebben van wat er zich op het politieke vlak afspeelt, maar dat het Canadese imago onverdeeld gunstig blijft: een vriendelijk land met bergen, welvaart en ijzige kou.
‘De Engelsen zien ons als een betrekkelijk knus, klein-groot land waarin niet veel gebeurt,’ aldus de Canadese expat Michelle Bobb die al elf jaar in Londen woont.
Dus zijn we een veilige haven of een paria? En als het beeld inderdaad negatief is, is dat dan erg? Heeft het gevolgen voor onze economie, ons welzijn of onze invloed in de wereld?
Academische waarnemers en voormalige diplomaten zeggen dat beide beelden, dat van het goede Canada en het slechte Canada, bestaan en dat het negatieve beeld inderdaad gevolgen heeft voor de mate waarin het land in staat is – en waarin de Canadezen in staat zijn – de wereld vorm te geven.
En negatieve beelden zijn wel degelijk erg, zeggen ze, omdat een land met een voorliefde voor vredig multiculturalisme zijn kennis zou moeten kunnen delen in een tijd van wereldwijde etnische strijd. Maar dat lukt niet als niemand wil luisteren.
‘Ze zien ons nog steeds als een land dat de vrede helpt handhaven’
Een trots verleden
In zijn boek How We Lead: Canada in a Century of Change betoogt de voormalige premier en leider van de Progressief-Conservatieve Partij Joe Clark dat het land zijn traditionele vermogen is kwijtgeraakt om de machtigste naties van de wereld ‘vanaf de zijlijn te leiden’. Dat was een vaardigheid ‘waardoor wij mede aan de wieg stonden van tal van multilaterale instituties en die de kern vormde van het idee van vredeshandhaving’. Zo kon een kleine natie een buitensporig grote rol spelen in de internationale diplomatie.
Canada hielp bij het opstellen bij de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens van de Verenigde Naties. Zijn minister van Buitenlandse Zaken en toekomstige premier Lester B. Pearson kreeg een Nobelprijs voor zijn rol in het oplossen van de Suezcrisis in 1956. Canada speelde een sleutelrol in het beëindigen van de apartheid in Zuid-Afrika en nam zestigduizend Vietnamese vluchtelingen op in de periode 1979-1980.
Nu, schrijft Clark, is de hulp aan arme landen verlegd naar landen die commercieel aantrekkelijker zijn. Waar het vroeger toonaangevend was op milieugebied, is Canada in 2011 als eerste land uit het Kyotyo Protocol gestapt. (De regering-Harper betoogde dat het protocol nutteloos was omdat de VS en China er niet aan meededen, en dat het de concurrentiepositie van Canada onevenredig zou hebben geschaad.) In 2013 stond het land 58ste op de lijst van landen die manschappen meestuurden op vredesmissies van de VN. In augustus 2015 stuurde Canada 116 militairen en politiemensen mee op vredesmissies. Bangladesh stuurde er 9432. Een voormalige hoofdrolspeler in multilaterale instituties is nu voornamelijk afwezig in de VN, als hij al geen tweedracht zaait, aldus Clark.
De buitenlandse politiek van een land dient niet alleen het thuisbelang door het bevorderen van vrede en welvaart, schrijft Clark, het zegt ook iets over wie we zijn. ‘De dingen die we in de wereld doen weerspiegelen en versterken het beeld van wie we thuis zijn.’
In 2010 liep Canada een zetel mis in de VN-Veiligheidsraad. Dat was volgens waarnemers een duidelijk bewijs van het verzwakte aanzien in de internationale gemeenschap.
Maar niet iedereen is het daarmee eens. Dat de regering-Harper in 2011 de meerderheid kreeg bewees dat het land een slagvaardiger aanpak wenste, schreef columnist Kelly McParland van de National Post na de overwinning. De manier waarop Harpers regering de gezondheidszorg, de wapenregistratie, Israël en de klimaatverandering aanpakte betekende volgens hem een breuk met het mislukte beleid uit het verleden.
‘Canada heeft lange tijd een beleid gevoerd dat meer gericht was op het vermijden van kritiek dan op het bereiken van concrete doelen,’ aldus McParland. Harper heeft zich tegen dat beleid afgezet en zich daarmee de woede van de weifelaars op de hals gehaald. De populariteit van de regering bewijst dat veel Canadezen genoeg hebben van dat geweifel en het niet langer gevaarlijk vinden dat het land er een eigen mening op nahoudt.’
Volgens columnist Scott Gilmore van Macleans is de positie van Canada in de wereld verbeterd sinds Harper aan de macht is. Sinds 2005 is de export met 8 procent gestegen, zijn de buitenlandse investeringen met 73 procent toegenomen en is de concurrentiepositie stabiel gebleven. Hoewel Clark stelt dat Harper de diplomatieke positie heeft uitgehold, is de begroting van het ministerie van Buitenlandse Zaken met eenderde gestegen, schrijft Gilmore. En de bijdragen aan de VN en andere multilaterale instituties stegen met 73 procent.
‘Is het tijdperk Stephen Harper voorbij?’
Top drie
Ook in diverse internationale vergelijkingen blijft Canada uit de bus komen als het beste land om te wonen, te werken en te studeren. Volgens de jaarlijkse peiling van de BBC World Service staat Canada al tien jaar in de top drie van best beoordeelde landen ter wereld.
‘Voor de gemiddelde Duitser of Japanner zullen de recente politieke ontwikkelingen weinig uitmaken,’ zegt Sébastien Jodoin, die als milieuwetenschapper verbonden is aan McGill University in Canada en Yale University in de VS. ‘Ze zien ons waarschijnlijk nog steeds als een land dat de vrede helpt handhaven, dat redelijk is en misschien wel milieuvriendelijk. Ik geloof niet dat Harper de reputatie van Canada over het algemeen heeft geschaad.’
Toch zijn er drie gebieden – klimaatverandering, buitenlandse politiek en ontwikkelingshulp – waarop het beleid van de regering-Harper onze reputatie heeft geschaad en een negatief effect heeft gehad, zegt Jodoin, vooral onder diplomaten, wetenschappers en NGO’s.
‘Bij die groep hebben we ongetwijfeld een slechte naam,’ zegt Jodoin, als gevolg van de ‘lakse houding’ ten aanzien van de opwarming van de aarde en de loze beloftes om de olie- en gasindustrie aan banden te leggen.
Jodoin zegt dat Canada’s reputatie op het gebied van klimaat en olie schadelijke gevolgen heeft voor de plannen voor de Keystone-pijpleiding waardoor gas uit Alberta naar de VS moet worden getransporteerd, een topprioriteit voor de regering-Harper. Als Canada actiever was opgetreden tegen de klimaatverandering zou de pijpleiding bij president Obama makkelijker doorheen zijn gekomen, aldus Jodoin. ‘Als de Conservatieve regering zich gematigder had opgesteld zouden ze hun olie makkelijker kwijtraken in Europa en de VS. In plaats daarvan hebben we de milieuactivisten in de kaart gespeeld. We zijn de perfecte boeven.’
In ontwikkelingshulpkringen heeft Canada flink aan reputatie ingeboet terwijl de onverbloemde steun aan het huidige beleid van Israël het land een zetel in de VN-Veiligheidsraad heeft gekost, aldus Jodoin, en daarmee de mogelijkheid om de internationale veiligheid te beïnvloeden.
De voormalige Liberale premier Jean Chrétien publiceerde vorig weekend een vernietigende kritiek op het buitenlandbeleid van Harper. ‘In minder dan tien jaar heeft de regering-Harper onze zestigjarige reputatie als bevorderaar van vrede en vooruitgang ongedaan gemaakt,’ schreef hij. De voormalige Liberale en Progressief-Conservatieve regeringen werkten samen met alle wereldleiders, ook als ze het niet met hen eens waren, schreef Chrétien, die zich kortgeleden heeft aangesloten bij het Liberale campagneteam. De regering-Harper, zei hij, beledigt hen liever.
De Conservatieve Partij reageerde niet op verzoeken om een interview voor dit artikel.
De onwil van Canada om zich met bepaalde wereldleiders in te laten is een ernstige vergissing, zegt de gepensioneerde Canadese diplomaat Jeremy Kinsman, die tijdens zijn veertigjarige carrière zowel Canadese Hoge Commissaris in het Verenigd Koninkrijk als Canadese ambassadeur bij de Europese Unie was. De wereld benijdt Canada nog steeds, aldus Kinsman, ‘met name omdat ons iets lukt waar iedereen problemen mee heeft, namelijk het runnen van een pluralistische maatschappij zonder al die etnische bullshit die je elders tegenkomt.’
De gevolgen
Maar buitenlande regeringen zijn zich bewust van de veranderingen in Canada en beschouwen die niet als positief. En dat heeft zijn gevolgen.
‘Canada vervulde in de wereld ooit de rol van verzoener – we zaten alles voor, omdat we als onpartijdig werden gezien, we waren niet ideologisch en we hadden enorm veel contacten vanwege het Gemenebest en de Franstaligheid en onze Aziatische bevolking,’ zegt Kinsman. ‘En we waren Noord-Amerika, maar niet de Verenigde Staten. De secretaris-generaal van de VN kon altijd naar Canada komen voor een oplossing. Nu geeft Canada niet thuis.’
Recente verklaringen van Harper of zijn ministers dat ze ‘twijfels’ hebben over zwaarbevochten internationale overeenkomsten over Oekraïne of over het nucleaire akkoord met Iran, gegeven om het politieke thuisfront naar de mond te praten, kunnen de belangen van Canada alleen maar schaden, zegt Kinsman. ‘Dat is het enige wat politici je nooit vergeven. Dat wordt je fataal.’
Voormalige Canadese leiders – Clark, Chrétien, Brian Mulroney, Pierre Trudeau – stonden bekend om hun goede relaties met de meest uiteenlopende wereldleiders.
‘Als die lui ergens anders over denken dan jij, dan luister je naar ze, en zij luisteren naar jou, en op die manier kom je tot een oplossing,’ zegt Kinsman. Open dialoog helpt de plaatselijke economie en bevordert de veiligheid thuis. Uiteindelijk wordt een betrekkelijk kleine speler op het wereldtoneel erdoor in staat gesteld de ideologie en praktijk van vreedzame co-existentie te bevorderen, waarin Canada een wereldleider is.
‘Het is geen kwestie van aardig gevonden worden, maar van tot een gemeenschap behoren die hulp kan bieden bij het vinden van oplossingen die de wereld nodig heeft,’ zegt Kinsman. ‘Canada, en tot op zekere hoogte ook Montreal, is een microkosmos van de wereld. Als mensen op Park Avenue goed met elkaar kunnen opschieten, dan willen ze dat mensen elders dat ook kunnen.’
René Bruemmer
