Jan Marsalek, ‘De meest gezochte man op aarde’, is de spil in een miljardenfraude rond de Duitse betaaldienst Wirecard. Hij is sinds juni spoorloos, ook al zijn er inmiddels aanwijzingen over zijn verblijfplaats. Afgelopen weekeinde begonnen opnames voor een documentaire rond het schandaal. Ook kwam er nieuwe informatie over zijn verdwijning aan het licht, die leidde tot de arrestatie van een voormalige hooggeplaatste geheim agent en een Oostenrijkse politicus.
Het Duitse mediabureau WuV schreef dit weekeinde op zijn website dat opnames van het docudrama The big fake – The Wirecard story zijn begonnen in Berlijn. De hoofdrollen in de film worden gespeeld door Christoph Maria Herbst en Franz Hartwig, als respectievelijk de in hechtenis genomen Markus Braun, baas van Wirecard, en de voortvluchtige Chief Operational Officer (COO) Jan Marsalek. Volgens WuV belicht de film niet alleen de wereldwijde economische dimensie van de fraudezaak, maar ook de psyche van de twee mannen.
Een uitgebreid team van journalisten van onder meer de Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung, Stern, Capital en infoNetwork tekende voor de research.
Het blijft overigens niet alleen bij deze documentaire: later dit jaar volgt ook nog een meerdelige True Crime-podcast die de geschiedenis en achtergrond van het Wirecard-schandaal behandelt en Penguin Random House komt dit voorjaar met het boek Wirecard – Psychogram van het schandaal van de eeuw door Bettina Weiguny en Georg Meck, de twee journalisten die het idee voor de documentaire opperden.
Het Wirecardschandaal
Wirecard is een Duitse betalingsverwerker en financiële dienstverlener. In juni vorig jaar maakte het bedrijf bekend dat € 1,9 miljard aan contanten spoorloos was verdwenen en dat het bedrijf een schuld had van € 3,2 miljard. De Oostenrijker Markus Braun, oprichter en voormalig CEO, twee bestuursleden en andere leidinggevenden zijn gearresteerd of betrokken bij strafrechtelijke procedures. Tegen de voortvluchtige COO Jan Marsalek loopt een internationaal arrestatiebevel.
In november 2020 verkocht Wirecard de activa van zijn belangrijkste onderdelen voor € 100 miljoen aan Santander Bank en het bedrijf wordt nu verder ontmanteld.
De Ierse publieke zender RTÉ noemde de val van Wirecard vorig jaar ‘een schandaal dat is te vergelijken met de ineenstorting van het Amerikaanse energiebedrijf Enron door boekhoudfraude in de vroege jaren 2000.’
Il Sogno
Ondertussen publiceerde Süddeutsche Zeitung, dat een uitgebreid dossier over de Wirecard-zaak bijhoudt, afgelopen weekeinde een artikel over de vlucht van Jan Marsalek, dat leest als een verhaal van John le Carré en de documentairemakers mogelijk noopt hun scenario aan te passen. Volgens het artikel zouden een voormalig inlichtingenagent en een voormalig FPÖ-politicus, Marsalek hebben geholpen te ontsnappen.
Il Sogno, zo beginnnen journalisten Oliver das Gupta, Klaus Ott en Jörg Schmitt hun artikel in de Süddeutsche, is een klein Italiaans restaurant in het centrum van München.
Specialiteit: de steak van de lavagrill voor € 24,90. Il Sogno betekent zoiets als ‘de droom’, en dat is passend, want een droom was uiteengespat vlak voordat drie mensen elkaar ontmoetten tijdens een diner in het restaurant op de avond van 18 juni 2020. Jan Marsalek, als COO lange tijd de tweede man van Wirecard, was een paar uur eerder op non-actief gesteld door de raad van commissarissen van de financiële dienstverlener uit Aschheim. Men had namelijk geconstateerd dat zo’n € 1,9 miljard, die op rekeningen in Azië zou moeten staan, gewoonweg niet bestond.
Ruim 24 uur na het etentje was Jan Marsalek verdwenen
Marsalek dineerde bij Il Sogno met twee van zijn naaste vertrouwelingen; zijn voormalige assistent Sabine E. en de Oostenrijker Martin W., voorheen een hooggeplaatste medewerker van het Oostenrijkse federale bureau voor de bescherming van de grondwet en terrorismebestrijding (BVT), vergelijkbaar met de Nederlandse AIVD.
Ruim 24 uur na het etentje was Jan Marsalek verdwenen; zijn spoor loopt dood op de luchthaven van Minsk, de hoofdstad van Wit-Rusland. Hij landde daar op de avond van 19 juni in een kleine privéjet vanaf de luchthaven Bad Vöslau bij Wenen.
Sabine E. en Martin W. ontkennen beiden dat de ontsnapping van Marsalek gepland werd tijdens het diner in Il Sogno. Ze wisten er niets van, laat staan dat ze erbij betrokken waren. Volgens hen sprak Marsalek tijdens het diner alleen over zijn ontslag en vertelde hij dat hij naar de Filippijnen wilde om de vermiste Wirecard-miljarden te zoeken. Oostenrijkse opsporingsdiensten betwijfelen dat.
Martin W. wordt sinds vrijdagavond vastgehouden door de politie van Wenen. Het parket van Wenen beschuldigt hem er onder meer van Marsalek te hebben geholpen te ontsnappen naar Minsk. Dit blijkt uit een aanhoudingsbevel van de Weense officier van justitie gedateerd op 22 januari, dat de Süddeutsche Zeitung in bezit heeft en waarover de Oostenrijkse krant Der Standard als eerste berichtte.
De verklaring van Schellenbacher
De Oostenrijkse autoriteiten denken dat Martin W. de vlucht van Marsalek niet in zijn eentje heeft georganiseerd. Hij zou zijn geholpen door de voormalige Oostenrijkse parlementariër Thomas Schellenbacher, die de onderzoekers op het spoor kwamen na telefoontaps en surveillance. Deze ondernemer was van 2013 tot 2017 parlementslid in Oostenrijk voor de rechts-populistische FPÖ. Ook hij zit nu in hechtenis. Naar verluidt heeft hij een uitgebreide getuigenis afgelegd aan speurders van de Oostenrijkse federale politie.
Volgens Schellenbacher had W. hem half juni gebeld met het verzoek om voor Marsalek een vliegtuig naar Minsk te regelen. Schellenbacher zou bezwaren hebben gehad maar gaf wel toe aan het verzoek, waarna de ex-inlichtingenagent hem het paspoort van Jan Marsalek overhandigde.
Onderzoek van Bellingcat
Over de voortvluchtige Jan Marsalek schreef Bellingcat in juli van vorig jaar:
‘Jan Marsalek is momenteel een van de meest gezochte personen op aarde. Het bedrijf waar hij operationeel toezicht op had, het Duitse Wirecard, stortte vorige maand van de ene op de andere dag ineen nadat accountants de aandacht hadden gevestigd op een gapend gat in de balans van bijna 2 miljard euro.
Dat bedrag in contanten, waarvan werd gedacht dat het op bankrekeningen stond van derden in Oost-Azië, waar zich een coderings- en verwerkingscentrum van Wirecard bevond, was er in feite niet.
De 40-jarige Oostenrijkse Jan Marsalek, COO van Wirecard sinds 2010, had de leiding over de Aziatische activiteiten van het bedrijf.’
‘Op 18 juni 2020 werd het managementteam, waaronder Jan Marsalek, ontslagen. Hij vertelde zijn collega’s dat hij naar de Filippijnen zou gaan om de vermiste miljarden te traceren en zo zijn onschuld te bewijzen. Later die dag werd hij vermist.
Terwijl boekingen van luchtvaartmaatschappijen en immigratiedossiers suggereerden dat hij op 23 juni naar Manilla was vertrokken en van daaruit naar China doorgereisd, bleek uit onderzoek door de Filippijnse autoriteiten dat die reis een dwaalspoor was en dat de immigratieformulieren op zijn naam waren vervalst.
Sindsdien wordt Jan Marsalek gezocht door de Duitse en Oostenrijkse autoriteiten op verdenking van fraude en verduistering.’
‘Bellingcat heeft in samenwerking met onderzoeksjournalisten van Der Spiegel en The Insider nu de locatie vastgesteld waarheen Marsalek enkele uren na zijn ontslag vluchtte: Minsk, de hoofdstad van Wit-Rusland. Russische immigratiedossiers en gegevens die worden bijgehouden door de Russische FSB suggereren dat de Russische veiligheidsdienst al langer geïnteresseerd was in Marsalek, die een aantal verschillende paspoorten gebruikte, waaronder een diplomatiek paspoort van een derde land waarmee hij Rusland tientallen keren bezocht in de afgelopen vijftien jaar.
Ten minste één keer, in 2017, hebben de Russische veiligheidsdiensten waarschijnlijk een langdurige interactie gehad met Marsalek in Moskou.’
Zoals het zich laat aanzien, richtte Schellenbacher zich tot Jet X Aviation Services in Kottingbrunn. Dat bedrijf had op 19 juni een Cessna Citation Mustang 50 beschikbaar, die Marsalek kon ophalen op het privévliegveld Bad Vöslau, ongeveer 30 kilometer ten zuiden van Wenen.
Tijdens het verhoor zou Schellenbacher ook hebben verklaard dat Martin W. hem herhaaldelijk had gebeld om te laten weten dat Marsalek te laat bij het vliegtuig zou komen. Hij vertelde de Oostenrijkse rechercheurs dat W. tijdens zijn laatste telefoontje zei dat de aankomst van Marsalek was vertraagd omdat de taxichauffeur de ingang van het luchthavengebouw niet kon vinden.
Volgens informatie van de Süddeutsche Zeitung had de voortvluchtige COO eigenlijk al ’s middags rond 15.30 uur moeten vertrekken naar Minsk, maar hij kwam pas rond 19.00 uur op het vliegveld aan. Om 20:03 uur vertrok de Cessna met Marsalek aan boord in noordoostelijke richting om rond 23:00 uur in Minsk te landen. Marsalek zou zo’n € 8000 voor de vlucht hebben betaald. In contanten.
Een gekochte parlementszetel
Een voormalige Oostenrijkse inlichtingenagent en een ex-parlementslid als vermeende vluchthulp voor de momenteel meest gezochte witteboordencrimineel ter wereld, dat zou toch ook in Oostenrijk een aantal politieke vragen moeten oproepen, schrijft Süddeutsche Zeitung.
Schellenbacher was al eens eerder het onderwerp van onderzoeken, toen het ging om de vraag hoe hij in het Oostenrijkse parlement was terechtgekomen. Aangenomen wordt dat de zetel van Schellenbacher in het Oostenrijkse parlement is gekocht door een groep Oekraïense zakenlieden.
Volgens een getuige, die dit heeft verklaard onder ede, zouden de Oekraïners in totaal € 10 miljoen hebben neergeteld voor zijn parlementszetel, een bedrag dat werd betaald aan onder meer de FPÖ en de toenmalige partijleider van de FPÖ, Heinz-Christian Strache. Strache en de FPÖ ontkennen, ook al toonden Süddeutsche Zeitung en Der Spiegel meerdere foto’s die ze in 2019 kregen toegespeeld en waarop stapels contant geld zijn te zien. De foto’s zouden zijn gemaakt in de dienstwagen van Strache, precies in de periode dat Schellenbacher een plaats op de FPÖ-kieslijst kreeg. Tot veler verrassing, want Schellenbacher was een onbekende, middelgrote ondernemer die pas kort tevoren lid was geworden van de FPÖ.
Van geheime dienst naar Wirecard
De tweede vermeende vluchthelper van Marsalek is eveneens een illustere figuur. Martin W. was lange tijd de nummer drie van de Oostenrijkse inlichtingendienst BVT, verantwoordelijk voor operationele taken en voor terrorismebestrijding. Eind 2017 verliet hij de dienst vanwege gezondheidsproblemen, maar ook omdat hij op gespannen voet stond met bepaalde afdelingen van de dienst en meende daarom gepasseerd te zijn voor een topfunctie bij de BVT.
W. was in 2018 nog officieel in dienst van het Ministerie van Binnenlandse Zaken dat verantwoordelijk is voor de BVT, maar zonder taken en zonder bezoldiging.
W. en Marsalek kennen elkaar sinds 2015. De ex-BVT-man vertelde meerdere vertrouwelingen dat ze elkaar hadden ontmoet in de wandelgangen van een conferentie over cybersecurity in Wenen. Kort nadat W. de BVT had verlaten, wendde hij zich tot Marsalek. Die bracht hem vervolgens in contact met Aleksandar V., een vriend en financiële investeerder die kantoor hield aan de Prinzregentenstrasse 61 in München.
Het vermoeden bestaat dat er nog andere Oostenrijkse inlichtingenagenten op de loonlijst van Marsalek stonden
W. zou daar sinds begin 2019 een eigen kantoor hebben gekregen. Desgevraagd kregen mensen te horen dat hij een soort start-upscout was, op zoek naar interessante bedrijven die projecten voor Wirecard zouden kunnen ontwikkelen.
W. heeft herhaaldelijk ontkend zijn oude contacten met de geheime dienst te hebben gebruikt ten dienste van Marsalek en Wirecard. Nog onlangs vertelde de ex-inlichtingenofficier aan gesprekspartners dat hij nooit rechtstreeks voor Jan Marsalek had gewerkt en dat hij de Wirecard-COO zeker niet adviseerde over beveiligingskwesties.
Het parket van Wenen ziet dat anders. De rechercheurs beschuldigen W. ervan zijn oude contacten bij BVT te hebben misbruikt om voor Wirecard ‘de solvabiliteit van aanbieders van pornografische internetsites te controleren’, zo staat in het arrestatiebevel. Niet alleen het faciliteren door W. van de ontsnapping van Marsalek wordt onderzocht, maar ook misbruik van autoriteit en corruptie. Daarnaast bestaat het vermoeden dat er nog andere Oostenrijkse inlichtingenagenten op de loonlijst van Jan Marsalek stonden.
W., wiens advocaat niet reageerde op verzoeken van Süddeutsche Zeitung, zou de afgelopen maanden voornamelijk in Dubai hebben doorgebracht, waar hij een appartement zou hebben en een nieuwe professionele positie zou trachten te verwerven, naar het zich laat aanzien met hulp van Jan Marsalek.
Kennissen van W. lieten weten dat hij erg overstuur was nadat Süddeutsche Zeitung hem afgelopen oktober in een artikel voor het eerst koppelde aan Marsalek, en daarin verslag deed van hun ontmoeting in Il Sogno. Volgens de Oostenrijkse onderzoekers heeft hij sindsdien het nummer van zijn mobiele telefoon zeker ‘vijf tot zes keer’ gewijzigd.
