De Egyptische regering is bezig met ingrijpende stadsvernieuwingsprojecten in Caïro, en daarvoor worden tot woede van de inwoners honderden ficussen, acacia’s en palmbomen gekapt, aldus Middle East Monitor. Door verschillende historische wijken worden snelwegen aangelegd. Eind september is begonnen om Lotus, een openbaar park in buitenwijk Madinet Nasr, te verwijderen. Er komt een parkeerplaats voor terug.
Bij de vernietiging van al deze groene gebieden heeft geen enkel overleg met de bewoners plaatsgevonden
Tussen augustus 2019 en januari 2020 verloor de wijk Heliopolis bijna 400.000 vierkante meter aan groen, een oppervlakte van meer dan vijftig voetbalvelden. Experts en bewoners zijn bezorgd over het milieu omdat de bomen hielpen de luchtvervuiling te verminderen en de temperaturen in de stad te verlagen. Bij de vernietiging van al deze groene gebieden heeft geen enkel overleg met de bewoners plaatsgevonden.
Alle ruimte wordt vrijgemaakt voor nieuwe snelwegen die worden aan-gelegd naar het prestigeproject van president Abdul Fatah al-Sisi: de nieuwe administratieve hoofdstad. Alleen al de snelwegen hebben naar verluidt zo’n 450 miljoen euro gekost.
‘Poetin gebruikt etnische minderheden’
Russische slachtoffers van de oorlog in Oekraïne vallen voornamelijk onder minderheden die door Poetin zijn gemobiliseerd, aldus Victoria Maladaeva van de ngo Free Buryatia Foundation (FBF), een belangenvereniging van tegenstanders van de oorlog uit de autonome Russische republiek Boerjatië in Siberië, bericht Al Jazeera.
Volgens Maladaeva noemt Poetin zichzelf een nationalist, ‘hij praat altijd over hoe geweldig de Russische cultuur en de Russische taal zijn, maar ontkent dat er meer dan 20 miljoen mensen van andere nationaliteiten in Rusland zijn’. Uit onderzoek van FBF zou zelfs ‘etnische genocide’ blijken. ‘Statistisch gezien hebben Dagestan, de autonome republiek Toeva en de republiek Boerjatië, waar minderheden wonen, het hoogste dodental.’
Moskou, met 17 miljoen inwoners, telt krap 50 slachtoffers. Boerjatië, 980.000 inwoners, al 364. ‘De kans dat een Boerjaat sterft in de oorlog is 7,8 keer groter dan die voor een etnische Rus; voor een Toevaan is dat 10,4 keer.’
Rapapawn
De animatiestudio Rapapawn van Óscar Raña en Cynthia Alfonso ontstond in 2017 als experiment: ‘om te kijken of we onze tekeningen konden laten bewegen’. Dat is gelukt, bewijzen de vele grote projecten waaraan de studio de afgelopen tijd heeft meegedaan. Improvisatie en intuïtie zijn fundamenteel in hun werkwijze. Het duo begint zonder aanvankelijk plan maar laat ‘de dingen gaandeweg vorm krijgen, zonder wiskundige formule’. De videoclip voor Mundo Prestigio’s La Maison du Bonheur – een abstracte film waarin vormen op muziek in elkaar overgaan – was de eerste keer dat ze digitaal ‘risograaf-effecten’ toepasten, een duurzame druktechniek die intense kleuren oplevert.
Vastgelijmd aan een dinosaurus
Ook in Duitsland roeren activisten zich op openbare plekken: in het Berlijnse Natuurhistorisch Museum lijmden twee klimaatactivisten zich op de laatste zondag van oktober vast aan de steunbalken van het skelet van een dinosaurus, schrijft Freie Presse. Daarop waarschuwde het museum de politie. Tegen de twee vrouwen van 34 en 42 jaar zijn aanklachten ingediend voor huisvredebreuk en schade aan eigendommen. De vrouwen, gehuld in oranje vesten, hadden een spandoek bij zich met de tekst: ‘Wat betekent het als de regering dit niet aankan?’
In een reactie zei de protestgroep Letzte Generation: ‘Net als de dinosauriërs destijds worden wij bedreigd door klimaatveranderingen waartegen we niet bestand zijn. Als we niet willen uitsterven, moeten we nu handelen.’ In Groot-Brittannië en Nederland zorgen klimaatactivisten eveneens voor controverse met hun acties.
De Brug van Salvini. En Berlusconi. En Mussolini.
Wat heeft extreemrechts in Italië toch met een brug naar Sicilië? Na Mussolini en Berlusconi gaat Matteo Salvini het nu proberen, schrijft The Guardian. Net geïnstalleerd als minister van Infrastructuur in de extreemrechtse regering van Giorgia Meloni, heeft hij het even oude als controversiële plan afgestoft om een gigantische, miljarden kostende brug te bouwen tussen Sicilië en het vasteland, ondanks dat het project door allerlei voorgangers is verworpen vanwege hoge kosten, milieu-effecten, technische onuitvoerbaarheid en dergelijke.
De bouw van de brug zou zo’n 100.000 nieuwe banen opleveren
Tegen staatsomroep RAI zei Salvini op 25 oktober: ‘Een van mijn doelstellingen is de komende vijf jaar werkzaamheden te starten voor de bouw van il ponte sullo Stretto di Messina,’ ofwel: de brug over de Straat van Messina. ‘De vervuiling en het tijdverlies door het transport met veerboten, kost mensen in een jaar meer dan het zou kosten om de brug te bouwen,’ meent hij. Bovendien zou de bouw van de brug zo’n 100.000 nieuwe banen opleveren.
Waarschijnlijk waren de oude Romeinen de enigen wie het ooit lukte een verbinding over de Stretto aan te leggen. Plinius de Oudere schreef althans dat in 251 voor Christus een brug van boten en vaten werd gebouwd om 140 olifanten die de Romeinen tijdens de Eerste Punische Oorlog hadden buitgemaakt op de Carthagers, van Sicilië naar Rome te vervoeren. Bijna 2000 jaar later droomde de Italiaanse dictator Benito Mussolini van een brug, maar hij kreeg het niet voor elkaar. Silvio Berlusconi wist in de jaren negentig gedeeltelijke financiering uit Brussel voor een project van 6 miljard euro binnen te halen, maar zijn opvolger Romano Prodi stopte het project. Heel verstandig, zo blijkt, want wetenschappers hebben vorig jaar op de zeebodem een breuk gelokaliseerd die in 1908 voor een verwoestende aardbeving zorgde met 120.000 slachtoffers – de grootste seismische ramp van de twintigste eeuw. Precies op die plek staat de brug van Salvini gepland.
Israëlische zorgen om extreemrechts in Zweden
De extreemrechtse partij Zweden Democraten kreeg bij de verkiezingen vorige maand ruim 20 procent van de stemmen en speelt nu een sleutelrol in de nieuwe Zweedse regering, want de minderheidscoalitie van de Middenpartij, de liberalen en de christendemocraten is afhankelijk van hun steun, schrijft Haaretz. En dat kan problematisch worden voor de betrekkingen met Israël: vorig jaar maakte Ziv Nevo Kulman, de Israëlische ambassadeur in Zweden, namelijk al duidelijk dat Israël geen betrekkingen wenst te onderhouden met partijen die ‘wortels hebben in het nazisme’.
De Zweden Democraten – opgericht in 1988 en in Zweden momenteel de op een na grootste partij na de sociaaldemocraten – zijn ontstaan in extreemrechtse en neonazistische kringen. Sinds de partij populair is geworden probeert zij die wortels te verbergen door zichzelf ‘nationalistisch en sociaal-conservatief’ te noemen. Dat neemt echter niet weg dat hoge partijfunctionaris Björn Söder twijfels uitte over de ware ‘Zweedsheid’ van de naar schatting 20.000 leden tellende Joodse gemeenschap in het land. En een lokale politica van de partij, Gunilla Wassénius, ondertekende een petitie waarin wordt beweerd dat Zweden is geïnfiltreerd door zionistische belangen die aansturen op een genocide op blanken. En dan was er nog mediaster en gekozen partijlid Rebecka Fallenkvist, die Anne Frank in een Instagrambericht ‘immoreel’ en ‘de geilheid zelve’ noemde. De Israëlische ambassade in Stockholm zegt dat ‘Israël uitstekende relaties heeft met veel leden van de nieuwe regering’ maar: ‘we zijn bezorgd over de opkomst van extreemrechts’.
Met een reeks megalomane projecten die dwars door de bergen en de woestijn lopen, wil prins Mohammed bin Salman de economie van zijn Saoedisch koninkrijk minder afhankelijk maken van olie.
Toen de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman opdracht gaf het dorre land in het noordwesten van het koninkrijk in ontwikkeling te brengen, wilde hij iets wat even ambitieus was als de piramides van Egypte. Als reactie kwamen stedenbouwkundigen met plannen voor het grootste bouwwerk ter wereld: twee gebouwen van 490 meter hoog die zich over een lengte van 120 kilometer evenwijdig aan elkaar uitstrekken door kustgebied, bergen en woestijn en verbonden zijn door overdekte loopbruggen. Een vertrouwelijk document van enkele honderden bladzijden onthult voor het eerst de details van het ontwerp.
De Mirror Line is de uitwerking van een eerder aangekondigd voornemen van prins Mohammed om een lineair woongebied te ontwikkelen. Naar verwachting zullen de kosten 1 biljoen dollar bedragen en zal het project na voltooiing woonruimte bieden aan zo’n vijf miljoen mensen.
Bewoners zullen van voedsel worden voorzien door middel van verticale landbouw, geïntegreerd in de gebouwen
Uit het ontwerp, dat dateert van afgelopen herfst, blijkt dat er onder de gespiegelde gebouwen een hogesnelheidstrein zal rijden. De bewoners zullen van voedsel worden voorzien door middel van verticale landbouw, geïntegreerd in de gebouwen. Voor ontspanning zal er op 300 meter hoogte een stadion verrijzen. Ook komt er een jachthaven die gelegen is onder een boog in de twee gebouwen.
Topontmoeting
De Mirror Line is onderdeel van Neom, een reeks prestigieuze projecten voor een grondgebied ter grootte van de Amerikaanse staat Massachusetts, waarmee prins Mohammed de economie van het koninkrijk minder afhankelijk van olie wil maken. Neom is eigendom van het Saoedische koningshuis en wil buitenlandse investeerders aantrekken en duizenden nieuwe banen creëren.
Maar het aantrekken van buitenlandse investeerders verloopt tot nu toe moeizaam omdat veel westerse landen en bedrijven het koninkrijk en prins Mohammed, de feitelijke machthebber, sinds de moord op de journalist Jamal Khashoggi door Saoedische commando’s in 2018, boycotten vanwege de vele mensenrechtenschendingen in Saoedi-Arabië. Aan dat door het Westen gecreëerde isolement kwam enkele weken geleden een voorlopig einde toen de Amerikaanse president Biden een topontmoeting had met prins Mohammed, waarmee misschien de weg wordt vrijgemaakt voor meer buitenlandse investeringen in Neom.
Belangrijk is ook dat het koninkrijk de wind in de zeilen heeft vanwege de hoge olieprijs, wat prins Mohammed in staat heeft gesteld in versneld tempo verder te gaan met ambitieuze projecten als Neom en daarmee van zijn land een van de aantrekkelijkste bestemmingen ter wereld te maken. De plannen voor het project kunnen overigens nog veranderen.
Als Saoedi-Arabië erin slaagt de Mirror Line te realiseren, zal het bouwwerk met niets ter wereld vergelijkbaar zijn. Voor de stedenbouwkundigen die het ontwerpen is het een grote uitdaging. Zo kijken ze aan tegen de deadline 2030 en moeten ze nog vele vragen oplossen, bijvoorbeeld hoe het moet met de trekroute van miljoenen vogels die door de Mirror Line zal worden doorsneden.
Volgens een eerste rapport uit januari 2021 zou de ontwikkeling van de Mirror Line in fases moeten verlopen en vijftig jaar kunnen duren. Neom-werknemers spraken in het rapport de vrees uit dat mensen na de pandemie niet meer in hoge gebouwen zouden willen wonen en dat de omvang van het bouwwerk de dynamiek van de grondwaterstroom in droge rivierbeddingen zou veranderen en de bewegingsvrijheid van vogels en andere dieren zou beperken.
Bouwwoede
Het ontwerp van de Mirror Line doet denken aan de bouwwoede die voor de wereldwijde financiële crisis heerste in het naburige Dubai, een stad die door prins Mohammed is geprezen vanwege zijn snelle en ambitieuze ontwikkeling. Het emiraat bouwde de hoogste toren ter wereld (829,80 meter); een palmvormig eiland met villa’s en appartementen en een archipel in de vorm van de wereldkaart.
Maar net als in Dubai hoeven niet alle plannen in Saoedi-Arabië per se te worden gerealiseerd. Tijdens de laatste oliehausse wilde Saoedi-Arabië de hoogste wolkenkrabber ter wereld bouwen, een plan dat later in de ijskast is gezet. Neom heeft al heel wat masterplannen versleten en tal van buitenlandse werknemers zien vertrekken uit frustratie over het ontwikkelingstempo en de managementcultuur.
Het volledige lineaire plan met een totale lengte van 168 kilometer is ‘The Line’ gedoopt
De Mirror Line is ontworpen door het Amerikaanse bureau Morphosis Architects, opgericht door de gelauwerde architect Thom Mayne, en er werken minstens negen andere ontwerp- en ingenieursbureaus aan mee, waaronder WSP Global in Montreal en Thornton Tomasetti in New York. Zij willen het bouwwerk in fases bouwen door het aaneenkoppelen van 800 meter lange modules van maximaal 490 meter hoog, hoger dan het Empire State Building. Morphosis, WSP en Tomasetti waren niet bereikbaar voor commentaar, maar volgens Javier Quintana de Uña, leidinggevende van de in Chicago gevestigde non-profitorganisatie Tall Buildings and Urban Habitat, ‘gaan ze iets doen wat nooit eerder is vertoond’.
Na voltooiing zal de Mirror Line vanaf de Golf van Akaba een bergketen doorsnijden die zich uitstrekt langs de kust. Hij zal verder lopen in oostelijke richting, in de bergen een vakantieoord huisvesten en in de woestijn uitgroeien tot een ‘luchtstad’ van woontorens.
Het volledige lineaire plan met een totale lengte van 168 kilometer is ‘The Line’ gedoopt. Het is een idee waarvoor stedenbouwkundigen al meer dan een eeuw warm lopen. In 1882 stelde de Spaanse architect Arturo Soria y Mata al voor een langgerekte stadswijk te bouwen die de inspiratie vormde voor de wijk Ciudad Lineal in Madrid.
‘Ik wil mijn piramides bouwen’
Prins Mohammed onthulde zijn idee voor een lineaire stad zonder auto’s noch enige andere vorm van vervuiling in januari 2021. In een video noemde hij het idee het toppunt van menselijk vernuft, vergelijkbaar met de uitvinding van penicilline en de maanlanding, en een manier om geen levens meer verloren te laten gaan door vervuiling en verkeersongelukken. ‘Het project The Line is een revolutionaire ontwikkeling in de beschaving die mensen op de eerste plaats zet,’ zei hij in de video.
Nog maar een jaar eerder kreeg Neom kritiek van mensenrechtenorganisaties omdat het veiligheidstroepen inzette om stammen met geweld van hun land te verdrijven, waarbij een dode viel. In de video zei Prins Mohammed dat The Line een miljoen bewoners in staat moet stellen elkaar dagelijks te ontmoeten binnen een loopafstand van maximaal vijf minuten en om in twintig minuten van het ene uiteinde naar het andere te reizen. Het project zou groene energie gebruiken en de natuur in het ongerepte noordwesten beschermen. Details daarover zouden nog volgen.
Bewoners zullen een vast bedrag betalen voor ontbijt, lunch en diner
Aanvankelijk voorzagen stedenbouwkundigen ook de bouw van woonwijken her en der langs The Line. Maar tijdens een privéontmoeting zei de prins tegen mensen die aan The Line werkten dat ze groot moesten denken. ‘Ik wil mijn piramides bouwen,’ zou hij vorig jaar volgens The Wall Street Journal tegen hen hebben gezegd.
Stedenbouwkundigen zinnen al op manieren om het aantal bewoners van The Line te verhogen naar zes miljoen, waaronder vijf miljoen in de gebouwen van de Mirror Line. Voor de voedselvoorziening zal groente ‘autonoom worden geoogst en naar gemeenschappelijke kantines en keukens’ worden vervoerd. Bewoners zullen een vast bedrag betalen voor ontbijt, lunch en diner.
Een van de grootste uitdagingen voor een constructie van twee hoge gebouwen die evenwijdig aan elkaar lopen is de schaduw die daarmee wordt gecreëerd. Gebrek aan zonlicht zou schadelijk voor de gezondheid kunnen zijn, staat in de plannen. Ook krijgt het project te maken met een uitdaging waarmee bouwers nooit eerder hebben gekampt: de kromming van de aarde. Omdat die kromming een kleine 8 centimeter per kilometer bedraagt, aldus de plannen, stellen de ontwerpers voor een uitsparing aan te brengen in de top van de 800 meter lange modules om ze te laten ‘meebuigen’ met de wereld.
Grootste vindplaats bronzen beelden ooit ontdekt in Saqqara
Bij een Egyptische archeologische missie in de necropolis van Saqqara is een enorme schat ontdekt, meldt Ahram Online. De ontdekking omvat ongeveer tweehonderdvijftig beschilderde houten doodskisten en is – met honderdvijftig bronzen beelden – de grootste vindplaats van bronzen beelden ooit, aldus het Egyptische ministerie van Toerisme en Oudheden maandag.
De voorwerpen dateren allemaal uit de Late Periode, rond 500 v.Chr. Op de bronzen beelden zijn onder meer de oude Egyptische godheden Bastet, Anubis, Osiris, Isis, Nefertem en Hathor afgebeeld, evenals muziekinstrumenten die tijdens rituelen werden gebruikt om godin Isis te vereren, zoals het sistrum. In grafschachten is daarnaast een verzameling beschilderde houten doodskisten met mummies opgegraven, samen met amuletten, andere houten kisten en beelden met vergulde gezichten. Ook is er een collectie cosmetica en juwelen gevonden, waaronder kammen, potjes, armbanden en oorbellen.
Mostafa Waziri, de secretaris-generaal van de Hoge Raad voor Oudheden, bevestigde dat de doodskisten zullen worden overgebracht naar het Groot Egyptisch Museum (GEM), dat in Caïro wordt gebouwd en naar verwachting dit jaar zal worden geopend.
In Caïro verkopen christenen hun huizen alleen aan christenen, en moslims alleen aan moslims. Een fenomeen dat terrein wint in chique wijken van de stad. ‘Het geloof van de nieuwe eigenaar is een voorwaarde om door de bewoners te worden geaccepteerd.’
Mariam wilde een appartement kopen. De wijk Al-Daher, hartje Caïro, waar veel kopten wonen en dus ook veel kerken te vinden zijn, leek haar wel wat. Haar vriendin Chayma, die in deze oude buurt woont, vergezelde haar naar woningen in aanbouw. Een ervan was eigendom van een christen, de bewoners en de conciërge waren dat eveneens.
‘Het is beter dat ik niet met je meega, want de conciërge zou kunnen denken dat ik de koper ben en de verkoop kunnen dwarsbomen omdat ik moslim ben,’ zei Chayma. ‘De moslims zijn hier een vervolgde minderheid, jij behoort tot de meerderheid.’ Dat laatste zei ze lachend, maar het is in Egypte maar al te waar, vooral in buurten met een koptische meerderheid, ook al wist Mariam daar niets van. Islamitische huizenbezitters staan erop dat alle bewoners moslim zijn; evenzo willen christelijke eigenaren van onroerend goed alleen iets te maken hebben met geloofsgenoten. Het fenomeen wint terrein in de beste buurten van Caïro.
‘U zou zich toch niet op uw gemak voelen, de bewoners hier zijn allemaal moslims’
De Egyptenaren geven graag hoog op van wijken die ze beschouwen als voorbeelden van vreedzame religieuze co-existentie, waar minaretten en kerktorenspitsen elkaar gebroederlijk flankeren. Toch wonen kopten meestal in de buurt van een kerk en moslims naast een moskee. En verder voel je in zo’n gemengde wijk wel degelijk een diepe polarisatie.
Chérine Chérif, een jonge koptische journalist, vertelt dat ze ooit met een makelaar een van de chicste wijken van Nieuw-Caïro in ging om er een pand te kopen. ‘Ik trof de eigenaar en zijn zus, en we werden het eens over de prijs. Diezelfde avond kreeg ik een telefoontje van de echtgenoot van de zus: ‘We kunnen u de woning niet verkopen, omdat u christen bent.’ Hij voegde eraan toe: ‘U zou zich toch niet op uw gemak voelen, de bewoners hier zijn allemaal moslims.’
Façade
Majdi Sameh had besloten om een appartement te huren in de wijk Ain Al-Shams. Op het terrein stond een kruis. Bij de ingang, vlak bij de lift, waren afbeeldingen van heiligen opgehangen. ‘Nadat ik het appartement had bezocht en met de eigenaar alle bijzonderheden had nagelopen, spraken we af dat ik diezelfde avond nog het contract zou ondertekenen. Mijn verloofde kwam mee om het appartement te bekijken waar we na onze bruiloft zouden gaan wonen. De eigenaar reageerde als door een adder gebeten toen hij zag dat mijn verloofde gesluierd was, alsof ik hem voor de gek had gehouden. Hij vroeg me wat mijn achternaam precies was en toen hij hoorde dat die eindigde op ‘Hussein’, verbrak hij de huurovereenkomst. Hij zou ineens hebben besloten te verkopen.’
Shubra is een chique buurt met een op het oog onberispelijke diversiteit, waar evenveel kopten als moslims wonen. In de straten staan kerken en moskeeën zij aan zij, restaurants en patisserieën adverteren met ‘speciale levensmiddelen voor de vasten’ – dat wil zeggen: zonder dierlijke vetten voor de kopten. Maar deze façade verbergt een heel andere werkelijkheid. ‘Het geloof van de nieuwe eigenaar is een voorwaarde om door de bewoners te worden geaccepteerd,’ zegt Nabil Hakim, makelaar in Shubra.
Aanslagen
Volgens de 86-jarige makelaar Ahmad Abdel Fattah ‘zijn de kopten begonnen zich te isoleren en te hergroeperen rond de kerken, in panden die vaak familiebezit zijn, na de religieus gemotiveerde aanslagen in 1981 in Al-Zawiya Al-Hamra. Daarbij kwamen tientallen kopten om het leven en werd een aantal gebouwen van hen verbrand. Moslims zijn zich pas gaan afzonderen na de aanslagen op het World Trade Center.’
Assem Ad-Dassouki, hoogleraar hedendaagse geschiedenis, wijst erop dat Egypte voor de Britse kolonisatie in 1882 nooit religieuze discriminatie had gekend. ‘De Britten probeerden hetzelfde regime in te stellen als ze in India hadden gedaan tussen hindoes en moslims. Toen in 1952 de revolutie uitbrak, werd de nationale eenheid tussen alle bevolkingsgroepen bevestigd, en deze hield min of meer tot stand tot Sadat, die in 1970 aan de macht kwam, artikel 2 invoerde. Daarin werd vastgelegd dat de islam de staatsgodsdienst was en de sharia de bron van wetgeving.’
‘Vandaag de dag zien we ook discriminatie binnen sociale klassen en beroepsgroepen, zelfs tussen mensen met hetzelfde beroep’
Saoussan Al-Fayed, hoogleraar sociale psychologie, zegt dat gezamenlijke actie van instellingen op het gebied van onderwijs, media en cultuur essentieel zijn. ‘Vandaag de dag zien we ook discriminatie binnen sociale klassen en beroepsgroepen, zelfs tussen mensen met hetzelfde beroep.’ Volgens advocaat Hoda Nasrallah is er geen wet die een eigenaar verbiedt om een koper op grond van welke criteria dan ook uit te kiezen. De eigenaar kan wel een boete krijgen, alleen moet wel bewezen kunnen worden waarom de koop niet doorging. En dat is niet eenvoudig.
De Egyptisch-Palestijnse activist Ramy Shaath is nu weliswaar een vrij man, maar heeft in ruil daarvoor zijn Egyptische staatsburgerschap moeten opgeven. De Egyptische krant Mada Masr sprak met tegenstanders van dit beleid.
‘Niemand mag worden gedwongen te kiezen tussen vrijheid en burgerschap,’ zo liet de familie van Shaath in een officiële verklaring weten. ‘Ramy is geboren als Egyptenaar en opgegroeid als Egyptenaar, Egypte is altijd zijn thuisland geweest en zal dat altijd blijven. Gedwongen afstand van burgerschap zal daar geen verandering in brengen.’
In de tweeënhalf jaar dat Shaath gevangenzat, voerde zijn vrouw Céline Lebrun-Shaath, een Française die na zijn arrestatie Egypte werd uitgezet, een langdurige publieke campagne voor zijn vrijlating. Ook de Franse president Macron eiste zonder omhaal, in het bijzijn van de Egyptische president Abdel Fattah al-Sisi, Shaaths vrijlating.
‘Wet 140 is in het leven geroepen om de vrijlating en deportatie van Greste mogelijk te maken’
Het decreet dat deze ruil mogelijk zou maken werd in november 2014 uitgevaardigd door president Al-Sisi als ‘Wet 140’ dat de repatriëring van buitenlandse gevangenen naar hun thuisland toestaat, naar goeddunken van de president, voor het uitzitten van hun straf of nieuwe berechting. Het decreet werd afgekondigd vijf maanden nadat drie journalisten van Al Jazeera – de Australiër Peter Greste, de Egyptische Canadees Mohamed Fahmy en de Egyptenaar Baher Mohamed – waren veroordeeld tot gevangenisstraffen van zeven tot tien jaar op beschuldiging van terrorisme.
De spraakmakende zaak leidde tot internationale veroordelingen en kritiek van mensenrechtenorganisaties, westerse regeringen en de Verenigde Naties. Volgens advocaat Negad al-Borai, die Fahmy in deze zaak vertegenwoordigde, werd Wet 140 in het leven geroepen om de vrijlating en deportatie van Greste naar zijn geboorteland Australië mogelijk te maken. Drie maanden later volgde inderdaad Grestes deportatie.
Enige uitweg
Rond die tijd gaf Fahmy zijn Egyptische staatsburgerschap op, in de hoop naar Canada te worden uitgezet. Hij vertrouwde Mada Masr destijds toe dat hoge functionarissen hem tijdens zijn gevangenschap hadden bezocht om hem te vertellen dat afstand doen van het Egyptische staatsburgerschap zijn ‘enige uitweg’ was. Fahmy weigerde aanvankelijk, maar voelde zich onder druk gezet en wilde de gevangenis uit. Fahmy heeft zijn Egyptische staats-burgerschap terug gekregen.
In 2015 werd Mohamed Soltan, een Egyptisch-Amerikaanse activist die meer dan 640 dagen gevangen had gezeten, gedwongen zijn staatsburgerschap in te ruilen voor zijn vrijlating en deportatie naar de VS, iets waartoe de regering-Obama rechtstreeks had opgeroepen. Maar tijdens een bezoek aan Capitol Hill stelde de Egyptische inlichtingenchef dat Washington in 2015 had beloofd dat Soltan de rest van zijn levenslange gevangenisstraf in de VS zou uitzitten als Egypte hem vrijliet. Kamel overhandigde congresmedewerkers een document dat leek op een ondertekende overeenkomst tussen Egyptische en Amerikaanse functionarissen waarin een dergelijke regeling was vastgelegd.
Hoewel het decreet niemand dwingt zijn nationaliteit op te geven, is de keuze tussen burgerschap en vrijheid niet echt een keuze
Volgens advocaat Gamal Eid van het Arab Network for Human Rights Information is Wet 140 onconstitutioneel, omdat deze niet-Egyptenaren bevoordeelt. ‘Het idee was bedoeld als knieval aan buitenlandse regeringen om het imago van het regime op te poetsen, maar het decreet schendt het principe dat iedereen gelijk is voor de wet, een beginsel dat zelfs boven de grondwet uitstijgt. Ik keur de voortdurende opsluiting van dissidenten niet goed, maar ze moeten allemaal worden vrijgelaten, niet alleen de buitenlanders.’
Niet vrij
Hoewel het decreet niemand dwingt zijn nationaliteit op te geven, is de keuze tussen burgerschap en vrijheid niet echt een keuze. Hussein Baoumi, een expert van Amnesty International met Egypte in zijn portefeuille, zei tegen Mada Masr dat Shaath en Soltan feitelijk werden gedwongen hun Egyptische staatsburgerschap af te staan, wat volgens hem ongrondwettelijk is.
De burgerschapswet van 1975 stipuleert een aantal voorwaarden voor het intrekken van het Egyptische staatsburgerschap door de staat. Maar deze wet geldt niet voor Shaath of Soltan, omdat ze technisch gezien zelf afstand deden van hun burgerschap. Soltan en Shaath stellen echter allebei dat ze geen werkelijke keus hadden.
Na de vrijlating van Shaath tweette Soltan: ‘De keuze tussen je vrijheid en je burgerschap is gemakkelijk, want vrijheid komt altijd op de eerste plaats. Dit doet niets af aan het feit dat je bij een land hoort, dat land zit immers in je hart. En een regime dat de meest elementaire burgerrechten van vrijheid en leven afhankelijk stelt van het opgeven van je nationaliteit, versterkt hiermee zijn repressieve filosofie: het betekent onherroepelijk dat je als burger niet vrij bent.’
Een Egyptische rechtbank heeft op 30 januari tien leden van de verboden Moslimbroederschap ter dood veroordeeld voor het coördineren en beramen van aanvallen op de politie, meldt staatspersbureau MENA. De identiteit van de beklaagden is niet bekendgemaakt, evenmin als hun verweer tegen de beschuldigingen.
De doodstraf in Egypte wordt voltrokken door ophanging
Het vonnis zal nu worden voorgelegd aan de grootmoefti, de hoogste theologische autoriteit van Egypte, voordat de rechtbank op 19 juni bijeenkomt om de vonnissen te bekrachtigen. Dit is slechts een formaliteit in doodstrafzaken, schrijft Al Jazeera. De doodstraf voor civiele veroordeelden in Egypte, het dichtstbevolkte land van de Arabische wereld, wordt voltrokken door ophanging.
Egypte was vorig jaar na China en Iran het land dat het hoogste aantal executies ter wereld uitvoerde, volgens Amnesty International. Al vaker hebben de Verenigde Naties en mensenrechtenorganisaties protest aangetekend bij Egypte tegen het uitspreken van doodvonnissen, of tegen veroordelingen tot lange gevangenisstraffen na massaprocessen.
Alex Edmans, hoogleraar Finance aan de London Business School, analyseerde muziek waar mensen in veertig landen naar luisterden via Spotify. Die vergeleek hij met de nationale aandelenmarkten in dezelfde periode. Is er verband tussen gemoed, zoals weergegeven door de beluisterde muziek, en financieel rendement? Ja, concludeert hij: als mensen naar vrolijke liedjes luisteren, presteert de markt beter.
We proberen een serieuze economische vraag te beantwoorden: wordt de markt gedreven door grondregels of door emoties?
‘Op basis van 500 miljard streams van 58.000 nummers ontdekten we dat positievere luisterkeuzes significant gecorreleerd zijn met koerswinsten,’ zei Edmans in een interview met Harvard Business Review. ‘Vervolgens keken we naar de geldstromen van beleggingsfondsen en vonden we vergelijkbare effecten. Dit klinkt als een vreemde studie, dat geef ik toe, maar we proberen een serieuze economische vraag te beantwoorden: wordt de markt gedreven door grondregels of door emoties? De efficiëntemarkthypothese stelt dat aandelenrendementen alleen factoren zoals rentetarieven en werkloosheidscijfers weerspiegelen. In een rationeel model zouden factoren zoals het beleggerssentiment geen invloed moeten hebben op het aandelenrendement. Maar dat hebben ze dus wel.’
De politie in Ierland is een onderzoek begonnen na berichten dat het lichaam van een dode man naar een postkantoor was gebracht in een poging zijn pensioen te innen. Volgens The Irish Times werd het lichaam van een man die in de zestig leek te zijn naar het postkantoor van de stad Carlow gesleept, ondersteund door twee jongere mannen. Toen ze door het personeel werden ondervraagd, vluchtten de twee, met achterlating van de oudere man, die dood bleek te zijn.
Een van de jongere mannen had eerder geïnformeerd naar het innen van iemands pensioen en kreeg toen te horen dat de begunstigde aanwezig moest zijn, aldus de krant. Geholpen door een metgezel zou hij zijn teruggekeerd met het lichaam van de dode man. De politie laat autopsie verrichten om de doodsoorzaak en het tijdstip van overlijden vast te stellen. Burgemeester Murnane van Carlow zegt dat inwoners in shock zijn. ‘Niet te geloven,’ aldus Murnane. ‘Het is net een Hitchcock-film.’
Doodvonnissen in Egypte
Een Egyptische rechtbank heeft op 30 januari tien leden van de verboden Moslimbroederschap ter dood veroordeeld voor het coördineren en beramen van aanvallen op de politie, meldt staatspersbureau MENA. De identiteit van de beklaagden is niet bekendgemaakt, evenmin als hun verweer tegen de beschuldigingen.
De doodstraf in Egypte wordt voltrokken door ophanging
Het vonnis zal nu worden voorgelegd aan de grootmoefti, de hoogste theologische autoriteit van Egypte, voordat de rechtbank op 19 juni bijeenkomt om de vonnissen te bekrachtigen. Dit is slechts een formaliteit in doodstrafzaken, schrijft Al Jazeera. De doodstraf voor civiele veroordeelden in Egypte, het dichtstbevolkte land van de Arabische wereld, wordt voltrokken door ophanging.
Egypte was vorig jaar na China en Iran het land dat het hoogste aantal executies ter wereld uitvoerde, volgens Amnesty International. Al vaker hebben de Verenigde Naties en mensenrechtenorganisaties protest aangetekend bij Egypte tegen het uitspreken van doodvonnissen, of tegen veroordelingen tot lange gevangenisstraffen na massaprocessen.
Een jaar nadat een opstandige pro-Trump-menigte met geweld het Capitool in de Amerikaanse hoofdstad Washington D.C. bestormde om goedkeuring van de uitverkiezing van Joe Biden te blokkeren, zijn de VS nog steeds bezig de gebeurtenissen te verwerken, meldt Hyperallergic. De Smithsonian Institution, het nationale museum voor Amerikaanse geschiedenis, doet dat op zijn manier door een collectie op te bouwen van materiaal dat samenhangt met die zesde januari 2021. Het afgelopen jaar werden ongeveer tachtig voorwerpen verzameld, uiteenlopend van borden en stickers, fragmenten van vlaggen en een houten paal die als wapen was gebruikt tot een beschadigd kogelvrij vest en een ‘multifunctionele‘ zweep.
Het merendeel van deze achtergelaten objecten kon op 7 januari 2021 in en om de National Mall in Washington worden verzameld, dankzij het zogenoemde ‘snelleresponsverzamelprotocol’ van het museum. Frank Blazich, conservator militaire geschiedenis van de Smithsonian, kreeg toestemming om het gebied te doorzoeken en om historisch materiaal te verzamelen. Zo legde hij de hand op borden, flyers en folders die onder andere trouw verklaarden aan Trump, religieuze overtuigingen bezongen of de neofascistische groep Proud Boys ophemelden. Blazich zegt zich tijdens het inzamelen niet zo bewust te zijn geweest van de inhoud. ‘Ik liep op en neer om mijn auto te vullen. Werktuiglijk, in plaats van te proberen ter plekke de boodschappen en de symboliek te bevatten,’ schreef hij in een blogpost van februari 2021. ‘Als conservator militaire geschiedenis vond ik dat ik het contextualiseren van deze artefacten het best kon overlaten aan mijn collega’s politieke geschiedenis.’
‘Deze collectie maakt deel uit van het gecompliceerde, rommelige en soms ronduit moeilijke verhaal van de contemporaine geschiedenis van het land’
Zijn collega Claire Jerry, conservator politieke geschiedenis, plaatst de gebeurtenissen van 6 januari binnen de bredere context van andere nationale verhalen, zoals de verkiezingen van 2020, de inauguratie van 2021 en de wereldwijde pandemie. ‘Deze collectie maakt deel uit van het gecompliceerde, rommelige en soms ronduit moeilijke verhaal van de contemporaine geschiedenis van dit land,’ aldus Jerry.
Met veel bombarie verkondigden de Britse kunstenaar Damien Hirst en zijn Londense galerie White Cube in augustus 2007 dat Hirsts werk For the Love of God voor 50 miljoen pond (circa 60 miljoen euro) was verkocht aan een groep anonieme investeerders. Hirst bekende onlangs echter aan The New York Times dat de verkoop van de met diamanten bezette schedel nooit heeft plaatsgevonden. Het werk is nog in bezit van hemzelf, zijn galerie White Cube en een groep investeerders, en bevindt zich in een opslag in Londen, aldus ArtNet News.
‘Op de dag dat wij zeiden dat er werd onderhandeld over een korting voor kopers, werd het werk plotseling op miraculeuze wijze verkocht voor 50 miljoen cash’
De verkoop werd destijds door veel nieuwskanalen gebracht als een ‘done deal’, maar sceptici twijfelden omdat White Cube nooit concreet bewijs van de verkoop kon overleggen. Toen de verkoop destijds werd aangekondigd, vroeg Cristina Ruiz, toenmalig redacteur van The Art Newspaper, zich af waarom het nieuws net naar buiten kwam nadat ze had gemeld dat Hirst en zijn galerie hadden geprobeerd het werk te verkopen tegen de sterk gereduceerde prijs van 38 miljoen pond. ‘Op de dag dat wij zeiden dat er werd onderhandeld over een korting voor kopers, werd het werk plotseling op miraculeuze wijze verkocht voor 50 miljoen cash,’ zei Ruiz destijds tegen The Evening Standard. ‘Hoe waarschijnlijk is dat? Cash is handig omdat het geen sporen nalaat.’
Juweliers zetten destijds overigens ook vraagtekens bij de gemelde productiekosten van 15 miljoen pond. ‘Ik schat de werkelijke waarde van de schedel ergens tussen de 7 en 10 miljoen pond’, zei de vicevoorzitter van de London Diamond Bourse & Club tegen The Evening Standard.
De mensenrechtenactivist Alaa Abdel Fattah, die momenteel in voorlopige hechtenis zit, is maandag door een speciale rechtbank in Caïro veroordeeld wegens ‘het verspreiden van valse informatie’, zo heeft zijn zus bekendgemaakt. Fattah speelde een rol in de Egyptische revolutie van 2011. Twee andere activisten werden op dezelfde gronden tot vier jaar gevangenisstraf veroordeeld: Mohamed Al-Baqer, de voormalige advocaat van Alaa Abdel Fattah, en blogger Mohamed Ibrahim, alias Oxygen. Tegen deze vonnissen kan geen beroep worden ingesteld.
‘President Abdel-Fattah Al-Sisi, die in 2014 aan de macht kwam, heeft onlangs geprobeerd zijn imago op het gebied van mensenrechten te verbeteren nadat hij had erkend dat het huidige beeld van Egypte bij de internationale gemeenschap zijn diplomatieke en economische belangen schaadde’, schrijft Nada Rashwan, Egypte-correspondent van The New York Times. Maar critici zeggen dat er eigenlijk ‘geen significante verandering’ is geweest.
Tijdens zijn lessen Nederlands voor gevorderden begrijpt de oorspronkelijk Iraanse programmamaker Bahram Sadeghi meteen wat ‘van de regen in de drup’ betekent. Vijfendertig jaar later schreef hij een aangrijpend boek over hoe hij als deserteur uit het Iraanse leger aankwam in de Rotterdamse haven – en de lange weg die daarop volgde. Een voorpublicatie.
Op 5 oktober 1985 schiet een Egyptische dienstplichtige politieagent op een groep vakantie vierende Israëlische toeristen in de Sinaï, vlak bij de grens met Eilat. Zeven toeristen, onder wie vier kinderen, worden gedood.
Twee maanden later lukt het mij, achttien jaar jong én dienstplichtig tijdens de bloedige oorlog tussen mijn land Iran en buurland Irak, om als verstekeling uit Iran te vluchten, samen met drie andere jonge landgenoten. Nadat we een paar dagen diep in het ruim van een Filipijns vrachtschip verscholen gezeten hebben, is onze voorraad eten en drinken op. We verlaten onze schuilplek en maken ons bij de bemanning bekend. We worden in aparte hutten opgesloten en een paar dagen later krijgen we te horen wat de kapitein van plan is: het schip zal naar Europa varen en na haar vracht te hebben opgehaald terugkeren naar Iran. Daar zal de kapitein ons overdragen aan de Iraanse autoriteiten. En in de tussentijd blijven we opgesloten in onze hutten. Een paar jaar later zal ik meteen begrijpen wat ‘van de regen in de drup’ betekent, als die uitdrukking tijdens de lessen Nederlands voor gevorderden behandeld wordt.
Een kleine week na de start van mijn vlucht vaart het schip door het Suezkanaal. Egyptische douanebeambten komen aan boord om de documenten van de opvarenden te controleren. In het Engels vertel ik de twee besnorde douaniers dat ik niet terug gestuurd wil worden naar Iran, want met de straf die in die tijd op ‘desertie in oorlogstijd’ stond (een extra jaar dienstplicht plus een aantekening in de overheidsadministratie als ‘deserteur’) heb je eigenlijk geen toekomst in Iran.
De volgende dag: een sympathieke rossige Egyptische tolk die Perzisch met een zangerige Arabische tongval spreekt, probeert me gerust te stellen door een paar keer te zeggen dat een gevluchte Iraanse deserteur goede kans maakt om in Egypte te mogen blijven. Na de Islamitische Revolutie zagen de Iraanse leiders Egypte als de verrader van de Palestijnse zaak omdat Egypte al een paar jaar toenadering zocht tot Israël, de aartsvijand van Iran. ‘Als je voor de Iraanse regering vlucht, kun je op onze clementie rekenen,’ is zijn heldere samenvatting van de geopolitieke verhoudingen. Maar als we op hun clementie kunnen rekenen, waarom zitten er dan gewapende militairen voor onze hutten? Aan het einde van de dag komt de aap uit de mouw. De tolk vertelt dat de meegekomen ambtenaren ons ervan verdenken spionnen van de Iraanse regering te zijn, die na die aanslag in de Sinaï voor nóg meer onrust in Egypte willen zorgen. Met stomheid geslagen word ik teruggebracht naar mijn hut. Met tranen in mijn ogen zie ik door de patrijspoort de palmbomen, die met hun groene bladeren zo mooi afsteken tegen het goudkleurige zand, aan me voorbijgaan: we varen weer.
Een paar weken later wordt de schutter veroordeeld tot 25 jaar gevangenisstraf plus dwangarbeid, en op zaterdag 11 januari 1986 komt het schip in Rotterdam aan, aan de Wilhelminakade om precies te zijn.
De daaropvolgende dag lukt het ons met meer geluk dan wijsheid om uit het schip te ontsnappen en melden we ons bij de politie.
Vlindereffect
De Amerikaanse wiskundige en meteoroloog Edward Lorenz bedacht in 1961 de metafoor van het butterfly effect, het vlindereffect: de vleugels van een vlinder kunnen in Brazilië voor een minuscule luchtverplaatsing zorgen die maanden later een tornado in Texas kan veroorzaken.
Niet de vleugels van een vlinder maar de dodelijke kogels die een Egyptische agent op een zonnige zaterdag om 16:40 uur op een zandduin in de Sinaï afvuurde, zorgden ervoor dat ik, als deserteur/bootvluchteling uit Iran, in Nederland ben beland.
Maar als een aanslag, waar ik part noch deel aan had, een van de belangrijkste gebeurtenissen uit mijn leven is gebleken, wat is dan de impact van die aanslag op de direct betrokkenen geweest?
Zoals de toen vijfjarige Tali, die de aanslag overleefde doordat haar moeder Anita zich op haar wierp en de kogels opving die anders Tali zouden hebben geraakt? Hoe heeft die aanslag de verdere levensloop van Ehud bepaald, die er als twaalfjarige in slaagde om drie kinderen te redden, terwijl zijn jongere broer Amir werd doodgeschoten? Wat is er eigenlijk van de dader, de Egyptische Suleiman Khater, terechtgekomen?
Praten over de aanslag was geen makkelijke opgave voor sommigen van de betrokkenen
Algauw na de start van mijn research kom ik erachter dat er, afhankelijk van of je pro-Egypte of pro-Israël bent, verschillende versies bestaan over wat er op die fatale dag in oktober 1985 is gebeurd. Verder blijkt, niet geheel verrassend, dat praten over de aanslag geen makkelijke opgave is voor sommigen van de betrokkenen, zoals enkele van de Israëlische nabestaanden me mailden:
– I received your request, I am sorry I did not answer. I can not be interviewed on the subject matter. I hope you understand me.
– Sorry, I wish you success with the book but do not want to discuss this. Good luck.
– I do not wish to share anything about me with the world. Hope you respect my wish.
– Hello, I would like to keep my silence. Thank you.
Het vlindereffect speelt een belangrijke rol in de chaostheorie, die op haar beurt het gedrag van ‘niet-lineaire dynamische systemen’ onderzoekt, leert Wikipedia.
Soms heb ik het idee dat ik begrijp wat de bovenstaande zinnen betekenen. Met dit boek probeer ik enige grip te krijgen op het waanzinnigste dynamische systeem met al zijn niet-lineaire gedragingen, onvoorspelbaarheid en willekeur dat ik ken: mijn leven.
21 september 1980, Abadan, Iran
Ik ben bijna dertien jaar oud en heb met mijn vriendjes afgesproken om deze laatste dag van de zomervakantie voetballend in het park door te brengen. Maar je kunt plannen wat je wilt, er is altijd iets waar je geen rekening mee kunt houden, en in ons geval was het niet de hond van een parktoezichthouder (altijd een nachtmerrie in een land waar je als moslim weinig ervaring met honden hebt), nat gras (betekent vieze kleren dus straf van moeder) of oudere kinderen (die ons altijd wegjagen en de beste voetbalplekken inpikken), om maar een paar veel voorkomende voorbeelden te noemen.
Ik denk dat het zo rond elf uur in de ochtend moet zijn geweest dat we het luchtalarm hoorden, gevolgd door knallen in de verte. Worden we nou gebombardeerd? Zou de oorlog nu écht begonnen zijn?
In de maanden voorafgaand aan de oorlog drongen Iraakse gevechtsvliegtuigen geregeld het luchtruim van Iran binnen, altijd ’s nachts. Midden in de nacht rende ik dan met mijn twee oudere broers het dak van ons huis op om de rode kogels van luchtafweergeschut te zien die de donkere hemel doorkliefden terwijl ze gebroederlijk naar hetzelfde punt (een voor ons onzichtbaar Iraaks vliegtuig) zweefden.
Het was een prachtig schouwspel, moet ik eerlijk bekennen. Mijn geboortestad Abadan was een mooi doelwit voor een aanvaller die snel resultaat wilde boeken: een grote stad met een paar honderdduizend bewoners (altijd slim om burgerdoelen te bombarderen, want chaos verzekerd), een olieraffinaderij waar het hele land van afhankelijk was (economie in het hart raken plus oliebranden die bijna niet te blussen zijn) en lekker dichtbij (slechts gescheiden door een rivier van een paar honderd meter breed).
‘Mam, de oorlog is uitgebroken! Moeten we morgen toch naar school?’
Mijn moeder is al een paar dagen eerder begonnen met het klaarmaken van het huis voor de aanvang van het nieuwe schooljaar. Op die laatste dag zijn de tapijten aan de beurt. Nou hadden we in die tijd wel een stofzuiger, een Amerikaanse Hoover, maar mijn moeder gelooft niet echt in de moderne technieken en daarom komt er een paar keer per jaar een aantal ‘tapijtkloppers’ naar ons huis om de tapijten op professionele wijze uit te kloppen en, waar nodig, te reinigen. Uiteraard heeft mijn moeder geen idee dat dit de laatste keer is dat de tapijten schoongemaakt zullen worden.
Ik ren door de stofwolk die de tapijtkloppers in ons voortuintje opwerpen, vind mijn moeder naast de wasmachine (net als bij de stofzuiger heeft mijn moeder weinig vertrouwen in de werking van de wasmachine en daarom blijft ze er soms naast staan om de boel in de gaten te houden) en roep: ‘Mam, de oorlog is uitgebroken!’ Gevolgd door een zin die alleen van een bijna dertienjarige jongen kan komen: ‘Moeten we morgen toch naar school?’
12 oktober 1980, Abadan, Iran
Met mijn twee oudere broers, een paar neven en hun vrienden slaap ik sinds een aantal dagen op de stoep van ons huis. Ik vind het fijn om zo op de stoep te slapen, want met alle bommen en raketten die op onze stad afgevuurd worden, is het veiliger om buiten te slapen – bij een inslag kan het plafond naar beneden komen. Maar veiligheid is niet de enige reden waarom ik buiten slapen fijn vind. Het is vooral heel stoer om naast oudere jongens met hun wapens te liggen. Maar aan de andere kant vind ik het ook vies: niet de stoep zelf, want we liggen op onze Perzische tapijten, maar vanwege de roetdeeltjes die ’s nachts neerdalen en alles zwart maken. Die roetdeeltjes zijn ontstaan doordat de raffinaderij al weken in de fik staat. Je moet het meegemaakt hebben of op de tv gezien hebben (denk aan de beelden van de hevige bosbranden aan de Amerikaanse westkust anno 2021) om het te kunnen geloven, maar soms duurt het een paar dagen voordat we de blauwe hemel weer zien.
Begin november 1980, Mahshahr, Iran
Abadan is praktisch, maar gelukkig niet hermetisch omsingeld door de Iraakse troepen. Als je erin slaagt om de eerste dertig tot veertig kilometer (niemand weet precies hoeveel) door de woestijn te lopen en daarmee de Irakezen te omzeilen, kom je op een gegeven moment Iraanse troepen tegen die je meenemen naar het veilige Mahshahr, zo’n honderd kilometer verderop. In de ochtendschemering brengen mijn broers ons gezin met de auto naar de rand van de stad, tot aan de plek waar een auto niet verder kan omdat hij anders door het zand zou zakken.
Mijn vader had ik wel eens met een pet op gezien, want als lasser werkzaam in de olie-industrie in het zuidwesten van Iran moest hij vaak onder de felle zon werken en daarom had hij meerdere petten. Maar mijn moeder met een pet op, over haar hoofddoek? Er zijn van die beelden die je niet gauw vergeet.
4 november 1980, VS
Jimmy Carter, de eerste Amerikaanse president die ik bewust heb meegemaakt, verliest op die dag de presidentsverkiezingen van Ronald Reagan. Net als vele andere Iraniërs heb ik geen idee wie Reagan is, maar die vervloekte Carter ken ik wel degelijk: sinds de aanloop naar de Islamitische Revolutie in de zomer van 1978 (die een halfjaar later tot de val van de sjah van Perzië leidde), is Carter als supporter van de sjah niet van de Iraanse radio en tv weg te slaan. Natuurlijk hebben we nu, midden in de oorlog met Irak, andere zaken aan ons hoofd dan de Amerikaanse verkiezingen, maar het bericht van Carters smadelijke nederlaag (hij wint slechts in zes staten!) vormt een kleine pleister op de oorlogswonde. Niet alleen door zijn steun aan de sjah werd Carter in Iran gehaat, maar ook omdat hij de architect was van de schandelijke Camp David-akkoorden, waarmee Egypte en Israël een jaar eerder vrede met elkaar hadden gesloten en waarmee ze, in onze ogen, de Palestijnse zaak in de uitverkoop hadden gedaan.
Zonder de bemiddeling van president Carter zou Israël zich misschien niet uit de Sinaï teruggetrokken hebben en zou de schutter Suleiman Khater niet in de Sinaï gestationeerd zijn geweest, waar hij, vijf jaar na de ondertekening van de Camp David-akkoorden, een bloedbad zou aanrichten.
Oktober 1982, Bandar Abbas, Iran
Na een jaartje als vluchteling eerst in Mahshahr en later in Khorramabad gewoond te hebben en af en toe familie in andere steden bezocht te hebben, denk ik zo ongeveer te weten wat discriminatie betekent. Maar pas als we ons in de loop van 1982 permanent in Bandar Abbas vestigen (mijn vader ging ons voor en wij volgden later) ervaar ik hoe verschrikkelijk het is om ergens te – moeten – wonen waar je niet oorspronkelijk vandaan komt. Neem mijn gemiddelde dag als scholier in Bandar Abbas: de busrit van ongeveer een halfuurtje naar school is al een ware nachtmerrie. Ik reis met een paar andere vluchtelingenkinderen per bus en er zijn altijd oudere lokale jongens die direct aan ons kunnen zien (hier hebben wij een lichtere huid dan de oorspronkelijke bevolking) en horen dat we niet uit Bandar Abbas komen. Het treiteren begint in de bus, met soms een vechtpartij bij het uitstappen. En aangezien we een lange middagpauze hebben waarin we naar huis gaan, kan het gebeuren dat ik soms op één dag meerdere keren in een vechtpartij terechtkom.
Mei 1985, Bandar Abbas, Iran
Ik zet op een rijtje wat de opties zijn voor een scholier als hij zijn diploma heeft gehaald, want met mijn bijna achttien jaar en de dienstplicht die in mijn nek hijgt, heb ik de tijd niet mee:
1) Je gaat direct het leger in:
• In het ergste geval ga je gedurende de twee jaar durende dienst dood.
Iran telde zo veel oorlogsgehandicapten dat wij op de Paralympische Spelen bij de grootste sportnaties hoorden
• Als je méér pech hebt, raak je gewond, waarbij het verlies van benen (geen ondenkbaar vooruitzicht met eindeloze mijnenvelden die dagelijks honderden slachtoffers eisen) het vaakst voorkomt. Op een gegeven moment telde Iran zo veel oorlogsgehandicapten dat wij op de Paralympische Spelen bij de grootste sportnaties hoorden: olympisch goud voor het zit-volleybalteam in 1984, 1988, 1992, 1996 en 2000 om maar een voorbeeld te noemen.
• En als je nóg meer pech hebt, raak je gewond bij een chemische aanval, met levenslange gevolgen voor je huid, longen en ogen.
2) Je wordt aangenomen op een universiteit:
Tijdens de studietijd krijg je vrijstelling van de dienstplicht, maar na het behalen van je bul, en dat kan je tot zes jaar oprekken, moet je alsnog het leger in.
Klinkt niet slecht, want wie weet is die vervloekte oorlog tegen de tijd dat je afgestudeerd bent, afgelopen, maar de kans om toegelaten te worden, zelfs op een onbeduidende universiteit ergens in het achtergebleven zuidoosten van het land, is in die tijd even groot als de kans dat het Iraans elftal wereldkampioen voetbal wordt. En met honderdduizenden dienstplichtigen die via die route de dienstplicht willen omzeilen, is de concurrentie moordend.
3) Je wordt aangenomen op de lerarenopleiding:
Tijdens de opleiding van twee jaar krijg je vrijstelling van de dienstplicht en zolang je daarna lesgeeft hoef je ook niet het leger in. Maar je moet wel tegen het streng islamitische regime van de lerarenopleiding bestand zijn. In mijn laatste jaar van de middelbare school deed het verhaal van een aanstaande leraar de ronde die de islamitische regels op de lerarenopleiding zo zat werd dat hij zich vlak voor het afstuderen officieel voor gek liet verklaren (vergelijkbaar met het Nederlandse S5) om van de opleiding af te mogen gaan. Om vervolgens alsnog het leger in te moeten, want je kunt het zo gek niet bedenken, de oorlog weet wel raad met alle soorten kanonnenvlees.
4) Je vlucht naar het buitenland:
Afhankelijk van je budget en de route (via land, naar Turkije of Afghanistan/Pakistan, of via de zee, naar Dubai) schat ik mijn slagingskans ergens tussen nul en nihil in, vanwege het feit dat wij als armlastige vluchtelingen niet genoeg geld hebben om een dergelijke onderneming te betalen en de grenzen bovendien heel streng gecontroleerd worden. Als je als dienstplichtige opgepakt wordt, krijg je een ‘vermelding’ in de overheidsadministratie als deserteur (oftewel: einde verdere carrière) en moet je daarbovenop een extra jaar aan de grens met Irak dienen. En de grens met Irak is op dit moment de laatste plek in het universum waar je wil zijn.
Geen vlucht naar het buitenland dus.
5 oktober 1985, Ras Burqa, Egypte
Suleiman Khater, volledige naam: Suleiman Mohammed Abdul-Hamid Khater, werd geboren in 1961 in het plaatsje Ikayyad, in het noorden van Egypte, op zo’n tweeënhalf uur rijden van de hoofdstad Caïro. Hij was het jongste kind van een gezin met drie zoons en twee dochters. Op 4 oktober 1982 begint de dienstplicht van Suleiman en hij wordt op 1 mei 1983 bij de centrale veiligheidstroepen in Zuid-Sinaï gestationeerd, bij Ras Burqa, of zoals het leger het officieel noemt: Point 46. Point 46 bestaat uit twee gebouwen om te slapen en te werken, en één gebouw waarvandaan de omgeving in de gaten gehouden wordt. Suleiman werd, en wordt nog steeds vaak ‘soldaat’ genoemd terwijl er volgens de Camp David-akkoorden van 1979 geen soldaten op die plek mochten zijn (en de Egyptenaren die er wel waren mochten geen automatische wapens dragen zoals Suleiman deed). De term die later gebruikt zal worden om zijn functie aan te geven, is police conscript serving in a special border patrol unit, wat je als ‘dienstplichtige politieagent werkzaam bij de grensbewaking’ kunt vertalen.
Schoot Suleiman Khater, zoals veel Arabische bronnen melden, op een groep Israëlische spionnen die verkleed als toeristen én met kinderen als ultieme afleidingsmanoeuvre zijn geavanceerde communicatieapparatuur wilden stelen? Waren het eigenlijk wel kinderen? Sommigen van hen waren behoorlijk lang voor hun leeftijd, vond een aantal Egyptische journalisten en schrijvers die later over de schietpartij schreven. Of was Suleiman een geradicaliseerde moslim die een steeds grotere hekel kreeg aan Israëli’s die onbeschaamd in de Sinaï vakantie kwamen vieren nadat hun regering een vernederend akkoord had gesloten met Egypte? Of zou hij door zijn lange verblijf in de Sinaï simpelweg zijn doorgedraaid (bevangen door kwaadaardige woestijndjinns)?
Rond 16 uur beginnen drie volwassenen, Ilana, Haman en Anita, en negen kinderen aan de beklimming van de zandduin waarop de uitkijkpost van de Egyptische militairen zich bevindt.
Omstreeks 16.20 begint Suleiman Khater te schieten.
• Haman Shelach (44) wordt in zijn buik geraakt. Later verklaart de Israëlische minister van Gezondheid Mordechai Gur namens de artsen die de dodelijke slachtoffers hebben onderzocht dat de wond van Haman ernstig was, maar dat hij, als hij (en dat gold ook voor een aantal andere slachtoffers) snel naar een ziekenhuis was gebracht, de aanslag zou hebben overleefd.
• Ilana Shelach (43) wordt in het hoofd geraakt en overlijdt direct.
• Tzlil Shelach (12) wordt in haar ruggengraat getroffen en overlijdt door bloedverlies. Volgens de artsen was ze te redden geweest, maar zou ze verlamd zijn geraakt.
• Ofri Turel (12) wordt in het hoofd geraakt en overlijdt direct.
• Dina Barri (10) wordt in haar been geraakt en overlijdt door bloedverlies.
• Amir Baum (10) wordt in zijn been geraakt en overlijdt door bloedverlies.
• Ook Anita Griffel (35) overlijdt uiteindelijk door bloedverlies, nadat ze is geraakt in de arm en de heup.
Dat zijn de doden.
• Ehud, de broer van Amir, wordt in zijn keel geraakt door rondvliegende scherven. Bloedend, maar verrassend kalm weet hij achter een rots te schuilen en hij roept naar de andere kinderen om hem te volgen. Zo leidt de twaalfjarige Ehud zijn broertje Moshi (vijf jaar, geraakt aan zijn rechter schouder door een afgeketste kogel), Amnon Barri (zeven jaar, ongedeerd) en Na’ama Korn (acht jaar, ongedeerd) naar beneden.
• Tali Griffel (vijf jaar) overleeft de schietpartij doordat haar moeder Anita zich over haar heen werpt en de kogels opvangt die anders Tali zouden hebben geraakt.
Net als de verschillende verhalen over wat voorafging aan de schietpartij (zoals de als kind verklede spionnen) zijn er verschillende verhalen over wat er in de eerste uren na de schietpartij is gebeurd.
In grote lijnen zijn de meeste bronnen het eens over de volgende punten:
• In de eerste uren na de schietpartij mocht niemand bij de lichamen komen die op de zandduin lagen. Over de reden daarvan verschillen de bronnen (van ‘zorgen dat de plaats delict niet vervuild raakt’ tot ‘Egyptenaren zien graag Joden sterven’) maar het heeft volgens de Israëlische artsen waarschijnlijk geleid tot onnodig bloedverlies en het overlijden van sommige slachtoffers.
• Ergens tussen 19.30 uur en 20.30 uur geeft Suleiman zich over. Hij wordt vastgehouden in de Fanara-gevangenis, vlak bij de stad Suez.
• De doden en een aantal gewonden worden eerst naar een ziekenhuis in Nuweiba, Egypte, gebracht (één uur rijden ten zuiden van Ras Burqa), en uit-eindelijk naar het Yoseftal-ziekenhuis in Eilat, Israël (45 minuten rijden ten noorden van Ras Burqa).
• Bij Ras Burqa kwam op zaterdag 5 oktober 1985 de zon om 05.36 uur op en ging om 17.23 uur onder. De temperatuur schommelde overdag rond de dertig graden Celsius.
December 1985, Bandar Abbas, Iran
Nooit heb ik een wonderlijker kerel gekend dan Nasser. Met Nasser, een man van begin dertig en net als ik een vluchteling uit Abadan die als ‘lader’ in de haven werkt, maak ik kennis tijdens een van mijn inspectierondjes als tallyman. We raken met elkaar in gesprek: hij blijkt overal en nergens in Abadan gewoond te hebben, strooit met namen van dealers, pooiers, verzetsstrijders (zowel uit de tijd van de sjah als van na de revolutie), topvoetballers, gokkers, corrupte politiechefs, illegale bierbrouwers en tapijthandelaren etc. die allemaal uit mijn geboortewijk komen en vergeet blijkbaar dat ik een jongetje van dertien was toen ik Abadan verliet en dus geen weet had van wat er in – de onderwereld van – Abadan gebeurde. Ik vertel Nasser dat ik mijn middelbareschooldiploma heb gehaald en over een paar maanden in dienst moet. Volgens Nasser is het ontzettend stom als ik met al mijn ervaring in de haven de mogelijkheid om te ontsnappen niet benut en in plaats daarvan een ongewisse toekomst in het leger tegemoetga.
Maar wat als ik opgepakt word? vraag ik hem. We gaan het heel slim aanpakken, zegt Nasser.
Zei hij nou ‘wij’?
17 december 1985, Bandar Abbas, Iran
Onder het streng toeziende oog van de Filipijnse bemanning beginnen de Iraanse laders het schip te verlaten, maar dat gaat zoals altijd langzaam en tamelijk chaotisch, met als voordeel dat alle aandacht van de bemanning naar de arbeiders uitgaat, waardoor ik ongestoord via het luik dat Nasser op een kiertje heeft gezet, het ruim in kan gaan. Op klaarlichte dag.
Naast Nasser zitten Hafez en Jalil, mijn twee andere reisgenoten. Hafez is al één jaar en Jalil al twee jaar op de vlucht voor de dienstplicht, en net als ik hebben zij geen geld voor een smokkelaar. Nog altijd, na 35 jaar, kan ik er met mijn hoofd niet bij dat ik een van de gevaarlijkste dingen in mijn leven heb ondernomen met drie mensen die ik amper kende. Maar misschien is dat iets wat je alleen kunt doen als je jong bent en geen echt besef van de gevaren hebt. Tijdens de research voor dit boek vind ik in de krantenarchieven afschuwelijke berichten over verstekelingen die overboord zijn gegooid in de periode dat ik als verstekeling Iran verliet. Zo werden kapitein Antonis Plytzanopoulos van het schip Garifalia en zijn crew opgepakt en veroordeeld omdat ze elf Afrikanen voor de kust van Somalië in het water hadden gegooid. Die zaak kwam aan het rollen omdat de scheepskok het geheim niet voor zich kon houden en naar de politie stapte.
Na ongeveer één week varen bereiken we het Suezkanaal, waar tot mijn onbeschrijfelijke ontsteltenis een rossige Egyptenaar met zangerig Perzisch accent me vertelt hoe een aanslag in zijn land tussen mij en mijn vrijheid staat. De volgende dag kijk ik uit de patrijspoort en zie ik Egypte aan me voorbijtrekken.
Eind december 1985, Egypte/Israël
Op 28 december 1985 veroordeelt de rechtbank Suleiman Khater tot 25 jaar gevangenis plus dwangarbeid. Twee dagen later wordt hij van de gevangenis in Suez naar een militaire gevangenis in Caïro gebracht.
Kerst 1985, Limasol, Cyprus
Jalil, die in de keuken werkt, hoort van de kok dat we onderweg zijn naar Cyprus. Daar herhaalt zich bijna hetzelfde tafereel als bij het Suezkanaal; als de Cypriotische douanebeambten onze hut binnenkomen, vertel ik namens ons allemaal dat we uit Iran gevlucht zijn én dat de kapitein ons terug wil brengen naar Iran zodra hij zijn vracht heeft opgehaald in Europa (we weten nog steeds niet in welk land, maar volgens de kok wordt het zeker een Europese haven).
Ik weet niet meer welke reden ze daarvoor hebben gegeven, of ze überhaupt een reden hebben gegeven, maar na drie dagen voor anker gelegen te hebben voor de haven van Limasol vertellen de Cyprioten dat we – ‘so sorry, sad situation unfortunately’ – niet welkom zijn in hun land. Hoe kunnen deze mensen, die gedurende drie dagen onze verhalen hebben gehoord, ons in de steek laten?
In 2019 publiceert onderzoeksjournalist Linda Polman een boek over tachtig jaar Europees vluchtelingenbeleid met de veelzeggende titel Niemand wil ze hebben.
7 januari 1986, Egypte
De Egyptische staatsradio maakt bekend dat een bewaker van de ochtendploeg in de militaire gevangenis in Nasr City bij Caïro het lichaam van Suleiman Khater in zijn cel heeft gevonden, met een laken opgehangen aan de raamtralies.
Half januari 1986, Rotterdam
Op zaterdag 11 januari 1986, vier dagen na het over-lijden van Suleiman, meert ons schip aan bij de Wilhelminakade in Rotterdam-Zuid. Er wordt op de deur van onze hut geklopt, en nadat de barricadebalk verwijderd en de deur van het slot is gehaald, lopen twee geüniformeerde douanebeambten onze hut binnen. Hun hoofden raken bijna het plafond, waarmee voor mij het bewijs is geleverd: inderdaad, we zijn nu echt in Holland. De blonde reuzen vertellen dat ze al door de kapitein op de hoogte gebracht zijn van onze situatie, maar willen voor de zekerheid van onszelf weten wat ons verhaal is. ‘En graag kort en bondig.’
Ten einde raad smeek ik om in Nederland te mogen blijven
Ten einde raad smeek ik om in Nederland te mogen blijven want gedwongen terugkeer naar Iran, zoals de kapitein dat wil, zou een ramp voor ons zijn. Als we na een dag nog niets van de Hollanders hebben gehoord, vrezen we hetzelfde scenario als in Egypte en Cyprus. Maar gelukkig hebben we een ongelooflijke meevaller: ondanks het feit dat de patrijspoort in onze hut vrij klein is, waardoor we de omgeving niet goed kunnen verkennen, zien we dat er midden in het hekwerk op de kade (dat minstens drie meter hoog en dus niet te beklimmen is) een lichtmast staat. We bedenken een plan om de muurplanken van onze hut los te schroeven en via de aangrenzende hut, die leegstaat, te ontsnappen en één verdieping hoger naar het dek te gaan, de loopplank af te lopen, een meter of vijftig naar de lichtmast te rennen, de lichtmast op te klimmen zoals je een ladder op klimt, en aan de andere kant weer naar beneden te klimmen. Wie plaatst er in godsnaam een lichtmast in het hekwerk?
April 2019, Jeruzalem, Israël
Op het moment dat ik haar opzoek, is Tali 38 jaar oud, lichaamstherapeut van beroep met een eigen praktijk, moeder van vier kinderen en getrouwd met de Amerikaan Mitch, die als vertaler werkt. ‘Een paar weken na de aanslag ben ik met mijn Amerikaanse vader naar de VS gegaan. Het eerste jaar verkeerde ik in een shocktoestand, was echt bang voor alles, maar het scheelde enorm dat ik in Amerika was, want daar was ik veilig. Na een paar sessies met de kinderpsychiater kreeg ik te horen dat alles goed was. ‘In de VS gedroeg ik me als een all American girl: ik deed erg mijn best op school, sportte fanatiek en had veel vrienden. Een overachiever, zoals wij Amerikanen dat noemen. Maar ik vertelde niemand over wat mij als kind was overkomen, de trauma’s die ik daaraan had overgehouden: zo was ik en ben ik nog altijd bang voor vuur. Zelfs het aansteken van de kandelaars voor de viering van sjabbat vind ik angstaanjagend. In de eerste jaren na de aanslag raakte ik behoorlijk van slag als ik harde knallen hoorde, vooral als die klinken als geweerschoten.’
Ik vertel Tali dat ik van plan ben om ook de familie van Suleiman Khater op te zoeken om te kijken wat de impact van die aanslag én zijn zelfmoord op hun leven is geweest. Zal ik je op de hoogte houden van die kant van het verhaal, vraag ik haar. ‘Nee hoor, ik hoef dat allemaal niet te weten. Die man heeft mijn moeder van mij afgenomen, de vrouw die de kogels heeft opgevangen die anders mij zouden hebben geraakt. Ik zie wel eens oma’s met hun kleinkinderen in het park en denk dan: als mijn moeder nog had geleefd, had zij dat ook kunnen meemaken. Ik hoef echt niet te weten hoe het met de familie van die man gaat.’
November 2019, Caïro – Ismaïlia, Egypte
Terwijl ik duizend doden sterf omdat mijn Egyptische fixer die achter het stuur zit twee telefoons in zijn handen houdt waarmee hij om de haverklap belt of waarop hij gebeld wordt, berichtjes ontvangt én verstuurt, en wonderbaarlijk genoeg in staat blijkt tegelijkertijd te roken, ben ik onderweg van Caïro naar Ismaïlia, de dichtstbijzijnde stad bij het geboortedorp van de schutter Suleiman Khater die over hotels beschikt. ‘Ik hoorde op de radio dat iemand uit onze provincie zeven Israëli’s had gedood. Pas de daaropvolgende dag hoorde ik dat Suleiman de schutter was geweest, toen er iemand langskwam die zich voorstelde als collega van Suleiman en ons vertelde dat Suleiman zeven Israëli’s had gedood. Met mijn moeder en zus zijn we direct met de auto naar Nuweiba gegaan,’ vertelt Abd Almoneim, de broer van Suleiman. Suleiman verzekert zijn familie dat ze zich geen zorgen hoeven te maken. Hij heeft alleen maar gedaan wat een goede militair zou doen. Drie maanden later hoort Abd Almoneim, wederom op de radio, dat zijn broer zelfmoord heeft gepleegd. ‘We hebben om een tweede autopsie gevraagd, maar de regering weigerde. Er werd gezegd dat kolonel Khadafi, de toenmalige leider van Libië, artsen wilde sturen om het lichaam van Suleiman te onderzoeken, maar daar gaf Mubarak geen toestemming voor. Wat ik het ergste vind, is dat we nog altijd geen doodsakte hebben. Er is niemand van de regering geweest die officieel heeft verteld hoe Suleiman is overleden. Mijn broer leeft officieel nog.’
Bahram Sadeghi
Bahram Sadeghi (1967, Iran) schrijft voor landelijke dag-bladen, is programmamaker en een veelgevraagd presentator. In het jaar dat covid-19 zijn mooi opgebouwde freelance-bestaan deed instorten, schreef hij een boek dat in november verschijnt bij uitgeverij Atlas Contact.
Egypte beschuldigd van buitengerechtelijke executies
Een ‘verontrustend rapport’ dat blootlegt hoe Egypte onder onder het bewind van Abdul Fatah Al-Sisi, die sinds 2014 aan de macht is, een ‘steeds gewelddadigere politiestaat‘ is geworden. Zo omschrijft The Washington Post het vernietigende rapport dat op dinsdag 7 september werd gepubliceerd door Human Rights Watch (HRW), waarin de Egyptische veiligheidstroepen ervan worden beschuldigd tientallen buitengerechtelijke executies van vermoedelijke ‘terroristen’ te hebben uitgevoerd.
Tussen 2015 en 2020 zijn volgens het Egyptische ministerie van Binnenlandse Zaken ten minste 755 mensen gedood bij 143 schietpartijen. Volgens de autoriteiten werden alle slachtoffers gezocht wegens terrorisme en hadden de meesten banden met het Moslimbroederschap. Maar uit een onderzoek naar veertien van de slachtoffers die tijdens vermeende vuurgevechten zijn omgekomen, blijkt dat velen van hen op het moment van hun dood werden vastgehouden na te zijn gearresteerd. Sommigen vertoonden tekenen van marteling.
‘De Egyptische veiligheidsdiensten hebben de volledige vrijheid om alle vormen van oppositie te elimineren’
‘Onder het mom van de strijd tegen het terrorisme’, schrijft HRW, heeft de regering van Sisi ‘de veiligheidsdiensten volledige vrijheid’ gegeven ‘om alle vormen van oppositie te elimineren, met inbegrip van vreedzame dissidentie’.
Human Rights Watch heeft de internationale gemeenschap opnieuw opgeroepen om sancties op te leggen aan Egyptische veiligheidsfunctionarissen en om wapenzendingen naar Egypte op te schorten.
Verkiezingsnederlaag voor regerende islamitische partij in Marokko
‘Het einde van het avontuur voor de PJD, na tien jaar regeren’, schrijft Telquel. De Partij voor Rechtvaardigheid en Ontwikkeling (PJD), die sinds 2011 aan de macht is, is bij de Marokkaanse parlementsverkiezingen van woensdag op de achtste plaats geëindigd met slechts twaalf zetels, tegenover 125 in 2016, volgens de voorlopige resultaten die donderdag door de minister van Binnenlandse Zaken zijn bekendgemaakt.
De Nationale Rally van Onafhankelijken behaalde het grootste aantal zetels (97), ‘nek aan nek’, in de woorden van de krant, met de Partij voor Authenticiteit en Moderniteit (82). In totaal telt het Marokkaanse Huis van Afgevaardigden 395 zetels.
Markt voor oude games explodeert
Twee jaar geleden werd voor het eerst een bedrag van zes cijfers betaald voor een vintagevideogame. Bij een privéverkoop werd toen 100.150 dollar betaald voor een verzegeld exemplaar van Super Mario dat in 1985 voor de testmarkt in de VS was gemaakt. De prijzen zijn sindsdien rap gestegen. Vorige maand werd het voorlopige recordbedrag voor ’s werelds duurste videogame neergeteld: 2 miljoen dollar voor een ongebruikt exemplaar van Super Mario uit 1985, schrijft ArtNews. Experts verwachten dat dit pas het begin is van een trend die in 2020 op stoom kwam, toen tijdens de pandemie de vraag begon te stijgen naar verzamelobjecten zoals Nintendo-producten en Pokémon-kaarten.
In de eerste drie maanden van de pandemie steeg de verkoop van videogames op eBay met meer dan 110 procent. De verkoop van producten die worden beoordeeld door Wata Games, een bedrijf dat videogames controleert op conditie en authenticiteit, steeg tussen februari 2020 en juni 2021 met 330 procent.
De Britse premier zit tot 26 juli in quarantaine nadat hij contact heeft gehad met minister Sajid Javid van Volksgezondheid, die zaterdag bekendmaakte dat hij positief had getest op covid-19. Boris Johnson had aanvankelijk geprobeerd aan de quarantaine te ontkomen door te zeggen dat hij zou deelnemen aan een proef met dagelijkse tests als alternatief voor isolatie. Maar vanwege de daarover ontstane ‘golf van woede’, werd hij uiteindelijk ‘gedwongen tot een vernederende ommezwaai’, aldus The Independent.
In een zondag vrijgegeven video riep de premier op tot ‘voorzichtigheid’ aan de vooravond van de opheffing van coronabeperkingen in Engeland, terwijl het land kampt met een groeiend aantal besmettingen. Hij verzekerde niettemin dat het ‘het juiste moment’ was om door te gaan met deze belangrijke stap in het afbouwen van de maatregelen, omgedoopt tot ‘Freedom Day’. Een groep invloedrijke internationale wetenschappers heeft vrijdag de regering opgeroepen op haar besluit terug te komen, dat ‘de inspanningen om de pandemie onder controle te krijgen dreigt te ondermijnen, niet alleen in het VK maar ook in andere landen’.
Volgens het Amerikaanse National Center for Health Statistics stierven in 2020 ruim 93.000 mensen in de VS aan een overdosis van medicijnen en drugs als opioïde pijnstillers, amfetamine en cocaïne, bericht CNN. Dat komt neer op één sterfgeval per 5,6 minuten. Het aantal steeg met 29,4 procent ten opzichte van 2019, toen 72.151 mensen stierven aan een overdosis.
Zes activisten vrijgelaten in Egypte na internationale kritiek
Zaterdag werden zes Egyptische activisten uit de gevangenis vrijgelaten, waaronder journalist en blogger Esraa Abdel-Fattah, een van de symbolen van de revolutie van 2011, meldt Al-Jazeera. Zij was in oktober 2019 gearresteerd en zat bijna 22 maanden vast wegens ‘verspreiding van nepnieuws’ en ‘collaboratie met een terroristische groepering’.
Analisten zeggen dat de vrijlating van de activisten een manier is om de internationale gemeenschap tegemoet te komen, nadat de VS de arrestaties veroordeelden en zeiden dat de onderhandelingen over wapenverkoop tussen de twee geallieerde landen hierdoor zouden worden beïnvloed.
De Egyptische regering van generaal Sisi heeft de afgelopen jaren op grote schaal opgetreden tegen dissidenten en duizenden mensen gevangengezet. Ook journalisten zijn het doelwit geweest: tientallen zijn in de gevangenis beland en sommige buitenlandse journalisten zijn het land uitgezet. Volgens het Committee to Protect Journalists is Egypte het land waar de meeste journalisten worden gevangengezet, samen met Turkije en China, schrijft Al-Jazeera.
Deense Mohammed-cartoonist overleden
Kurt Westergaard is op 86-jarige leeftijd in zijn slaap na een lang ziekbed overleden, zo heeft zijn familie aan Berlingske laten weten. De tekenaar was verantwoordelijk voor de beroemdste van de twaalf tekeningen die op 30 september 2005 door het conservatieve Deense dagblad Jyllands-Posten werden gepubliceerd onder de titel ‘Het gezicht van Mohammed’. Zijn bijdrage toonde de Profeet met een bomvormige tulband.
De spotprent leidde in februari 2006 tot anti-Deense demonstraties in de moslimwereld, die in Denemarken werden gezien als de ernstigste crisis in het buitenlands beleid van het land sinds de Tweede Wereldoorlog. Het geweld bereikte in 2015 een hoogtepunt met de aanslag op Charlie Hebdo in Parijs, dat de cartoons in 2012 had heruitgegeven.
Ethiopië heeft Egypte laten weten dat het is begonnen met de volgende fase van het vullen van de controversiële Grand Ethiopian Renaissance Dam (GERD) in de belangrijkste zijrivier van de Nijl. De aankondiging komt enkele dagen voordat de Veiligheidsraad zal vergaderen over deze kwestie. Egypte wijst het ‘eenzijdige initiatief’ af en noemt de stap ‘een schending van internationale wetten en normen’, schrijft Al-Jazeera.
De GERD, die na voltooiing het grootste hydro-elektrische project van Afrika zal zijn, zorgt al bijna tien jaar voor een diplomatieke impasse tussen Ethiopië en de stroomafwaarts gelegen landen Egypte en Soedan, die vrezen voor hun drinkwatervoorziening.
De oproerpolitie heeft dinsdag traangas afgevuurd op betogers buiten de residentie in Beiroet van interim-minister van Binnenlandse Zaken Mohamed Fahmi, waarbij een onbekend aantal betogers gewond raakte, de meesten door het inademen van traangas, aldus lokale media.
Familieleden van de slachtoffers van de explosie van 4 augustus 2020 in de haven van Beiroet, waarbij meer dan 200 mensen omkwamen, ‘demonstreerden door symbolische houten doodskisten in hun armen te dragen’, meldt L‘Orient-Le Jour. En door ‘een sterke vastberadenheid te tonen om recht te doen geschieden’. De demonstranten beschuldigen de minister ervan het onderzoek naar de explosie in de haven, die ongeveer een jaar geleden plaatsvond, te hebben geblokkeerd.
Aanklagers is Spanje eisen een gevangenisstraf van vier jaar voor voormalig tennisster Arantxa Sánchez Vicario en haar ex-man Josep Santacana. Ze worden ervan beschuldigd geld te hebben weggesluisd om te voorkomen dat ze een grote schuld moesten betalen. De voormalige winnares van Roland Garros, zou ‘in opdracht’ van haar echtgenoot hebben gehandeld om te voorkomen dat een schuld moest worden voldaan aan de Banque de Luxembourg, die sinds 2010 een bedrag van miljoenen euro’s claimde. Na jaren van vergeefse aanmaningen, stapte de bank naar de rechter, bericht El País.
De aanklagers eisen ook dat het tweetal 6,1 miljoen euro schadevergoeding aan de bank betaalt.
Midden tussen de flats van de dichtstbevolkte wijk van Caïro loopt nu een snelweg. Sommige bewoners kunnen het grauwe beton vanaf hun balkon aanraken. Alles en iedereen moest wijken voor een nieuwe hypermoderne hoofdstad. ‘Het volk moet luisteren en zijn mond houden’.
Het lijkt wel of de foto gefotoshopt is. Op pijlers van meer dan tien meter lang loopt een verhoogde autosnelweg boven een straat met aan twee kanten appartementsgebouwen, de afstand tot de flats is aan beide kanten ongeveer 50 centimeter. Sommige bewoners kunnen het grauwe beton vanaf hun balkon aanraken.
En dat zijn dan de gelukkigen die op de hogere verdiepingen wonen. De woningen beneden hebben vanwege de autoweg geen daglicht meer. Op sociale media roept de foto ongeloof en afschuw op. Maar hij is echt. De weg heet Tereat al-Zomor en wordt op dit moment aangelegd, dwars door een dichtbebouwde wijk van Caïro. Hij wordt 12 kilometer lang, het breedste stuk is 65 meter.
We gaan op onderzoek. De buitenlandse journaliste krijgt van de tolk een hijab, een hoofddoek. ‘Doe deze alsjeblieft om!’ In Egypte is het niet eenvoudig om op de openbare weg mensen aan te spreken en vragen te stellen, je moet het zo onopvallend mogelijk doen. En het is een kwestie van tijd totdat mensen die vragen stellen in de problemen komen.
We gaan van deur tot deur, klimmen hijgend naar de achtste verdieping. Niemand wil met ons praten, en al helemaal niet over de situatie hier. Drie meisjes giechelen. ‘Wat valt er hier nog te vragen!’
The new flyover in Giza, near Cairo, is something to behold.
The scale of construction, which includes highways linking new and planned cities, is vast. In August the transport minister, Kamel al-Wazir, said 130bn Egyptian pounds ($8.3bn) had been allocated. #mgmconsultplcpic.twitter.com/ZQMnUbj9LU
In Egypte komen de bevelen van boven, het volk beneden moet luisteren en zijn mond houden. Het monster dat zich hier op zijn betonnen pijlers tussen de grijsbruine flats door wringt, is daar een symbool van. Beneden ligt een onverharde weg, vol losse stenen en afval. Een terrasje, een werkplaats, een apotheek. Boven op de nog onaffe autoweg rolt iemand een gasfles voor zich uit. Een paar dagen geleden is zo’n fles ontploft, waardoor een man zwaargewond is geraakt, vertelt een bewoner die de bouw vanaf zijn dakterras kan volgen.
Op de breedste trede van de trap heeft ze een fornuis geïnstalleerd
Uiteindelijk laten juist de allerarmste bewoners ons binnen. Misschien omdat ze toch niets te verliezen hebben. Een vrouw woont met haar drie kinderen in een kelder. Op de breedste trede van de trap heeft ze een fornuis geïnstalleerd.
Daglicht had ze voor het viaduct gebouwd werd ook al niet, maar ze kan wel goed merken dat er nu nog minder frisse lucht binnenkomt, zegt ze. Ook valt het water vaak uit. Tien jaar geleden is ze met haar man, die als portier werkt, uit Assiut in Midden-Egypte naar Caïro gekomen. Ze was toen zwanger van haar eerste kind en haar man had dringend werk nodig. Zou ze hier weer weg willen? Dat vraagt ze zich nooit af: ‘Waar moeten we naartoe? Dit hier is ons leven.’
In de garage van dezelfde flat woont een gezin met vier personen dat uit Beni Suef komt, een paar honderd kilometer ten zuiden van Caïro. Eigenlijk is dit wel een praktische combinatie van wonen en werken, zegt de moeder van het gezin, want haar man bewaakt geparkeerde auto’s en repareert ze. Omdat de weg opgebroken is, zijn er niet veel klanten meer. Bovendien is parkeren hier nu verboden. ‘Het viaduct heeft ons leven verwoest.’
Het meest open is een student uit Soedan, die aan de overkant van de straat samen met andere studenten in een appartement woont. ‘Ze gaan ook ’s nachts door met werken, je kunt nauwelijks slapen. Er is veel lawaai, het is stoffig, donker en nog gevaarlijk ook.’ Voor zijn schamel gemeubileerde kamer moet hij 250 dollar per maand betalen.
Sloophamer
Op het ogenblik wordt in Egypte door het hele land zo’n 7000 kilometer snelweg aangelegd. ‘Terwijl er zoveel belangrijker problemen zijn,’ zegt Mamdouh Habashi. Hij is architect, eigenaar van een aannemersbedrijf en bestuurslid van een socialistische oppositiepartij. Niemand vraagt de mensen wat zíj willen. ‘Planning is hier de planning van de machthebbers. En die hebben altijd gelijk, omdat ze de macht hebben, niet andersom. Daarom wordt hier gepland en gebouwd zonder met wie of wat dan ook rekening te houden. Koste wat het kost.’
In principe hebben de mensen die naast het viaduct wonen nog geluk
In het geval van de nieuwe autoweg beroept de regering zich erop dat de meeste gebouwen in de wijk illegaal zijn neergezet. Dat wil zeggen: op vruchtbare landbouwgrond, of te hoog, in elk geval zonder vergunning. Maar in Caïro is illegaliteit de norm. Volgens schattingen is bijna tweederde van alle woningen illegaal. Degenen die daarvan hebben geprofiteerd zijn kleine boeren, opdrachtgevers en ambtenaren. De armen, en die vormen in Egypte de meerderheid van de bevolking, hebben vaak geen andere keuze dan in niet-officiële huizen te gaan wonen. Alle andere zijn voor hen te duur.
In principe hebben de mensen die naast het viaduct wonen nog geluk. Want hun huizen worden in elk geval niet helemaal gesloopt, alleen de balkons. Elders is de regering van president Abdelfatah al-Sisi dit jaar begonnen om in de strijd tegen de illegale woningbouw afschrikwekkende voorbeelden te stellen. Talloze huizen, soms hele wijken, worden gesloopt, vooral wanneer ze centraal gelegen zijn en de grond meer waard is geworden. Of de bewoners moeten achteraf hoge boetes betalen voor elke vierkante meter bebouwde grond. Als ze die niet kunnen betalen, dreigt de sloophamer.
Er bestaan door de staat gesubsidieerde, nieuwe nederzettingen voor de sociaal zwakkeren. De bekendste is Asmarat en ligt aan de zuidrand van de stad bij de El-Mokkatamheuvel. Maar zelfs de symbolische huren daar zijn voor de armste mensen niet te betalen, en de steriele huizen liggen ver bij hun werkplaats of kantoor vandaan.
‘Voor mijn kinderen zijn er geen scholen en voor mij is er geen werk,’ legt een chauffeur uit. Sinds corona moet hij van een deeltijdbaantje zien rond te komen. Zijn computer heeft hij verkocht om het schoolgeld voor zijn drie kinderen te kunnen betalen. Nu moet hij een boete van duizenden Egyptische ponden betalen voor zijn woning, die meer dan twintig jaar geleden illegaal gebouwd is. Hij weet niet hoe hij het geld bij elkaar moet krijgen. Duizenden gezinnen vergaat het net zo.
‘Die mensen worden uitgeperst bij het leven,’ zegt Mamdouh Habashi. ‘En ze zien heel goed hoe onrechtvaardig het allemaal is.’ Maar de corrupte ambtenaren die tegen steekpenningen de illegale bouw hebben toegelaten, hoeven nergens verantwoording over af te leggen.
Nieuwe hoofdstad
Eigenlijk zouden de regering en een aantal ministeries de nieuwe hoofdstad dit jaar betrekken. Maar hij maakt nog een merkwaardig lege indruk. Tussen kilometerslange, zanderige stukken woestijn rijzen hier en daar half-afgebouwde huizenblokken op. Kilometers verder tekenen vier witte moskeeën en de grootste koptische kerk in het Nabije Oosten zich af tegen de heldere lucht. De religieuze sector is in elk geval voorzien.
Ook het luxehotel al-Masa is al in bedrijf. Hier, midden in een onaffe, lege en reusachtige stad, liggen naast het zwembad een paar gasten te zonnen. Een van de medewerkers geeft ons een korte rondleiding: het hotel heeft onder andere een gigantische marmeren lobby en een strandje met kunstmatige golfslag. Vlak ernaast wordt gewerkt aan een shoppingmall, een operagebouw en een 9D-bioscoop. 9D? De medewerker weet het ook niet.
Hier zien we de andere kant van Caïro’s januskop: een luxeoord dat zelfs de wetten van de natuurkunde hoopt te overwinnen. Onze chauffeur, Mohammed, is voor het eerst in de nieuwe hoofdstad. Het zal allemaal best mooi worden, zegt hij, maar voor gewone Egyptenaren is het niets.
Bij het zien van de grootste van de vier moskeeën, waar plaats is voor zeventienduizend gelovigen, grijpt hij naar zijn hart en zegt: ‘Ik ben moslim, maar wat heb ik hier nu aan. Ziekenhuizen, scholen, betaalbare woningen en werk, dat hebben we nodig.’ Als we naar de stad terugrijden zegt hij hardop: ‘Voor wie is die president er eigenlijk? Voor ons, de meerderheid van de Egyptenaren, voor het land? Of voor een paar rijke lui?’
‘Hoe rijker, hoe meer je van deze regering profiteert. Als je arm bent, kijken ze niet naar je om’
Zelfs de middenklasse, die steeds meer afglijdt in de armoede, kan zich geen woning in de nieuwe hoofdstad permitteren, zegt Mamdouh Habashi. Het regime van Moebarak was er altijd alleen voor de rijkste twintig procent, het huidige is er alleen voor de nog veel kleinere groep superrijken. ‘Hoe rijker, hoe meer je van deze regering profiteert. Als je arm bent, kijken ze niet naar je om.’
In zijn roman Utopia uit 2008 heeft de schrijver Ahmed Khaled Towfik deze trend verder uitgewerkt. Het verhaal speelt in 2023, de rijken hebben zich teruggetrokken in een luxueuze compound die door het leger wordt bewaakt. Caïro is overgelaten aan de zogeheten ‘anderen’, en aan zichzelf. De staat verzorgt de noodzakelijke infrastructuur niet eens meer. Er heerst volslagen armoede en anarchie.
Natuurlijk is Utopia overdreven, een dystopie. Maar de realiteit koerst er met flinke snelheid op af.
In Kyoto heeft de kersenbloesem sinds 812 nog nooit zo vroeg gebloeid
Maart was een ‘ongewoon warme’ maand in Japan, waardoor de kersenbloesems in de stad Kyoto al in bloei stonden op vrijdag 26 maart, ‘de vroegste datum in twaalfhonderd jaar’, schrijft The Washington Post.
Het vorige record werd gevestigd op 27 maart 1409, ‘bijna een eeuw voordat Columbus naar Amerika vertrok’, aldus het Amerikaanse dagblad. Volgens de BBC dateren de eerste gegevens over de bloei van de kersenbloesem in Kyoto, die in de archieven van het keizerlijk hof zijn vastgelegd, van 812 na Christus.
De bloei, die in het Japans sakura wordt genoemd, duurt slechts enkele dagen, maar is van enorm belang voor de Japanners, ‘zowel in economisch als in cultureel opzicht’, aldus de BBC.
De datum waarop de kersenbloesem bloeit is ook ‘uiterst waardevol voor onderzoek naar klimaatverandering vanwege de korte duur en de grote gevoeligheid van de bloesem voor de temperatuur in het voorjaar’, vertelt Benjamin Cook, onderzoeker aan de Columbia-universiteit in New York die gespecialiseerd is in het reconstrueren van klimaatgegevens uit het verleden, aan The Washington Post.
Het record dat dit jaar in Kyoto is genoteerd, is symptomatisch voor een lente die steeds vroeger begint. Volgens deskundigen is dit een sterke aanwijzing dat het klimaat verandert.
De gegevens over de bloei van de kersenbloesem in Kyoto tonen aan dat de gemiddelde bloeipiek gedurende ongeveer duizend jaar, van 812 tot 1800, betrekkelijk stabiel was, schrijft The Washington Post. Maar daarna vinden de bloeipieken steeds vroeger in het voorjaar plaats, een trend die de afgelopen honderd tot honderdvijftig jaar is versterkt.
In 1850 was de gemiddelde bloeidatum 17 april, tegenwoordig is dat eerder 5 april. Tegelijkertijd is de gemiddelde temperatuur in Kyoto met ongeveer 3,4 graden gestegen, aldus het dagblad.
Al-Sissi, ‘de redder van het Suezkanaal’
‘Al-Sissi was de sleutel tot succes’, kopt het Egyptische dagblad Al-Watan triomfantelijk op 30 maart, de dag na de reddingsoperatie van Ever Given. Bijna een week lang lag dit reusachtige containerschip vast in het Suezkanaal – dat de Rode Zee met de Middellandse Zee verbindt – en blokkeerde het een groot deel van de wereldhandel.
Al-Watan citeert Osama Rabie, voorzitter van de Suez Canal Authority, die de interventie van de Egyptische president prijst: ‘Al-Sissi belde me minstens drie keer per dag op. (…) Dat wij stand hebben gehouden, is ook en vooral omdat hij aan onze zijde heeft gestaan. Niemand dacht eraan naar huis te gaan, te eten of te slapen tot het probleem was opgelost.’
‘Egyptenaren kunnen tegen de wereld zeggen: wees gerust!’
‘Lang leve de mannen van het Suezkanaal’, kopt op zijn beurt het Egyptische dagblad Al-Youm Al-Sabee, dat uitroept: ‘Egyptenaren kunnen tegen de wereld zeggen: wees gerust!’ Dezelfde toon slaat de krant Al-Ahramaan: ‘Volgens Al-Sissi zijn de Egyptenaren hun verantwoordelijkheid niet uit de weg gegaan. Het kanaal zal altijd aan hun vastberadenheid herinneren.’
In een hoofdredactioneel commentaar blikt Al-Ahram terug op het verleden: in de negentiende eeuw was ‘het Suezkanaal een van de brandende kwesties in het spel van de internationale politiek’ die leidden tot ‘de Britse bezetting, die duistere herinneringen oproept’. Vandaag de dag, zo voegt hij er argwanend aan toe, liggen er ‘altijd jaloerse, kwaadwillende vijanden in een hinderlaag om de stabiliteit van het land te ondermijnen’.
‘Wat was precies de oorzaak van het ongeluk?’ vraagt Al-Masri Al-Youm zich af in een redactioneel. ‘Was het echt een zandstorm? We moeten vrezen dat het iets anders was. (…) Het is de vraag of we daar ooit achter zullen komen.’
‘Was het echt een onopzettelijke vergissing of was het gepland?’
Volgens verschillende kranten hebben velen in het buitenland ‘er belang bij het imago van het kanaal te bezoedelen’ omdat zij andere handelsroutes willen promoten. Al-Masri Al-Youm, bijvoorbeeld, maakt melding van een project voor een ‘alternatieve doorgang’, dat zou worden overwogen door de Iraniërs en de Russen.
Het redactioneel commentaar van Al-Shorouk bevat eveneens ‘legitieme vragen’: ‘Was het echt een onopzettelijke vergissing of was het gepland? (…) Er gaan geruchten over Russische pogingen om een route door het Noordpoolgebied te openen (…). Andere geruchten spreken over de terugkeer van de Israëlische spoorlijn tussen Eilat en Ashdod.’
‘Aan het begin van de crisis, terwijl de hele wereld in beslag werd genomen door wat er in het kanaal gebeurde, waren de voorpagina’s van de Egyptische kranten gewijd aan andere onderwerpen’, aldus de Egyptische journalist Hani Mohamed op de Libanese website Daraj.
‘De Egyptische media hadden de eerste moeten zijn om de rest van de wereld van informatie te voorzien,’ vervolgt Mohamed. ‘Maar in plaats van feiten te onthullen, zijn ze bezig die te verbergen of te verdraaien. Zij zien het als hun taak de regering te prijzen en de mensen te doen geloven dat de regering de enige is die ze kunnen vertrouwen.’
Niger opgeschrikt door couppoging
Twee dagen voor de inhuldiging van Mohamed Bazoum werd het presidentieel paleis in Niamey in de nacht van 30 op 31 maart onder vuur genomen. De Nigerese regering verklaart dat het een ‘verijdelde couppoging’ was.
De autoriteiten blijven terughoudend en weigeren de namen van de daders te noemen. Het enige wat ze prijsgeven is dat enkele soldaten inmiddels zijn opgepakt. Er lijkt een factie van het leger achter de aanslag te zitten.
‘Het onderzoek wordt voortgezet om de daders en hun handlangers te identificeren en te arresteren’, aldus een woordvoerder van de regering op de nieuwswebsite ANiamey. De situatie is nu onder controle en ‘de bevolking kan haar dagelijkse bezigheden hervatten’, aldus de Nigerese website.
Het incident herinnert aan de lange traditie van staatsgrepen die de geschiedenis van het land sinds zijn onafhankelijkheid in 1960 heeft gekenmerkt. Niger ‘heeft in totaal drie staatsgrepen meegemaakt, in 1974, 1996 en 2010’, aldus de Burkinese krant Wakat Séra.
De couppoging maakt een vreedzame machtsoverdracht voor Mohamed Bazoum onzeker. Met 55,66 procent van de stemmen werd hij in de tweede ronde van de presidentsverkiezingen tot winnaar uitgeroepen. Maar zijn overwinning wordt nog steeds betwist door zijn rivaal Mahamane Ousmane.
In Georgia mogen gewone burgers niet langer voor burgerwacht spelen
Georgia wordt de eerste Amerikaanse staat die een wet uit de tijd van de Amerikaanse Burgeroorlog intrekt die het iedere burger toestaat ‘een persoon te arresteren die hij ervan verdenkt een misdrijf te hebben begaan’, meldt The Atlanta Journal-Constitution.
De wet, die sinds 1863 van kracht is, stond witte burgers toe ‘slaven gevangen te nemen die gevlucht waren om in het leger van de Unie te vechten’ tijdens de Burgerooroorlog, aldus de plaatselijke krant. Daarnaast werd de wet tot het begin van de twintigste eeuw gebruikt om het lynchen van zwarte burgers te rechtvaardigen.
‘Ik zal eerlijk tegen u zijn: een witte heeft altijd een excuus om een zwarte man te vermoorden. Ze proberen het altijd te rechtvaardigen om ermee weg te komen’
Vorig jaar beriep een openbare aanklager zich op deze wet om te rechtvaardigen dat de drie witte mannen die Ahmaud Arbery, een vijentwintigjarige zwarte man, hadden doodgeschoten, niet zouden worden aangeklaagd. Arbery was aan het joggen toen de daders hem, zoals ze beweerden, voor een inbreker aanzagen, hem achtervolgden en vervolgens neerschoten.
Volgens The New York Times hebben de advocaten van Travis McMichael, een van de drie mannen die worden verdacht van de moord op Arbery, aangegeven te verwachten dat de burgerarrestwet alsnog een centrale rol zal spelen in de verdediging van hun cliënt.
Maar Ahmauds vader, Marcus Arbery, vertelde de krant uit New York dat hij zich gesterkt voelt door de hervorming die in Georgia wordt doorgevoerd: ‘Ik zal eerlijk tegen u zijn: een witte heeft altijd een excuus om een zwarte man te vermoorden. Ze proberen het altijd te rechtvaardigen en ermee weg te komen. Dat doen ze al vierhonderd jaar. Dus het moet gewoon stoppen.’
Na bloedbad in Boulder, verklaart Joe Biden de oorlog aan aanvalsgeweren
Het was met een Ruger AR-556 semi-automatisch wapen dat Ahmad Al Aliwi Alissa, de vermeende dader van de schietpartij in Boulder, maandag tien mensen, waaronder een politieagent, zou hebben gedood in een supermarkt, meldt CNN.
‘Eerst Atlanta en nu Colorado’, schrijft The New York Times. De dodelijke schietpartij in Boulder, ‘is de tweede massamoord in de Verenigde Staten in minder dan een week’.
Volgens een getuige die door The Denver Post werd geïnterviewd, kwam de schutter binnen met een aanvalswapen en begon zonder een woord te zeggen te schieten. De motieven van de schutter zijn nog niet vastgesteld, aldus The Daily Camera, een lokale krant.
‘Dit is geen partijkwestie en zou dat ook niet moeten zijn. Dit is een Amerikaanse kwestie’
De recentste massamoord heeft de Amerikaanse president Joe Biden er dinsdag toe aangezet het Congres op te roepen dergelijke aanvalswapens te verbieden. De Democraat riep de Senaat ook op om een wetsvoorstel aan te nemen dat deze maand door het Huis van Afgevaardigden werd goedgekeurd om de achtergrondcontroles bij de aankoop van een wapen te versterken. ‘Dit is geen partijkwestie en zou dat ook niet moeten zijn. Dit is een Amerikaanse kwestie,’ benadrukte Biden. ‘We moeten actie ondernemen.’
Dinsdag was de Amerikaanse pers echter niet erg optimistisch over het feit dat er daadwerkelijk nieuwe wetgeving wordt aangenomen. Het is ‘een triest ritueel’ geworden, schrijft The New York Times. ‘Met elke nieuwe massamoord, is er een roep om strengere wapenwetgeving. Zonder dat het Congres er echt in slaagt enige vooruitgang te boeken in deze kwestie.’
Politicomerkt op dat Joe Biden tot nu toe geen grote haast leek te hebben om iets te doen aan de wapenwetgeving. ‘President Joe Biden zei dinsdag dat hij “geen minuut langer” wilde wachten om de nationale epidemie van wapengeweld aan te pakken. Maar na 63 dagen presidentschap heeft hij nog geen enkele unilaterale actie ondernomen om het wapenbezit te beperken, hoewel hij dat op zijn eerste ambtsdag had beloofd’, aldus het nieuwsportal.
Netanyahu de grootste, maar geen regeringsmeerderheid
De Israëlische premier claimde dinsdagavond een ‘enorme overwinning voor rechts’, de vierde in bijna twee jaar, maar hij zal nog hard moeten werken om genoeg steun te verzamelen om een regering te vormen, schrijft Ha’aretz.
Hij en zijn Likoed-partij eindigden volgens de prognoses op de eerste plaats, maar de Netanyahu-coalitie heeft nog enkele stemmen nodig om een meerderheid van zetels te behalen, waardoor de schijnwerpers zijn gericht op Naftali Bennett, een vooraanstaande radicaal-rechtse figuur die nog niet heeft gezegd of hij zich al dan niet bij het kamp-Netanyahu zal aansluiten.
Oud-minister Bennet wordt gezien als een sleutelfiguur in de formatie en kan zich ook aansluiten bij oppositieleider Yair Lapid, die rekent op een akkoord met partijen ter linker-, midden- en rechterzijde die teleurgesteld zijn in Netanyahu.
Op weg naar vijfde verkiezingen
Maar volgens de laatste stand van zaken, met 87 procent van de stemmen geteld, komt het bloc-Netanyahu zelfs met de steun van Bennet 2 zetels te kort om een meerderheid van 61 zetels in de Knesset te behalen, meldt The Times of Israel. Dat is allemaal te danken aan het behalen van de kiesdrempel door de Arabische partij Ra’am, oftewel de United Arab List.
‘De komende twee dagen zullen gespannen zijn, omdat elke getelde stembus de zetelverdeling kan veranderen’, zegt Ha’aretz-journalist Anshel Pfeffer. Voorlopig bevindt Israël zich dus ‘in een nieuwe impasse. En hoe ongelooflijk het ook lijkt’, het is mogelijk dat het land binnenkort ‘op weg is naar vijfde verkiezingen’.
Het Hoog Commissariaat voor de Vluchtelingen van de Verenigde Naties (UNHCR) heeft het aantal mensen dat is omgekomen bij de brand die maandagavond een vluchtelingenkamp in de buurt van de stad Cox’s Bazar in Bangladesh in de as legde, naar boven bijgesteld naar minstens vijftien doden en vierhonderd vermisten, meldt de Britse krant The Times. In een eerder rapport werd het dodental op vijf geschat.
Het vuur maakte het moeilijk voor de brandweer om ter plaatse te komen, omdat het kamp dichtbevolkt is, vertelde de plaatselijke inwoner Saiful Arakani aan de BBC. Er is een onderzoek ingesteld om de oorzaak van de brand te achterhalen.
‘In de afgelopen maanden hebben woordvoerders van de AKP geprobeerd positieve boodschappen te sturen naar Europa en de Verenigde Staten’, aldus het Turkse dagblad Evrensel. ‘Aan de lange vijandige tirades van president Erdoğan is een einde gekomen, in plaats daarvan laat hij geen gelegenheid meer voorbijgaan om uitspraken te doen als: “Wij kijken naar het Westen, daarheen leidt onze weg, wij hebben geen probleem dat niet door dialoog kan worden opgelost.”’
De Turkse president, die steeds meer geïsoleerd raakt op het diplomatieke wereldtoneel, probeert, althans in woorden, toezeggingen te doen aan zijn westerse partners. En in het bijzonder aan Frankrijk, waar een nieuwe ambassadeur, Ali Onaner, is aangesteld met de opdracht de breuken te lijmen van een relatie die sinds afgelopen zomer ernstig is verslechterd, met de Franse steun aan Griekenland in de Middellandse Zee tegenover intimidatie door de Turkse marine en de verklaringen van Erdoğan tegen de Franse president.
‘De regering maakt een ommekeer in het neo-Ottomaanse buitenlandse beleid dat zij de afgelopen tien jaar heeft gevoerd’, vervolgt de linkse krant Evrensel. ‘En in de afgelopen weken heeft Erdoğan ook een draai gemaakt naar de Arabisch-islamitische wereld, Egypte, de Verenigde Arabische Emiraten, Saoedi-Arabië en ook Israël.’
Gevechtsdrones
Zo bestudeert Turkije de mogelijkheid om gevechtsdrones te verkopen aan Saudi-Arabië. Sommige geruchten spreken zelfs van het mogelijke zenden door Ankara van Syrische huurlingen (door Turkije bewapende en opgeleide strijders, reeds ingezet in Libië en Azerbeidzjan).
De ommezwaai in het beleid is voor de oppositiepers in de eerste plaats een brevet van onvermogen, zoals de krant Birgünopmerkt: ‘De duizelingwekkende draai in het buitenlands beleid van Erdoğan, zijn de laatste stuiptrekkingen van een macht die in wanhoop verkeert, zowel intern als naar buiten toe. Ook al probeert zij de nieuwe koers aan haar aanhangers te verkopen als een opleving, toch erkent de islamitische macht hiermee impliciet het falen van haar avontuurlijke buitenlandse beleid van de afgelopen tien jaar.’
Een onderdeel van die nieuwe koers is Egypte. De twee landen knoopten in maart opnieuw diplomatieke betrekkingen aan, maar Caïro wacht nu ‘op acties die in overeenstemming zijn met de belangen en principes van Egypte om de betrekkingen tussen de twee staten te normaliseren’, zo werd de Egyptische minister van Buitenlandse Zaken Sameh Shukri geciteerd door de online krant Gazete Duvar. Een van de geschilpunten is de steun van Ankara aan het Moslimbroederschap, tot woede van Saoedi-Arabië, de VAE en Egypte.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
