Het veto van Lula werd door het parlement verworpen
Het parlement van Brazilië heeft donderdag het veto van president Luiz Inácio Lula da Silva over een wetsvoorstel verworpen dat de weg vrijmaakt voor een verlaging van de gevangenisstraf van zijn voorganger Jair Bolsonaro. De stemming, met 318 stemmen voor en 144 tegen in de Kamer van Afgevaardigden en 49 stemmen voor en 24 tegen in de Senaat, is ‘weer een tegenslag’ voor Lula, aldus O Globo.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Woensdag had de Senaat al de door de linkse leider voorgedragen kandidaat voor het Hooggerechtshof afgewezen, iets wat in decennia niet meer was voorgekomen. ‘Nadat de uitslag bekend was gemaakt, zongen de aanwezige parlementariërs in de plenaire zitting Happy Birthday voor senator Flávio Bolsonaro’, de oudste zoon van de voormalige extreemrechtse president (2019-2022) en tevens ‘een potentiële presidentskandidaat die direct door het wetsvoorstel wordt geraakt’, meldt de krant.
Bolsonaro heeft 27 jaar en drie maanden celstraf gekregen
Na de Kamer van Afgevaardigden heeft de Braziliaanse Senaat woensdag een wet aangenomen die de straffen moet verlagen van degenen die veroordeeld zijn in verband met de rellen van 8 januari 2023 in Brasília, onder wie voormalig president Jair Bolsonaro, aldus Folha de São Paulo. President Lula zal de wet vetoën, maar het parlement heeft de bevoegdheid om dat veto te overrulen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Bolsonaro is net begonnen aan zijn gevangenisstraf van zevenentwintig jaar en drie maanden voor een couppoging. Volgens de nieuwe wet zou zijn gevangenisstraf kunnen worden verkort met een tijd van maximaal ‘vier jaar en twee maanden’, meldt de Braziliaanse krant.
Niet alle partijgenoten zijn het met deze keuze eens
De voormalige Braziliaanse president, veroordeeld tot 27 jaar gevangenisstraf vanwege zijn poging tot een staatsgreep, kan niet terugkeren naar de macht. Zijn zoon Flávio Bolsonaro, senator van de Liberale Partij (PL), kondigde vrijdag aan dat hij zich met de zegen van zijn vader kandidaat zou stellen voor de presidentsverkiezingen van 2026.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Flávio’s toespraak formaliseert een interne beweging die binnen de PL was ontworpen. Bolsonaro zou zijn oudste zoon hebben gevraagd zich als een kandidaat op te stellen door het land door te reizen en de confrontaties met president Luiz Inácio Lula da Silva te intensiveren. Deze taken worden door zijn bondgenoten als essentieel beschouwd om het politieke kapitaal van de familie in 2026 te behouden’, meldt O Globo.
De krant merkt echter op dat deze keuze niet unaniem is binnen de partij. Sommigen ‘zien in Flávio geen electorale levensvatbaarheid op de lange termijn’, licht O Globo toe.
De veroordeling is een primeur in de Braziliaanse historie
Donderdag heeft het Braziliaanse Hooggerechtshof ex-president Jair Bolsonaro veroordeeld tot 27 jaar en 3 maanden gevangenisstraf wegens een poging tot staatsgreep en vier andere aanklachten. ‘In deze donkere tijden voor de wereldwijde democratie stuurt Brazilië met dit vonnis een krachtige boodschap naar de rest van de wereld: gerechtigheid kan degenen straffen die de constitutionele orde en instellingen van binnenuit ondermijnen’, juicht El País.
De beslissing is ‘historisch’, benadrukt de Portugese krant Público. Dit is ‘de eerste keer in de geschiedenis van het land dat een voormalig president is veroordeeld wegens een poging tot staatsgreep’, meldt O Globo. Brazilië heeft sinds 1889 minstens vijftien staatsgrepen meegemaakt en ‘in de geschiedenis heeft het land gekozen voor politieke bemiddeling in plaats van strafrechtelijke vervolging’, aldus The Washington Post.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Aan het einde van de hoorzittingen verklaarden vier rechters, onder wie Alexandre de Moraes, ‘Bolsonaro’s belangrijkste aanklager’, hem schuldig. Slechts één rechter, Luiz Fux, zag hem als onschuldig en wees erop dat het Federale Hooggerechtshof niet bevoegd was om deze rechtszaak te behandelen.
Bolsonaro probeerde eind 2022 een staatsgreep te plegen om te voorkomen dat de huidige president Lula na zijn verkiezingswinst de macht zou overnemen. Maar zijn complot werd niet uitgevoerd, omdat de extreemrechtse leider besefte dat hij de steun van het leger miste. Zijn plan behelsde volgens aanklagers onder meer een moordaanslag op Lula. Bolsonaro verspreidde ook geruchten over verkiezingsfraude, die nooit bewezen zijn. Integendeel, op de verkiezingsdag, toen hij nog president was, voerden politieagenten meer verkeerscontroles uit in linksgeoriënteerde wijken. En op 8 januari 2023 bestormde een menigte van zijn aanhangers het Plein van de Drie Machten in Brasilia.
Hij wordt beschuldigd van een poging tot staatsgreep
De voormalige leider, die ervan wordt beschuldigd een staatsgreep te hebben aangewakkerd om ondanks zijn nederlaag bij de presidentsverkiezingen van 2022 aan de macht te blijven, staat sinds dinsdag terecht. Hij stond onder huisarrest en was niet aanwezig in de rechtszaal. ‘Bolsonaro ontkent de aanklachten tegen hem en heeft herhaald dat het proces politiek gemotiveerd is’, benadrukt O Globo.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Maar de aanklager ‘gebruikte Bolsonaro’s eigen woorden in de beschuldiging tegen de voormalige president’, voegt de krant eraan toe. Zo waarschuwde hij op 29 juli 2021 dat de strijdkrachten klaar zouden staan om in te grijpen in geval van twijfelachtige verkiezingsuitslagen. Een andere verklaring die het Openbaar Ministerie achterhield: ‘Ik wil de schurken vertellen dat ik nooit gearresteerd zal worden.’
Lula, zijn opvolger als president, die zelf een paar jaar geleden gevangen zat, gaf commentaar op het lopende proces. ‘Ik hoop dat er recht zal worden gedaan, met inachtneming van het recht op het vermoeden van onschuld van degenen die worden berecht. Dat is alles wat ik wens. Dat Brazilië achter de waarheid komt. Hij kan zichzelf verdedigen zoals ik mezelf niet kon verdedigen. En ik heb niet geklaagd, ik heb niet gehuild, ik ben gaan vechten. Als hij onschuldig is, laat hem dan bewijzen dat hij onschuldig is.’
Begin september begint het proces tegen de ex-president
De Braziliaanse justitie heeft dinsdag bevolen om ex-president Jair Bolsonaro onder ‘fulltime toezicht’ te plaatsen tot aan 2 september, de dag waarop zijn proces wegens een poging tot staatsgreep wordt hervat, schrijft Folha de São Paulo. Sinds begin augustus staat Bolsonaro onder huisarrest en moet hij een elektronische armband dragen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De rechter van het Hooggerechtshof Alexandre de Moraes, de boeman van de voormalige president en zijn aanhangers, oordeelde echter dat verscherpt toezicht ‘noodzakelijk’ was, gezien het ‘risico dat de voormalige president aan de vooravond van het proces zou proberen het land te ontvluchten’, aldus de Braziliaanse krant.
Rechter Moraes verwijst met name naar de lobbyactiviteiten die vanuit Florida worden gevoerd door Eduardo Bolsonaro, parlementslid en zoon van de voormalige president, om in de gunst te komen bij de Amerikaanse autoriteiten. ‘De voortdurende acties van Eduardo Bolsonaro vanuit het buitenland wijzen op een mogelijk risico dat Jair Bolsonaro zal vluchten om aan de wet te ontsnappen’, oordeelt de magistraat.
De ex-president riskeert een gevangenisstraf van max 40 jaar
‘Op verzoek van oud-president Jair Bolsonaro’ kwamen zondag tienduizenden demonstranten bijeen in São Paulo om ‘amnestie te eisen voor degenen die betrokken waren bij de couppoging van 8 januari 2023’, schrijft Folha de São Paulo. De voormalige president van Brazilië nam zelf ook deel aan de demonstratie, de eerste sinds het Hooggerechtshof op 26 maart oordeelde dat hij berecht moet worden wegens poging tot staatsgreep. Volgens aanklagers probeerde de 70-jarige Bolsonaro de strijdkrachten aan zijn kant te krijgen om te voorkomen dat de linkse president Luiz Inácio Lula da Silva weer aan de macht zou komen. Hij riskeert een gevangenisstraf van maximaal veertig jaar.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Eigenlijk willen ze mij niet opsluiten, maar vermoorden, want ik ben hun een doorn in het oog,’ verkondigde hij ten overstaan van de ongeveer 50.000 mensen die zich op de grote Paulista Avenue hadden verzameld. Volgens een peiling die zondag werd gepubliceerd en door Folha de São Paulo werd aangehaald, wil 56 procent van de Brazilianen geen amnestie en gelooft 49 procent van de ondervraagden dat Bolsonaro ‘deelnam aan de planning van een staatsgreep’, terwijl 35 procent deze hypothese verwerpt.
De beschuldigingen leiden samen tot 43 jaar celstraf
Gisteren heeft het Braziliaanse hooggerechtshof unaniem geoordeeld dat oud-president Jair Bolsonaro en zeven van zijn collega’s uit de vorige regering verantwoordelijk zijn voor het orkestreren van een staatsgreep, meldt The Rio Times. De procureur-generaal zegt dat de zeven handlangers een plan hadden gevormd met Bolsonaro om de verkiezingen van 2022 te saboteren. Samen worden ze beschuldigd van het organiseren van gewapende criminaliteit, een poging tot een staatsgreep, gewelddadige ondermijning van de democratie en het beschadigen van erfgoed en van openbaar bezit. Dit leidt tot een celstraf van 43 jaar.
De extreemrechtse oud-president regeerde Brazilië van 2019 tot het einde van 2022. In 2022 verloor Bolsonaro de verkiezingen van zijn linkse tegenhanger Luiz Inácio Lula da Silva. Volgens The Guardian is er genoeg bewijs om aan te tonen dat Bolsonaro en de groep rondom hem een staatsgreep wilden organiseren vlak voor de verkiezingen van 2022. Ze zouden ook medeplichtig zijn aan het organiseren van de extreemrechtse rellen in de hoofdstad Brasília een week na Lula da Silva’s inauguratie. Tijdens het onderzoek van de rechtszaak zijn ook andere complotten aan het licht gekomen, waaronder een plan om Lula da Silva te vergiftigen en de rechter van het hooggerechtshof Alexandre de Moraes dood te schieten.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens Bernardo Mello Franco, een politicoloog voor de Braziliaanse krant O Globo, hebben Bolsonaro en zijn handlangers geen schijn van kans om hun straffen te ontgaan. De voormalige president heeft twee opties om te zijn celstraf te omzeilen, analyseert The Guardian. Als hij erin slaagt om een rechtse bondgenoot te helpen met het winnen van de volgende verkiezingen, dan kan diegene Bolsonaro amnestie verlenen. Verder hoopt Bolsonaro op inmenging van de Amerikaanse president Trump, hoewel die momenteel bezet is met andere zaken.
Mogelijk wordt hij voor langere tijd onverkiesbaar verklaard
De Braziliaanse ex-president Jair Bolsonaro werd dinsdag door de procureur-generaal beschuldigd van het ‘beramen van een staatsgreep’ na het verliezen van de verkiezingen van 2022, om de inauguratie van zijn tegenstander Lula te voorkomen, schrijft Folha de São Paulo. Hij wordt in het bijzonder beschuldigd van ‘het aanzetten tot en uitvoeren van handelingen die in strijd zijn met de drie machten van de regering en de democratische rechtsstaat’.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens het Braziliaanse dagblad zijn ‘de maximumstraffen in totaal 43 jaar gevangenis, verzwarende factoren niet meegerekend. Daarnaast bestaat de mogelijkheid dat hij onverkiesbaar wordt verklaard voor een periode die langer is dan de acht jaar waartoe hij is veroordeeld door het Hoge Verkiezingstribunaal (TSE)’. Behalve de voormalige extreemrechtse leider, die het land leidde van 2019 tot 2022, zijn er nog drieëndertig andere mensen aangeklaagd, waaronder voormalig minister van Defensie Walter Braga Netto, vicepresidentskandidaat voor 2022 die momenteel in voorlopige hechtenis zit.
De voormalige Braziliaanse president Jair Bolsonaro ‘regisseerde de couppoging van eind 2022’. Dat de staatsgreep uiteindelijk niet plaatsvond, was te danken aan ‘omstandigheden die buiten zijn controle lagen’, volgens het definitieve onderzoeksrapport van de federale politie, waarover Folha de São Paulo bericht.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens de onderzoekers was Bolsonaro ook ‘op de hoogte’ van het plan om ‘president Lula, vicepresident Geraldo Alckmin’ en rechter Alexandre de Moraes van het Hooggerechtshof te vermoorden, na zijn nederlaag in de presidentsverkiezingen van oktober 2022. De oud-president ontkent de feiten categorisch.
Volgens de politie werd het plan om een staatsgreep te plegen afgeblazen vanwege de weerstand van de belangrijkste commandanten van het Braziliaanse leger. Het is nu aan openbaar aanklager Paulo Gonet om te beslissen of hij Bolsonaro zal vervolgen.
Hij probeerde tevergeefs het gebouw binnen te dringen
Woensdagavond hebben de Braziliaanse autoriteiten melding gemaakt van een mislukte ’aanslag’ op het gebouw van de hoogste gerechtelijke instantie van Brazilië in de hoofdstad Brasília. De dader stierf nadat hij tevergeefs had geprobeerd het gebouw binnen te dringen. Hij werd dood aangetroffen na twee explosies in de buurt van het Hooggerechtshof.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens voorlopige informatie was er hier sprake van zelfmoord, zei de gouverneur van Brasília, Celina Leão. ’Er waren geen gewonden’, voegde ze eraan toe. De federale politie maakte bekend dat ze een onderzoek heeft ingesteld.
Het incident heeft ’bezorgdheid gewekt onder de politieke en gerechtelijke klasse van de federale hoofdstad’, een jaar en tien maanden nadat duizenden aanhangers van Jair Bolsonaro het parlement op het Plein van de Drie Machten bestormden en plunderden, aldus Folha de São Paulo.
Enkele dagen daarvoor was zijn paspoort in beslag genomen
De Braziliaanse oud-president Jair Bolsonaro verbleef twee dagen in de Hongaarse ambassade in Brasilia, nadat zijn paspoort in beslag was genomen. Op beveiligingsbeelden die door The New York Times zijn verkregen, is te zien dat de rechtse populist begin februari onderdook in de ambassade. Enkele dagen daarvoor moest de oud-president zijn paspoort inleveren vanwege een onderzoek naar betrokkenheid bij een mogelijke poging tot een staatsgreep. Ook werden toen twee medewerkers van Bolsonaro opgepakt.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Het Braziliaanse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft de Hongaarse ambassadeur opgeroepen om uit te leggen waarom Bolsonaro zich vorige maand twee nachten ‘verstopte’ in de Hongaarse ambassade, schrijft The Guardian.
Volgens The New York Times suggereert het verblijf van Bolsonaro in de ambassade dat ‘hij zijn vriendschap met een andere extreemrechtse leider, de Hongaarse premier Viktor Orbán, probeert te gebruiken om het Braziliaanse rechtssysteem te omzeilen terwijl er in zijn eigen land strafrechtelijke onderzoeken tegen hem lopen’.
De ultrarechtse econoom Javier Milei heeft zondag de Argentijnse presidentsverkiezingen gewonnen. ‘Argentinië maakt een sprong in het onbekende’, schrijft El País over de verrassend ruime overwinning van antisysteempoliticus Milei, die wordt vergeleken met Donald Trump en Jair Bolsonaro. Hoewel de peilingen een nek-aan-nekrace voorspelden met zijn tegenstander Sergio Massa, won de voorman van La Libertad Avanza (‘De vrijheid rukt op’) met een verschil van bijna drie miljoen stemmen. ‘Een ongekende nederlaag voor het peronisme’ – de regerende politieke stroming van vertrekkend minister van Economie Massa, analyseert de Spaanse krant.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
’Vandaag begint de wederopbouw van Argentinië, vandaag begint het einde van de decadentie. Er komt een einde aan het geld vretende model van de alomtegenwoordige staat. Vandaag keren we terug naar het omarmen van de ideeën van vrijheid’, zei Milei in zijn overwinningsspeech.
Milei is pas sinds twee jaar actief in de politiek, toen hij parlementslid werd. Als nieuwkomer belooft hij op onconventionele wijze de vastgelopen politiek in zijn land, dat te maken heeft met een inflatie van 142 procent op jaarbasis, vlot te trekken. Tijdens zijn campagne riep hij op om ‘de politieke kaste uit te roeien’, terwijl hij zwaaide met een motorzaag en ‘lang leve de vrijheid, verdomme’ schreeuwde.
Milei wil drastisch snoeien in de overheid. Zo heeft hij tijdens zijn campagne gezegd dat hij ministeries zoals Onderwijs en Volksgezondheid wil sluiten en sociale voorzieningen wil afschaffen, aldus El País. Op dit moment is in Argentinië de gezondheidszorg en het onderwijs gratis. Ook wil hij de wet uit 2020 die abortus legaliseerde weer intrekken en de Argentijnse peso vervangen door de dollar om de hoge inflatie tegen te gaan.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Argentinië, dat aan de vooravond van presidentsverkiezingen staat. De radicaal-rechtse Javier Milei staat er goed voor in de peilingen en kan de verkiezingen gaan winnen. Wat weten we over deze ‘Trump van Argentinië’?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €5 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Wie is Javier Milei?
Als één regio goed is voor spraakmakende verkiezingen, dan is het Latijns-Amerika wel. Met de presidentsverkiezingen in Argentinië in aantocht, op 22 oktober, belooft het ook daar een spektakel te worden, afgaande op de voorverkiezingen van 13 augustus.
Javier Milei, van de partij La Libertad Avanza, won deze voorverkiezingen, en zowel de regeringskandidaat Sergio Massa als de kandidaten van oppositiecoalitie Juntos werden verslagen. Het was een verrassing: Milei gold als een controversiële, extreemrechtse kandidaat, maar kreeg zo’n 30 procent van de stemmen. Ondanks wat de peilingen vooraf aangaven, is één ding duidelijk geworden: Milei kan de nieuwe president van Argentinië worden.
‘De dreiging is reëel’, schrijft antropoloog Alejandro Grimson in El Diploover de opkomst van Milei. Volgens Grimon heeft de presidentskandidaat ‘een antipluralistische ideologie, [oftewel een antidiversiteitspolitiek] verdedigt hij niet de vrijheid van degenen die anders denken dan hij en maakt hij deel uit van een internationaal netwerk dat de hele extreemrechtse wereld omvat’.
Zoals de Braziliaanse oud-president Jair Bolsonaro de ‘Trump van de tropen’ werd genoemd, zo noemt The Global AmericansMilei de ‘Trump van de pampa’s’. Volgens de website zijn er overeenkomsten tussen Trump, Bolsonaro en Milei vanwege ‘hun gebruik van populistische retoriek (…) en hun conservatieve kijk op sociale kwesties. Ook hebben ze dezelfde tactiek om het socialisme, momenteel gemanifesteerd als “cultureel marxisme”, neer te zetten als hun voornamelijke tegenstander’.
Milei ziet dat anders. De econoom noemt zichzelf in een interview met The Economist een ‘anarcho-kapitalist’, waar hij zichzelf eerder nog zag als een ‘recalcitrante neoclassicist’. Maar zijn economische plannen, onder meer om de Amerikaanse dollar tot belangrijkste munteenheid in de Argentijnse economie in te voeren en sterk in te zetten op digitale valuta, lijken vooralsnog niet aan te slaan bij vakgenoten. Tweehonderd economen kwamen in een open brief in het verweer tegen zijn plannen, schrijftEl Confidencional. Toch slaan de ideeën van Milei bij een groot deel van de Argentijnen goed aan.
Waarom doet juist Milei het zo goed?
Verschillende analisten, experts en politici hebben zich over de vraag gebogen waarom juist Milei het zo goed doet bij de kiezers. De verklaring lijkt eenduidig: de beroerde economische situatie in het Zuid-Amerikaanse land. Vooral zijn plannen rond het hervormen van de staat en het terugdringen van de overheidsuitgaven, de afschaffing van de Centrale Bank en de dollarisering van de economie doen het goed in het land dat kampt met een jaarlijkse inflatie van meer dan 120 procent.
‘Opeenvolgende regeringen van beide kanten zijn er niet in geslaagd om het economische disfunctioneren van het land op te lossen’, schrijft Americas Quarterlyover de huidige regering van Alberto Fernández en diens voorganger Macri. ‘Het is duidelijk waarom veel Argentijnen een derde optie willen, en Milei’s aanklacht tegen de “politieke elite” van het land – zowel de regerende peronisten als de traditionele centrumrechtse oppositie’ – slaat aan.
De Argentijnse econoom Juan Grabois zegt grotendeels hetzelfde tegen The Guardian. ‘Kiezers moeten wel over een onmogelijke politieke volwassenheid beschikken om opnieuw te stemmen op politici die hen zo volledig in de steek hebben gelaten’, aldus Grabois. ‘De muziek van de rattenvanger klinkt zoet voor mensen die alle hoop hebben verloren. Maar het heeft geen zin om kiezers of de rattenvanger zelf daarvan de schuld te geven.’ Volgens Grabois is de huidige politiek schuldig aan de opkomst van Milei.
Alejandro García Magos, docent aan de faculteit voor politieke wetenschappen van de Universiteit van Toronto, trekt de opkomst van Milei in een interview met The Dialoguebreder. ‘Of het nu Milei in Argentinië is, Bukele in El Salvador of AMLO [Andrés Manuel López Obrador] in Mexico, deze politiek leiders zijn in staat om de emoties van het volk te kanaliseren – zowel als ze in de oppositie als in de regering zitten. Dit geldt ongeacht hun politieke voorkeur. Het is belangrijk om te erkennen dat deze politieke figuren niet spontaan ontstaan. Er heerst een diepe ontevredenheid over de economische en sociale situatie in onze landen, die een vruchtbare bodem vormt voor proteststemmen.’
In een column in El Paísis de Argentijnse schrijver en journalist Leila Guerriero nóg duidelijker. ‘Een vriend van me zei: “Mensen zijn moe van beloftes. En dan komen er dit soort neanderthalers die zeggen: ‘Ik ga jullie niets geven, maar ik zal de politici die jullie naaien een schop onder hun kont geven.’ Dat voorspelt een nog grotere teleurstelling, maar wat mensen willen is wraak.”’
Wie zijn de andere kanshebbers om de verkiezingen te winnen?
De opkomst van Milei zegt dus veel over de staat waarin de economie, politiek en maatschappij van Argentinië zich bevinden. Toch is het een verre van uitgemaakte zaak dat Milei ook daadwerkelijk de presidentsverkiezingen gaat winnen. Er zijn andere kandidaten, en in de peilingen liggen ze allemaal dicht bij elkaar.
Een van de andere favorieten is Sergio Massa, minister van Economie in de huidige regering. Hij krijgt de steun van maatschappelijke organisaties, schrijft Página12.Hij is progressief, links en momenteel hard bezig met nieuwe economische steunpakketten en hervormingen, volgens analisten om kiezers lekker te maken in aanloop naar de verkiezingen.
De derde kandidaat is Patricia Bullrich, die wordt gesteund door de centrumrechtse oppositie en oud-president Macri. Ze heeft onlangs een boek geschreven, en volgens Infobae biedt dat een uitstekend inkijkje in de plannen voor haar presidentschap. Ze wil iets doen tegen de bureaucratie in Argentinië, onder meer door innovatie en technologie te stimuleren. Ook zij praat over het snijden in de staatsuitgaven, maar wil tegelijkertijd belastingverlagingen.
Massa en Bullrich zijn in de ogen van Milei de kandidaten van de elite, en de peilingen tonen aan dat Argentinië deze elite beu is. Hij krijgt vooral steun van mannen, jongeren en minder welvarende groepen. Volgens Perfilstaat Milei er best voor in de laatste peilingen, met 31,1 procent van de stemmen, tegenover 28,1 procent voor Massa en 21,2 procent voor Bullrich.
In een andere peiling krijgt Milei zelfs 35 procent van de stemmen, met 25 procent voor Massa en 23 procent voor Bullrich. Het lijkt echter op een tweede ronde aan te komen, aangezien een kandidaat 45 procent van de stemmen nodig heeft om in de eerste ronde van 13 augustus te winnen. Die tweede ronde vindt dan plaats in november. Voor de huidige regering en de rechtse oppositie kan dat een lastige spagaat worden: samenwerken tegen Milei of ongemakkelijke akkoorden sluiten met de controversiële kandidaat?
De Beweging van Landloze Boeren mobiliseert arme Brazilianen om braakliggende landbouwgrond van de rijkste boeren te bezetten. Naar schatting wonen er op dit moment zo’n 46.000 gezinnen in zulke nederzettingen. ‘Een bezetting is een voortdurend proces van strijd en confrontatie.’
Het was iets voor middernacht toen de tweehonderd activisten en landarbeiders met machetes, schoffels, hamers en sikkels bij de rancho aankwamen om de landbouwgrond te bezetten. Het terrein was verlaten en overwoekerd met onkruid. Op een verdwaalde koe na was er in het hoofdgebouw niemand te bekennen.
Nu, drie maanden later, is het een levendig dorp. Kinderen fietsen over nieuw aangelegde landwegen, vrouwen bewerken de grond van hun tuin en mannen spannen zeildoeken over de hutjes. In het kampement van Itabela, een dorp in het oosten van Brazilië, wonen zo’n 530 gezinnen, die met z’n allen de grond omploegen en bonen, maïs en cassave zaaien. De twee broers die de boerderij met 150 hectare grond erfden, willen dat de bezetters hun biezen pakken. Maar de nieuwe bewoners zeggen dat ze blijven zitten waar ze zitten.
‘Een bezetting is een voortdurend proces van strijd en confrontatie,’ zegt Alcione Manthay (38), de leider van het kamp, die zelf in vergelijkbare kampen opgroeide. ‘Zonder bezetting krijg je geen nederzetting.’
Manthay en de andere ongenode bewoners maken deel uit van de Beweging van Landloze Boeren (Movimento dos Trabalhadores Rurais Sem Terra, MST), die wereldwijd weleens de grootste op marxistische leest geschoeide actieve beweging in een democratisch land zou kunnen zijn. Na veertig jaar van soms bloedige bezettingen is de MST een belangrijke politieke, sociale en culturele factor geworden in Brazilië.
Activisten
De beweging, geleid door activisten die zichzelf militant noemen, mobiliseert honderdduizenden arme Brazilianen om verlaten land dat eigendom is van rijke grondbezitters te bezetten, zich er te vestigen en de landbouwgrond te bewerken. Vaak gaat het om grote collectieven. De activisten claimen dat ze de schrijnende ongelijkheid willen terugdraaien die in de loop van de geschiedenis van Brazilië is ontstaan.
Hoewel het linkse deel van de bevolking begrip heeft voor hun zaak – de rode mutsen van de beweging waarop een stel wordt afgebeeld dat een machete in de lucht steekt, zijn een vertrouwd beeld in hipsterbars – beschouwen veel Brazilianen de bezetting als onwettig en communistisch. Daarmee ziet de nieuwe linkse president Luiz Inácio Lula da Silva zich voor een lastig dilemma geplaatst. Hij steunt de beweging al heel lang, maar juist op dit moment probeert hij de relatie tussen het Congres en de oppermachtige agro-industrie te verbeteren.
In Latijns-Amerika hebben ook andere op marxistische leest geschoeide bewegingen – protesterende arbeiders die een klassenstrijd voeren tegen het kapitalisme – geprobeerd de systematische ongelijkheid aan te pakken, maar geen enkele is zo groot, ambitieus en vindingrijk als de Braziliaanse MST.
De organisatoren van de beweging en onafhankelijke onderzoekers schatten dat er op dit moment 460.000 gezinnen in de door de MST opgezette kampen en nederzettingen wonen. Dit zou betekenen dat bijna twee miljoen mensen, oftewel 1 procent van de Braziliaanse bevolking, er op een of andere manier deel van uitmaken. Volgens sommige schattingen zou dit de grootste sociale beweging in Latijns-Amerika zijn.
Onder het bewind van Jair Bolsonaro, de rechtse oud-president van Brazilië, boette de beweging aan kracht in. De bezettingen stopten grotendeels tijdens de pandemie, maar namen daarna hand over hand weer toe. Dit ondanks het verzet van Bolsonaro en van de grondbezitters die zich hadden bewapend, een gevolg van het versoepelde wapenbeleid onder de oud-president.
Stijging landonteigeningen
Maar nu, gesterkt door de verkiezing van Lula, sinds jaar en dag hun politieke medestander, zorgt de beweging voor een stijging van het aantal landonteigeningen.
‘We hebben Lula gekozen, maar we zijn er nog niet,’ verklaarde João Pedro Stédile, medeoprichter van de beweging.
Als gevolg van de nieuwe landbezettingen is er een tegenbeweging ontstaan, Invasão Zero (‘nul invasie’). Duizenden boeren zeggen er niet op te vertrouwen dat de overheid hun bezittingen zal beschermen. Ze hebben zich georganiseerd om de strijd aan te gaan met de illegale bezetters en hen van hun land te verjagen, al is er tot nu toe weinig geweld aan te pas gekomen.
‘Niemand wil vechten, maar er is ook niemand die zijn bezittingen kwijt wil raken,’ zegt boer Everaldo Santos (72), leider van een lokale boerenvakbond en eigenaar van een rancho met 404 hectare grond, niet ver van het kampement in Itabela. ‘Je hebt het gekocht, je hebt er je geld in gestoken, je hebt alle papieren op orde, je betaalt belasting. Dus dan sta je niet toe dat mensen het inpikken,’ zegt hij. ‘Je verdedigt wat van jou is.’ Ondanks de agressieve manier van opereren van de MST hebben Braziliaanse rechters en de Braziliaanse regering duizenden nederzettingen een wettelijke status toegekend, omdat er een wet bestaat die voorschrijft dat landbouwgrond moet worden geëxploiteerd. Door de toename van dit soort wettelijke besluiten is de MST een belangrijke voedingsproducent geworden. Jaarlijks verkoopt de beweging honderdduizenden tonnen melk, bonen, koffie en andere basisproducten; die worden grotendeels biologisch geproduceerd, omdat de organisatie haar leden jaren geleden heeft gestimuleerd om niet langer pesticiden en kunstmest te gebruiken. De MST is nu de grootste biologische rijstproducent van Latijns-Amerika, volgens een grote vakvereniging van rijstproducenten.
Dit neemt niet weg dat uit opiniepeilingen blijkt dat veel Brazilianen tegen de landbezettingen zijn. Sommige van de fanatiekste leden van de beweging hebben productieve landbouwbedrijven bezet die eigendom waren van grote spelers in de agro-industrie, oogsten gesaboteerd en zelfs kortstondig het landhuis van een oud-president bezet. In het huidige krachtenveld staan honderdduizenden arme boeren en een netwerk van linkse activisten lijnrecht tegenover rijke families, grote landbouwcoöperaties en veel kleine familiebedrijven.
De oneerlijke verdeling van grondbezit stamt uit de koloniale tijd
Conservatieve politici menen dat Stédile, de medecoördinator van de beweging, zich met zijn oproep tot nieuwe bezettingen schuldig heeft gemaakt aan een strafbaar feit en zijn een onderzoek gestart in het Congres. De dag na Stédiles oproep ging Lula op staatsbezoek naar China. (De regering liet zich vergezellen door verschillende grote voedselproducenten.)
Lula heeft al jaren nauwe banden met de MST. Tijdens zijn eerste regeringsperiode, twee decennia geleden, betuigde de eerste Braziliaanse president die uit de arbeidersklasse afkomstig is openlijk steun aan de beweging.
De oneerlijke verdeling van grondbezit stamt uit de koloniale tijd, toen de grond eigendom was van machtige witte mannen. Door ongebruikte landbouwgrond te confisqueren en toe te wijzen aan armlastige boeren heeft de regering geprobeerd de balans te laten uitslaan naar de andere kant. De MST probeert op haar beurt toewijzingen te forceren door braakliggende landbouwgrond te bezetten.
Volgens Bernardo Mançano Fernandes, een docent aan de Staatsuniversiteit van São Paulo die al decennialang onderzoek doet naar de beweging, heeft de regering zo’n 60 procent van de bezettingen van de MST gelegaliseerd. Dit is volgens hem te danken aan de organisatoren, die er voortdurend in slagen om ongebruikte landbouwgrond op te sporen.
Tegenstanders vinden dat de regering de bezettingen aanmoedigt, doordat ze de illegale onteigening beloont. Volgens hen zou ze de bezetters juist moeten dwingen zich aan de regels te houden en de verplichte bureaucratische wegen te bewandelen om overheidstoestemming te krijgen voor het bezitten van een stuk land. Maar de MST staat op het standpunt dat de regering geen poot uitsteekt als ze niet onder druk wordt gezet.
Eigen stukje grond
De bewoners van het kampement in Itabela hebben verschillende achtergronden, maar dezelfde wens: een eigen stukje land. ‘De stad is niet vriendelijk voor ons,’ zegt Marclésio Teles (35). Hij is koffieplukker en zit voor het hutje dat hij voor zijn vijfkoppige gezin bouwde; zijn gehandicapte dochter zit naast hem in haar rolstoel. ‘Dit hier is een plek waar rust is.’
Anderhalf uur rijden verderop, langs dezelfde weg, kun je bekijken hoe de toekomst eruit zou kunnen zien: daar bevindt zich een nederzetting van zo’n 2023 hectare die in 2016, na zes jaar bezetting, een wettelijke status kreeg. De 227 gezinnen die er wonen bezitten elk 8 à 10 hectare grond: glooiende landbouwgrond waarop van alles wordt verbouwd en stukken land met grazers. Ploegen en tractoren zijn voor gezamenlijk gebruik, maar verder verbouwt ieder zijn eigen stuk grond. Samen produceren ze ongeveer twee ton voedsel per maand.
Voordat Daniel Alves (54) in 2010 dit land bezette, bewerkte hij het land van iemand anders. Nu verbouwt hij op 8 hectare grond 28 verschillende soorten gewassen, waaronder bananen, peperkorrels, glimmend roze drakenfruit en copoazú, een tropische vrucht uit het Amazonegebied; alles wordt biologisch geteeld. Alves verkoopt zijn oogst op de lokale markt.
‘Deze beweging haalt mensen uit de misère,’ concludeert hij.
Zijn kleindochter Esterfany (11) gaat naar een openbare school in de nederzetting die deels wordt gerund door de MST. Het is een van de tweeduizend MST-scholen in Brazilië.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
