Alex Edmans, hoogleraar Finance aan de London Business School, analyseerde muziek waar mensen in veertig landen naar luisterden via Spotify. Die vergeleek hij met de nationale aandelenmarkten in dezelfde periode. Is er verband tussen gemoed, zoals weergegeven door de beluisterde muziek, en financieel rendement? Ja, concludeert hij: als mensen naar vrolijke liedjes luisteren, presteert de markt beter.
We proberen een serieuze economische vraag te beantwoorden: wordt de markt gedreven door grondregels of door emoties?
‘Op basis van 500 miljard streams van 58.000 nummers ontdekten we dat positievere luisterkeuzes significant gecorreleerd zijn met koerswinsten,’ zei Edmans in een interview met Harvard Business Review. ‘Vervolgens keken we naar de geldstromen van beleggingsfondsen en vonden we vergelijkbare effecten. Dit klinkt als een vreemde studie, dat geef ik toe, maar we proberen een serieuze economische vraag te beantwoorden: wordt de markt gedreven door grondregels of door emoties? De efficiëntemarkthypothese stelt dat aandelenrendementen alleen factoren zoals rentetarieven en werkloosheidscijfers weerspiegelen. In een rationeel model zouden factoren zoals het beleggerssentiment geen invloed moeten hebben op het aandelenrendement. Maar dat hebben ze dus wel.’
De politie in Ierland is een onderzoek begonnen na berichten dat het lichaam van een dode man naar een postkantoor was gebracht in een poging zijn pensioen te innen. Volgens The Irish Times werd het lichaam van een man die in de zestig leek te zijn naar het postkantoor van de stad Carlow gesleept, ondersteund door twee jongere mannen. Toen ze door het personeel werden ondervraagd, vluchtten de twee, met achterlating van de oudere man, die dood bleek te zijn.
Een van de jongere mannen had eerder geïnformeerd naar het innen van iemands pensioen en kreeg toen te horen dat de begunstigde aanwezig moest zijn, aldus de krant. Geholpen door een metgezel zou hij zijn teruggekeerd met het lichaam van de dode man. De politie laat autopsie verrichten om de doodsoorzaak en het tijdstip van overlijden vast te stellen. Burgemeester Murnane van Carlow zegt dat inwoners in shock zijn. ‘Niet te geloven,’ aldus Murnane. ‘Het is net een Hitchcock-film.’
Doodvonnissen in Egypte
Een Egyptische rechtbank heeft op 30 januari tien leden van de verboden Moslimbroederschap ter dood veroordeeld voor het coördineren en beramen van aanvallen op de politie, meldt staatspersbureau MENA. De identiteit van de beklaagden is niet bekendgemaakt, evenmin als hun verweer tegen de beschuldigingen.
De doodstraf in Egypte wordt voltrokken door ophanging
Het vonnis zal nu worden voorgelegd aan de grootmoefti, de hoogste theologische autoriteit van Egypte, voordat de rechtbank op 19 juni bijeenkomt om de vonnissen te bekrachtigen. Dit is slechts een formaliteit in doodstrafzaken, schrijft Al Jazeera. De doodstraf voor civiele veroordeelden in Egypte, het dichtstbevolkte land van de Arabische wereld, wordt voltrokken door ophanging.
Egypte was vorig jaar na China en Iran het land dat het hoogste aantal executies ter wereld uitvoerde, volgens Amnesty International. Al vaker hebben de Verenigde Naties en mensenrechtenorganisaties protest aangetekend bij Egypte tegen het uitspreken van doodvonnissen, of tegen veroordelingen tot lange gevangenisstraffen na massaprocessen.
Een jaar nadat een opstandige pro-Trump-menigte met geweld het Capitool in de Amerikaanse hoofdstad Washington D.C. bestormde om goedkeuring van de uitverkiezing van Joe Biden te blokkeren, zijn de VS nog steeds bezig de gebeurtenissen te verwerken, meldt Hyperallergic. De Smithsonian Institution, het nationale museum voor Amerikaanse geschiedenis, doet dat op zijn manier door een collectie op te bouwen van materiaal dat samenhangt met die zesde januari 2021. Het afgelopen jaar werden ongeveer tachtig voorwerpen verzameld, uiteenlopend van borden en stickers, fragmenten van vlaggen en een houten paal die als wapen was gebruikt tot een beschadigd kogelvrij vest en een ‘multifunctionele‘ zweep.
Het merendeel van deze achtergelaten objecten kon op 7 januari 2021 in en om de National Mall in Washington worden verzameld, dankzij het zogenoemde ‘snelleresponsverzamelprotocol’ van het museum. Frank Blazich, conservator militaire geschiedenis van de Smithsonian, kreeg toestemming om het gebied te doorzoeken en om historisch materiaal te verzamelen. Zo legde hij de hand op borden, flyers en folders die onder andere trouw verklaarden aan Trump, religieuze overtuigingen bezongen of de neofascistische groep Proud Boys ophemelden. Blazich zegt zich tijdens het inzamelen niet zo bewust te zijn geweest van de inhoud. ‘Ik liep op en neer om mijn auto te vullen. Werktuiglijk, in plaats van te proberen ter plekke de boodschappen en de symboliek te bevatten,’ schreef hij in een blogpost van februari 2021. ‘Als conservator militaire geschiedenis vond ik dat ik het contextualiseren van deze artefacten het best kon overlaten aan mijn collega’s politieke geschiedenis.’
‘Deze collectie maakt deel uit van het gecompliceerde, rommelige en soms ronduit moeilijke verhaal van de contemporaine geschiedenis van het land’
Zijn collega Claire Jerry, conservator politieke geschiedenis, plaatst de gebeurtenissen van 6 januari binnen de bredere context van andere nationale verhalen, zoals de verkiezingen van 2020, de inauguratie van 2021 en de wereldwijde pandemie. ‘Deze collectie maakt deel uit van het gecompliceerde, rommelige en soms ronduit moeilijke verhaal van de contemporaine geschiedenis van dit land,’ aldus Jerry.
Met veel bombarie verkondigden de Britse kunstenaar Damien Hirst en zijn Londense galerie White Cube in augustus 2007 dat Hirsts werk For the Love of God voor 50 miljoen pond (circa 60 miljoen euro) was verkocht aan een groep anonieme investeerders. Hirst bekende onlangs echter aan The New York Times dat de verkoop van de met diamanten bezette schedel nooit heeft plaatsgevonden. Het werk is nog in bezit van hemzelf, zijn galerie White Cube en een groep investeerders, en bevindt zich in een opslag in Londen, aldus ArtNet News.
‘Op de dag dat wij zeiden dat er werd onderhandeld over een korting voor kopers, werd het werk plotseling op miraculeuze wijze verkocht voor 50 miljoen cash’
De verkoop werd destijds door veel nieuwskanalen gebracht als een ‘done deal’, maar sceptici twijfelden omdat White Cube nooit concreet bewijs van de verkoop kon overleggen. Toen de verkoop destijds werd aangekondigd, vroeg Cristina Ruiz, toenmalig redacteur van The Art Newspaper, zich af waarom het nieuws net naar buiten kwam nadat ze had gemeld dat Hirst en zijn galerie hadden geprobeerd het werk te verkopen tegen de sterk gereduceerde prijs van 38 miljoen pond. ‘Op de dag dat wij zeiden dat er werd onderhandeld over een korting voor kopers, werd het werk plotseling op miraculeuze wijze verkocht voor 50 miljoen cash,’ zei Ruiz destijds tegen The Evening Standard. ‘Hoe waarschijnlijk is dat? Cash is handig omdat het geen sporen nalaat.’
Juweliers zetten destijds overigens ook vraagtekens bij de gemelde productiekosten van 15 miljoen pond. ‘Ik schat de werkelijke waarde van de schedel ergens tussen de 7 en 10 miljoen pond’, zei de vicevoorzitter van de London Diamond Bourse & Club tegen The Evening Standard.
Ierse coronamaatregelen zijn ‘gobbledygook’, volgens CEO
Ryanair heeft het recente Ierse regeringsbeleid ten aanzien van het testen op corona van degenen die het land binnenkomen, bekritiseerd en bestempeld als ‘gobbledygook’, schrijft de Ierse zender RTE. CEO Michael O’Leary, noemde de maatregelen ondoeltreffend en ongepast nadat de regering aankondigde dat degenen die aankomen in Ierse havens en luchthavens met ingang van vrijdag een negatieve covid-19-test nodig hebben.
Aandelen van Ryanair hebben ongeveer 10 procent van hun waarde verloren sinds de nieuwe covid-19-variant
Reizigers kunnen maximaal 48 uur voor aankomst een professionele antigeentest laten afnemen, of maximaal 72 uur eerder een PCR-test. De eis van een negatieve test geldt voor alle aankomsten, ook die uit Groot-Brittannië. Ryanair bekritiseerde ook het gebrek aan overleg met luchtvaartmaatschappijen over de nieuwe regels. Volgens O’Leary heeft Ierland als land aan de rand van Europa eenvoudige maar effectieve gezondheidsmaatregelen nodig voor internationale reizigers.
Aandelen van Ryanair hebben ongeveer 10 procent van hun waarde verloren sinds enkele dagen geleden het nieuws over de nieuwe covid-19-variant omikron naar buiten kwam.
El Salvador van president Bukele ontslaat een derde van de rechters
De jonge Salvadoraanse president Nayib Bukele, veertig jaar, staat bekend om zijn steeds autoritairder wordende methoden. Recent heeft hij besloten een slag toe te brengen aan de rechterlijke macht en 249 rechters ontslagen.
Alle rechters ouder dan zestig jaar of met meer dan dertig dienstjaren zijn ontslagen wegens ‘corruptie’
‘De ochtend van 27 september 2021 is een keerpunt in de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht’, schrijft dagblad La Prensa Gráfica. Alle rechters ouder dan zestig jaar of met meer dan dertig dienstjaren zijn ontslagen wegens ‘corruptie’.
De hele zaak werd geregeld via een wetsdecreet van het parlement – waarvan de meerderheid lid is van de partij van Bukele – en bekrachtigd door de president van het Hooggerechtshof, die door de regering werd benoemd. Inmiddels zijn al 98 nieuwe rechters ingezworen.
De bekende rechter Jorge Guzmán, die een onderzoek instelt naar een bloedbad in het leger in 1981 (bijna duizend doden) en die de president ervan beschuldigt hem de toegang tot militaire archieven te hebben ontzegd, verklaarde tegenover El Faro:
‘Het woord “corrupt” komt niet voor in het decreet, maar als je kijkt naar de discussies in het parlement om het te rechtvaardigen, denk ik dat dat het bijvoeglijk naamwoord is dat het meest werd gehoord. “We gaan ons ontdoen van corrupte rechters”, “we gaan het rechtssysteem zuiveren”. En nog voordat deze plenaire vergadering het decreet goedkeurde, had de president van de republiek zelf in een tweet aangekondigd dat er een ware zuivering zou komen in het justitiële apparaat.’
‘Een effectieve zuivering kan niet worden bereikt door de rechtsstaat met voeten te treden’
In een hoofdredactioneel commentaar stelt La Prensa Gráfica: ‘De rechterlijke macht heeft haar werk niet naar behoren gedaan. Het hele land maakt zich hier zorgen over en wil het gebrekkig rechtssysteem hervormen, dat openstaat voor georganiseerde misdaad (…) en politieke druk. Maar een effectieve zuivering kan niet worden bereikt door procedures met voeten te treden, de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht met voeten te treden en de rechtsstaat met voeten te treden.’
Tijdens de klimaattop van de VN, die van 31 oktober tot 12 november in Glasgow plaatsvindt, wordt vuurwerk verwacht tussen de Schotse en Britse regeringen. COP26 wordt officieel georganiseerd door de Britten, maar met de grootste stad van Schotland als gastheer zal de pro-onafhankelijkheidspartij SNP van Nicola Sturgeon ongetwijfeld een prominente rol spelen, schrijft Politico EU.
De Schotse regering van Sturgeon is ambitieuzer op het gebied van klimaatverandering dan de Britse regering
De door de SNP geleide Schotse regering van Sturgeon is ambitieuzer op het gebied van klimaatverandering dan de Britse regering en heeft zich ten doel gesteld om tegen 2045 een nuluitstoot van CO2 te bereiken, tegenover het VK in 2050. Dat de SNP de macht deelt met de Schotse Groene Partij, de eerste keer dat een groene partij aan een regering in het VK deelneemt, is daarbij een factor van betekenis.
Milieuactivisten zijn bezorgd over steun van Britse ministers aan nieuwe olie- en gaswinning in de Noordzee, waaronder plannen voor exploratie van het Cambo-olieveld bij de Shetlandeilanden.
EY Ierland breidt uit
Dienstverlener EY creëert het komende jaar meer dan achthonderd banen in Ierland, bericht RTÉ, de Ierse publieke omroep. Het bedrijf is op zoek specialisten op het gebied van onder meer belastingen, audit, consulting, economie, recht, duurzaamheid, technologie en cyberbeveiliging. Met de uitbreiding zal het aantal medewerkers van het bedrijf in Ierland op 4200 komen.
‘De fundamentele veranderingen als gevolg van de pandemie, in combinatie met bredere macro-economische tegenwind en veranderende bedrijfsmodellen, hebben geleid tot een grotere vraag naar onze diensten om onze klanten te helpen de meest complexe zakelijke uitdagingen aan te gaan’, aldus Frank O’Keeffe, Managing Partner EY in Ierland. Hij voegde eraan toe dat het nieuwe hybride werkmodel van EY betekent dat het werk zal kunnen worden verricht door mensen overal op het eiland. ‘De medewerkers zullen de mogelijkheid hebben om te wisselen tussen werken op locatie bij de klant, vanuit een EY-kantoor of vanuit huis op een manier die het beste werkt voor onze klanten, onze mensen en voor ons bedrijf.’
De seismische activiteit op de Canarische Eilanden baart zorgen. Sinds zaterdag 11 september zijn op het eiland La Palma meer dan duizend aardbevingen van geringe sterkte (tot 3,4 op de schaal van Richter) geregistreerd onder de zuidelijker gelegen vulkaan Cumbre Vieja.
Het plaatselijke dagblad Diario de Avisos, dat zich baseert op de getuigenis van een deskundige van het Vulkanisch Instituut van de Canarische Eilanden (Involcan), spreekt van ‘een potentiële uitbarsting’ die zich in de komende weken of maanden zou kunnen voordoen.
Involcan legt een verband tussen deze seismische activiteit en de verplaatsing van bijna 11 miljoen kubieke meter magma binnenin de vulkaan. Bovendien werden volgens het Spaanse Nationaal Geografisch Instituut alleen al op woensdag in het gebied twintig aardbevingen tussen 1 en 3 kilometer diepte geregistreerd.
‘Door druk onder het oppervlak is het eiland 6 centimeter opgebold’
‘De aardschokken werden gevoeld in verschillende gemeenten, maar vooral in de vier die in de gevarenzone liggen: Los Llanos de Aridane, El Paso, Fuencaliente en Mazo‘, merkt Diario de Avisos op. De plaatselijke autoriteiten hebben het alarmniveau dinsdag verhoogd tot geel (niveau 2 op 4), wat betekent dat er voorlopig nog niet wordt overgegaan tot evacuatie.
‘De aardbevingen lijken zich naar het aardoppervlak te verplaatsen’, schrijft de Spaanse krant El País. ‘Een ander zeker teken van druk onder het oppervlak is dat het eiland 6 centimeter is opgebold (…) in hetzelfde gebied als de seismische zwerm [de plaats waar zich in een paar dagen tijd verschillende aardbevingen hebben voorgedaan]’.
Op La Palma vond de laatste uitbarsting plaats in oktober 1971, ‘toen de vulkaan Teneguía gedurende meer dan drie weken lava spuwde na het ontstaan van een scheur in het zuidelijk deel van het eiland’, aldus El País.
Grotere stijging bbp Hongkong
De Kamer van Koophandel van Hongkong voorspelt dat het bruto binnenlands product van de stad dit jaar met 6,3 procent zal groeien. Dat is een stijging met bijna 3 procentpunt ten opzichte van eerdere prognoses, schrijft South China Morning Post. Veel zal afhangen van de exportgroei, en daarom zijn sommige bedrijven wat somberder gestemd. Ze zijn bezorgd over aanhoudende reisbeperkingen vanwege de pandemie, waardoor hun activiteiten belemmerd worden. Maar volgens Wilson Chong, econoom van de Kamer van Koophandel, is de optimistische prognose terecht, omdat de stad de coronasituatie goed onder controle weet te houden en omdat de wereldwijde vraag naar goederen aan het toenemen is.
‘Als we de pandemie beheersbaar kunnen houden en ook de grenzen zo snel mogelijk kunnen openen, kunnen we een substantieel economisch herstel tegemoetzien’, aldus Chong. Zijn prognose komt overeen met een herziene schatting van de regering, die voorspelt dat de economie dit jaar tussen de 5,5 en 6,5 procent zal groeien.
Kinderpornohost veroordeeld tot 27 jaar gevangenisstraf
De ‘grootste leverancier ter wereld van beelden van kindermisbruik’ is in de VS veroordeeld tot 27 jaar gevangenisstraf, schrijft The Independent. Eric Marques, 36, werd in 2013 in Ierland gearresteerd en gevangen gezet omdat hij 8,5 miljoen pedofiele beelden had gehost op tientallen sites op het ‘dark web’, de ondergrondse versie van het internet. De man, die zowel de Ierse als de Amerikaanse nationaliteit heeft, werd in 2019 uitgeleverd aan de VS.
De Australische minister van Transport Andrew Constance zegt vastbesloten te zijn ervoor te zorgen dat alle auto’s, bussen en vrachtwagens in de deelstaat New South Wales (NSW), waar Sydney de hoofdstad van is, elektrisch worden. Vanwege de voortvarende plannen van de regering om het aantal snelwegen uit te breiden, groeit de bezorgdheid in de deelstaat over de luchtkwaliteit en de volksgezondheid, schrijft Sydney Morning Herald.
‘Ik ben de eerste staatsminister in onze geschiedenis die om gezondheidsredenen probeert de elektrificatie van transportvoertuigen te realiseren’
Constance zei dat hij die zorgen wil wegnemen door eerst de transportsector en daarna alle voertuigen elektrisch te maken. ‘Ik ben de eerste staatsminister in onze geschiedenis die om gezondheidsredenen probeert de elektrificatie van transportvoertuigen te realiseren’, meent hij. ‘Onze infrastructuur moet aan alle milieu-eisen voldoen en daarvoor zetten we wetenschappers in. Maar mijn doel is om dat overbodig te maken door auto’s, bussen en vrachtwagens te elektrificeren.’
Zijn beloften komen niet uit de lucht vallen. Recent gepubliceerd wetenschappelijk onderzoek van universiteiten van Sydney en NSW, openbaarde dat zorgen over gezondheidseffecten rondom de miljarden kostende transportprojecten van de overheid, tijdens de kritieke planningsfase vaak worden genegeerd.
Booking ontwijkt belasting
Booking.com heeft ruim 150 miljoen euro aan omzetbelasting ontweken in Italië. Dat zei de Guardia di Finanza, de Italiaanse financiële politie, deze week. Het in Nederland gevestigde Booking.com, een mondiale gigant op het gebied van online hotelreserveringen, heeft ‘geen belasting betaald over bemiddeling bij verhuur van privéwoningen en gastenkamers’, meent de Guardia di Finanza, geciteerd door The Local. Het onderzoek, dat de jaren 2013 tot 2019 bestrijkt, ‘heeft een grootschalige belastingontduiking van meer dan 150 miljoen euro aan btw aan het licht gebracht’, aldus de politieverklaring. Booking had volgens de politie in die zes jaar meer dan 153 miljoen euro aan btw moeten betalen over 700 miljoen euro aan commissies in Italië.
‘In overeenstemming met de EU-btw-wetgeving, is het ons standpunt dat onze partners in de EU zelf verantwoordelijk zijn voor de lokale btw en de afdracht aan de betreffende regeringen’, aldus een woordvoerder van Booking, die zei dat het bedrijf de zaak nu bestudeert.
Demonstraties in Polen
Duizenden mensen namen deze week deel aan protesten in Warschau, die waren georganiseerd door vakbonden van mijnwerkers en arbeiders uit de energiesector.
Er werd gedemonstreerd bij Poolse staatsgebouwen en bij kantoren van de Europese Commissie in Warschau. De demonstranten eisen dat de regering plannen voor de sector opstelt en werkgaranties biedt voor degenen die hun baan zullen verliezen als gevolg van de overgang naar groene energie, aldusNotes from Poland.
‘Gisteren was het Moskou dat onze soevereiniteit afnam; vandaag is het Brussel’ en ‘Handen af van Turów’, zo was op borden te lezen. Vorige maand heeft het Hof van Justitie van de EU de kolenmijn van Turów bevolen werkzaamheden onmiddellijk stop te zetten na een klacht van Tsjechië dat Polen de EU-milieuwetgeving schendt.
De Poolse regering heeft een akkoord bereikt met mijnwerkers om steenkool de komende decennia geleidelijk af te bouwen, maar goedkeuring door de EU is onzeker en vakbonden klagen dat details ontbreken.
‘Zet LHBTI’ers Oezbekistan uit’
De leider van een van de belangrijkste politieke partijen in Oezbekistan heeft voorgesteld om homo’s, lesbiennes en transgenders het staatsburgerschap te ontnemen en hen het land uit te zetten, meldt EurAsiaNet. Hij beweert dat de LHBTI-gemeenschap dat ook wil. Alisher Kadyrov, leider van Milliy Tiklanish, de tweede partij van Oezbekistan, beschouwt zichzelf als een voorvechter van tradities en familiewaarden. In een interview zei hij dat het intrekken van het staatsburgerschap van LHBTI-mensen andere landen zou forceren om ze op te nemen.
‘Toen ik dit voorstelde op sociale media, namen zo’n honderd LHBTI-mensen contact met me op en ze stemden in met mijn suggestie. Ze zeiden dat ze nu namelijk geen visa kunnen krijgen voor landen die Oezbekistan veroordelen vanwege zijn houding tegenover LHBTI’ers’, zei Kadyrov. De Oezbeekse regering weigert om gehoor te geven aan oproepen van internationale mensenrechtenorganisaties om strafbaarstelling van relaties tussen mensen van hetzelfde geslacht op te heffen.
Vaccinatiebewijzen gestolen
Een man uit Las Vegas is ervan beschuldigd honderden blanco vaccinbewijzen te hebben gestolen. De politie startte een onderzoek toen vaccinatielocatie Pomona Fairplex in Los Angeles melding deed van verdwenen vaccinbewijzen, volgens CBS. De 45-jarige man, een niet-klinische oproepkracht bij de locatie, werd betrapt toen hij een aantal bewijzen in zijn auto verborg. Nader onderzoek wees uit dat hij ook nog eens 528 bewijzen op zijn hotelkamer had liggen, die hij in april zou hebben gestolen. De man is in staat van beschuldiging gesteld.
Overigens zal de locatie halverwege deze maand sluiten, omdat steeds minder mensen een vaccinatie komen halen.
Veel Ieren blijven thuis
Zeven op de tien inwoners van Ierland zegt dit jaar in eigen land op vakantie te gaan, zo blijkt uit onderzoek door het Ierse Centraal Bureau voor de Statistiek, schrijft The Journal uit Dublin. De zuidwestelijke regio van het land is de meest populaire bestemming voor Ieren die de komende twaalf maanden een reis willen maken, gevolgd door de westelijke en zuidoostelijke regio’s met respectievelijk 20% en 13%. Uit het onderzoek blijkt dat ongeveer 73,6% van de mensen denkt binnen zes maanden een binnenlandse reis met overnachting te zullen maken. Meer dan 32% van de mensen zegt op reis naar het buitenland te zullen gaan.
11.000.000
Het Amerikaanse JBS, ’s werelds grootste vleesleverancier, heeft 11 miljoen dollar aan losgeld in bitcoins betaald aan hackers, na overleg met het technische team en externe experts op het gebied van cyberbeveiliging, schrijft YahooNews. De vermoedelijk Russische hackers, die op 30 mei een cyberaanval deden, zeiden de toegang tot het computersysteem pas terug te geven als ze het losgeld hadden ontvangen.
De regering van Puerto Rico heeft deze week 912 miljoen dollar toegezegd gekregen van de Amerikaanse overheid, schrijft ABC News. Dat bedrag is bedoeld voor verbetering van de onderwijssituatie op het eiland. Puerto Rico worstelt nog steeds met herstel na de orkanen Irma en Maria in 2017 en een reeks aardbevingen eind 2019 die tientallen scholen verwoestten of beschadigden.
Fraude in Moldavië
Op verzoek van justitie heeft het parlement van Moldavië deze week de immuniteit van twee parlementsleden opgeheven. Een van hen is Petru Jardan, plaatsvervangend leider van de Shor-partij. De ander, Denis Ulanov, behoort tot dezelfde partij die is vernoemd naar de voortvluchtige oligarch Ilan Shor, meldt Balkan Insight. Shor zou het meesterbrein zijn achter de verduistering van zeker een miljard dollar uit het Moldavische banksysteem via een reeks schimmige transacties tussen 2012 en 2014. Door de diefstal ging Moldavië bijna failliet.
De twee partijgenoten van Shor, die nu dus hun parlementaire onschendbaarheid kwijt zijn, worden eveneens verdacht van frauduleus handelen. Ulanov zou hand- en spandiensten hebben verleend tijdens het Moldavische bankschandaal en Jardan wordt verdacht van fraude in verband met de verlening van een concessie voor de internationale luchthaven van Chisinau in 2013. De regering droeg in dat jaar het beheer van de luchthaven voor 49 jaar over aan Avia Invest, een bedrijf dat Ilan Shor amper een maand voor de concessieverlening oprichtte.
Ieren kweken eigen voedsel
Bibliotheken in Ierland helpen mee om mensen te leren hun eigen voedsel te verbouwen. De stap is onderdeel van een nieuw initiatief om gezond eten aan te moedigen, schrijft RTÉ uit Dublin. De campagne, waarin de organisaties Healthy Ireland en Libraries Ireland samenwerken en die ‘Grow It Yourself’ (Kweek het Zelf) is genoemd, stelt 50.000 voedselkweeksets gratis beschikbaar. Met elk pakket kunnen rode bieten, wortelen, sla, erwten en tomaten worden geteeld en handleidingen voor het kweken ervan worden bijgeleverd. In het pakket zitten ook ansichtkaarten en cadeaukaartjes voor het geval mensen pakketten willen delen.
Deelnemers krijgen e-mails en filmpjes met tips en suggesties om het initiatief verder te verspreiden. De organisatoren hopen dat zo’n half miljoen mensen zullen profiteren van het zelf kweken. De tijd is er rijp voor volgens Michael Kell, de oprichter van Grow it Yourself, want door de pandemie is al een recordaantal mensen bezig met het verbouwen van eigen voedsel.
Afvalmaffiosi gearresteerd
De Guardia di Finanza, de financiële opsporingsdienst van Italië, heeft beslag laten leggen op goederen met een waarde van zo’n 10 miljoen euro. Het betreft volgens een opsomming van Nepalese dagblad Il Mattino 44 commerciële panden en woonhuizen, 13 hectare grond en 900.000 euro op lopende rekeningen in bezit van de broers Antonio, Nicola en Salvatore Vassallo, afvalondernemers in Caserta, ten noorden van Napels. In eerste aanleg zijn de drie broers veroordeeld tot zes jaar gevangenisstraf voor het veroorzaken van ernstige milieuschade middels de ‘maffia-methode’, lees: het dumpen van gevaarlijk afval op illegale stortplaatsen. Ze deden dit in opdracht van de Casalesi-clan, een machtig onderdeel van de Camorra.
De drie gearresteerden zijn broers van Gaetano Vassallo, ooit een van de belangrijkste organisatoren van het verhandelen en illegaal lozen van giftig afval, leidend tot ernstige bodemverontreiniging en vergiftiging van het water in de omgeving van Napels. Gaetano Vassallo is inmiddels spijtoptant en werkt samen met de Italiaanse justitie.
Zomers van zes maanden
Als de opwarming van de aarde in het huidige tempo doorgaat duren de zomers op het noordelijk halfrond in 2100 bijna zes maanden, zo blijkt uit een studie die is gepubliceerd in het tijdschrift Geophysical Research Letters, weergegeven door NBC News.‘Dit is de biologische klok voor elk levend wezen’, aldus de hoofdauteur van de studie, Yuping Guan van de Chinese Academie voor Wetenschappen. ‘Men spreekt over een temperatuurstijging van 2 of 3 graden, maar verandering van de seizoenen is veel makkelijker voor te stellen.’
Guan en zijn collega’s onderzochten de dagelijkse klimaatgegevens van 1952 tot 2011 en ontdekten dat de zomers in die periode groeiden van gemiddeld 78 tot 95 dagen. De lengte van de winters kromp van 76 naar 73 dagen, de lenteseizoenen van 124 naar 115 dagen en de herfst van 87 naar 82 dagen. De veranderingen kunnen ernstige gevolgen hebben voor de gezondheid, de landbouw en het milieu, waarschuwt Guan.
Patriottische producten
De hevige woordenwisseling die plaatsvond tussen Amerikaanse en Chinese topfunctionarissen tijdens de Alaska-top van vorige week heeft in China geleid tot de massale verkoop van T-shirts, hoodies, mokken, paraplu’s, tasjes, aanstekers, telefoonhoesjes en broeken met daarop patriottische teksten, schrijft AsiaOne.
Vooral twee citaten van Yang Jiechi, chef buitenlands beleid van China, blijken populair te zijn: ‘De VS zijn niet gerechtigd tot een neerbuigende toon tegen China. Chinezen accepteren dat niet.’ En: ‘Bemoei je niet met de interne politiek van China.’ Kopers zeggen tot aanschaf van de ‘patriottische producten’ te zijn overgegaan vanwege de ‘onbeleefde en onredelijke houding’ van de VS.
Lerarenstaking in Marokko
Deze week zijn leraren met een tijdelijk contract in Marokko drie dagen in staking gegaan uit protest tegen de manier waarop veiligheidstroepen optraden tegen collega’s die een week eerder demonstreerden in Rabat. Daarbij werden verschillende betogers gearresteerd, schrijft Middle East Monitor. Op sociale media worden video’s van het hardhandige optreden verspreid. De Marokkaanse autoriteiten verdedigen het optreden omdat de demonstratie was verboden.
‘Nieuwe aanvallen zullen het protest de komende dagen verder doen escaleren’, liet de nationale organisatie van tijdelijke leerkrachten weten. De leraren strijden al jaren voor vaste contracten binnen het Marokkaanse onderwijssysteem. Marokko telt naar schatting zo’n 100.000 leerkrachten met een tijdelijk contract.
Deze hilarische analyse van het Oprah-interview van Meghan en Harry druipt van de Ierse schadenfreude. Verder: een prachtige fotoreportage van de 5000 kilometer lange trek van de monarchvlinder & meer aanraders van de 360-redactie.
Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, documentaires en fotoreportages die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.
Clownsgekke buurman
Mocht je nog niet genoeg hebben van de dreun die Meghan Markle en Prins Harry uitdeelden aan het Britse koningshuis tijdens hun interview met Ophrah Winfrey, dan is deze hilarische analyse van Patrick Freyne in The Irish Times een aanrader, al is het maar omdat het druipt van de Ierse schadenfreude, aldus redacteur IJsbrand van Veelen.
Freyne begint zijn stuk als volgt: ‘Het hebben van een monarchie naast de deur is zoiets als het hebben van een buurman die dol is op clowns, zijn huis heeft volgekalkt met muurschilderingen van clowns, poppen van clowns in alle vensterbanken heeft staan en een ontembaar verlangen heeft om alles te willen weten en te bespreken over clowngerelateerde zaken. Meer specifiek: voor Ieren is het alsof ze zo’n clownsgekke buurman hebben en dat hun grootvader door een clown is vermoord.’ Smullen.
Red het vlinderbos
Elk jaar in november, rond de Dag van de Doden, dalen miljoenen monarchvlinders neer in een bos van oyamelsparren in de bergen van Centraal-Mexico.
De vlinders hebben het bos nooit eerder gezien, maar ze weten – misschien door een innerlijk kompas – dat ze hier thuishoren. Ze verlaten Canada en het noordoosten van de Verenigde Staten in de nazomer en vliegen gedurende twee maanden bijna 5000 kilometer over het continent.
De reis is de evolutionair meest geavanceerde migratie van alle vlinders die bij ons bekend zijn, en misschien wel van alle insecten die we kennen, vertelt The New Yorker. Maar klimaatverandering en verlies van leefgebied, zowel in het bos in Mexico als in de VS, tasten de aantallen de monarchen snel aan.
Ondanks dit droevige gegeven is dit een prachtig troostrijk portfolio van The New Yorker om dit weekend vanuit je huiskamer de wereld in te trekken, al dan niet met vlindergefladder op de achtergrond, tipt hoofdredacteur Laura Weeda.
‘Het is hier geen Amsterdam’
‘Het is hier geen Amsterdam’, dat krijgen pleitbezorgers van de fiets blijkbaar vaak te horen in Mexico. Toch betoogt Armando Pliego Ishikawa in het Mexicaanse tijdschrift Nexosdat het Latijns-Amerikaanse land, ondanks cultuurverschillen, veel kan leren van ons kleine kikkerlandje wat betreft verkeersveiligheid. Een aanrader van redacteur Joep Harmsen.
Pliego brengt in herinnering brengt dat Amsterdam begin jaren zeventig ook geen paradijs van verkeersveiligheid was. ‘In die tijd werd het aantal verkeersdoden in Nederland geteld per duizenden en Amsterdam voerde de lijst aan. In 1971 alleen al kwamen meer dan 400 kinderen om bij verkeersongevallen. Zo ontstond Stop de Kindermoord, een campagne met een eenvoudig maar ambitieus doel: kinderen het recht teruggeven op veilige en leuke straten, waar spelen, fietsen of wandelen met hun vriendjes geen risico vormt.’
Zoals bekend was de campagne succesvol, met als resultaat dat er in 2019 geen 400, maar 26 minderjarigen omkwamen in het verkeer, en dat in heel Nederland. Natuurlijk, nog altijd 26 te veel.
Toch is het fijn, in deze tijd waarin Nederland zijn voortrekkersrol op het internationale podium heeft verloren, om te lezen dat de wereld ons nog op één punt als lichtend voorbeeld ziet. Als het land waar de minister-president elke dag op zijn stalen ros naar zijn werk gaat en alle zorgen weglacht.
Stralend koraal
Een documentaire die deze week voorbij kwam over het zelf genezende systeem van koralen in de Great Barrier Reef laat de bovenmenselijke kracht van de natuur zien. Wellicht gesneden koek voor velen, maar in deze tijden waarin herstel ons mantra is, kunnen we ons niet genoeg laven aan de perfectie van de natuur. Als de mens haar maar met rust laat. Een tip van editor at large Katrien Gottlieb.
Het gigantische koraalrif van meer dan 2300 kilometer lang is gedeeltelijk verbleekt door de waterkwaliteit. Zoöxanthellen, eencellige algsoorten geven koraal kleur. Als de omstandigheden niet optimaal zijn, stoot het koraal de algen af, verbleekt het en als dit stadium te lang aanhoudt, sterft het.
Dit proces blijkt niet onomkeerbaar te zijn, onderzoekers zijn erachter gekomen dat het rif zichzelf kan herstellen als de waterkwaliteit en temperatuur weer naar leefbare waarden terugkeren.
Blijkt (jaren geleden al) dat verloren gewaand koraal als laatste redmiddel pigmenten kan produceren die een beschermend laagje vormen tegen invallend zonlicht en algen aanmoedigen om terug te keren zodat de symbiose kan worden hersteld. Op riffen absorberen koralen schadelijke golflengten van het licht en stralen dit uit als indrukwekkend roze of paars neonlicht. Ik had het nog nooit gezien, maar dat kan natuurlijk aan mij liggen.
Sophie Hingst was een veelbelovende jonge Duitse vrouw woonachtig in Dublin met een succesvol, prijswinnend blog. Maar een artikel uit Der Spiegel onthulde dat achter de talentvolle schrijver een tragisch verhaal schuilging van pathologische leugens en psychische ziekte.
Bijna zeven weken geleden ontmoette ik Sophie Hingst voor het eerst en voor het laatst, op een zoele zondagmiddag in Berlijn.
Terwijl ik stond te wachten op het station tegenover de Wannsee, dook ze opeens achter me op, als een kat. Ze groette niet en haar bruine ogen, uilachtig achter een grote ronde bril, ontweken mijn blik. Haar gezicht was rood en haar lange haar, van oorsprong bruin maar nu grijzend en vaal bij de wortels, zat strak naar achteren in een staart.
In zichzelf mompelend begon ze voor me uit te lopen. Ik volgde haar, probeerde wat over koetjes en kalfjes te praten en vroeg me af waar dit heen ging. Nu weet ik het eindelijk.
Drie uur hebben we die dag gezeten, gewandeld en gepraat. De 31-jarige vertelde me over haar kindertijd in Oost-Duitsland, haar studies in Berlijn, Lyon, Los Angeles en Dublin, en haar liefde voor literatuur – vooral voor de literaire grootmeester Heinrich von Kleist.
En ze legde uit hoe de week daarvoor het nieuwe thuis dat ze voor zichzelf in Ierland had opgebouwd, ondersteboven was gegooid door een artikel in het Duitse tijdschrift Der Spiegel.
‘Zo gaat het dus, als je levend wordt gevild,’ zei ze, terwijl we uit zaten te kijken over de kabbelende golven van rivier de Havel, die in de Wannsee uitstroomt. ‘Zo kan een tijdschrift iemand aan de schandpaal nagelen.’
Holocaustslachtoffers
Het echte verhaal is niet zo eenvoudig. Negen dagen eerder, op 31 mei, had ik vooraf bericht gekregen dat Der Spiegel de volgende dag een artikel zou brengen over een blogger met een doctoraat in de geschiedenis van Trinity College Dublin (TCD). Het blad beweerde dat Sophie 22 Holocaustslachtoffers had verzonnen, van wie velen familie van haar zouden zijn, en documenten ter herinnering aan hen had ingediend bij het Israëlische Holocaustmonument Yad Vashem.
Der Spiegel -journalist Martin Doerry, die ik ooit kort had ontmoet, vertelde me aan de telefoon over de weken werk die hij had besteed aan het uitpluizen van Sophies blog Read On, my Dear, Read On. In dat blog, grotendeels journalistiek met literaire ambities, schreef een figuur die Sophie ‘Fräulein Read On’ noemde, over haar leven in Ierland en in Duitsland, maar ook over haar Joodse identiteit en familie. Een geregeld terugkerende figuur was haar geliefde oma, overlevende van Auschwitz, die jaarlijkse bijeenkomsten hield voor de bejaarde overlevenden. Ze beschreef hoe haar grootouders elk jaar op 9 november de Kristallnacht herdachten – de door de nazi’s georganiseerde pogrom in 1938 tegen Joden. Dan zetten ze de klokken stil en zaten ze in de invallende duisternis, zo schreef ze, te wachten op familieleden die nooit terugkwamen.
Toen onderzoekers, en later lezers, haar aanspraken op aperte onjuistheden en twijfelachtige details in haar blog, wees Sophie hun vragen woedend van de hand, in één geval als ‘schandelijke laster’. Afgelopen december had een onderzoeker contact opgenomen met Der Spiegel en langzaam tekende zich een gecompliceerd verhaal af.
Vanaf september 2013 had Sophie naar het Israëlische Yad Vashem-monument 22 ‘getuigenisbladen’ gestuurd, meestal met de hand ingevuld, waarin mensen werden beschreven die in de Holocaust waren omgekomen. De meeste mensen op de formulieren hadden Joods klinkende namen: Cohen, Rosenwasser, Zilberlicht – maar van de meeste waren er geen gegevens waaruit bleek dat ze ooit hadden bestaan.
‘Het verzinnen van Holocaustslachtoffers is in wezen de spot drijven met al degenen die werkelijk door de nazi’s zijn gemarteld en vermoord’
Door de Yad Vashem-documenten te combineren met wat Sophie zelf in haar blog had geschreven, stelde Doerry haar omstreden en tegenstrijdige verhaal en gebrekkige familiestamboom samen. Zij beweerde dat veel familieleden van haar waren vermoord in Auschwitz en slechts een handjevol had overleefd, maar geen van hen werd vermeld in enig bevolkings- of Holocaustregister. En het handjevol dat nog leefde was niet joods, zoals zij beweerde, maar luthers.
‘Dit type bedrog is misschien niet per se een misdaad, maar het is toch schandelijk,’ schreef Doerry in Der Spiegel. ‘Het verzinnen van Holocaustslachtoffers is in wezen de spot drijven met al degenen die werkelijk door de nazi’s zijn gemarteld en vermoord.’
Dat was ook precies hoe Tomi Reichental het zag toen ik hem de dag voordat het verhaal in Der Spiegel verscheen, in Dublin belde om commentaar voor mijn eigen artikel. Reichental komt oorspronkelijk uit Tsjecho-Slowakije, overleefde het concentratiekamp Bergen-Belsen, maar is veel familieleden verloren. Hij heeft zijn latere jaren in zijn nieuwe vaderland gewijd aan het bezoeken van scholen, als levende getuige van de verschrikkingen van de Holocaust.
‘Mensen zoals ik zijn echt, maar dit schaadt ons,’ zei hij die vrijdagmiddag, de laatste dag van mei, tegen me, ‘omdat mensen onmiddellijk gaan denken: “Vertelt hij de waarheid?”’
Terwijl ik die middag aan mijn artikel werkte, zag ik dat het blog snel van het internet verdween. Ik sloeg op wat ik kon en stuurde Sophie een e-mail om haar commentaar te vragen. Haar online antwoord: ‘Ik ontken alle beschuldigingen van Der Spiegel en zal juridische informatie inwinnen over die kwestie.’
Laat op die avond besloot The Irish Times mijn stuk niet te plaatsen en ik stuurde haar opnieuw een e-mail met het voorstel om in plaats daarvan een afspraak te maken.
Ook al hielden wij het verhaal vast, het deed al snel de ronde in Dublin. De website van de Russische propagandazender RT (Russia Today) wijdde er een item aan en studentenpublicaties van TCD hadden het verhaal te pakken gekregen. Uiteindelijk vertaalde Der Spiegel het artikel in zijn geheel in het Engels en maakte het beschikbaar op zijn website.
Een paar dagen later zaten wij op een stoffige rivieroever en zei ze dat haar vertrouwde leven de afgelopen zes dagen in rook was opgegaan.
Met verwijtende blik daagde ze me uit om haar vragen te stellen. Maar ik zei niets, in de hoop dat mijn zwijgen haar aan het praten zou brengen.
Ze vertelde me over haar moeder, Rachel, een ‘gestoorde’ vrouw uit een Frans-Israëlische familie in de Languedoc, die voor Artsen zonder Grenzen werkte. Samen hadden ze de wereld over gereisd, tot Sophie zestien jaar was.
‘Toen vond ik mijn moeder in bad met een kogel in haar hoofd,’ zei de. ‘Mijn moeder heeft zich het leven benomen.’
Haar vader was hertrouwd, zei ze, en ze was opgegroeid bij haar oma van vaderskant, Helga Brandl. Zij was een lutherse tandarts, maar Sophie hield vol dat ze Auschwitz-overlevende was met een getatoeëerd nummer op haar arm.
Wat was het nummer, vroeg ik.
Ze aarzelde even voor ze antwoordde: 6140.
Onverwacht haalde ze een imitatieleren portefeuille uit haar zak, ritste die open en haalde er iets uit dat ze mij in de hand duwde. Ik vouwde een ster van gele stof open met ‘Jude’ in het midden: het soort gele ster dat alle Joden onder de Neurenberger wetten moesten dragen.
‘Deze ster en een kapotte bril waren het enige dat mijn oma nog bezat na Auschwitz,’ zei ze zacht. ‘Voel er maar aan en vraag me dan alsjeblieft nog eens of ik dingen verzin. Dat is wat je me aandoet, als je me dwingt dit te zeggen.’
Ik voelde hoe ze naar me keek en op een reactie wachtte. Ik dacht eerst aan de Holocaust, daarna aan eBay. Maar ik hield mijn uitdrukking neutraal terwijl ik de ster aan haar teruggaf.
‘Het was als een soort tv-serie waarin de schuldige partij de bewijzen tegen zich onder de neus gewreven krijgt’
Al snel vertelde ze over haar confrontatie met Doerry van Der Spiegel drie weken eerder. Ze hadden afgesproken in het Merrion-hotel in Dublin om te praten over een kunstboek dat ze had geschreven. Doerry had van tevoren laten weten dat hij haar vragen zou stellen over haar blog en haar Joodse familie, maar zij had nadrukkelijk gezegd dat ze dat niet wilde.
Tijdens hun gesprek had hij toch doorgezet, zei ze, en had hij haar vijf pagina’s gegeven met vragen over details en inconsequenties in haar blog. Na een uur was ze woedend uit het interview weggelopen.
‘Hij maakte er een soort detectiveverhaal van… het is zo sappig en hij doet het zo goed,’ zei ze tegen me. ‘Hij praatte tegen me als een premiejager, hij had helemaal geen vragen… hij wilde alleen maar een overzicht geven van zijn bevindingen. Het was als een soort tv-serie waarin de schuldige partij de bewijzen tegen zich onder de neus gewreven krijgt.
Ze beschreef hoe ze zich in de hoek gedreven voelde door Der Spiegel: gedwongen na dat artikel om te bewijzen dat ze een Duitse Jood was – van de derde generatie na Auschwitz – door met haar oma’s ster uit de nazitijd te komen.
Het volgende moment ontkende ze dat ze de Yad Vashem-documenten over haar omgekomen familieleden had ingediend, ook al waren die in haar handschrift ingevuld en had ze er beelden van op haar Twitterfeed gezet. Ze beweerde ook dat iemand zich voor haar uitgaf, dat ze een advocaat in de arm had genomen en een aanklacht bij de politie had ingediend.
Verwarde vrouw
Twee uur werd drie uur en ik merkte dat ik niet meer zozeer naar haar verhaal luisterde, maar meer naar haar lichaamstaal en andere signalen keek. Nu eens klonk ze als een speels meisje dan weer als een boze volwassene en vice versa, en tussendoor lachte ze zonder reden. Haar gezicht werd rood, daarna bleek. Haar handen fladderden als twee rusteloze vogels rond in haar schoot.
Aan het eind van onze wandeling wist ik niets meer te zeggen, en ik besefte dat ik me op onbekend terrein bevond. Dit was geen krantenartikel. Dit was een zeer verwarde vrouw die hulp nodig had – en in de wetenschap dat we nu snel uiteen zouden gaan was ik bang dat ik misschien wel de laatste was die haar in leven zou zien.
Bij het afscheid herhaalde ik een paar zinnen die een bevriende therapeut me had gegeven. Ik zei dat ik niet zeker wist wat er gebeurd was, wat het echte verhaal was, maar dat ik hoopte dat ze iemand had met wie ze hierover kon praten, en iemand bij wie ze vanavond kon zijn: een vriendin of haar familie. Ze zei dat ze die wel had en liep weg.
Later belde ik ik twee mensen op. Eerst Cornelia Hingst, die in het Duitse telefoonboek stond als tandarts in Wittenberg. Toen ik naar Rachel Hingst vroeg, Sophies Joodse moeder, zuchtte ze hoorbaar. Er was geen Rachel, zei ze. Zij, Cornelia, was Sophies echte moeder en niet, zoals Sophie zei, haar stiefmoeder.
‘Mijn dochter heeft veel realiteiten en ik heb maar tot één daarvan toegang,’ zei ze. Ze vertelde over de jarenlange worsteling van haar dochter met geestesziekte, de therapieën die ze telkens weer had geprobeerd en de nieuwe stabiliteit die ze in Ierland had gevonden.
Cornelia was bang dat de onthullingen slecht zouden vallen bij Sophies werkgever in Ierland, chipmaker Intel, en dat het verlies van haar baan Sophie nog verder uit haar evenwicht zou brengen. Ik drong er bij haar op aan dat ze contact opnam met haar dochter en haar in haar verwarde toestand niet alleen zou laten.
‘Dat arme meisje heeft hulp nodig. Als het in de krant kwam zou het alleen maar nog meer pijn veroorzaken’
Daarna belde ik rabbi Zalman Lent in Dublin. Hij had geruchten over het verhaal gehoord, maar zei dat hij Sophie nooit had ontmoet, en haar ook niet herkende van gebiedsdiensten.
‘Het is een kleine gemeenschap, dus ik zou haar wel kennen als ze hier was geweest,’ zei hij.
Mijn contact met Yad Vashem leverde een schriftelijke verklaring op waarin stond dat er bij het instituut in Jeruzalem 4,8 miljoen namen staan geregistreerd. Documenten zoals Sophie had ingediend ‘ondergaan een korte controleprocedure om basisgegevens na te trekken’, maar ‘die procedure is niet waterdicht en we zijn af en toe gewezen op onjuiste informatie.’
‘Wij gaan ervan uit dat de getuigenispagina’s te goeder trouw worden ingediend, en vragen om de handtekening van de indiener, die uiteindelijk verantwoordelijk is voor de geleverde informatie,’ ging de verklaring verder. ‘De door Sophie Hingst ingediende formulieren zijn voor nader onderzoek overgedragen aan wetenschappers van Yad Vashem.’
Ik had me al tot twee vrienden gewend, een therapeut en een arts. Beiden waren er huiverig voor om op afstand een diagnose te stellen, maar ze zeiden allebei, onafhankelijk van elkaar, dat Sophie – op basis van haar verwarde verhaal maar ook van haar lichamelijke signalen – een psychische stoornis leek te hebben. Dat soort stoornissen waren uitstekend te behandelen, volgens de bevriende therapeut; hij zei ook dat het vaker voorkomt dat Duitsers beweren afkomstig te zijn uit een Joodse familie die onder de Holocaust heeft geleden. De drang om in deze context liever bij de slachtoffers te willen horen dan bij de daders had volgens hem vaak te maken met een ander trauma in iemands leven.
Vijf dagen na mijn ontmoeting met Sophie ging ik naar Hamburg voor een afspraak met Doerry, de schrijver van het artikel in Der Spiegel. Lopend van het station naar het glazen gebouw van het tijdschrift, belde ik Reichental nog een keer.
Ik beschreef hem de gejaagde vrouw die ik had ontmoet en vertelde over de kennelijke psychische problemen van Sophie. Met het oog hierop had ik besloten dat dit geen verhaal voor The Irish Times was. Kon hij zich daarin vinden?
‘Natuurlijk,’ zei hij. ‘Dat arme meisje heeft hulp nodig. Als het in de krant kwam zou het alleen maar nog meer pijn veroorzaken.’
Falsificaties
Een paar minuten later, onder het glazen dak van het café in het Hamburgse hoofdkwartier van Der Spiegel, legde Doerry uit waarom hij toch doorging met het verhaal.
Vorig jaar oktober had Doerry eenzelfde geval aan de hand gehad van een man die zich presenteerde als hoofd van een Joodse gemeenschap in de buurt van Hamburg, ondanks het feit dat hij Duits protestant was. Doerry is ook de kleinzoon van een Holocaustslachtoffer. En afgelopen december heeft Der Spiegel moeten erkennen dat een van zijn topjournalisten ‘op grote schaal artikelen had gefalsifieerd.’
In minstens veertien overtuigende artikelen had de 33-jarige Claas Reloitius personages, plaatsen en ontmoetingen gefingeerd. De volle omvang van het bedrog stortte het tijdschrift in een van de diepste crises uit zijn 72-jarige bestaan.
Doerry is historicus en voormalig adjunct-hoofdredacteur van het blad, en er was hem veel aan gelegen om Sophie te laten ophouden, omdat die steeds verder ging met haar leugens. Ze was uitgeroepen tot blogger van het jaar 2017 voor haar online werk en had in 2018 in Dublin een prijs voor beste jonge schrijver van The Financial Times aanvaard met een toespraak waarin ze over haar ‘Joodse’ familie sprak. Eerdere pogingen om haar aan de tand te voelen waren op niets uitgelopen. Dus de manier waarop hij haar in Dublin had benaderd was bedoeld om haar met de feiten te confronteren.
Cornelia, de moeder van Sophie Hingst, belde me een paar keer om te vertellen hoe het met haar dochter ging. Intel, haar Ierse werkgever was bereid geweest om haar in dienst te houden, op voorwaarde dat ze gesprekken aanging met een therapeut van het bedrijf. Haar dochter was gaan inzien dat ze hulp nodig had, zei ze, maar werd achtervolgd door haar reputatie online. Er was een Wikipedia-onderwerp op haar naam aangemaakt, waarin ze ‘blogger en bedrieger’ werd genoemd. Het artikel van Der Spiegel stond nog steeds online in het Duits en in het Engels, en die laatste versie was gratis beschikbaar.
In Wittenberg zei Cornelia dat ze zich verheugde op een nieuw leven na haar pensionering van de tandartsenpraktijk.
Vorige week belde Cornelia me, terwijl ze op vakantie was aan de Baltische kust, om te zeggen dat de politie contact met haar had opgenomen. Haar dochter was de dag daarvoor, woensdag 17 juli, dood aangetroffen in haar bed in Dublin. Cornelia nam meteen aan dat haar dochter zelfmoord had gepleegd. Dit is nog niet bevestigd door de lijkschouwing; volgens de politie zijn er geen aanwijzingen voor betrokkenheid van een derde partij.
Getroubleerde geest
Terwijl ik naar de stem van de moeder luisterde, die verstikt klonk van verwarring en verdriet, ging ik in gedachten terug naar de vrouw die ik zeven weken eerder had ontmoet: gejaagd en gekwetst, maar ook intelligent en zelfs humoristisch. Een getroebleerde geest en een getalenteerd schrijver, maar ook iemand die – weken van tevoren – Doerry had aangevallen omdat hij haar verzinsels over voorouders die Holocaust-overlevenden of -slachtoffers waren in twijfel trok.
Voor het artikel verscheen en onder druk van haar moeder, had Sophie Doerry gebeld om haar verontschuldigingen aan te bieden. Ze had toegegeven dat ze fouten had gemaakt, maar hield vol dat ze alleen maar herhaalde wat ze van haar moeder had gehoord. In Der Spiegel suggereerde Doerry dat ze nu ‘probeerde haar overleden protestantse oma tot zondebok te maken’.
Voor de publicatie van het artikel had Sophie een advocaat in de arm genomen; ze benadrukte dat haar schrijfsels literair van aard waren en een verklaring van dezelfde strekking verscheen op haar blog.
Achteraf gezien lijkt het erop dat beide kanten – de Hingsts en Doerry – vonden dat de andere kant zich agressief opstelde. Cornelia beschuldigt Doerry ervan dat hij de persoon achter de feiten over het hoofd heeft gezien.
Na haar dood gaf Doerry uitgebreid commentaar aan The Irish Times, maar hij wilde niet dat zijn opmerkingen werden gepubliceerd. In plaats daarvan dicteerde hij een eenregelige verklaring: ‘Der Spiegel geeft geen commentaar op het artikel en betreurt haar dood.’
In Duitsland kreeg de familie Hingst kritiek omdat ze niet de verantwoordelijkheid had genomen om in te grijpen en te voorkomen dat Sophie Holocaustleugens verspreidde of andere artikelen scheef waarin ze beweerde dat ze een kliniek voor seksuele voorlichting had gesticht in een sloppenwijk van New Delhi.
Cornelia houdt vol dat ze geen idee had hoe ver haar dochter was gegaan met haar bedrog, niet had geweten dat haar dochter die documenten bij Yad Vashem had ingediend of dat wat Sophie online schreef was doorgesijpeld naar haar dagelijks leven en haar publieke persoon.
‘Toen ik Sophie hier een keer naar vroeg, zei ze dat ze geen geheel was,’ vertelt Cornelia, ‘en dat ze uit heel veel stukken bestond.’
‘Hij leefde en zong en leed / in een vreugdeloze, zware tijd / hier zocht hij de dood / en vond onsterfelijkheid’
Cornelia en Doerry hadden allebei te maken met een complexe, verwarde persoon met veel gezichten die voor hen nooit tegelijk zichtbaar waren. Het tragische van dit verhaal is dat Sophie, de enige die haar motieven en haar stukken zou kunnen verklaren, nu dood is. Ze is op 31 juli begraven in haar geboortestad Wittenberg.
Cornelia heeft de manier waarop Intel met haar dochter is omgegaan ‘voorbeeldig’ genoemd, omdat het bedrijf haar in dienst hield en zorgde dat ze bij een therapeut in behandeling ging. ‘De Ieren zijn de enigen die ons hebben gesteund,’ zei ze.
Het bericht over Sophies dood was een grote schok voor haar vrienden en vroegere collega’s aan Trinity College en bij Intel. Vroegere TCD-collega’s treuren om een talentvolle en aardige persoon die vrijwilligerswerk deed voor het Ierse Rode Kruis.
Aan het begin van onze wandeling vorige maand wilde Sophie per se dat we naar een lommerrijke plek gingen waar het Duitse literaire genie Heinrich von Kleist in november 1811 eerst zijn vriendin en daarna zichzelf doodschoot, en waar zij beiden nu begraven liggen. De schrijver was pas vierendertig toen hij stierf. Sophie was drie jaar jonger.
De originele inscriptie, die door de nazi’s werd verwijderd omdat hij van een Joodse schrijver was, is gerestaureerd. Naast elkaar stonden we de tekst te lezen:
‘Hij leefde en zong en leed / in een vreugdeloze, zware tijd / hier zocht hij de dood / en vond onsterfelijkheid.’
Het grootste deel van wat Sophie heeft geschreven is met haar verdwenen blog verloren gegaan. Als ik onze e-mailcorrespondentie doorlees, zie ik een vrouw die van woorden hield – ook al lieten die haar greep op de realiteit soms in de steek.
‘Ik ben een beetje jaloers op alle mensen die wisten wat ze wilden doen, die wisten dat woorden hen toebehoren,’ schreef ze. ‘Ik ben altijd alleen maar een hebzuchtige dief, hongerig naar woorden. En zoals jij en de rest van de wereld kunnen zien, is het niet goed afgelopen.’
Gerenommeerde krant die in 1859 is opgericht door protestanten, maar onafhankelijk is in politiek en religieus opzicht. Staat bekend om de journalistieke kwaliteit, wint regelmatig prijzen. Vooral de zaterdagkrant is populair onder een breed publiek.
We hebben in het verleden vast weleens beweerd dat we 100 procent Rutte-vrij waren, en Wilders-vrij en misschien zelfs wel Binnenhof-vrij.
Want met 360 willen we over onze eigen buitengrenzen kijken. Wat daarbinnen gebeurt, daar schrijven onze Nederlandse collega’s genoeg over. Maar, in de voetsporen van onze huidige premier, wijken ook wij weleens van een eerdere bewering af. Sterker nog, we hebben de goede man zelfs op de cover gezet. En hoe. Van heel dichtbij en met die bekende blik. Recht op die ereplaats verwierf de premier omdat hij de afgelopen weken maar liefst drie keer werd geïnterviewd in publicaties van niveau: Le Monde,Der Spiegel en Financial Times. De kernvraag was steeds dezelfde: is Rutte voorstander van meer of van minder Europa? Het antwoord was, ook onveranderlijk: minder. Althans: niet meer. Maar toch, houd die ene, gezamenlijke lijn in de gaten, 27 lidstaten. Daar moeten we allemaal op zitten.
Rutte lijkt met enige angst, en wie weet jaloezie, te kijken naar het herstel van de as Parijs-Berlijn. Emmanuel Macron en Angela Merkel hebben het voortouw genomen in de Europese Unie, en Mark wil graag meedoen. ‘We zijn van hetzelfde politieke ras. We draaien er niet omheen, we willen vooruit met Europa.’ Te gek! Leuk! Brexit? Komt goed! Maar het klinkt niet erg zelfverzekerd: Angela zal zich toch niet het hoofd op hol hebben laten brengen door die charmante Macron? Gaan wij ook in investeren, man. Super!
Als die Frans-Duitse machine maar niet over hem heen walst. Want het Calimerosyndroom zit diep
Sindsdien heeft Rutte het Élysée al twee keer bezocht en zijn Franse ambtsgenoot teruggevraagd in het Catshuis. Ondertussen is hij met zeven andere landen tegen de geopperde EU-hervormingen van Macron. En draait er diplomatiek omheen als hij daar in de Franse krant naar wordt gevraagd. ‘Het niet mijn bedoeling op de voorstellen van president Macron te reageren, maar om met eigen voorstellen te komen.’ Als die Frans-Duitse machine maar niet over hem heen walst. Want het Calimerosyndroom zit diep.
In andere ‘kleine’ lidstaten van de EU leven inmiddels nog grotere zorgen rond Brexit. De Ierse schrijver Fintan O’Toole, columnist van The Irish Times, schrijft dat nu de meeste (religieuze) tegenstellingen tussen Ierland en Engeland verdwenen zijn, een paradox overblijft: binnenkort zullen de twee landen meer gescheiden zijn dan voorheen, omdat er een EU-grens tussen ligt. Droomden de nationalisten vroeger over. En nu is er volgens O’Toole geen Ier te vinden die dat nog wil. Onder de mantel der tijd heeft alles zich fatsoenlijk geschikt.
Vroeger hadden de Ieren een harde grens met Engeland toegejuicht. Maar nu de Brexit nadert vinden ze het jammer, schrijft de Ierse columnist Fintan O’Toole. ‘De tijd dat Iers-zijn het tegenovergestelde was van Engels-zijn is voorbij.’
Die zomer hing in Londen een soort hitte die ik in Ierland nog nooit had gevoeld, zo drukkend en benauwd als je alleen in heel grote steden meemaakt. Het was 1969, ik was elf en dit was mijn eerste dag in Engeland. Samen met mijn vader en mijn broer was ik met de boot van Dublin naar Liverpool gekomen. Met de bus waren we door de Midlands gereden, een intens onbekend landschap van autowegen, benzinestations en reusachtige energiecentrales. Mijn vaders neef Vincent had ons opgewacht bij het busstation en een volgende bus bracht ons naar East End, waar we logeerden bij mijn moeders zus Brigid. Brigid was een non, dus eigenlijk logeerden we in een katholiek klooster.
Vanwege de hitte en het vooruitzicht van drie dagen achter de kloostermuren besloot mijn vader dat hij wel een biertje kon gebruiken. Dus mijn vader en Vincent lieten mijn broer en mij met een flesje Fanta achter op een laag muurtje en verdwenen zelf de kroeg in. Ik weet nog dat ik op dat muurtje hard op mijn rietje zat te zuigen om de paniek te onderdrukken. We waren alleen in Engeland, van iedereen verlaten, op een wezensvreemde plek. ‘Engeland’ was een angstaanjagend begrip voor me.
Uit de geschiedenislessen op school wist ik dat de Engelsen alleen maar slechte dingen tegen de Ieren hadden gedaan. En ik wist dat de kern van al die slechtigheid het protestantisme was. Er was maar één waar geloof en dat dat was natuurlijk het katholicisme, dus Engeland was in principe al abnormaal. Je wist nooit wat je van zulke mensen kon verwachten – alleen dat ze niet aardig waren.
De officiële Ierse cultuur van mijn jeugd definieerde Ierland als alles wat Engeland niet was. Engeland was protestants, dus het katholicisme moest het hart van de Ierse identiteit vormen
Toen kwam er over de weg een enorm grote man aan in een wapperend wit gewaad, en zijn lengte werd nog geaccentueerd door een hoge muts van luipaardbont. Hij had een gevolg van vijf of zes mannen, ook in het wit, zij het minder flamboyant. Hij was kennelijk een soort hoogwaardigheidsbekleder, een koning of een stamhoofd. Ik kon mijn ogen niet van hem afhouden. Hij zag me kijken en op zijn gezicht verscheen een grote glimlach. Hij gaf me een klopje op mijn hoofd en zei in een voor mij onbekende taal iets tegen zijn kompanen. Hij vroeg: ‘Geniet je van je fles prik?’ ‘Prik’ was een woord dat we in Ierland niet gebruikten voor frisdrank, maar ik wist wat het betekende. Ik kende het woord uit de Britse stripverhalen die we verslonden. Het verbaasde me dat hij mijn broer en mij voor Engelsen hield. Ik wilde hem uitleggen dat hij zich vergiste, dat wij net als hij buitenlanders waren. Maar ik was te perplex om iets te kunnen zeggen en hij vervolgde majestueus zijn weg.
Soms vraag ik me af wat ik als elfjarige tegen dat koninklijke personage zou hebben gezegd als ik in staat was geweest om mijn gevoelens uit te spreken. Stel dat hij mijn protest had weggewuifd: ‘Ik vind jou er Engels uitzien, dus wat is het probleem?’ Stel dat hij had gevraagd wat we daar überhaupt deden. Dan had ik moeten uitleggen dat mijn oom Vincent die in het café achter ons zat, uit het arbeidersmilieu in Dublin was weggegaan en erin geslaagd was om af te studeren op de universiteit van Oxford. En dat we logeerden bij mijn tante, de non, die als verpleegster in East End werkte. En dat we daarna in Maidstone zouden logeren bij mijn vaders broer Kevin die foerier was in het Britse leger en op de Tories stemde. En dat we daarna zouden logeren bij mijn moeders broer Pete en zijn vrouw in Manchester; hij was buschauffeur en zij stemden Labour.
En dat al hun kinderen – de neven en nichten die Engels met het plaatselijke accent spraken – net zo waren als ik: we speelden dezelfde spelletjes, keken naar dezelfde tv-programma’s, luisterden naar dezelfde popmuziek en we konden meteen goed met elkaar opschieten omdat we familie waren.
Ik weet niet of hij ervan overtuigd zou zijn dat mijn Iers-zijn iets meer was dan een kleine lokale variatie op het Engels-zijn. Het was natuurlijk veel meer – en dat is het nog steeds. Het Iers-zijn is niet iets wat je hoeft te bewijzen. Maar het ligt ook weer niet zo simpel en het is zeker niet wat ik als jongetje dacht dat het was: het tegenovergestelde van Engels-zijn.
Meerduidig en complex
Relaties binnen wat we nu ‘de eilanden’ noemen zijn meerduidig en complex. Engeland, Schotland, Wales, Noord-Ierland en de Ierse Republiek vormen een soort matrix, maar die verschuift voortdurend en is nooit stabiel. De officiële Ierse cultuur van mijn jeugd definieerde Ierland als alles wat Engeland niet was. Engeland was protestants, dus het katholicisme moest het hart van de Ierse identiteit vormen. Engeland was industrieel, dus Ierland moest zijn onderontwikkelde en gedeïndustrialiseerde economie tot deugd verheffen. Engeland was urbaan, dus Ierland moest een exclusief rustiek imago van zichzelf creëren. De Engelsen waren wetenschappelijke rationalisten, dus wij moesten als Ieren de mystieke dromers van dromen zijn. Zij waren Angelsaksen, dus wij waren Keltisch. Zij hadden een monarchie, dus wij een republiek. Zij ontwikkelden een welvaartstaat, dus wij vertrouwden op de genade van de liefdadigheid.
Maar zo simpel was het leven niet. Mijn tantes en ooms waren dolblij met hun werk in de fabriek en de dienstverlening in Engelse steden. Ze emigreerden niet zozeer naar Engeland als wel naar de welvaartsstaat. De Ieren hielpen de National Health Service opbouwen en genoten van de voordelen ervan. Ze maakten gebruik van de onderwijsmogelijkheden die de Britse sociale democratie hun bood. En hoewel ze zeker wel racistische trekjes hadden, genoten ze van het leven in een multi-etnische samenleving.
Hoewel het katholicisme een belangrijk punt van onderscheid was, gaven veel Ieren er de voorkeur aan om in Engeland te wonen omdat ze dan verlost waren van seksuele vooroordelen. Zes jaar na mijn eerste bezoek werkte ik als zeventienjarige in de zomervakantie in een bioscoop in Piccadilly Circus. Daar werd me voor het eerst gevraagd: ‘Ben je homo of hetero?’ Me bijna verontschuldigend mompelde ik dat ik hetero was – verontschuldigend omdat ik me meteen realiseerde dat bijna iedereen die daar werkte homo was. De manager was homo en hij nam homo’s in dienst om van het bedrijf een soort veilige haven te maken. Ik had de baan gekregen op basis van een verkeerde inschatting, maar ik werd getolereerd. Het was voor mij een belangrijke, zij het wat vreemde ervaring: ik kon even meemaken hoe het was om tot een seksuele minderheid te behoren.
Op verschillende manieren betekende Engeland dat voor veel Ieren: het land leerde ons dat ‘meerderheid’ en ‘minderheid’ willekeurige typeringen waren. In Ierland maakten de meesten van ons deel uit van een meerderheidscultuur; in Engeland moesten we leren wat het was om tot de weinigen te behoren in plaats van tot de velen. Dus we hadden twee verschillende ideeën over Engeland: als het tegenovergestelde van Ons en als een plek waar Wij iets veel ruimers betekende.
Maar de opvatting dat Ierland en Engeland elkaars tegenovergestelde zijn is allang achterhaald. Ierland is veel minder katholiek en Engeland veel minder protestants; in elk geval speelt religie een veel minder belangrijke rol in de identiteit van beide landen dan vroeger. De historische vijandigheid heeft plaatsgemaakt voor intense samenwerking en een gedeeld belang in vrede. En wellicht het belangrijkste: Engeland en Ierland zijn niet langer de tegenovergestelde nationaliteitspolen op de ‘eilanden’ – Wales en in het bijzonder het zelfstandigere Schotland zijn veel assertievere delen van de matrix.
Het wegvallen van deze simplistische tegenstelling is alleen maar goed. Maar de andere, positievere, kant van de oude tegenstelling is ook aan het verdwijnen, deels omdat Ierland is veranderd. De tijd is allang voorbij, bijvoorbeeld, dat Ieren de zee moesten oversteken om het leven in een multi-etnische samenleving te ervaren – de sinds de jaren negentig snel toenemende immigratie heeft ertoe geleid dat ze dat ook in hun eigen land kunnen ervaren. De strijd is ook voorbij dat LHBT-ers het gevoel hadden dat ze naar Engeland moesten om een tolerantere cultuur te vinden. Ierse vrouwen gaan nog steeds wel naar Engeland voor een abortus die ze in hun eigen land niet kunnen krijgen, maar die tijd zal ook langzaam voorbijgaan nu Ierland op het punt staat de strenge abortuswet te veranderen. Als Engeland in mindere mate een toevluchtsoord is voor Ieren, komt dat deels doordat er minder is om voor te vluchten.
Paradox
Als de tegenstellingen waar we aan gewend waren verdwenen zijn, blijft voor ons de paradox over: de Ierse Zee heeft nog nooit zo smal geleken en de twee kanten zijn nog nooit zo gelijk geweest. Toch zullen Ierland en Engeland binnenkort wellicht meer gescheiden zijn dan voorheen, omdat er dan een EU-grens tussen ligt. Er was natuurlijk een tijd dat veel Ieren van zo’n situatie zouden hebben gedroomd, dat nationalisten niets liever wilden dan dat de hoogst mogelijke barrières tussen Ierland en Engeland werden opgeworpen.
Maar nu kom je bijna geen Ier meer tegen die het niet diep betreurt. Dat zegt op zichzelf al veel. Onder al dat politieke gedoe heeft alles zich heel fatsoenlijk geschikt, in een over het algemeen tevreden nabuurschap. Na zo veel eeuwen van verbittering is dat geen sinecure. De Engelsen en de Ieren hebben onderling geen problemen meer. En juist het feit dat er geen problemen meer zijn is nu een big deal.
In 1859 opgericht door protestanten. Tegenwoordig staat de krant onder controle van een groep ‘trustees’, die de politieke en religieuze onafhankelijkheid bewaakt. The Irish Times heeft nog altijd een groot correspondentennetwerk en vele prominente ‘pennen’.
Het Ierse volk stemde in 2015 in een referendum vóór het homohuwelijk. Columnist Fintan O’Toole schreef er drie bekroonde columns over, waarvan dit de laatste is.
De overweldigende meerderheid voor het Ja-kamp in het referendum over het homohuwelijk is niet zo mooi als ze lijkt. Ze is veel mooier.
Het kleine Ierland, dat het eerste land ter wereld wordt waar een directe volksstemming het huwelijk tussen mensen van hetzelfde geslacht mogelijk heeft gemaakt – het lijkt buitengewoon. Maar het gaat eigenlijk juist over het gewone. Ierland heeft opnieuw gedefinieerd wat het betekent om een gewoon mens te zijn. We hebben de wereld duidelijk gemaakt dat er een nieuw normaal is, dat ‘gewoon’ een groot, veelomvattend woord is, waarmee de natuurlijke verscheidenheid van de mensen wordt omhelsd en gekoesterd. LHBT’s [lesbisch, homo-, bi-, en transgender] zijn nu een geaccepteerd onderdeel van de heerlijke gewoonheid van het Ierse leven.
We hebben de wereld duidelijk gemaakt dat er een nieuw normaal is
Het lijkt een overwinning voor de tolerantie. Maar het is in feite het einde van het alleen maar tolereren. Tolerantie is wat ‘wij’ in onze genadige goedheid toestaan aan ‘zij’. Alsof je zegt: ‘Doe jij daar je eigen ding maar, dan vallen wij je niet lastig, zolang jij ons niet lastigvalt.’ Met dit klinkende ‘Ja’ verklaart Ierland dat het de tolerantie ver achter zich heeft gelaten. Het zegt dat er geen ‘zij’ meer is, LHBT’s zijn wij – onze zoons en dochters, vaders en moeders, broers en zussen, buren en vrienden. We hebben de kans gekregen om dat te zeggen. Ons werd gevraagd tolerantie te vervangen door burgerlijke gelijkheid. En wij hebben die kans met beide handen aangegrepen en aan ons hart gedrukt.
Het lijkt een overwinning voor de welsprekendheid. Er is inderdaad een schitterende burgerlijke campagne gevoerd. En die werd gekenmerkt door de meeslepende welsprekendheid van zo veel mensen die zich openhartig uitspraken via radiogolven en aan deuren. Het Ja-kamp ging niet in op provocaties en beledigingen, het steeg daar bovenuit. Veel mensen offerden hun privacy op en stelden hun meest intieme gevoelens bloot aan mogelijke openbare afwijzing. Hun moed en waardigheid gaven de doorslag.
Nationaal monument
Toch is dit niet een overwinning van de welsprekende verklaringen. In zijn diepste wezen is het een overwinning voor angstig gestamel. Waarom? Omdat de werkelijke verandering die Ierland de afgelopen twintig jaar heeft doorgemaakt, te danken is aan honderdduizenden van die pijnlijke, hortende gesprekken die beginnen met de gevreesde woorden ‘Ik moet je iets vertellen…’ Aan al die momenten van uit de kast komen aan de keukentafel, die aarzelende woorden, onderbroken door gesnik en gezucht, kille stiltes en angstige aarzelingen. Tijdens die onhandige, ongelukkige, vaak onafgemaakte gesprekken werden de waarheden die in deze campagne zo welsprekend zijn geformuleerd, voor het eerst geuit. En het is dankzij die gesprekken dat homo’s en lesbiennes ‘wij’ zijn geworden, onze kinderen, onze familie.
Het lijkt een overwinning voor liberaal Ierland op conservatief Ierland. Maar het is veel belangrijker dan dat. Het is het eind van die hele steriele, zinloze, onproductieve scheiding. Er bestaat niet langer een liberaal Ierland en een conservatief Ierland. De kloof tussen platteland en stad, tussen traditie en moderniteit, die het debat de afgelopen veertig jaar zo sterk heeft bepaald, is gedicht. Dit is een echt nationaal moment. In plaats van een liberaal en een conservatief Ierland, hebben we nu een fatsoenlijk, democratisch Ierland.
Het lijkt erop dat de LHBT’s eindelijk uit de kast komen. Maar eigenlijk is het meer dan dat: het is Ierland dat voor zichzelf uit de kast komt. We hadden een heimelijk, bang, verborgen zelf van optimisme en fatsoen, een zelf dat lang is overschaduwd door hypocrisie en abstractie en in bedwang gehouden door angst. Vrijdag is dit Ierland opgehouden bang te zijn voor zichzelf. De Nee-campagne ging helemaal over angst – de angst dat verandering slechts één voertuig kon hebben (de schandkar) en één bestemming (de hel). En deze keer heeft dat niet gewerkt. Paranoia en pessimisme hebben het ruimschoots verloren van het zelfvertrouwen en het optimistische geloof in zichzelf dat het Ierse volk zo lang voor zichzelf verborgen heeft gehouden.
Het lijkt een overwinning voor mondiaal kosmopolitisme. Maar in feite is het een overwinning voor de intimiteit. Het was de intimiteit die Ierland tot zo’n afschuwelijke plek om te leven maakte voor homo’s en lesbiennes, voor al diegenen die vanwege hun anders-zijn werden nagewezen en begluurd, over wie werd geroddeld. Maar intimiteit is een tij dat even krachtig is wanneer het zich de andere kant op keert. Toen LHBT’s eenmaal uit de kast kwamen, werden ze bekend. Ieren houden van wat ze kennen. Ze houden van het begrip ‘thuis’. Het prachtige schouwspel van al die mensen die op die vrijdag naar huis kwamen om te stemmen, belichaamde voor ons dat gevoel dat thuis de plek is waar het hart is – het sterke, kloppende hart van de menselijke verbondenheid.
De LHBT-gemeenschap heeft de hele Ierse democratie een van zijn mooiste dagen bezorgd
Tot slot lijkt het een nederlaag voor de religieuze conservatieven. Maar niemand heeft een nederlaag geleden. Niemand is minder waard geworden. De Ieren hebben in groten getale het idee verworpen dat onze republiek een ‘nulsomspel’ is, dat wat de één krijgt, van een ander afgenomen moet worden. Gelijkheid levert iedereen winst op – zelfs degenen die dachten dat ze die gelijkheid niet wilden. Mettertijd zullen degenen die nu bij deze kwestie een minderheid vormen, inzien hoe waardevol het is om te leven in een pluralistische democratie waarin minderheden worden gerespecteerd.
Door te blijven hameren op een onderwerp dat tot voor kort nog marginaal leek, heeft de LHBT-gemeenschap de hele Ierse democratie een van zijn mooiste dagen bezorgd. Ze heeft onze geteisterde republiek een nieuw gevoel van betrokkenheid gegeven, een nieuw zelfvertrouwen, een groter besef van wat allemaal mogelijk is. Ze heeft ons laten zien dat het ondenkbare wel degelijk bereikbaar is. Nu moeten we nog bedenken hoe we die angstaanjagende en opwindende uitdaging kunnen aangaan.
Auteur: Fintan O’Toole
Vertaler: Annemie de Vries
Fintan O’Toole (1958) is columnist en literatuur- en theatercriticus voor The Irish Times. Hij was theatercriticus voor The New York Daily News en schrijft regelmatig voor The New York Review of Books.
In 1859 de spreekbuis van protestantse nationalisten. Later van de unionisten. Tegenwoordig geldt de krant als gematigd liberaal / sociaaldemocratisch.
Genomineerden in de categorie Commentator Award
Maria Louka (Griekenland):
The Monster and Us
Eric Frey (Oostenrijk):
Kom- mentare zur Flüchtlingskrise
George Monbiot (Verenigd Koninkrijk):
Three Columns
Caroline de Gruyter (Nederland):
Hoe het linkse verhaal verdwenen is
De recente moord op voormalig IRA-lid Kevin McGuigan heeft tot onrust geleid in Ierland. Volgens de politie zit het Ierse Republikeinse Leger erachter. Een ongemakkelijke waarheid voor alle partijen die de vrede willen bewaren.
Een belangrijke figuur binnen de IRA – en Sinn Fein – legde onlangs openlijk uit waarom Kevin McGuigan dood moest. McGuigan, een gangster en voormalig lid van de Provisional IRA [de officiële naam van de IRA], had in april Jock Davison (46) doodgeschoten, een lokaal Provo-kopstuk in de wijken Short Strand en Markets. Ook zou hij van plan zijn geweest om een andere hoge Provo in de stad om te leggen. Er werd gefluisterd dat hij de afgelopen weken ‘gezien’ was terwijl hij diens huis in West-Belfast in de gaten hield. Bovendien had McGuigan een ouder echtpaar bedreigd in het katholieke Short Strand, waar hij kennelijk probeerde een crimineel imperium op te bouwen. En hij had een hond doodgeslagen met een hamer, vermoedelijk omdat het beest te hard blafte. Om al deze redenen, legde de IRA-man uit, ‘moest’ hij vermoord worden. [Hetgeen op 12 augustus gebeurde.] McGuigan was zelf een doorgewinterde moordenaar. Vrijwel al zijn slachtoffers waren zogenaamde ‘criminelen’ of ‘drugsdealers’, van wie er een twintigtal door de IRA werd vermoord in de nasleep van de ‘wapenstilstand’ van midden jaren negentig.
Volgens de IRA paste de moord op McGuigan binnen het programma ‘Action Against Drugs’ (AAD). Dit is een reïncarnatie van ‘DAAD’ (Direct Action Against Drugs), de dekmantel die door de Provisional IRA werd gebruikt om minstens een tiental mannen te vermoorden, die er allemaal van werden beschuldigd drugsdealers of criminelen te zijn in de katholieke, nationalistische arbeidersgemeenschappen in Noord-Ierland, midden en eind jaren negentig. De slachtoffers zouden zich hebben beziggehouden met criminele activiteiten, zonder beschermingsgeld af te dragen aan de IRA. Kevin McGuigan en zijn vroegere partner Jock Davison waren de voornaamste moordenaars in DAAD. De twee waren verantwoordelijk voor de moord op Micky Mooney (34), een kleine drugsdealer die in april 1995 werd doodgeschoten in een bar in het centrum van Belfast. De moorden op Mooney en meer dan veertig anderen in de daaropvolgende tien jaar – onder wie diverse totaal onschuldige jongemannen die geen ‘respect’ zouden hebben getoond voor de Provo’s – werden door de IRA allemaal afgedaan als ‘schoonmaak’ binnen de ‘eigen’ gemeenschap, en gebagatelliseerd of genegeerd om de weg te banen voor de toetreding van Sinn Fein tot de regering, iets wat na de volgende verkiezing ook zou gebeuren. Slechts één van de 45 geregistreerde moorden die sinds de wapenstilstand door de IRA werden gepleegd, leidde tot een veroordeling. Het ontkennen van het bestaan van de IRA in een deel van de Ierse en Britse media, de weigering om toe te geven of te geloven dat de IRA in december 2004 de roofoverval op de Northern Bank pleegde (met een buit van 27 miljoen pond, ofwel 37,5 miljoen euro) en de moord beraamde op, onder vele anderen, Robert McCartney [in 2005] en Paul Quinn [in 2007] – het kwam [op 21 augustus] allemaal op losse schroeven te staan toen de hoogste opsporingsambtenaar van de Ierse politie verklaarde dat de Provisional IRA betrokken was bij de moord op Kevin McGuigan.
Een IRA-kopstuk verklaarde openlijk dat Kevin MgGuigan vermoord ‘moest’ worden
Geheime afspraak
Binnen de Ierse politiediensten en hun tegenhangers in Noord-Ierland is men er altijd stilletjes van overtuigd geweest dat de Provo’s hun wapens nooit hebben ingeleverd, en zelfs zijn doorgegaan met het importeren van wapens tijdens en na de onderhandelingen over het Goede Vrijdag-akkoord. Volgens regeringsbronnen bestond er een ‘geheime afspraak’, die niet alleen door de Britse en Ierse regering werd gesteund maar ook door de Amerikaanse. Hierbij werd hun toegestaan alle criminele activiteiten voort te zetten.
Tussen 1998 en 1999 stuurde een IRA-eenheid in Florida 23 pakjes naar adressen in het Verenigd Koninkrijk en de Ierland die 122 automatische handwapens bevatten. Dit zou het tweede of derde deel zijn van een zending van in totaal vierhonderd vuurwapens. Deze wapensmokkel werd weggewuifd in het gezamenlijke Brits-Ierse beleid van ‘constructieve dubbelzinnigheid’ wat betreft de veronderstelde non-existentie van de Provisional IRA.
Deze constructieve dubbelzinnigheid stelde de Provo’s in staat om door te gaan met het uitvoeren van moorden, schietpartijen en afranselingen, en met het runnen van de grootste criminele onderneming op het eiland – die onlangs door een hooggeplaatste bron in de Republikeinse gemeenschap werd geschat op een waarde van 800 miljoen tot 1 miljard euro aan bezittingen en geld.
Goede bronnen in de Republikeinse gemeenschap, die voorstander zijn van het vredesproces, zeiden vorige week dat er ‘geen twijfel’ over is of is geweest dat de IRA nog steeds bestaat, dat de commandostructuur wordt gehandhaafd, dat het aan het hoofd staat van een enorme criminele organisatie die zich bezighoudt met het smokkelen van brandstof en tabak en andere activiteiten, en dat het nog steeds – zoals de moord op Kevin McGuigan heeft aangetoond – een ‘militaire’ rol speelt. Onder de aanhang bevinden zich minstens twee prominente leden van Sinn Fein.
De IRA-kopstukken leiden allemaal een luxeleven, omringd door een gevolg van hielenlikkers die hun inkomsten halen uit criminele ondernemingen en de miljarden euro aan publiek geld die als steun aan het vredesproces naar Noord-Ierland stromen.
Toen Kevin McGuigan zichzelf losmaakte van dit circus en mensen met geweld ging intimideren, werd hij ruim tien jaar geleden door de IRA door zijn knieën geschoten. Zij sluimerende woedde hierover zou volgens sommigen hebben geleid tot de solomissie tegen zijn vroegere partners en de moord op zijn oude vriend Jock Davison.
Er wordt in Belfast veel gediscussieerd over wat McGuigan tot deze kennelijke kamikazeactie tegen de IRA heeft gebracht. Maar men is het over één ding eens: áls hij er iets mee heeft bereikt, dan is het wel dat de Provo’s – negentien jaar na het Goede Vrijdag-akkoord – eindelijk de uitspraak hebben bevestigd die Gerry Adams in augustus 1995 deed: ‘Ze zijn niet verdwenen, weet u’.
Jim Cusack
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
