Plezierruimtevaart zal in de toekomst steeds toegankelijker worden. Maar gaat ook gepaard met enorme milieukosten: per ruimtevlucht gaat het om een uitstoot van zo’n 75 ton koolstofdioxide per passagier.
Terra Incognita, die voor avonturiers en reislustigen zo beloftevolle aanprijzing, verdween in de negentiende eeuw gaandeweg van de landkaarten. Alleen de bodems van onze oceanen zijn nog terra incognita, de rest van de aarde is in kaart gebracht en is mede door massatoerisme hetzij vernietigd, hetzij verontreinigd, hetzij zo veel mogelijk van enige authenticiteit ontdaan. Dan maar de ruimte in, dacht een handvol miljardairs.
In juli 2021 brachten twee superrijken dat voornemen in praktijk. Op 11 juli vloog Virgin-oprichter Richard Branson naar ongeveer 86 km hoogte en op 20 juli volgde Jeff ‘Amazon’ Bezos. Hij moest uiteraard nog wat hoger en vloog naar 100 kilometer.
‘Welkom bij de dageraad van een nieuw ruimtetijdperk’, aldus Branson na zijn vlucht. ‘We zijn er om de ruimte voor iedereen toegankelijker te maken’. Dat is nogal eufemistisch gesteld, want een ticket voor een ruimtevlucht is slechts voor enkele zeer bemiddelden weggelegd. Toch kopen mensen nu al tickets voor ruimtereizen bij bedrijven als SpaceX, Virgin Galactic en Space Adventures, die beogen het ruimtetoerisme te stimuleren.
Milieukosten
Dat nieuwe particuliere ruimtetoerisme zou wel eens gepaard kunnen gaan met enorme milieukosten, zegt Eloise Marais, hoofddocent fysische geografie aan het University College London. Marais bestudeert de impact van brandstoffen en industrie op de atmosfeer.
Raketten die worden gelanceerd, hebben een grote hoeveelheid drijfgassen nodig om uit de atmosfeer van de aarde te komen. SpaceX’ Falcon 9-raket gebruikt daarvoor kerosine en NASA gebruikt vloeibare waterstof voor zijn nieuwe Space Launch System. Die brandstoffen stoten een verscheidenheid aan stoffen uit in de atmosfeer, waaronder koolstofdioxide, water, chloor en andere chemicaliën.
De uitstoot van raketten stijgt al met bijna 5,6 procent per jaar
De uitstoot van raketten is nu nog klein in vergelijking met de vliegtuigindustrie, aldus Marais, maar ze stijgt al met bijna 5,6 procent per jaar. ‘Voor een langeafstandsvlucht gaat het om een uitstoot van één tot drie ton koolstofdioxide per passagier’, aldus Marais. Eén raketlancering verdeelt 200-300 ton koolstofdioxide over ongeveer vier passagiers. ‘Dus er is niet zo veel meer groei nodig om te concurreren.’
Op dit moment is het aantal raketvluchten nog klein. Volgens NASA ging het in 2020 wereldwijd om 114 lanceringen. Maar emissies van raketten worden uitgestoten tot in het bovenste deel van de atmosfeer en blijven daar lang hangen: twee tot drie jaar. Zo kan zelfs het injecteren van water in de bovenste atmosfeer, waar het wolken kan vormen, volgens Marais al opwarmende effecten hebben.
Ruimtetransport
Dichter bij de grond zorgen brandstoffen voor enorme hoeveelheden warmte, waardoor ozon wordt toegevoegd aan de troposfeer, die daar werkt als een broeikasgas en warmte vasthoudt. Naast koolstofdioxide produceren brandstoffen als kerosine en methaan ook roet. In de bovenste atmosfeer kan de ozonlaag worden verwoest door de combinatie van elementen van verbrande stoffen.
‘Van het aantal milieueffecten als gevolg van de lancering van ruimtevoertuigen, is de uitputting van ozon in de stratosfeer de meest bestudeerde en de meest direct zorgwekkende’, schreef beleidsadviseur bij New Zealand Space Agency Jessica Dallas vorig jaar in een analyse van emissies door ruimtelanceringen.
Een rapport van het Center for Space Policy and Strategy uit 2019 vergeleek het probleem van de ruimte-emissies met dat van ruimteafval, een ander existentieel risico voor de ruimtevaart. ‘De uitstoot door lanceringen is een echo van het ruimteafvalprobleem. Uitlaatgassen van raketmotoren die tijdens het opstijgen in de stratosfeer worden uitgestoten, hebben een nadelige invloed op de atmosfeer’, aldus het rapport.
Het rapport wijst op ontwikkelingen als ruimtetransport, gezien het aantal startups in suborbitaal transport die op zoek zijn naar ‘goedkope lanceerplaatsen’. Met een jaarlijkse groei van 17,15 procent in het komende decennium zal de mondiale markt voor ruimtetransport en -toerisme volgens schattingen zo’n 2,58 miljard dollar bedragen in 2031.
In het verleden was het meeste ruimtevervoer gericht op vrachtmissies naar het International Space Station en diensten voor satellieten, maar momenteel verschuift de focus naar planetaire verkenningen, bemande missies, suborbitaal transport en ruimtetoerisme. Bedrijven als SpaceX, Blue Origin en Virgin Galactic, richten zich op het ontwikkelen van ruimtevoertuigen die transport en ruimtetoerisme mogelijk maken.
Klimaatrampen
Ondertussen wijzen critici erop dat de enorme bedragen die Branson, Bezos en Elon Musk in ruimtetechnologie steken, geïnvesteerd hadden kunnen worden in het verbeteren van het leven op aarde waar bosbranden, hittegolven en andere klimaatrampen steeds vaker voorkomen naarmate de wereld warmer wordt.
Eloise Marais begrijpt de opwinding rond de ontwikkelingen in de ruimte, maar pleit voor verantwoordelijkheid en voorzichtigheid naarmate de ruimte-industrie groeit. Ze wijst erop dat er nu geen internationale regels zijn met betrekking tot de soorten brandstoffen die worden gebruikt, hun emissies en hun impact op het milieu. ‘Het is nu tijd om te handelen, nu miljardairs een ticket kopen.’
