In de zwaarst getroffen gebieden is een avondklok ingesteld
Ten minste achttien mensen zijn omgekomen bij de bosbranden die sinds zaterdag woeden in de regio’s Ñuble en Biobío in het zuiden van Chili, volgens een voorlopige telling die zondag werd bekendgemaakt door president Gabriel Boric. ‘Vandaag hebben we een bevestigd dodental van achttien, maar we zijn er helaas zeker van dat dit aantal zal oplopen. We maken daarom een moeilijke periode door,’ aldus Boric.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Aangewakkerd door hoge temperaturen en harde wind hebben de vlammen al ‘meer dan 24.000 hectare’ verwoest en honderden huizen vernietigd, terwijl brandweerlieden zondagavond nog steeds ‘drieëndertig brandhaarden’ bestreden, meldt La Tercera. In de zwaarst getroffen gebieden is een avondklok ingesteld.
De aardbeving veroorzaakte geen schade of slachtoffers
In het noorden van Chili is een aardbeving met een kracht van 7,3 op de schaal van Richter waargenomen. De aardbeving veroorzaakte geen schade of slachtoffers, volgens een verklaring van de Chileense president Gabriel Boric. Het risico van een tsunami aan de kust is niet aanwezig, aldus de hydrografische dienst van de Chileense marine.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Het epicentrum van de aardbeving lag 24 kilometer ten zuiden van de stad San Pedro de Atacama en bevond zich op een diepte van 123 kilometer, aldus La Tercera.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Chili, waar de regering een nieuw plan lanceert om honderden vermisten uit het tijdperk van dictator Pinochet terug te vinden. Waarom doet de regering dit vijftig jaar na dato?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €4 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Wat is de Chileense regering van plan?
Op 1 juni, tijdens zijn jaarlijkse toespraak in het Congres, kondigde de Chileense president Gabriel Boric aan dat de zoektocht naar vermiste Chilenen uit het tijdperk van dictator Augusto Pinochet (1973-1990) zou worden opgevoerd. ‘Ik wil hier vandaag herhalen dat we de morele plicht niet zullen opgeven om alle mogelijke middelen in te zetten om de families van verdwenen en geëxecuteerde gevangenen die niet zijn gevonden de waarheid te weten kennen over wat er is gebeurd,’ zei Boric volgens website Ex-Ante.
‘Niets zal de schade goed maken, maar als samenleving zijn we hun de mogelijkheid verschuldigd om afscheid te nemen van hun familieleden en om iets van de pijn van zo veel jaren te verzachten. Te veel jaren werd de zoektocht naar slachtoffers van gedwongen verdwijningen bijna uitsluitend gestuurd door de families, en vandaag neemt de staat als geheel deze taak op zich,’ aldus de president.
Vandaag, op woensdag 30 augustus, heeft Boric daadwerkelijk het decreet ondertekend, waarmee de regering van start gaat met het zoeken naar de vermisten. Het gaat daarbij niet alleen om het actief zoeken naar mensenresten, bijvoorbeeld in de Atacamawoestijn in het noorden van het land. Minister van Justitie Luis Cordero ging in een interview met Deutsche Welle dieper in op hoe de regering zich had voorbereid.
‘In eerste instantie proberen we alle informatie te verzamelen en te integreren om misdaden tijdens de dictatuur goed te kunnen beoordelen,’ zei Cordero. De Chileense minister noemde drie specifieke punten waarop men verbetering wil: het ophelderen van de omstandigheden van verdwijning en overlijden van de slachtoffers; het garanderen van toegang tot informatie en participatie van familieleden en de samenleving in het zoekproces naar slachtoffers; en het bieden van financiële compensatie voor de nabestaanden.
Volgens El País gaat het om zeker 1162 personen die na 1973, toen Pinochet via een staatsgreep aan de macht kwam, vermist raakten. Ze werden opgepakt en vervolgens werd nooit meer wat van hen vernomen. Of ze werden geëxecuteerd, waarna hun lichamen verdwenen. Sommigen werden begraven in massagraven. Anderen werden met de beruchte ‘dodenvluchten’ in helikopters in de oceaan gegooid. Al deze personen hebben families en nabestaanden die willen weten wat er met hun echtgenoten, kinderen en ouders is gebeurd.
Hoe zijn de reacties op de plannen?
Vanuit de hoek van de nabestaanden werd uiteraard positief gereageerd op de plannen van de regering, al werd benadrukt dat men in Chili al wel erg lang wacht op hulp vanuit de staat. ‘We hebben ons leven eraan gewijd om een antwoord te krijgen van de staat, om het lot te achterhalen van onze geëxecuteerde familieleden en politiek gevangenen,’ zei een opgeluchte Héctor Marín Rossel van de Vereniging van familieleden van politiek geëxecuteerden en politiek gevangenen tegen Radio Universidad de Chile.
Ook mensenrechtenorganisaties reageerden positief, en politici in Chili, met name uit de linkse regeringscoalitie, steunden de plannen ook. Maar binnen het parlement zorgt het plan voor discussie. Rechtse partijen in Chili steunden Pinochet tijdens de dictatuur en hebben leden in hun partij die onder Pinochet carrière maakten. Vijftig jaar later klinkt hun relativering van de dictatuur steeds luider. Dat botst met onder meer de Communistische Partij, anno 2023 coalitiepartner in de Chileense regering. Communisten werden tijdens het tijdperk-Pinochet opgejaagd, gearresteerd, gemarteld en vermoord. In het parlement zitten nog mensen die tijdens de dictatuur zijn gemarteld.
Een van de botsingen tussen beide partijen vond plaats op 14 november 2022, schrijft El Mostrador, toen de regering de eerste indicaties over de plannen voor de zoektocht gaf. Een parlementslid van de ultrarechtse Republikeinse Partij noemde het overheidsgeld voor de plannen ‘nutteloos’. De parlementsvoorzitter moest ingrijpen om te voorkomen dat het tot een fysieke confrontatie kwam met leden van de Communistische Partij.
Een ander voorbeeld komt van de zeer rechtse en controversiële parlementariër Johannes Kaiser, die zei dat de regering zich op andere dingen moest focussen. ‘Ik denk dat de regering vijftig jaar na de militaire opstand een geweldige kans heeft om dit hoofdstuk af te sluiten,’ zei Kaiser volgens BioBioChile. ‘Dit land is lang genoeg verdeeld geweest door wat is gebeurd, zowel het revolutionaire proces als het contrarevolutionaire proces dat plaatsvond vanaf 1973.’
Het is tekenend voor de verhoudingen in de Chileense politiek en maatschappij, waar men lijnrecht tegenover elkaar staat, zeker als het aankomt op hoe de dictatuur van Pinochet moet worden herinnerd. Zelf als het over iets fundamenteels als mensenrechtenschendingen gaat is het land dus verdeeld; zelfs een zoektocht naar vermiste Chilenen kan op weerstand rekenen.
Waarom komt de regering hier nu pas mee?
De grootste reden dat de regering dit plan nu aankondigt is het feit dat Chili op 11 september herdenkt dat de staatsgreep vijftig jaar geleden plaatsvond. De regering van Boric, de meest linkse regering sinds de afgezette president Salvador Allende, heeft hiervoor groots uitgepakt, zo schrijft La Tercera. Bij het presidentieel paleis La Moneda, dat werd gebombardeerd tijdens de staatsgreep, vindt die dag een grote ceremonie plaats. Regeringsleiders uit Zuid-Amerika, zoals de presidenten van Colombia, Argentinië en Mexico, zijn uitgenodigd en ook uit Europa komen afgevaardigden.
Gabriel Boric is een president die de nadruk legt op mensenrechten. Hij deinst er niet voor terug om eveneens linkse regeringen in Zuid-Amerika, zoals die van Nicaragua en Venezuela, aan te spreken op hun aanpak van mensenrechten, schrijft Emol.Hij ziet mensenrechten als iets dat politieke scheidslijnen overstijgt, en los van de symboliek lijkt de jonge president het als zijn plicht te zien om de nabestaanden van vermiste Chilenen te geven waar ze al die tijd op wachten.
Daarnaast laat Boric zich ook zeer inspireren door Salvador Allende, de president die werd afgezet bij de staatsgreep. Dat benadrukte Boric ook in zijn toespraak bij de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in september 2022, aldus Chile Today. En daarnaast zitten er in zijn regering meerdere ministers die op een bepaalde manier te maken hebben gehad met repressie tijdens de dictatuur.
Maya Allende, minister van Defensie, is een kleindochter van Salvador Allende. De vader van Carolina Toha, de minister van Binnenlandse Zaken, was ook minister en werd tijdens de dictatuur vermoord. En zoals gezegd: de coalitiepartners van Boric zijn de Communistische Partij en de Socialistische Partij, waarop werd gejaagd door het regime van Pinochet.
Symboliek, politieke gewin en persoonlijke inspiraties: de redenen dat de Chileense regering weer een poging doet om de ruim 1100 vermiste Chilenen uit de dictatuur te zoeken zijn talrijk. Aan de andere kant blijkt Pinochet anno 2023 populairder dan ooit. En dat is direct het grootste obstakel van de huidige regering: kunnen hun plannen op continuïteit rekenen onder andere regeringen? En nog belangrijker: zullen de honderden families en nabestaanden van vermisten ooit de waarheid te weten komen?
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Chili, waar de regering heeft aangekondigd de lithiumindustrie te nationaliseren. Wat betekent dat voor het land?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €4 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Waarom is lithium belangrijk?
‘Is lithium het nieuwe goud?’ kopte een studie inNature tien jaar geleden al. ‘Hoewel het al bijna twee eeuwen bekend is, komt lithium plotseling in het nieuws: het is het hoofdbestanddeel van de lithium-ionbatterijen die de volgende generatie elektrische voertuigen zullen aandrijven en zou daarom in deze eeuw even kostbaar kunnen worden als goud’, schreef de auteur. En hij zat er niet ver naast met zijn voorspelling: vanuit de hele wereld is er een enorme vraag naar de grondstof ontstaan.
En die vraag is niet aflatend: persbureauReutersschreef eerder dit jaar dat de huidige vraag naar verwachting tegen 2030 is vervijfvoudigd. De belangrijkste reden achter de toenemende vraag naar lithium is duurzaamheid. In alle landen proberen industrieën af te stappen van fossiele brandstoffen, en elektrische voertuigen en andere apparaten te voorzien van batterijen. Lithium is het belangrijkste bestanddeel van oplaadbare batterijen, en dat maakt het mineraal interessant voor veel bedrijven.
Pablo Altimiras, vicepresident van het Chileense lithiummijnbouwbedrijf SQM, omschreef de voordelen van lithium, een zeer licht materiaal, als volgt in een interview metPOLITICO: ‘Als het gaat om dingen die je moet verplaatsen, zoals een auto of een mobiele telefoon, betekent een groot bereik dat je veel energie moet opslaan, maar in een auto heb je maar beperkte ruimte. Je hebt dus iets heel lichts nodig, anders gebruik je veel energie om de auto te verplaatsen.’
Maar ook voor consumenten zijn de eindproducten (bijvoorbeeld elektrische auto’s) steeds populairder, aangezien er minder brandstofkosten bij een elektrische auto komen kijken en men een positieve bijdrage levert aan het klimaat door in een energiezuinige auto te rijden. Ook in Nederland: in 2021 was 11 procent van alle verkochte personenauto’s volledig elektrisch. In 2022 was dit al 26 procent. Maar terug naar Chili.
Bijna de helft van alle winbare lithiumreserves ter wereld liggen in Chili, en het Zuid-Amerikaanse land produceert ruim een kwart van alle lithium ter wereld, waardoor het na Australië de grootste lithiumproducent ter wereld is, zo schrijft de Chileense nieuwssiteEl Mostrador.Andere grote producenten zijn Canada, Bolivia en Argentinië.
Vrijwel alle lithiumwinning vindt plaats in het noorden van het land, in de kurkdroge Atacamawoestijn. Hier liggen grote zoutvlakten waaronder lithium wordt gewonnen. De lithiumwinning in Chili is vooralsnog geprivatiseerd en in handen van twee bedrijven: SQM, een Chileens bedrijf waarbij buitenlandse bedrijven – met name uit China – grote belangen hebben, en Albemarle, een mijnbouwbedrijf uit de Verenigde Staten.
Chili is een van de grootste lithiumproducenten, met een productie van 207.000 ton in 2022, schrijft de Chileense krantLa Tercera. Vanwege de toenemende vraag naar lithium – waarover later meer – nemen de prijzen voor het mineraal ook toe. In het vierde kwartaal van 2022 piekte de prijs van lithium met bijna 70.000 dollar voor een ton industriewaardige lithiumcarbonaat.
Vanzelfsprekend betekent dit goed nieuws voor de Chileense schatkist: de toenemende productie en de stijgende prijzen zorgen voor meer inkomsten. In 2022 exporteerde het Zuid-Amerikaanse land voor ruim 7,7 miljard dollar aan lithium, waardoor het mineraal na koperproducten het meest geëxporteerde product is in Chili, zo schrijft websiteEx-Ante. Dat zegt veel, want de fruit- en zalmindustrie zijn van oudsher zeer dominant in het land.
Vanwege de grote reserves in Chili staan andere landen in de rij om zaken te doen met het land. Naast landen als Zuid-Korea, China en Japan, waar het gros van het lithium naartoe gaat, probeert bijvoorbeeld ook de Europese Unie Chileense lithium te blijven importeren. In 2020 was al 80 procent van alle lithium die de EU invoerde afkomstig uit Chili. Om die handel vast te houden werd in december 2022 een reeds bestaand handelsakkoord tussen de EU en Chili vernieuwd om, zoalsFinancial Times schreef, Europa betere toegang tot Chileense mineralen te geven.
Chili heeft dus enorm veel lithium, het aanbod is groot, landen staan in de rij, de prijzen zijn hoog, alleen: een strategie voor deze omvangrijke en uitdijende lithiumindustrie ontbrak. En daar kwam vorige maand verandering in.
Op 20 april richtte de Chileense president Gabriel Boric zich via een televisietoespraak tot de natie en kondigde een grootscheepse transformatie aan van de lithiumindustrie. Hij is van planeen door de staat gerund lithiumbedrijf op te richten, dat middels een publiek-private samenwerking lithium zou gaan winnen, zo schrijft websiteEmol.
Buitenlandse bedrijven kunnen zich inkopen in het staatsbedrijf en zo bijdragen aan de nieuwe lithiumwinningstechnologieën die de regering wil inzetten om ‘de impact op de ecosystemen van de zoutvlakten tot een minimum te beperken’. Ook wil de president de inheemse gemeenschappen die in de Atacamawoestijn wonen, laten meeprofiteren en verder ook in Chili eindproducten, zoals batterijen, gaan vervaardigen, in plaats van het ruwe materiaal naar het buitenland te sturen.
Minister van Mijnbouw Marcela Hernando gaf in een interview met Bloomberg overigens aan dat het niet om een nationalisering ging. Volgens haar worden bestaande contracten (SQM tot 2030, Albemarle tot 2043) gewoon gerespecteerd en is lithium, omdat het in de grondwet als Chileens wordt omschreven, al van de staat. Volgens haar gaat het om een betere herverdeling van de inkomsten, waardoor heel Chili kan profiteren, en een manier om betere controle op de impact op het milieu te hebben. Lithiummijnbouw is immers, zoals alle soorten mijnbouw, behoorlijk schadelijk.
Het milieu, de inheemse gemeenschappen, meer inkomsten voor de staat en de ontwikkeling van eindproducten: de redenen voor de nationalisering zijn dus duidelijk. Maar ondanks de plannen van Gabriel Boric is nog niets zeker. Het Chileense parlement moet nog stemmen over de plannen en gezien de huidige verdeeldheid in de Chileense politiek kan een akkoord een moeilijk verhaal worden.
Boric vervangt getrouwen voor centristische figuren
In Chili vindt een grote kabinetswijziging plaats na de nee-stem tegen de nieuwe grondwet. Gabriel Boric moest ‘zijn inner circle in het kabinet opofferen en zich openstellen voor traditioneel centrum-links’, kopt El País. Twee dagen na de breed gedragen verwerping van zijn ontwerpgrondwet in een referendum (62 procent tegen) heeft de Chileense president, die zes maanden in functie is, ‘zijn medestanders in de frontlinie vervangen door erkende figuren van de democratische overgang [na het aftreden van dictator Pinochet in 1988]’.
De ministers van Binnenlandse Zaken, Volksgezondheid, Wetenschap en Energie en de secretaris-generaal van het Presidentschap zijn vervangen door meer centristische figuren, waardoor ‘de invloed van de generatie die naar La Moneda [het Chileense presidentiële paleis] is gekomen nadat ze samen met Boric de studentenprotesten had geleid, afneemt’, analyseert het Spaanse dagblad. ‘Het moest pijn doen en dat doet het, het is nodig. Dit is een van de moeilijkste momenten die ik ooit heb moeten meemaken’, zei de zesendertigjarige linkse president, waarna hij opnieuw benadrukte dat hij ‘geen stap terug zou zetten’.
Boric verslaat extreemrechtse Kast en wordt jongste president ooit
Gabriel Boric, een vijfendertigjarige voormalige studentenleider en kandidaat van de linkse coalitie, heeft op zondag 19 december de Chileense presidentsverkiezingen gewonnen met bijna 56 procent van de stemmen tegen de extreemrechtse kandidaat José Antonio Kast.
‘Ik zal de president van alle Chilenen zijn’, verzekerde Gabriel Boric, tijdens de traditionele ontmoeting tussen de verkozen president en de aftredende president, kort na de officiële bekendmaking van de resultaten. ‘Ik wil dat u en het Chileense volk weten dat ik mijn best zal doen om deze formidabele uitdaging aan te gaan’, voegde hij eraan toe, volgens de Chileense website The Clinic.
‘Boric wordt geconfronteerd met een complexe politieke situatie met veel onzekerheden’
De leider van de linkse coalitie, die varieert van communisten tot gematigd links, benadrukte dat ongelijkheid de economische groei ondermijnt. ‘Alleen met sociale cohesie, en door samen tot oplossingen te komen en een gemeenschappelijk doel te delen, zullen we in staat zijn vooruitgang te boeken in de richting van echte en duurzame ontwikkeling, voor alle Chileense gezinnen’, zei hij volgens 24horas, na een verkiezingscampagne die even gepolariseerd was als altijd.
‘Constructieve samenwerking‘
Met bijna 56 procent van de stemmen, tegen 44 procent voor zijn tegenstander José Antonio Kast, logenstrafte Gabriel Boric de peilingen, die een zeer krappe verkiezingsstrijd voorspelden. Gesterkt door een opkomst van meer dan 55 procent – de hoogste sinds het einde van de opkomstplicht in 2012 – is hij ook de president met de meeste stemmen in de Chileense geschiedenis, en de jongste.
Kast, die er geen geheim van had gemaakt dat hij bij een nederlaag juridische stappen zou ondernemen, moest zijn enthousiasme temperen na de verpletterende overwinning van zijn tegenstander, die hij iets meer dan een uur na het sluiten van de stembussen feliciteerde, aldus Infobae. ‘Ik sprak net met Gabriel Boric en feliciteerde hem met zijn grote triomf’, schreef Kast op Twitter. ‘Vanaf vandaag is hij de gekozen president van Chili, en hij verdient al ons respect en een constructieve samenwerking.’
Acabo de hablar con @gabrielboric y lo he felicitado por su gran triunfo. Desde hoy es el Presidente electo de Chile y merece todo nuestro respeto y colaboración constructiva. Chile siempre está primero 🇨🇱✌️ pic.twitter.com/AvpBKs0GFT
De huidige president Piñera, wiens populariteit de afgelopen weken tussen 15 en 20 procent schommelde, waarschuwde zijn opvolger voor de moeilijkheden die in het verschiet liggen, meldt La Tercera. ‘Het leven is niet gemakkelijk, en regeren is erg moeilijk’, zei hij. ‘Daarom wens ik Gabriel Boric en de nieuwe regering wijsheid, voorzichtigheid, veerkracht, kracht en gematigdheid toe, waarden die even belangrijk als fundamenteel zijn om ons land te leiden.’
‘Boric wordt geconfronteerd met een complexe politieke situatie die wordt gekenmerkt door de totstandkoming van een nieuwe grondwet, het ontbreken van parlementaire meerderheden om de regeerbaarheid te waarborgen en onzekere economische vooruitzichten’, stelt elDario.es.
Chileens electoraat verdeeld tussen extreemrechts en links
In de eerste ronde van de Chileense presidentsverkiezingen zijn twee kandidaten van tegenovergestelde zijden van het politieke spectrum, José Antonio Kast (uiterst rechts) en Gabriel Boric (links), zondagavond als winnaars uit de bus gekomen, schrijft El País.
José Antonio Kast, een vijfenvijftigjarige voormalig volksvertegenwoordiger en advocaat, heeft 27,95 procent van de stemmen behaald, iets meer dan Gabriel Boric, een vijfendertigjarige voormalig studentenleider en parlementslid, die 25,71 procent procent van de stemmen kreeg.
‘Dit is een belangrijk moment’ voor beide mannen ‘aangezien Kast en Boric niet behoren tot de twee politieke krachten [rechts en centrum-links] die, sinds de terugkeer naar de democratie in Chili, het land hebben geregeerd’, aldus het Chileense dagblad La Tercera.
‘Kast is een vroom katholiek, vader van negen kinderen, tegenstander van het homohuwelijk, abortus en politieke correctheid’
Chili bevindt zich in roerige politieke tijden, twee jaar nadat tienduizenden demonstranten de straat op gingen om een rechtvaardiger samenleving te eisen. Inmiddels is er een grondwettelijke vergadering gekozen die een nieuwe grondwet moet opstellen. De oude grondwet stamt nog uit de tijd van de voormalige dictator Augusto Pinochet (1974-1990).
‘Je kunt je afvragen waarom we na de roep van de straat om meer sociale rechtvaardigheid en gelijkheid een figuur als Kast zien opduiken, een politieke mix van Bolsonaro en Milei [een ultraliberale Argentijnse afgevaardigde]’, merkt het Argentijnse dagblad Página 12op.
José Antonio Kast is een ‘vroom katholiek, vader van negen kinderen, tegenstander van het homohuwelijk, abortus en politieke correctheid’, zo typeert The Guardian de presidentskandidaat. Hij heeft beloofd de criminaliteit hard aan te pakken en prees de neoliberale ‘economische erfenis’ van dictator Augusto Pinochet.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
