Het heikelste agendapunt is de situatie in Libanon
Pakistaanse en Qatarese bemiddelaars meldden maandag dat er ‘bemoedigende stappen vooruit’ waren gezet tijdens de eerste onderhandelingsronde in Zwitserland tussen de VS en Iran, gericht op het tot stand brengen van duurzame vrede in het Midden-Oosten. De Iraanse zijde prees de ‘aanzienlijke’ vooruitgang in de Libanese kwestie.
De gesprekken, die plaatsvonden in Bürgenstock in de Zwitserse Alpen, begonnen zondag en duurden tot maandagavond, in het kader van het memorandum van overeenstemming dat donderdag tussen beide partijen werd ondertekend. De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, Abbas Araghchi, lid van de door Teheran gestuurde delegatie, meldde dat er ‘aanzienlijke vooruitgang’ was geboekt bij het oplossen van de ‘oorlog in Libanon’, aldus Al Jazeera.
‘Iraanse olie- en petrochemische exporten zijn vrijgesteld [van sancties], de blokkade is opgeheven, sommige bevroren tegoeden zijn vrijgegeven en er is een omvangrijk wederopbouw- en ontwikkelingsplan voor Iran van start gegaan’, schreef hij op X.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Hij benadrukte echter dat de eerste ‘echte test’ voor het succes van de onderhandelingen de ontwikkelingen in Libanon zouden zijn, waar Iran een definitief einde eist aan de vijandelijkheden tussen Israël en Hezbollah – een onderwerp dat uitgebreid aan bod kwam tijdens de gesprekken van zondag.
Over de Straat van Hormuz, die Iran naar eigen zeggen zaterdag opnieuw had afgesloten uit protest tegen de aanhoudende confrontaties in Libanon, kwamen de partijen overeen een ‘communicatielijn’ in te stellen om ‘incidenten en communicatieproblemen’ te voorkomen en ‘een veilige doorgang voor commerciële schepen die door de straat varen’ te garanderen, meldt de BBC.
De gesprekken verliepen echter niet zonder spanning en de discussie dreigde eerder op de dag bijna te ontsporen, aldus CNN. Iran verliet de onderhandelingen iets meer dan een uur na aanvang, ‘naar aanleiding van de dreigementen’ van Donald Trump, die Teheran als ‘beledigend’ beschouwde.
Republikeinen zijn niet allemaal blij met het akkoord
De Iraanse opperleider Mojtaba Khamenei legde donderdag in een schriftelijke verklaring uit dat hij het memorandum van overeenstemming aanvankelijk niet acceptabel vond. Ondanks zijn bedenkingen aanvaardde hij het ‘nadat hij de verzekering had gekregen van de Iraanse leiders dat de belangen van het land beschermd zouden worden’, meldt Al-Jazeera.
Het verkeer in de Straat van Hormuz wordt geleidelijk hervat, maar de voortzetting van de onderhandelingen, die vrijdag in Zwitserland zouden beginnen, is uitgesteld. JD Vance, de Amerikaanse vicepresident, heeft de Verenigde Staten nog niet verlaten.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Beide kampen beschikken over een verlengbare periode van zestig dagen om alle details van een definitieve overeenkomst op te helderen, in de wetenschap dat de huidige voorwaarden van de overeenkomst met Teheran sommige Republikeinen niet lijken te bevallen. Senator Bill Cassidy uit Louisiana – die zich niet meer kandidaat zal stellen nadat hij zijn voorverkiezingen tegen een door Donald Trump gesteunde kandidaat heeft verloren – gelooft dat ‘Iran er sterker uitkomt en wij zwakker’, onderstreept CNN.
Israël lijkt ook niet erg ingenomen te zijn met de uitkomst van de onderhandelingen. Maar JD Vance adviseerde leden van de regering van Benjamin Netanyahu ten overstaan van de pers om ‘de enige machtige bondgenoot die hij in de hele wereld nog heeft, niet aan te vallen’.
‘De enige constante in de oorlog met Iran is dat Trump zegt dat het bijna voorbij is’, grapt Rolling Stone. Donderdagavond, na voor de derde dag op rij gedreigd te hebben Iran ‘zeer hard’ aan te vallen, maakte Donald Trump opnieuw een draai van 180 graden. Hij annuleerde abrupt de geplande aanvallen en kondigde aan dat een vredesakkoord met Teheran al dit weekend getekend zou kunnen worden.
‘We hebben zojuist een zeer goed akkoord bereikt om de oorlog met Iran te beëindigen en zodra de papieren rond zijn, wat de komende dagen zou moeten gebeuren, zullen we waarschijnlijk een ondertekening hebben, misschien in Europa’, verklaarde de Amerikaanse president vanuit het Witte Huis.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens Amerikaanse media omvat het akkoord een verlenging van het staakt-het-vuren, de heropening van de Straat van Hormuz en de start van zestig dagen onderhandelingen over het Iraanse nucleaire programma.
Maar opnieuw temperden de Iraanse autoriteiten Trumps triomfalisme door te verduidelijken dat ze nog niet hadden besloten of ze klaar waren om te tekenen. Ze vroegen zich af of de Amerikanen het deze keer ‘serieus’ meenden, of dat ze ‘plotseling van gedachten zouden veranderen’ en ‘een nieuwe koers zouden varen’, zoals ze ‘de afgelopen maanden al meerdere keren hadden gedaan’, aldus Al Jazeera.
Trump is gefrustreerd over het trage tempo van de onderhandelingen
Afgelopen nacht rond 00:45 uur begonnen de Verenigde Staten voor de tweede nacht op rij met bombardementen op Iran. Het aantal slachtoffers is nog niet bekendgemaakt. De aanval van de vorige nacht was een reactie op het neerhalen van een Amerikaanse helikopter. Deze keer maakten Donald Trump en minister van Defensie Pete Hegseth duidelijk dat de recente aanvallen geen vergelding waren voor een militaire operatie, maar bedoeld waren om druk uit te oefenen op Teheran, aldus The New York Times.
‘Het Pentagon presenteerde de aanvallen als een daad van dwangdiplomatie om de Iraniërs te dwingen concessies te doen aan de onderhandelingstafel’, bevestigde The Wall Street Journal, die Hegseths uitspraken aan de pers citeerde: ‘Als we met bommen moeten onderhandelen, zullen we met bommen onderhandelen. We zijn er meesters in. Beter dan welk ander land ter wereld ook.’
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Eerder had Trump ‘zijn frustratie geuit over het trage tempo van de onderhandelingen’, meldde CNN. Hij waarschuwde dat Iran ‘de prijs zou betalen’ voor de te moeizame onderhandelingen. Het enige wat Teheran hoeft te doen is ‘een stuk papier ondertekenen’, hield de Amerikaanse president vol. Dezelfde president die de afgelopen maanden ‘herhaaldelijk heeft gezegd dat een akkoord nabij was’, merkt The Wall Street Journal op. Hij ‘heeft de diplomatie niet opgegeven, maar zijn geduld heeft zijn grenzen’, voegt de krant eraan toe.
‘De kansen op een diplomatieke doorbraak namen af toen een delegatie van Qatarese bemiddelaars woensdagavond Teheran verliet zonder enige vooruitgang te hebben geboekt’, vat The New York Times samen. Maar juist deze aanvallen zouden ‘een toch al fragiel staakt-het-vuren van twee maanden kunnen ondermijnen’, waarschuwt CBS News.
Iran ontkent verantwoordelijk te zijn voor de crash
Het Amerikaanse militaire commando voor het Midden-Oosten bevestigde dat de Verenigde Staten ‘dinsdag doelen in Iran hebben aangevallen nadat het land een Amerikaanse Apache-helikopter had neergeschoten die boven de Straat van Hormuz vloog’. De operatie vormt ‘een proportionele reactie op een ongerechtvaardigde Iraanse agressie’, aldus het Amerikaanse leger.
Rond het middaguur beschuldigde Donald Trump Iran ervan achter de helikoptercrash te zitten, die plaatsvond tussen maandag en dinsdag, en waarschuwde hij op zijn sociale media dat de Verenigde Staten ‘noodzakelijkerwijs wraak zouden nemen voor deze aanval’. Om 17.00 uur (Washingtonse tijd) zette hij zijn woorden om in daden en gaf hij zijn leger opdracht tot ‘zelfverdedigingsaanvallen’ op Iran.
In een telefonisch interview met ABC News, terwijl de aanvallen nog gaande waren, herhaalde de Amerikaanse president dat de Amerikaanse aanval op Teheran ‘een reactie was op wat ze gisteravond met onze helikopter hebben gedaan’.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Iran lanceerde onmiddellijk vergeldingsaanvallen. De Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC) meldde dat het ‘drone-aanvallen had uitgevoerd op de Amerikaanse vloot in Bahrein’ en raketten had afgevuurd op een luchtmachtbasis in Jordanië. De IRGC ‘waarschuwde’ voor een ‘zwaardere reactie’ mochten de Amerikaanse aanvallen doorgaan, meldt Middle East Eye.
Rond 21:00 uur kondigde het Amerikaanse leger aan dat de operatie voorbij was. Het leger specificeerde dat het ‘Iraanse luchtafweerinstallaties, grondcontroleposten en radarstations in de buurt van de Straat van Hormuz’ had aangevallen.
Donald Trump ‘gaf geen verdere details over de crash van de Apache-helikopter’, waaruit de twee inzittenden zich op tijd konden katapulteren, aldus The New York Times. Iran ‘eiste geen verantwoordelijkheid voor de aanval op en de staatsomroep IRIB citeerde een anonieme militaire functionaris die verklaarde dat het land de afgelopen 24 uur geen militaire operaties boven de Straat van Hormuz had uitgevoerd’.
De VS, het hoofdgastland van het wereldkampioenschap voetbal 2026, zijn in oorlog met een land dat zich heeft gekwalificeerd. De ethische conflicten rond dit kampioenschap worden met de dag groter.
Volgens Donald Trump is Iran nog steeds welkom op het kampioenschap, al zou het land voor zijn eigen veiligheid misschien beter van deelname kunnen afzien, zegt hij. Iran, op zijn beurt, heeft aangegeven dat degenen die van het toernooi zouden moeten worden uitgesloten juist de Amerikanen zijn in plaats van zijzelf. Ondertussen houdt FIFA-voorzitter Gianni Infantino vol dat het wereldkampioenschap mensen dichter bij elkaar kan brengen.
In de FIFA-statuten staat nergens dat gastlanden niet in staat van oorlog mogen verkeren. Wel verbindt de organisatie zich in artikel 3 aan het respecteren van de internationaal overeengekomen mensenrechten. Desondanks kende Infantino de eerste FIFA Peace Prize toe aan Trump. Bovendien was hij aanwezig bij de lancering van de door Trump opgerichte Vredesraad, hoewel artikel 4 stelt dat de organisatie op politiek gebied neutraal is.
‘Trump en Infantino doen gewoon wat ze willen, zonder zich te houden aan de democratische principes van de organisaties die ze vertegenwoordigen,’ zegt Alan Tomlinson, professor aan de University of Brighton en gespecialiseerd in de sociale geschiedenis van sport in het algemeen en die van de FIFA in het bijzonder.
Iran
Het besluit van de VS om samen met Israël een oorlog te beginnen tegen Iran is niet de enige reden waarom voetbalfans zich afvragen of ze er goed aan doen naar het toernooi af te reizen en of het evenement eigenlijk wel door zou moeten gaan.
In de maanden voorafgaand aan het uitbreken van de oorlog waren het gewelddadige optreden van ICE-agenten jegens migranten, inreisverboden voor sommige nationaliteiten, moeilijkheden rond het verkrijgen van visa en de prijs van toegangskaarten aanleiding voor vele discussies en zorgen rond het wereldkampioenschap. De wedstrijden worden verdeeld over de VS, Canada en Mexico, maar het overgrote deel (78 van de 104) wordt gespeeld in de VS. Eind januari, toen Trump dreigde Groenland te zullen binnenvallen, werd de roep om een Europese boycot luider. De vraag is of de oorlog met Iran een sleutelmoment zal zijn voor het WK 2026.
‘Ik denk niet dat Iran het kantelpunt zal zijn, maar dat zou het misschien wél moeten zijn,’ zegt onderzoeker Jake Wojtowicz, die schrijft over sportfilosofie en zich vooral richt op de ethische dilemma’s van de sportfan. Volgens hem is het een kwestie van perceptie.
‘Infantino heeft de ethische conflicten die het huidige voetbal kenmerken ongetwijfeld verergerd’
‘Amerika heeft in het Westen een enorme culturele invloed, terwijl dat voor [gastland WK 2022] Qatar totaal niet geldt. Dus als er bij het WK een land naar voren komt waarvan bekend wordt dat er onacceptabele praktijken gaande zijn, is het makkelijker om kritisch te zijn. Aan misdragingen van de VS zijn we al gewend.’
In de internationale sportwereld komen geregeld ethische dilemma’s voor, zoals we konden zien bij de laatste twee wereldkampioenschappen, in Rusland (2018) en Qatar (2022). Maar is de oorlog tegen Iran onze denkwijze over het kampioenschap aan het veranderen?
‘Een gastland in oorlog, met een politiek leider die vol trots een dubieuze vredesprijs accepteert, terwijl het vijf weken durende mondiale sportevenement al voor de deur staat, is ongetwijfeld een morele grens die we niet zouden moeten overschrijden,’ zegt Tomlinson. ‘Maar morele grenzen zijn geen commerciële of economische overwegingen.’
Ongehoord
Wojtowicz is het met hem eens. ‘Ik denk dat het probleem ontstaat wanneer je in principe vindt dat dit [de oorlog tegen Iran] onacceptabel is en dan naar het WK gaat of op tv naar de wedstrijden kijkt en begint te denken dat de VS eigenlijk zo slecht nog niet zijn,’ zegt hij. ‘Dan associeer je de VS ineens met Harry Kane die in de finale twee goals scoort tegen Brazilië in plaats van met ICE en de uitzettingen van migranten. Dat is het risico: dat het WK je moreel beoordelingsvermogen in de weg zit.’
Voor dit artikel werden Human Rights Watch en Amnesty International benaderd, maar er kwam geen reactie. Wel uitten deze twee organisaties eind 2025 publiekelijk hun zorgen over het handelen van de FIFA en verzochten de wereldvoetbalbond met klem om mensenrechtenkwesties aan te pakken. ‘Infantino’s handelen is op politiek en ethisch vlak ongehoord,’ vindt Tomlinson.
Dat was wel anders toen hij in functie trad, als opvolger van Sepp Blatter, wiens bestuur getekend was door schandalen. Maar Infantino heeft het in vele opzichten nog bonter gemaakt dan zijn voorgangers. Infantino heeft na afloop van het WK in Rusland in 2018 uit handen van Vladimir Poetin een prijs aangenomen, in de aanloop naar het controversiële WK in Qatar bleef hij Qatar steunen en ging er zelfs wonen, en zonder al te lang beraad wees hij Saoedi-Arabië aan als gastland voor de editie van 2034. In de aanloop naar het aankomende WK ging hij in Miami wonen, zo’n beetje voor de deur bij zijn mentor Trump,’ legt Tomlinson uit.
‘Dat is niet hoe een vertegenwoordiger van een mondiale democratische organisatie zich zou moeten gedragen. Infantino heeft de ethische conflicten die het huidige voetbal kenmerken ongetwijfeld verergerd,’ voegt hij eraan toe.
Toch doorgang
Veel sportevenementen hebben zich gesteld gezien voor ethische dilemma’s, maar in de meeste gevallen vinden ze toch doorgang. Een onderzoek uit 2025 van Paul Bertin en Pauline Grippa, gepubliceerd in Political Psychology, wees uit dat veel fans die van plan waren geweest de editie in 2022 te boycotten dat uiteindelijk niet hebben gedaan. Onder andere op basis hiervan concludeert Wojtowicz dat de grote aantrekkingskracht van voetbal boycots onwaarschijnlijk maakt. Toch moeten fans kritisch blijven, vindt hij.
‘Als iemand zich naar je omdraait en opmerkt: “Nou, die Trump heeft toch maar een mooi WK neergezet, of niet?”, zou je moeten antwoorden: “Waar héb je het over? Dat is niet aan hem te danken, hij gebruikt het WK alleen maar om zijn image te verbeteren,”’ zegt Wojtowicz.
‘Het belangrijkste is dat je je betrokken toont. Dat je nadenkt en de dingen niet zomaar laat passeren omdat het WK tóch wel doorgaat,’ zegt Wojtowicz. ‘Ook kleine verzetsdaden kunnen helpen.’
Trump overweegt de optie van grootschalige militaire operaties
Donald Trump verklaarde maandag dat het staakt-het-vuren in het Midden-Oosten ‘op sterven na dood’ was, nadat hij Teherans reactie op het Amerikaanse plan voor een definitieve oplossing van het conflict had afgekraakt.
Nu de wapenstilstand al langer dan een maand van kracht is, is de diplomatieke vooruitgang tussen de twee landen gestagneerd. Voorstellen om het staakt-het-vuren te consolideren worden weliswaar uitgewisseld via de Pakistaanse bemiddelaar, maar zonder doorslaggevend resultaat.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De Iraanse reactie op het laatste Amerikaanse aanbod is ‘waardeloos’, verklaarde Donald Trump vanuit het Witte Huis. De voorzitter van het Iraanse parlement, Mohammad Bagher Ghalibaf, reageerde op X dat Iran klaar is ‘om wraak te nemen en een lesje te leren’ in geval van agressie.
Adviseurs van de president vertelden CNN dat Trump de afgelopen dagen ‘serieuzer de mogelijkheid van grootschalige militaire operaties’ heeft overwogen, omdat hij ‘steeds meer gefrustreerd raakt door de manier waarop de Iraniërs de onderhandelingen voeren’.
Door de explosieve stijging van de kerosineprijzen en de vrees voor tekorten schieten de prijzen van vliegtickets omhoog. Nu luchtvaartmaatschappijen een deel van hun vluchten voor mei en juni annuleren, vrezen vakantiegangers dat hun plannen in duigen vallen. Wat staat ons deze zomer te wachten?
Wat is er aan de hand?
‘Kerosinecrisis: een lijst met luchtvaartmaatschappijen die te maken hebben met vluchtannuleringen en tariefverhogingen’, kopt het Britse dagblad The Independent op 27 april. Het artikel bespreekt de maatregelen van 46 maatschappijen, van Aegean Airlines tot AirAsia X en van Air India tot Air Canada. In Frankrijk kondigde budgetmaatschappij Transavia op zondag 26 april aan bepaalde vluchten in mei en juni te schrappen, onder verwijzing naar ‘de gevolgen van de huidige geopolitieke situatie in het Midden-Oosten voor de prijs van vliegtuigbrandstof’.
Hoewel Transavia heeft aangegeven dat de annuleringen ‘minder dan 2 procent van de vluchten in de periode mei-juni’ betreffen, ligt dat percentage bij andere maatschappijen veel hoger. In Duitsland ‘schrapt Lufthansa sinds maandag 20 april dagelijks meer dan honderd korte vluchten binnen Europa’, meldt de Duitse omroep ZDF. De luchtvaartmaatschappij heeft zo meer dan twintigduizend vluchten geschrapt, met name naar bepaalde luchthavens in Polen, Noorwegen en Ierland, om ‘meer dan veertigduizend ton kerosine te besparen’.
‘Reizigers moeten rekening houden met het risico dat ze vast komen te zitten op hun bestemming’
De crisis rond de Straat van Hormuz, een strategische doorgang die nog altijd wordt geblokkeerd als reactie op de Israëlisch-Amerikaanse oorlog, voedt de vrees voor een kerosinetekort. Het Internationaal Energieagentschap heeft gewaarschuwd dat Europa minder dan zes weken aan reserves heeft. De vereniging Airlines for Europe, die zestien maatschappijen verenigt, waaronder KLM en Ryanair, heeft Brussel gevraagd om ‘noodsteunmaatregelen’ te nemen.
Ook in China wordt de bevolking overrompeld door vluchtannuleringen in de aanloop naar 1 mei, de zogenaamde ‘gouden week’, waarop de zomervakantie begint. ‘Met een stijging van 75 procent in de kerosineprijs wordt het voor luchtvaartmaatschappijen onmogelijk om op dezelfde schaal te blijven vliegen’, schrijft Jingji Guancha Bao in de Chinese krant The Economic Observer.
Volgens luchtvaartexpert Hansjörg Egger, geciteerd door de Zwitserse krantBlick, ‘moeten reizigers rekening houden met het risico dat ze vast komen te zitten op hun bestemming of meer moeten betalen voor hun terugvlucht’. Voor wie toch wil reizen, adviseert Nancy McGehee, hoogleraar hospitality- en toerismemanagement aan de Virginia Tech, om tussenstops te vermijden en waar mogelijk voor rechtstreekse vluchten te kiezen. Door de vele annuleringen is het namelijk niet altijd eenvoudig om een gemiste aansluiting op te vangen, aldus CNN.
Welke alternatieven zijn er?
Eind maart gaf het Amerikaanse mediumBusiness Insider al verschillende voorbeelden van gezinnen die om diverse redenen hun reisplannen naar het buitenland hadden laten gaan. Zo verruilde de familie Crooks hun oorspronkelijke bestemming Cancún – vanwege het toenemende geweld in Mexico afgelopen februari – voor een reis naar Hawaï, al is ook die inmiddels onzeker geworden.
Verwijzend naar de stijgende kerosineprijzen constateert de nieuwssite dat ‘het moeilijke tijden zijn voor wie een reis wil plannen’. De internationale context ‘heeft de onzekerheid nog een stapje verder opgedreven voor consumenten en werknemers die al bezorgd waren vanwege de inflatie, de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en het risico op een economische recessie’.
‘Wanneer er onzekerheid heerst, is er iets geruststellends aan het idee dat je niet te ver van huis gaat’
Sommige Amerikaanse vakantiegangers kiezen daarom voor ‘vakanties dicht bij huis’, meldt Business Insider. ‘Wanneer er wereldwijd onzekerheid heerst, is er iets geruststellends aan het idee dat je niet te ver van huis gaat.’ Daarnaast wijst de website op nog een ander voordeel: elf Amerikaanse steden organiseren WK-wedstrijden, met kaartjes die misschien wel goedkoper zijn dan vliegtickets naar Europa. Dat brengt Business Insider tot de vraag of 2026 de zomer van de staycation wordt.
Ook in het Verenigd Koninkrijk lijkt de staycation populair, aldus CNN. De familiehotelketen Butlins meldde een ‘aanzienlijke’ toename in de vraag naar binnenlandse vakanties, een ontwikkeling die volgens CEO Jon Hendry Pickup ‘door het conflict is aangewakkerd’. Bovendien is het aantal vakanties buiten het hoogseizoen met 40 procent gestegen ten opzichte van vorig jaar.
Daarnaast zoeken steeds meer mensen naar alternatieve vervoermiddelen. Zelfs in de Verenigde Staten, waar veel binnenlandse vluchten zijn, groeit de belangstelling. Zo adviseert The Minnesota Star Tribune om gebruik te maken van de beroemde Greyhound-bussen die Noord-Amerikaanse steden met elkaar verbinden, maar ook van Flixbus, of van de ‘zeer populaire’ Borealis-trein van Amtrak – die rijdt tussen Chicago (Illinois) en Saint Paul (Minnesota). ‘Andere voordelen: je hoeft niet twee uur van tevoren op het station te zijn voor de veiligheidscontroles, en eenmaal aan boord kun je je vrij bewegen.’
Wat betekent dit voor de sector?
Hoewel veel reizigers deze zomer wellicht met teleurstelling en onzekerheid te maken krijgen, vreest Dan Akins, een econoom bij het luchtvaartadviesbureau Flightpath Economics, dat het mogelijk een zware klap zal betekenen voor economieën die afhankelijk zijn van het toerisme. ‘Een lagere vraag naar vliegreizen en benzine heeft gevolgen voor hotels, tankstations en restaurants’, legt hij uit aan CNN. ‘De hele toeristische keten wordt geraakt.’
Dan Akins waarschuwt dat de economische gevolgen van het conflict nog enkele jaren kunnen aanhouden
Akins waarschuwt dat de economische gevolgen van het conflict nog enkele jaren kunnen aanhouden. ‘We hebben nog nooit te maken gehad met een dergelijke aanbodschok’, zegt hij over de brandstoftekorten. ‘Niemand was er echt op voorbereid.’
The Brussels Times ziet het brandstoftekort daarentegen als kans om te groeien. ‘De luchtvaart is momenteel een van de weinige sectoren die nog geen grote stap voorwaarts in de energietransitie heeft gezet’, schrijft het blad. Andere grote vervuilers, zoals het wegvervoer en de scheepvaart, zijn al verder in hun verduurzaming.
De Europese vliegtuigbouwer Airbus schrapte rond de pandemie zijn programma voor elektrische vliegtuigen en het vooruitzicht op vliegen op pure waterstof wordt nog altijd gezien als iets voor de verre toekomst. Dat komt onder andere doordat duurzame alternatieven erg duur zijn en nog altijd beperkt schaalbaar, maar de krant is hoopvol: ‘Deze crisis zou dat proces kunnen versnellen. Misschien wordt 2026 wel het jaar waarin de luchtvaart een grote sprong voorwaarts maakt.’
Rusland is Irans belangrijkste steunpilaar in de oorlog
De Russische president Vladimir Poetin heeft maandag een ontmoeting met de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi, meldde persbureau TASS zondag, op basis van een verklaring van Kremlinwoordvoerder Dmitri Peskov.
Iran en Rusland vormen ‘een verenigd front’ tegen de ‘wereldwijde hegemoniale krachten’ die zich verzetten tegen landen die streven naar ‘een wereld vrij van unilateralisme en westerse dominantie’, schreef de Iraanse ambassadeur Kazem Jalali op X. Het bezoek van Araghchi aan Rusland ‘onderstreept de rol van Moskou als Teherans belangrijkste diplomatieke steunpilaar in dit conflict’, merkt CNN op.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Iran ontketende dit weekend een reeks diplomatieke activiteiten om steun te werven in zijn oorlog tegen Washington, aangezien de Amerikanen opvallend afwezig bleven na de annulering van een missie van Trumps gezanten op zaterdag. Araghchi arriveerde vrijdag in Islamabad en ontmoette de Pakistaanse legerchef Asim Munir en premier Shehbaz Sharif, alvorens naar Oman te reizen, waar hij een ontmoeting had met sultan Haitham bin Tariq.
Eerst was hij terughoudend, nu is hij steeds uitgesprokener
Paus Leo XIV spreekt zich steeds nadrukkelijker uit tegen de oorlog met Iran en uit daarbij ook openlijk kritiek op het Amerikaanse beleid, schrijft The Atlantic. Zijn toon is duidelijk scherper en directer dan in eerdere verklaringen.
Volgens het artikel markeert dit een verschuiving in zijn leiderschap. Waar de paus eerder terughoudend opereerde, profileert hij zich nu steeds meer als uitgesproken morele stem in internationale conflicten. Daarmee neemt hij ook vaker positie in tegenover politieke leiders.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Zijn uitspraken hebben geleid tot spanningen met de Amerikaanse regering en conservatieve christelijke groepen, die vinden dat de paus zich te politiek opstelt. Tegelijkertijd krijgt hij steun van anderen die juist vinden dat religieuze leiders zich duidelijker moeten uitspreken over oorlog en vrede.
De ontwikkeling onderstreept hoe het Vaticaan zich opnieuw mengt in geopolitieke kwesties, op een moment dat de internationale spanningen verder oplopen.
De vredesgesprekken van dit weekend leverden niets op
Het Amerikaanse leger specificeerde zondag dat de blokkade van toepassing zou zijn op ‘schepen van alle nationaliteiten die Iraanse havens en kustgebieden binnenvaren of verlaten’, zolang er geen overeenkomst is bereikt om het conflict te beëindigen. Het leger verduidelijkte echter wel dat schepen die niet van of naar Iran vertrekken, wel door de Straat van Hormuz mogen varen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Na de aankondiging van de blokkade steeg de prijs van een vat Amerikaanse olie maandag bij heropening van de markten tot boven de 100 dollar, een stijging van meer dan 8 procent. Iran ‘zal zich door geen enkel dreigement laten intimideren’, reageerde parlementsvoorzitter Mohammad Bagher Ghalibaf, die afgelopen weekend de Iraanse delegatie leidde tijdens de mislukte Iraans-Amerikaanse gesprekken in Pakistan.
In een interview met Al Jazeera opperde Zohreh Kharazmi, universitair docent aan de Universiteit van Teheran, de mogelijkheid van Chinese interventie en gaf aan dat Beijing ‘ervoor zou kunnen kiezen om zijn schepen te escorteren’, wat ‘de Verenigde Staten en China in een directe confrontatie zou brengen’. Eerder op zondag dreigde Trump Beijing met 50 procent importheffingen op Chinese goederen als China militaire steun aan Iran zou verlenen.
In de Pakistaanse stad Peshawar worden Israëlische en Amerikaanse vlaggen verbrand op Al-Qudsdag, de dag waarop steun wordt betuigd aan de Palestijnen.
Al-Qudsdag (letterlijk: ‘Jeruzalemdag’) werd in 1979 in Iran ingesteld om solidariteit met de Palestijnen te tonen en vindt jaarlijks plaats op de laatste vrijdag van de vastenmaand ramadan, met protesten in verschillende landen wereldwijd.
Iran ziet Israëls aanvallen op Libanon als schending van het bestand
Dinsdag stelde Donald Trump de ‘onmiddellijke, volledige en veilige’ heropening van de Straat van Hormuz als noodzakelijke voorwaarde voor een staakt-het-vuren met Iran, dat uiteindelijk ook gesloten werd. Maar woensdagavond ‘leek niets te wijzen op een significante hervatting van het scheepvaartverkeer door deze met mijnen bezaaide waterweg’, aldus The New York Times.
‘Het verkeer in de Straat lag woensdag nog steeds stil, volgens Iraanse staatsmedia en maritieme verkeersmonitoringdiensten’, bevestigde The Washington Post. De krant citeerde het persbureau Fars, dat nauwe banden heeft met de Islamitische Revolutionaire Garde, en stelde: ‘Hoewel twee olietankers eerder op de dag met de vereiste toestemming de Straat van Hormuz passeerden, is het verkeer sindsdien gestaakt.’
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De massale Israëlische bombardementen in Libanon – die volgens de laatste telling 182 doden en bijna 900 gewonden hebben geëist – lijken de situatie te hebben veranderd. De Iraanse Revolutionaire Garde heeft deze inderdaad als een schending van het staakt-het-vuren bestempeld en alle doorvaart door de Straat van Hormuz opgeschort, meldt Al Jazeera.
Om de zaken nog ingewikkelder te maken, kondigde de Revolutionaire Garde donderdagochtend aan dat ze alternatieve scheepvaartroutes in de Straat van Hormuz had ingesteld om schepen te helpen potentiële zeemijnen te vermijden, aldus het Qatarese medium.
Ook The Guardian steekt zijn pessimisme niet onder stoel of banken. Zelfs als de afname van de spanningen tussen Washington en Teheran wordt bevestigd en de honderden olietankers die in de Golf vastzitten weer gaan varen, vrezen analisten dat dit niet genoeg zal zijn om de aanvoer van olie, gas, chemicaliën en andere essentiële goederen terug te brengen naar het niveau van vóór de crisis, aldus de Britse krant.
‘Slechts enkele uren nadat hij wereldwijde bezorgdheid had gewekt door te dreigen de Iraanse beschaving te vernietigen,’ verraste Donald Trump iedereen op dinsdag 7 april door, een uur voordat zijn ultimatum afliep, aan te kondigen dat Washington en Teheran een staakt-het-vuren van twee weken waren overeengekomen in ruil voor de heropening van de Straat van Hormuz, meldt Foreign Policy.
De Amerikaanse president meldde dat de gesprekken over een ‘langetermijn’-vredesakkoord met Iran ‘zeer vergevorderd’ waren. Teheran diende ‘een voorstel van tien punten’ in dat ‘een haalbare basis voor onderhandelingen vormt’, verklaarde hij.
De Iraanse leiders bevestigden op hun beurt dat ze de Straat van Hormuz ‘voor een periode van twee weken’ zouden heropenen ‘als de aanvallen op Iran stoppen’, schreef de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi op X.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
The New York Times analyseert dat de strategie van de Amerikaanse president om ‘zijn toevlucht te nemen tot extreme verbale escalatie hem ongetwijfeld heeft geholpen de uitweg te vinden die hij al weken zocht’. Dit succes alleen al zou zijn overtuiging kunnen versterken dat de methoden die hij in de New Yorkse vastgoedwereld heeft geleerd – gevestigde conventies negeren en maximalistische eisen stellen – ook in de geopolitiek werken.
Maar ‘dit lost geen van de fundamentele problemen op die de oorlog hebben veroorzaakt’, waarschuwt The Times. Iran wordt nog steeds geregeerd door ‘een theocratisch regime, gesteund door het formidabele Islamitische Revolutionaire Gardekorps, dat aan het hoofd staat van een geïntimideerde bevolking die geteisterd wordt door raketten en bommen’, benadrukt de krant. ‘Bovendien blijft de nucleaire voorraad van Iran intact, inclusief de 440 kilogram verrijkt uranium die in theorie de aanleiding vormde voor dit conflict.’
Na de moord op Ayatollah Ali Khamenei heeft de Vergadering van Experts zijn opvolger benoemd: de 56-jarige Mojtaba Khamenei. Hoe kwam dit besluit tot stand?
Meer dan een week na de dood van opperste leider Ayatollah Ali Khamenei tijdens de eerste aanvallen van de Amerikaanse en Israëlische oorlog tegen Iran heeft de Raad van Experts zijn opvolger benoemd: de zesenvijftigjarige Mojtaba Khamenei. De selectieprocedure, die in de chaos van de oorlog nogal onduidelijk verliep, werd vertraagd door tegenstrijdige uitspraken van de leden in de klerikale raad die de opdracht hadden om over de opvolging te beslissen.
Allereerst bestond er onduidelijkheid over de fysieke toestand van de jonge Khamenei. De bombardementen op het onderkomen van de Opperste Leider op 28 februari brachten zijn moeder, vrouw en zoon om het leven, en bovendien nog andere familieleden. Enkele dagen lang werd gedacht dat ook de jonge Khamenei zelf vermoord was, totdat bekend werd dat hij slechts gewond was. Hoe ernstig is nog onduidelijk. Sommige politieke deskundigen in Teheran beweerden dat hij in een coma lag.
Desondanks drongen Mojtaba Khameneis bondgenoten in de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC) aan op dynastieke opvolging. Onder normale omstandigheden zou dit anathema zijn voor een staat gesticht om erfelijke heerschappij te verstoten. De stichter van de Islamitische Republiek, Ayatollah Ruhollah Khomeini, staat bekend om de vermeende uitspraak dat de monarchie die in de revolutie van 1979 omver werd geworpen ‘onverzoenbaar is met de islam’. Maar er is weinig normaal aan de huidige situatie. Iraanse leiders zitten vast in een vanuit hun perspectief existentiële oorlog tegen twee oude rivalen. De aanstelling [van Mojtaba Khamenei] is daarom vluchtig en grotendeels aanvaard door het politieke etablissement, ondanks de schok voor de ideologische fundamenten van de staat.
Iraanse leiders zitten vast in een vanuit hun perspectief existentiële oorlog tegen twee oude rivalen
Dit wil niet zeggen dat er geen verzet was van belangrijke machtsnetwerken tegen de beslissing. Op voorwaarde van anonimiteit informeerde een Iraanse bron Amwaj dat de aanzet voor de jongere Khamenei om zijn vader op te volgen door Hossein Taeb werd geleid, een oude vertrouwenspersoon van de zesenvijftigjarige en het voormalige hoofd van de IRGC inlichtingendienst. Dit voorstel ‘ging in tegen het testament van Ayatollah Khamenei’, volgens een hoogstaande politieke deskundige. De bron legt uit dat een aantal prominente figuren zich tegen de opvolging verzetten, waaronder Ali Larijani, secretaris van Iran’s Hoge Nationale Veiligheidsraad (SNSC), en Ali Asghar Hejazi, de adjunct-directeur van het Bureau van de Opperste Leider. Overigens beweren Israëlische media dat Hejazi op 6 maart werd vermoord.
Seyyed Ali Asghar Mir Hejazi
Tijdens de Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Teheran op 6 maart dook de naam Seyyed Ali Asghar Mir Hejazi plots op als een van de overledenen. Deze prominente functionaris, die tot de innerlijke kring van opperste leider Ali Khamenei behoorde, staat bekend als een van de vele ‘schaduwfiguren’ in het complexe netwerk van religieuze en veiligheidsinstellingen waaruit de Islamitische Republiek bestaat. Het Libanese medianetwerk Raseef22 probeerde te achterhalen wie Hejazi precies was. Tot op heden is zijn dood echter niet officieel bevestigd.
Hejazi maakte deel uit van de Islamitische Revolutie die het bewind van sjah Mohammed Reza Pahlavi omverwierp. Daarna werd hij actief binnen het veiligheidsapparaat dat door ayatollah Ruhollah Khomeini werd opgericht; volgens verschillende bronnen werkte hij onder meer voor het ministerie van Inlichtingen. Toen ayatollah Khomeini in 1989 overleed en Ali Khamenei hem opvolgde, werd het bestuurssysteem van de Islamitische Republiek geherstructureerd. Gedurende deze periode klom Hejazi op binnen de gelederen en werd hij aangesteld als adjunct-directeur van het Bureau van de Opperste Leider. Deze instelling coördineert de relaties tussen de Opperste Leider en andere instanties, zoals de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC) en de Raad van Experts.
Ali Asghar Hejazi was de directe schakel tussen Ali Khamenei en de Iraanse veiligheidsdiensten. Het was onder andere Hejazi die tijdens de Groene Beweging in 2009 de hevige onderdrukking door de veiligheidsdiensten coördineerde. Door deze acties legden de Europese Unie en het Amerikaanse ministerie van Financiën sancties op aan Hejazi, waaronder het bevriezen van zijn bezittingen en een reisverbod. Binnen het ondoorzichtige machtsapparaat van de Islamitische Republiek zijn er tal van figuren als Hejazi, wier namen pas opduiken wanneer zij – soms letterlijk – verdwijnen in de schaduw van de oorlog.
Testament
Afgezien van speculaties over erfopvolging en een vermeende ‘testament’, stellen ingewijden dat Khamenei geen specifieke opvolger had aangewezen, maar slechts criteria had geformuleerd voor zijn opvolging. Een belangrijk criterium is ervaring in een prominente bestuurlijke functie. Sommige bronnen brengen deze vereiste in verband met de uitsluiting van Hassan Khomeini – kleinzoon van Ayatollah Khomeini en gelieerd aan de hervormingsgezinde stroming – uit de Raad van Experts in 2016. De jonge Khamenei voldoet echter ook niet aan de eisen. Hoewel hij doorgaans wordt geassocieerd met het conservatieve kamp, heeft hij nooit een openbaar interview gegeven.
Slechts weinigen hebben zijn stem ooit gehoord
Los van de aanhoudende oorlog lijken twee recente ontwikkelingen Khamenei in de kaart te hebben gespeeld. Afgelopen week beweerden Israëlische media dat Khamenei junior al was aangewezen als opvolger. Naar aanleiding van deze claim sprak de Amerikaanse president Donald Trump zich op 5 maart expliciet uit tegen dat scenario, terwijl hij erkende dat het zich zou kunnen voltrekken. Dit gaf Taeb en andere extremisten de ruimte om hun kandidaat door te drukken.
Ook speelde de plotse publieke verontschuldiging van Masoud Pezeshkian op 7 maart een rol voor Iraanse aanvallen op buurlanden als vergelding voor de Israëlisch-Amerikaanse aanvallen op Iran. Volgens politieke bronnen in Teheran ging het om een ongeplande misstap van de hervormingsgezinde president, die onmiddellijk leidde tot felle politieke tegenreacties. Pezeshkians blunder versterkte de roep binnen het politieke etablissement om één krachtige leider ter vervanging van de driekoppige interim-leiderschapsraad, zoals voorzien in de grondwet. In hun ijverigheid om een nieuwe kandidaat naar voren te schuiven, verwezen sommige extremisten zelfs naar een vermeende tijdslimiet voor de raad, hoewel zo’n beperking niet bestaat.
Parallelle doelen
Nu hij formeel Irans hoogste gezagsdrager is, kan Khamenei’s aanstelling twee parallelle doelen dienen. Enerzijds straalt het continuïteit en onwrikbare weerstand uit in het licht van een existentiële strijd om de toekomst van de Islamitische Republiek. De boodschap is duidelijk: Iran zal niet terugdeinzen, ongeacht de aanzienlijke economische en militaire verliezen.
Tegelijkertijd zou deze keuze, misschien tegen de verwachtingen in, ook de weg kunnen vrijmaken voor onderhandelingen. Iran is zich terdege bewust van zijn militaire achterstand ten opzichte van Israël en de Verenigde Staten en definieert ‘overwinning’ vooral als overleven, terwijl het de tegenstander voldoende schade toebrengt om toekomstige aanvallen te ontmoedigen. Een einde van de oorlog waarbij de Islamitische Republiek aan de macht blijft en nog steeds wordt geleid door een ayatollah Khamenei, voldoet aan alle voorwaarden – mits pragmatische politieke afwegingen de overhand krijgen.
Iran is zich bewust van zijn militaire achterstand tegenover Israël en de VS en definieert ‘overwinning’ vooral als overleven
Er speelt nog een andere factor: Israël heeft gedreigd elke nieuwe opperste leider te zullen uitschakelen, terwijl de VS hebben gewaarschuwd dat Khamenei’s opvolger moet meewerken – anders wacht hem hetzelfde lot als zijn voorganger. Voor complotdenkers wijst dit erop dat er een kleine kans bestaat dat bepaalde netwerken in Teheran mogelijk een strategisch schaakspel spelen, waarbij de ‘werkelijke’ leider die ze voor ogen hebben de opvolger van de jonge Khamenei is. Als dat inderdaad het geval is, zou het gaan om een risicovolle strategie met potentieel grote opbrengsten.
De Raad van Experts, bestaande uit 88 geestelijken verkozen voor een termijn van acht jaar, is verantwoordelijk voor de aanstelling van de opvolger van Irans Opperste Leider. Kandidaten worden beoordeeld op religieuze geleerdheid, politiek inzicht en bestuurlijke ervaring. Volgens de Iraanse constitutie vereist een aanstelling steun van een absolute meerderheid binnen een quorum van twee derde, en verleent het een levenslange positie als hoogste autoriteit van de staat.
Terwijl de interim-leiderschapsraad het directe machtsvacuüm opvulde, delibereerde de Raad van Experts achter gesloten deuren of ze zich achter een pragmatische figuur zouden scharen of een conservatieve ideoloog. Het proces ging gepaard met intens lobbywerk van meerdere machtscentra, waarbij de IRGC tot de belangrijkste spelers behoorde die de uitkomst mede bepaalden.
De naam van de jongere Khamenei circuleert al jaren als mogelijke opvolger van zijn vader. De geestelijke geldt als een invloedrijke macht achter de schermen binnen de Iraanse politieke structuur. Maar aangezien de Islamitische Republiek is gegrondvest op de afwijzing van erfopvolging doen ook andere namen de ronde, waaronder Ayatollah Alireza Arafi, een conservatieve geestelijke en lid van de interim-leiderschapsraad; Ali en Hassan Khomeini, kleinzonen van de oprichter van de Islamitische Republiek; en Hassan Rouhani, een gematigde voormalige president (2013-2021).
De Republiek is gegrondvest op de afwijzing van erfopvolging
De dag van de verkiezing van Khamenei junior werd gekenmerkt door tegenstrijdige verklaringen van leden van de Raad van Experts. Ayatollah Ahmad Alamolhoda beweerde dat de raad al een nieuwe opperste leider had gekozen. Volgens de conservatieve geestelijke had ‘de verkiezing om een leider aan te stellen al plaatsgevonden, en was de leider gekozen’. Hij voegde eraan toe dat de beslissing volgens de grondwet definitief was en niet meer kon worden herzien door de leden.
Een strategie van psychologische uitputting op het Iraanse thuisfront
Terwijl de internationale aandacht vooral uitgaat naar de bombardementen in het Midden-Oosten, richt Al-Monitor zich op de strijd die de Islamitische Republiek voert in de straten van Irans grote steden. Te midden van de oorlogschaos probeert het regime de bevolking onder controle te houden. Door de bombardementen zijn de hoofdkwartieren van Basij en de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC) grotendeels vernietigd. De veiligheidsdiensten hebben zich daarom verspreid over de openbare ruimte, waar scholen, straten en voetbalvelden worden omgevormd tot geïmproviseerde commandocentra en controleposten. Om de druk verder op te voeren kondigde de IRGC op nationale televisie aan dat agenten het vuur mogen openen op iedereen die bevelen negeert of zich aansluit bij Israël of de VS.
Irans huidige oorlogstactiek richt zich eerder op overleven dan overwinnen. Dankzij een arsenaal aan langeafstandsraketten, drones en geallieerde milities verspreid over het Midden-Oosten kan het land flexibel opereren. Net als de oorlogstactiek is Irans hardhandige optreden op het thuisfront geen crisisreactie maar een strategie van volharding, aldus Al-Monitor. De bevolking staat onder druk van zowel buitenlandse bombardementen als strenge binnenlandse veiligheidsmaatregelen. Teheran hoopt de oorlog te doorstaan met een uitgeputte bevolking die haar prioriteiten heroverweegt en protest inruilt voor stilzwijgende instemming. Ondanks de dreiging van Israël en de VS blijven de straten van Teheran – geblokkeerd, zwaar bewaakt en gevuld met conservatieve slogans – de frontlinie vormen van een strijd die de Islamitische Republiek zich niet kan veroorloven te verliezen.
Aankondiging
Ayatollah Mohammad Mehdi Mirbagheri bevestigde in een videoboodschap dat er ‘een sterke consensus, die de opvattingen van de meerderheid weerspiegelt’ was bereikt, maar liet in het midden of er daadwerkelijk was gestemd. Enkele uren voor de officiële aankondiging meldde hij dat ‘bepaalde obstakels’ in het formele proces nog moesten worden opgelost voordat een publieke bekendmaking kon volgen.
Ayatollah Mojtaba Hosseini sprak dit echter tegen. Tegen de conservatieve Tasnim News Agency zei hij dat het ‘onduidelijk’ was hoe het stemproces zou verlopen. Volgens Hosseini moest de Raad van Experts nog bijeenkomen om over geschikte kandidaten te stemmen. Tegelijkertijd leken ten minste twee leden van de raad te suggereren dat de jonge Khamenei, de tweede zoon van Irans omgekomen opperste leider, al was aangewezen als opvolger. Ayatollah Hossein-Ali Eshkevari stelde dat er een nieuwe leider ‘met een beslissende meerderheid’ was gekozen en dat ‘de naam Khamenei zal voortbestaan als leider van Iran’.
Hojjatoleslam Asgar Dirbaz sloot zich bij dat standpunt aan en stelde dat de ‘meerderheid’ binnen de Raad van Experts ‘de voorkeur gaf aan de zoon [van Khamenei]’ zonder hem expliciet bij naam te noemen. Hij voegde daaraan toe dat ‘sommige [raads]leden een andere mening hebben, maar dat ook hun stem in dienst van God staat en dat er geen andere intentie achter schuilt’. Zijn uitspraken suggereerden dat er geen definitieve stemming had plaatsgevonden.
Na de aankondiging van de aanstelling verklaarde Ayatollah Mohsen Heydari op de staatsomroep dat de raad van Experts fysiek was samengekomen. Daarmee suggereerde hij dat de bijeenkomst in Qom had plaatsgevonden, ondanks dat de raadsgebouwen in de heilige stad van Teheran waren gebombardeerd en leden onder dreiging van aanvallen stonden. Heydari meldde dat ‘meer dan twee derde’ van de raadsleden aanwezig waren en dat er op deze wijze een meerderheid was gehaald omdat ongeveer 85 procent tot 90 procent op Khamenei had gestemd. Hij voegde daaraan toe dat sommige raadsleden, inclusief die in Qom, mogelijk niet op de hoogte waren van de ‘geheime’ bijeenkomst vanwege de veiligheidssituatie. Hoe de afwezige leden deze gang van zaken beoordelen is onduidelijk, maar het is onwaarschijnlijk dat zij zich openlijk tegen de uitkomst zullen keren.
Zowel Israël als de VS hebben aangegeven dat Irans derde opperste leider geen onaantastbaar doelwit is. In een directe dreiging waarschuwde het Israëlische leger op 8 maart in een Perzischtalige verklaring op X dat ‘elke opvolger en ieder die aanwezig is bij’ de bijeenkomst van de Raad van Experts in Qom een doelwit zou zijn. Los daarvan liet Trump de Amerikaanse media weten dat als de volgende opperste leider ‘niet door ons wordt goedgekeurd, hij niet lang zal standhouden’. Enkele dagen eerder had de Amerikaanse president verklaard dat hij betrokken moest zijn bij de keuze van Khamenei’s opvolger en sprak hij zich expliciet uit tegen een ambtstermijn voor Khamenei junior, al erkende hij dat dit scenario zich zou kunnen voltrekken.
De Raad van Experts en de aanhangers van Mojtaba staan nu voor de lastige opgave om zijn aanstelling te rechtvaardigen. Op middellange termijn dreigt hun beslissing de legitimiteit van het politieke systeem te ondermijnen – zowel binnen het geestelijke establishment als onder belangrijke politieke en militaire netwerken en in de bredere sjiitische wereld. Op de langere termijn kan deze leiden tot aanzienlijke interne weerstand. Daarbij moet wel worden aangetekend dat er daarbij van wordt uitgegaan dat Khamenei junior niet alleen in leven, maar ook aan de macht blijft – en dat laatste volgt niet vanzelf uit het eerste.
De legitimiteit van het systeem dreigt te worden ondermijnd
De benoeming van Khamenei junior lijkt mogelijk gericht op het beëindigen van de oorlog onder enigszins gunstige voorwaarden, hetzij door continuïteit en verzet uit te stralen, hetzij door simpelweg te tonen dat de Islamitische Republiek blijft voortbestaan en nog steeds wordt geleid door een ayatollah Khamenei. Als overleven het uiteindelijke doel is, moet er rekening mee worden gehouden dat het herstel van de ideologische fundamenten van de staat opnieuw een topprioriteit kan worden – en daarmee mogelijk tot verdere veranderingen in het leiderschap leidt.
De derde stem in Iran
In het debat over Iran domineren vaak twee perspectieven: dat van het regime en dat van ballingen die hopen op verandering van buitenaf. Maar volgens Sina Toossi van The Nation bestaat er binnen Iran zelf al jaren een derde stroming – een die zich tegelijk verzet tegen autoritair bestuur én tegen buitenlandse militaire interventie.
Na de gewelddadige onderdrukking van protesten begin 2026 lieten activisten, vakbonden, studenten en schrijvers vanuit het hele land van zich horen. Ze veroordeelden het geweld van de staat en riepen op tot democratische hervormingen, zoals een referendum en een grondwetgevende vergadering. Tegelijk wezen ze buitenlandse inmenging resoluut af. Oorlog zou het regime niet verzwakken, maar juist de ruimte voor civiele oppositie verder verkleinen.
Ook prominente dissidenten sloten zich bij dit standpunt aan. Voormalig premier Mir Hossein Mousavi pleitte voor een vreedzame overgang gebaseerd op drie principes: geen buitenlandse inmenging, geen binnenlandse tirannie en een geweldloze weg naar democratie. Honderden activisten onderschreven deze lijn. Vanuit de gevangenis waarschuwden critici dat escalatie de positie van veiligheidsdiensten versterkt en burgers kwetsbaarder maakt.
Toch krijgt deze ‘derde stem’ internationaal weinig aandacht. In westerse discussies overheerst vaak het idee dat druk van buitenaf – via sancties of militaire dreiging – verandering kan afdwingen. Volgens Toossi is dat een misvatting. Juist zulke maatregelen versterken de hardliners binnen het regime en ondermijnen de mogelijkheden voor interne hervorming.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
