Een hapje eten buiten de deur, daaraan zal niet zoveel veranderen, toch? Mis, aldus de Amerikaanse restaurantsite Eater.com.
We schrijven 2040. De vernieuwende Generatie Y loopt tegen de vijftig, de milieuvriendelijke Generatie Z begint ook over haar hoogtepunt heen te raken, en nu stort de marketingwereld zich op de scholieren en studenten van ‘Generatie Alfa’ met al hun eigenaardigheden.
Je staat voor een van de nieuwste fast-casual broodjes- en pastazaken in de stad, met een vriendin die wel vaker bij deze keten komt. Zij gaat je voor door de automatische deuren, en eenmaal binnen valt je op dat de zaak hypermodern is ingericht, met een aardse, ecologische touch: wanden die uit planten lijken te bestaan, panelen van bamboe, vloeren van kurk en verlichting op zonne-energie, met flikkerende ledlampjes in vrolijke kleuren. Prachtig hoor – alleen heb je dit schaamteloze geflirt met de milieubewuste Generatie Z al tig keer eerder gezien in dit soort zaken. Geruststellender is de kakofonie van geroezemoes en elektronische bliepjes die de ritmische klanken van de retro-hiphop overstemt.
Smartpad
Je vriendin haalt haar smartpad (zo’n ding dat vroeger een telefoon heette) uit haar broekzak en ontgrendelt het scherm. ‘Welkom, fijn dat je weer bij ons bent’, staat te lezen op het apparaat. Dat berichtje krijgt ze als deelnemer aan het vasteklantenprogramma van deze keten, een fenomeen dat steeds gebruikelijker wordt. Je kijkt om je heen of je ergens de zwarte beacon-paal ziet die de smartpad van je vriendin heeft gedetecteerd en haar nu die automatische berichtjes stuurt. ‘Je krijgt 10 spaarpunten! Nog 50 en je hebt recht op een gratis broodje.’
Tijd om een plekje te zoeken. Onderweg naar het zitgedeelte achterin zie je rechts van je een paar zelfbedieningsautomaten staan. Onwillekeurig denk je terug aan 2015, toen fastfoodketens als McDonalds in reactie op de protestacties tegen het lage minimum‑ loon dit soort automaten introduceerden.
Nu merk je dat die rare elektronische bliepjes die je net al hoorde, afkomstig zijn van die automaten, waar een paar haastige yuppentypes een snelle hap bestellen en afrekenen. Je ziet een jonge vrouw haar smartpad langs de automaat halen. ‘Dank je wel. Je betaling is geslaagd.’ Dan verschijnt het cijfer 34 op het scherm.
Nu loopt de vrouw jullie voorbij, naar een groene, met mos begroeide muur met een stuk of vijftig luikjes erin. Zo’n luikjesmuur ken je van ketens als Eatsa, die een kwarteeuw geleden personeelloze restaurants openden geïnspireerd op de aloude Nederlandse automatiek. De vrouw gaat naar luikje 34, dat voorzien is van een touchscreen. Als ze ertegenaan tikt, gaat het open en haalt ze er een bruin papieren zakje uit.
Het tafelblad, ook al een touchscreen, splitst zich in tweeën en je krijgt een menu te zien
Intussen hebben jullie een tafeltje achterin gevonden. Je wilt al gaan zitten als je vriendin je tegenhoudt. ‘Bah, het is vies,’ zegt ze. En inderdaad, de tafel ligt vol kruimels. Je vriendin tikt op het tafelblad, dat ook al een touchscreen blijkt te zijn. Als de tafel uit zijn sluimerstand ontwaakt, tikt je vriendin op een knop met het woord ‘schoonmaken’. Meteen komt er iemand van het personeel opdraven, die volgens zijn naamplaatje Jaime heet. Jaime is gewapend met een doekje en een aluminium spuitbus. Je vraagt je af hoe lang hij hier nog zal werken, want 90 procent van de restaurants wordt tegenwoordig op afstand aangestuurd vanuit een ver computercentrum, waardoor er ter plaatse nog hooguit drie tot vijf mensen nodig zijn. Jaime heeft hier een van de weinige overgebleven minimumloonbaantjes, realiseer je je, en je denkt even terug aan je eigen eerste baantje in een fastfoodtent, toen je nog op de middelbare school zat.
Dan valt je oog op Jaimes neongroene smartwatch. Het ding trilt en knippert terwijl hij de tafel schoonveegt. Als hij klaar is, kijkt hij naar het schermpje van zijn smartwatch, dat ‘tafel 7’ aangeeft. Voordat Jaime zich naar tafel 7 spoedt, waar dat ook wezen mag, bedank je hem voor de moeite.
‘Waar heb je zin in?’ vraagt je vriendin, en ze legt haar smartpad op tafel. Weer komt de smarttable tot leven: ‘Welkom, fijn dat je weer bij ons bent! We bevelen je de volgende selectie aan, op basis van je vorige bezoek.’
Om duidelijk te maken dat je vriendin ditmaal gezelschap heeft, tik je op jouw kant van het tafelblad. Nu splitst het scherm zich in tweeën en krijg je een menu te zien. Al swipend bekijk je het aanbod van biologische volkorenpasta’s en verse broodjes ‘in ambachtelijke stijl’ die duurzaam zijn bereid met lokale ingrediënten. Vroeger werd met ‘ambachtelijk’ nog bedoeld dat iets daadwerkelijk met de hand was gemaakt, bedenk je met een wrang lachje; nu betekent het dat het in elkaar is geflanst door robots die recepten van beroemde koks kopiëren – en die duur keukenpersoneel vervangen.
Als je op verschillende gerechten tikt om de voedings‑ waarde en ingrediëntenlijstjes te bekijken, merk je dat praktisch alles is afgestemd op het vegetarische dieet van je gezelschap, dus swipe je door naar het complete menu. Na enig wikken en wegen zijn jullie zover om jullie keuze aan te geven.
‘Hoe wil je betalen?’ Je vriendin veegt met haar smartpad over het tafelblad. De menu’s verdwijnen en er komen nieuwe vensters voor in de plaats. Een nieuwslezer somt de hoofdpunten op uit het nieuws van de dag, maar dat kan je weinig boeien. Je vriendin ziet je verveeld kijken en swipet naar links. Op het scherm verschijnt een of ander dom quizje. Nu swipe je zelf naar links en krijg je een soort Zeeslagje voorgeschoteld.
Dan ontdek je het oplaadpunt naast de tafel en besluit je meteen maar je smartpad op te laden. Je steekt de stekker van het ding in de universele oplader op zonne- energie en stort je op het spel op het tafelblad.
Na een minuut of vijf krijg je een melding dat je bestelling klaar is. Aan jouw kant van de tafel verschijnt nummer 21 in beeld. Je loopt naar de groene muur met de luikjes en zoekt naar nummer 21. Daar moeten je broodje en je drankje klaarstaan. Je tikt tegen het luikje, maar het gaat niet open. In plaats daarvan krijg je een berichtje te zien: ‘Download de app van ons vasteklantenprogramma en krijg 2 dollar korting bij je volgende bezoek.’ Je ziet af van de optie ‘Nee dank je’ en veegt met je smartpad langs het scherm, waarna het ding trillend de app downloadt. Nu gaat het luikje open en kun je je dienblad pakken. Je loopt terug naar je tafeltje, waar je vriendin al klaarzit met haar eigen dienblad. Het volgende uur zitten jullie gezellig te eten en spelletjes te doen, genietend van de lekker ouderwetse hiphop.
‘Zullen we gaan?’ vraagt je vriendin ten slotte, en ze logt de smarttable alvast uit. Jullie gaan met de dienbladen naar het recyclepunt bij de plantenwand en kieperen het grotendeels papieren afval in de recycle‑ bakken, die ook al op zonne-energie werken. Als je naar buiten loopt, voel je je smartpad trillen. ‘Was alles naar wens? Geef je bezoek een beoordeling.’ Het berichtje is verstuurd via de app die je net hebt gedownload. Je geeft vijf sterren, neemt afscheid van je vriendin en gaat naar huis, zonder je te realiseren dat dit hightechrestaurant al is voorbereid op je volgende bezoek – exact op de hoogte van je favoriete menu, tijdverdrijf en eetgezelschap.
Voor grootse visies op de toekomst van de mensheid moet je niet in Downing Street, Het Witte Huis of het Kremlin zijn, maar bij een kleine groep computerprofeten die een compleet nieuwe wereld dreigen te gaan bouwen. Moeten we dat zomaar laten gebeuren?
Keuze uit ons archief
‘Het ontbreekt de eenentwintigste-eeuwse politiek aan visie. Er is geen politieke partij die een alomvattend idee voor een nieuwe wereld heeft. Geen politieke partij die een volledig nieuwe samenleving, laat staan een nieuwe mens wil bouwen. Na de ideologische oorlogen van de vorige eeuw lijken de politieke debatten van nu pedante haarkloverij.’ Aldus Harari in 2014. Hoewel er op het wereldtoneel de afgelopen weken veel verandert, blijft zijn vaststelling dat we technologie vrij spel geven overeind. Vernieuwing betekent in het Westen vooruitgang. Waar heb je dan nog een visie voor nodig?
In de twintigste eeuw was de politiek een strijd tussen grootse toekomstvisies. Communisten, fascisten en liberalen: allemaal wilden ze de oude wereld afbreken om een nieuwe wereld te bouwen. Lenin, Stalin en Mao probeerden de maatschappelijke structuren te ontmantelen en te vervangen door een wetenschappelijk verantwoord alternatief. Mensen, families en hele gemeenschappen werden door hen als boetseerklei beschouwd: tientallen miljoenen werden de dood ingejaagd onder het motto dat je geen omelet kunt bakken zonder eieren te breken.
Wat je ook van Hitler kunt zeggen, niet dat hij kleinschalig dacht
Hitler en zijn trawanten gingen nog meedogenlozer te werk bij de uitvoering van hun nog ambitieuzere plannen. De nazi’s wilden niet alleen de maatschappij maar de mens zelf herscheppen naar hun ideaalbeeld. Ze wilden in de biologie ingrijpen, de evolutie versnellen en een zuiver ras van übermenschen, supermensen kweken. Wat je ook van types als Lenin of Hitler kunt zeggen, niet dat ze kleinschalig dachten. De ambities van de progressieven waren misschien wat gematigder, maar niet veel. Deze hoeders van de utopische idealen van de Verlichting hoopten het paradijs op aarde te bereiken middels technische vooruitgang en onderwijs voor de massa. Hiërarchieën van duizenden jaren oud werden overhoop gehaald door de emancipatie van vrouwen, minderheden en jongeren. En misschien nog ingrijpender: nadat het gezin en het gemeenschapsleven miljoenen jaren de hoeksteen van elke samenleving hadden gevormd, stelden de progressieven ineens het individu centraal. De individuele mens werd geëmancipeerd van ouders, buren en ouderen, er ontstond een nieuwe ‘maatschappij van het individu’. Waarmee de progressieven ons misschien wel veroordeelden tot ongekend hoge niveaus van vervreemding en eenzaamheid. De visie van de progressieven was goedaardiger dan die van de communisten en de fascisten, maar daarom niet minder radicaal. Dat hun ideeën zo vanzelfsprekend en zelfs afgezaagd lijken, komt doordat wij in hun maatschappij leven.
Al hadden communisten, fascisten en progressieven nog zulke verschillende toekomstvisies, ze waren eensgezind in de wijze waarop ze een kolossaal nieuw overheidsapparaat optuigden. In verbluffend korte tijd werden alomvattende stelsels voor onderwijs, gezondheidszorg en sociale voorzieningen uit de grond gestampt om de utopische visie van de heersende partij uit te voeren. En die stelsels groeiden uit tot de grootste banenmachines op de arbeidsmarkt en de belangrijkste instanties in het maatschappelijk verkeer. In dat opzicht zijn de grote politieke ideologieën van de vorige eeuw geslaagd in hun missie om een nieuwe wereld te creëren. De maatschappij van 1800 is volledig afgebroken, we leven nu in een volstrekt nieuwe werkelijkheid.
Bio-engineering
In 1900 of 1950 waren alle politici mannen van grote woorden en nog grotere daden. Onze huidige politici lijken over de middelen te beschikken om nog veel grootsere visies uit te voeren dan Lenin, Hitler of Mao. Die moesten een nieuwe maatschappij en een nieuwe mens creëren met schrijfmachines en stoommachines, terwijl de visionair van nu beschikt over biotechnologie en supercomputers. Nieuwe technologische doorbraken zullen onze maatschappij, ons lichaam en ons denken in de komende decennia waarschijnlijk diepgaander veranderen dan ooit tevoren. De nazi’s wilden supermensen creëren met een soort fokprogramma, maar wij beschikken over een groeiend arsenaal aan technieken op het gebied van bio-engineering. Daarmee kunnen de uiterlijke kenmerken, de vermogens en zelfs de verlangens van de mens worden aangepast aan een politiek ideaal.
Er is geen enkele reden om te denken dat homo sapiens het eindstation is
Bio-engineering berust op de gedachte dat we nog lang niet alles uit ons lichaam halen wat erin zit. Al vier miljoen jaar wordt er door de natuurlijke selectie aan ons gesleuteld, zodat we ons van amoebes hebben ontwikkeld tot reptielen, zoogdieren en uiteindelijk homo sapiens. Maar er is geen enkele reden om te denken dat homo sapiens het eindstation is. Enkele relatief kleine wijzigingen in ons genoom, ons zenuwstelsel en ons skelet volstonden om homo erectus, tot weinig meer in staat dan het fabriceren van een stenen hakbijl, te veranderen in Homo sapiens, die ruimteschepen en computers produceert. Wie weet wat verdere wijzigingen in ons genoom, ons zenuwstelsel en ons skelet nog meer kunnen opleveren. En de bio-ingenieurs gaan heus niet zitten wachten tot de natuurlijke selectie dat voor ons doet. Nee, ze gaan aan de slag om van dat goeie ouwe homo sapiens-lijf de genetische opmaak te herschrijven, de bedrading en de biochemische balans van de hersenen aan te passen en nieuwe lichaamsdelen te kweken. Bovendien ontwikkelen we de mogelijkheid om cyborgs te maken.
In Silicon Valley vind je de Lenins van deze tijd
Cyborgtechniek is het combineren van organische met anorganische elementen. Denk aan bionische handen, kunstogen of miljoenen nanorobots in je bloed om problemen op te sporen en schade te herstellen. Het klinkt misschien als sciencefiction, maar het bestaat al. Apen kunnen externe bionische handen en voeten aansturen via in de hersenen ingebrachte elektroden. Verlamde patiënten kunnen bionische ledematen of computers aansturen met hun gedachten. Als je wilt, kun je alle elektrische apparatuur in huis bedienen met een headset die ‘gedachten kan lezen’. Daar is geen implantaat voor nodig, de headset leest de elektrische signalen in je hoofdhuid. En wil je het licht in de keuken aandoen, dan zet je gewoon die headset op, denkt aan een voorgeprogrammeerde mentale handeling (bijvoorbeeld dat je je rechterhand beweegt) en het licht springt aan. Zulke headsets zijn online te koop voor tweehonderd pond. Toch is de cyborgsector nog relatief conservatief, omdat die ervan uit blijft gaan dat alles moet worden bestuurd door onze organische hersenen. Een radicalere benadering is het afzweren van organische onderdelen en het streven naar volledig anorganische wezens. In plaats van een zenuwstelsel krijg je dan intelligente software die vrijelijk in zowel de virtuele als de werkelijke wereld kan rondsurfen, niet gehinderd door de beperkingen van onze organische biochemische basis.
Gebrek aan visie
Wetenschappers definiëren leven tegenwoordig als het verwerken van data, en een levend wezen als een verzameling zichzelf replicerende biochemische algoritmen die heel langzaam beter worden als gevolg van natuurlijke selectie. Informatici en wiskundigen zijn steeds beter geworden in het schrijven en ontcijferen van algoritmen. En als organismen inderdaad algoritmen zijn (een vrij boude aanname, maar tegenwoordig toch de heersende opvatting), moet het mogelijk zijn om anorganisch leven te scheppen. Een algoritme is een algoritme, nietwaar? Als de wiskunde klopt, wat maakt het dan uit of dat algoritme zich manifesteert in koolstof, plastic of siliconen? Na vier miljard jaar te hebben rondgedobberd in de kleine vijver van organische samenstellingen, kan het leven nu ineens het veel grotere domein van anorganisch materiaal gaan bezielen, om daar onvoorstelbare nieuwe vormen aan te nemen. In sciencefiction grijpen hitleriaanse dictators zo’n nieuwe technologie altijd aan om er hun gevaarlijke politieke ideeën mee uit te voeren.
Maar daarin verschillen de werkelijke leiders van onze tijd, zelfs in autoritaire landen als China, Rusland, Iran en Noord-Korea, hemelsbreed van hun fictieve tegenhangers. Plannen voor een brave new world lijken ze niet te smeden. De stoutste dromen van Kim Jong-Un en Ali Khamenei reiken niet veel verder dan het bezit van langeafstandsraketten en een atoombom: zo ontzettend 1945. En Barack Obama en David Cameron hebben al moeite om de zorgverzekering en het onderwijs te hervormen, laat staan dat ze toekomen aan het bouwen van een nieuwe wereld of een nieuwe mens. De technologische mogelijkheden zijn tegenwoordig dus vrijwel onbeperkt, maar de politici van nu denken veel kleinschaliger dan hun voorgangers van een eeuw geleden.
Het ontbreekt de eenentwintigste-eeuwse politiek aan visie. Er is geen politieke partij die een alomvattend idee voor een nieuwe wereld heeft. Geen politieke partij die een volledig nieuwe samenleving, laat staan een nieuwe mens wil bouwen. Na de ideologische oorlogen van de vorige eeuw lijken de politieke debatten van nu pedante haarkloverij. Om de vergezichten van een Lenin of een Hitler te volgen had je een telescoop nodig; om het verschil tussen Republikeinen en Democraten of tussen Labour en de Conservatieven te ontwaren heb je een microscoop nodig. Ja, Miliband en Cameron verschillen een beetje van mening over de EU, het ziekenfonds en de belastingen. Maar die verschillen zijn niets vergeleken bij de verschillen tussen communisten en fascisten honderd jaar geleden. Er is geen partij meer die pleit voor een Brits wereldrijk, de afschaffing van alle privébezit of het vergassen van minderheden. Dat spreekt inmiddels zo vanzelf dat we er niet meer bij stilstaan. Maar dat is het punt juist: een eeuw geleden was dat helemaal niet zo vanzelfsprekend. Toen had je machtige politieke partijen met miljoenen aanhangers die openlijk pleitten voor imperialisme, genocide of de afschaffing van privébezit.
Eén goede reden waarom politici niet meer zo tuk zijn op weidse vergezichten, is de gruwelijke afloop van de ideologische oorlogen. Als grote visies resulteren in Auschwitz, Hiroshima en de Grote Sprong Voorwaarts, dan is de mensheid beter af in de handen van bekrompen bureaucraten. Een tweede reden is dat de twintigste-eeuwse verworvenheden zwaar op politici drukken. De zorg, het onderwijs en de verzorgingsstaat kosten enorm veel geld en aandacht. Bovendien zou elke poging een nieuwe visie te realiseren dit enorme apparaat doen wankelen. Daarom spelen politici liever op safe en doen ze vooral hun best het systeem draaiende te houden. Hier en daar passen ze wel een kleinigheid aan, maar voor structurele veranderingen deinzen ze terug.
Ten derde bleek, toen de rook van de ideologische oorlogen was opgetrokken, dat het neoliberalisme als overwinnaar uit de strijd kwam. En nu het neoliberalisme de economie en de samenleving naar eigen smaak heeft ingericht, predikt het passiviteit. Als zen-goeroes adviseren de hogepriesters van het neoliberalisme alle politici: doe niets. Laat iedereen zich op zijn eigen taak richten en zich niet om de lange termijn bekommeren. Bouwers moeten bouwen, zangers moeten zingen, ontwerpers moeten ontwerpen – en laat de rest maar aan de markt over. Die weet beter welke kant we op moeten dan een filosoof of staatsman. De meeste regeringen en politieke partijen volgen dat advies op. Ze richten zich vooral op het managen van het land en de dagelijkse crises en hebben weinig oog voor de langere termijn. Ze managen de staat en doen dat over het algemeen prima, maar voor toekomstplannen of een leidersrol moet je niet bij hen zijn.
Silicon Valley
Dat wil niet zeggen dat niemand de rol van profetisch leider opeist. Waar de politiek grote woorden mijdt, maakt het bedrijfsleven er des te gretiger gebruik van. Voor grootse visies op de toekomst van de mensheid moet je niet in Downing Street, het Witte Huis of het Kremlin zijn, maar je oor te luisteren leggen in Silicon Valley. Daar vind je de Lenins van onze tijd. Voor alle duidelijkheid: de computertovenaars van Silicon Valley zijn geen communisten en ze zijn ook lang niet zo meedogenloos als Lenin. De overeenkomst die ik zie, betreft alleen de durf en reikwijdte van hun visie, hun ambitie om de oude wereld af te breken en een compleet nieuwe wereld te bouwen. Wat durf en reikwijdte betreft kan Lenin zelfs niet aan de computerprofeten tippen. Lenin en zijn volgelingen werkten nog binnen de kaders van bestaande economische feiten en modellen. Maar de visionairs van nu dromen van een toekomst zonder schaarste, waarin de rol van de mens in de economie is vervangen door algoritmen, de vraag niet langer door de grenzen van het aanbod wordt beperkt en het leven niet langer om werk draait.
Centraal in deze visie staat de loskoppeling van intelligentie en bewustzijn. Tot nu toe ging intelligentie altijd gepaard met een hoogontwikkeld bewustzijn. Alleen wezens met een bewustzijn konden vroeger taken uitvoeren die een hoge mate van intelligentie vereisen, zoals schaken, autorijden, het stellen van medische diagnoses of het elimineren van terroristen. Maar technologiebedrijven zoals Google, Apple en IBM ontwikkelen op basis van machinaal leren en big data nieuwe vormen van intelligentie zonder bewustzijn, die bij deze en vele andere taken beter presteren dan mensen.
Dat werpt een nieuwe vraag op: welke van de twee is nu werkelijk van belang voor de economie: intelligentie of bewustzijn? Zolang die twee altijd met elkaar hand in hand gingen, was die vraag hooguit een tijdverdrijf voor filosofen. Maar in onze eeuw wordt het een prangend politiek en economisch vraagstuk. En het is ontnuchterend om te beseffen dat in ieder geval in de economie intelligentie een absolute voorwaarde is, en bewustzijn op zichzelf weinig waarde heeft.
Carl Benedikt Frey en Michael A. Osborne van Oxford University gaven in hun boek The Future of Employment in 2013 een overzicht van alle beroepen die volgens hen binnen twintig jaar door computeralgoritmes kunnen worden overgenomen. Volgens het algoritme waarop zij zich baseerden, liep 47 procent van alle banen in de VS groot risico binnen dat tijdsbestek te verdwijnen. Zo is er 99 procent kans dat telemarketeers en verzekeraars in 2033 zijn vervangen door algoritmen. En die kans is 98 procent voor scheidsrechters, 97 procent voor caissières en 96 procent voor restaurantkoks. Voor juridisch medewerkers, reisgidsen, bakkers, buschauffeurs, bouwvakkers, dierenartsassistenten, beveiligers, zeelui, kelners, barkeepers, archivarissen, timmerlui en strandwachten varieert de kans dat hun baan verdwijnt van 67 tot 94 procent.
Er zijn natuurlijk ook banen die veilig zijn. Voor archeologen is de kans dat hun werk in 2033 is vervangen door computeralgoritmes hooguit 0,7 procent, en voor ergotherapeuten slechts 0,3 procent. Maar ook als het banenverlies wordt gecompenseerd door het ontstaan van nieuwe functies, dan zullen die waarschijnlijk veel meer creativiteit en flexibiliteit vergen. Het is lang niet zeker dat een caissière of buschauffeur van vijftig in staat is om zich daaraan aan te passen. Zoals de industriële revolutie in de negentiende eeuw leidde tot een grote nieuwe arbeidersklasse in de steden, zou de technologische revolutie van de eenentwintigste eeuw dus weleens kunnen leiden tot een grote nieuwe klasse van economisch nuttelozen. Als dat inderdaad gebeurt, wordt dat een veel grotere uitdaging dan de industriële revolutie en zal het nieuwe sociale en politieke modellen vereisen die de ambities van Marx, Lenin of Mao verre overtreffen. De ideologie van socialisten en communisten beantwoordde aan de noden, de zorgen en de hoop van het industriële proletariaat. Zo zal ook de nieuwe klasse van economisch nuttelozen nieuwe verlangens, angsten en aspiraties ontwikkelen. Om daaraan tegemoet te komen, verzinnen de computerprofeten wonderlijke sociaal-economische modellen, toegesneden op een maatschappij in het post-schaarste-tijdperk, waarin mensen niets meer produceren en alleen nog consument zijn.
Oplossen van de dood
Daar blijft het voor de computerprofeten echter niet bij. Zij dromen niet alleen van een totaal nieuwe samenleving en economie, ze dromen ook van het tegenhouden van veroudering het overwinnen van de dood, van de ontwikkeling van supermensen en een internet of things, en van de samensmelting van de mensheid en dat internet of things in één groot kosmisch bewustzijn. Zo richtte Google onlangs Calico op, een dochterbedrijf met als mission statement – hou je vast – ‘het oplossen van de dood’. En het hoofd van Googles investeringsfonds is Bill Maris, iemand die echt in onsterfelijkheid gelooft.
Afgelopen maart verklaarde Maris in een interview: ‘Als je mij vraagt of het mogelijk is om vijfhonderd jaar te worden, dan zeg ik ja.’ En hij zet zijn woorden kracht bij met harde cash: van de twee miljard dollar die Google Ventures beheert, wordt 36 procent geïnvesteerd in start-ups in de levenswetenschappen, waaronder een paar ambitieuze projecten om onze levensduur te verlengen. Maris vergeleek het met een footballwedstrijd. In de strijd tegen de dood, zei hij, ‘gaan we niet voor een paar meter terreinwinst: we willen de wedstrijd winnen’.
Peter Thiel, mede-oprichter van PayPal, heeft gezegd dat hij eeuwig wil blijven leven. Veel mensen zullen dat afdoen als een puberale fantasie. Maar Thiel is iemand om serieus te nemen. Zijn privévermogen wordt geschat op 2,2 miljard dollar en hij is een van de succesvolste en invloedrijkste ondernemers in Silicon Valley.
Als historicus kan ik niet oordelen over de haalbaarheid van die ideeën. Maar als historicus weet ik wel dat de aspiraties van mensen vaak veel belangrijker zijn dan wat ze uiteindelijk bereiken. De twintigste eeuw is gevormd door het communistische streven om een eind te maken aan alle ongelijkheid, ook al is dat nooit verwezenlijkt. Zo kan onze eeuw gevormd worden door het streven de mens te upgraden en de dood te overwinnen, ook al berust dat misschien op ijdele hoop. De tijdgeest verandert. Gelijkheid is uit, onsterfelijkheid is in. Dat moet ons allemaal aan het hart gaan. De combinatie van almachtige technologieën met een megalomane politiek is weliswaar gevaarlijk, maar de combinatie van almachtige technologieën met een kortzichtige politiek is misschien nog veel gevaarlijker. Onze politiek beperkt zich tot besturen en richt de blik niet langer op de toekomst, juist in een tijd waarin de technologie ons in staat stelt die toekomst ingrijpender te veranderen dan we ooit durfden te dromen. De technologie stelt ons zelfs in staat die dromen te veranderen. Als politici geen zin hebben om over die toekomst te beslissen, geven ze anderen vrij spel. Zodat de gewichtigste beslissingen in de geschiedenis van het leven op aarde straks misschien wel genomen worden door een piepklein groepje programmeurs en zakenlui, terwijl de politici zitten te kibbelen over immigratiequota’s en de euro.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
