De generatie Thaise jongeren die geboren is in de jaren negentig pikt het autoritaire en conservatieve systeem niet langer. Ze uitten massaal hun onvrede, online én offline.
Dossier De straat op
Overal ter wereld zijn gefrustreerde burgers de afgelopen jaren straat op gegaan om hun politieke of economische eisen kracht bij te zetten. In de meeste landen is men woedend over de ongelijkheid en de schaamteloze corruptie van de politieke klasse, terwijl met name de jongere generatie met moeite het hoofd boven water kan houden. De coronapandemie heeft de sociale tegenstellingen – maar ook de urgentie om hier iets aan te veranderen – alleen maar vergroot.
Dit artikel verscheen eerder op 30 april in nummer 197 van 360 Magazine.
De sfeer in het holle, donkere pakhuis aan een druk verkeerspunt in Bangkok was geladen, het was een zondagavond en het begon al te schemeren. Het publiek scandeerde slogans tegen de gevestigde orde in reactie op de provocerende hiphop op het podium: het nummer Prathet Ku Mee (‘Wat mijn land te bieden heeft’) van hoofdact Rap Against Dictatorship (RAD). Het nummer, een woedende aanklacht tegen de Thaise overheid, is het lijflied geworden van jongeren die de buik vol hebben van jarenlange politieke en economische chaos.
In de tekst wordt de hoofdstad een ‘killing field’ genoemd en het aan de leiband van de junta lopende parlement een ‘speeltuin voor militairen’. De bijbehorende clip, online sinds oktober 2018, werd in de eerste week ruim 17 miljoen keer bekeken. Inmiddels gaat het om ruim 77 miljoen views. Nutthapong ‘Liberate P’ Srimuong, een van de voormannen van RAD, schudt zijn hoofd uit ongeloof over het succes van het nummer. ‘We hadden nooit gedacht dat we de jonge Thai zo zouden raken,’ vertelt hij na afloop van het concert. ‘Als je de social media volgt, voel je hun frustratie. En wij geven die een stem.’
Het succes van Prathet Ku Mee staat symbool voor de groeiende ontevredenheid onder jonge Thai, die zijn opgegroeid in een tijdperk van permanente crisis. Wie in de jaren negentig in Thailand werd geboren, heeft de nasleep van de financiële crisis in Azië meegemaakt, twee staatsgrepen en ingrijpende grondwetshervormingen, terwijl het land sinds het leger in 2014 aan de macht kwam wordt overspoeld door een golf van autoritarisme en conservatisme. In plaats van zich stil te houden, verheffen Thaise jongeren nu hun stem, op internet en bij evenementen, zoals het optreden van RAD. ‘Als je niet openlijk kritiek uit, loop je uit de pas; het is tegenwoordig cool onder jonge Thai om verontwaardigd, boos en gefrustreerd te zijn over wat er in het land gebeurt,’ zegt Kan Yuenyong, directeur van Siam Intelligence Unit, een denktank uit Bangkok.
Het kost de regering, met aan het hoofd de voormalig coupleider, generaal Prayuth Chan-ocha, moeite de onvrede te beteugelen. Daarom gebruikt ze klassieke autoritaire tactieken, zoals het illegaal verklaren van een politieke jongerenpartij en het optuigen van een inlichtingendienst die uitingen van onvrede nauwlettend in de gaten houdt. Maar waar vorige generaties zich lieten intimideren, gaat het deze keer anders, aldus Kan. ‘Na jaren te hebben gezwegen, staan de jonge generaties nu op een keerpunt.’
Toenemende rebellie
Onlangs verliet Chotiros Naksut op een vrijdagavond haar kantoor in Pathumwan, het zakendistrict van Bangkok. Ze droeg een T-shirt met daarop in koeienletters ‘Fuck Prayuth and if you like Prayuth fuck you too’. Zulke openlijke provocaties zijn niet zonder risico. De door Prayuth geleide junta en de gekozen regering bedienen zich van autoritaire middelen om aan de macht te blijven. Politieke activiteiten en openbare bijeenkomsten zijn aan banden gelegd. Critici worden ter ‘correctie’ van hun denkbeelden naar legerkampen afgevoerd. Social media worden gecensureerd en burgers die er kritische opmerkingen achterlaten worden aangeklaagd wegens poging tot opruiing. Democratisch gezinde activisten worden op klaarlichte dag aangevallen. De aanvallers ontlopen meestal hun straf, waardoor een sfeer van wetteloosheid ontstaat.
Chotiros is vrienden kwijtgeraakt vanwege haar politieke opvattingen en is constant op haar hoede voor woedende reacties. ‘In het begin was ik bang en moest ik me verweren tegen figuren die me discrimineerden vanwege mijn sekse en omdat ik me uitspreek over seksualiteit,’ zegt ze, terwijl ze haar paars gekleurde lokken naar achteren veegt. ‘Maar nu niet meer. Grove taal maakt duidelijk dat we ons ergeren aan de toestand van ons land.’
Haar eigen politieke bewustwording begon toen de junta aan de macht kwam. Chotiros, 28 jaar, zegt dat ze zich al op de middelbare school kwaad maakte over Thailands conservatieve genderbeleid. ‘Ik wilde aan de kaak stellen dat meisjes in onze maatschappij hun mond moeten houden over seks, politiek en godsdienst.’ Ze kwam in verzet door erotische fictie te schrijven, door seks te gebruiken als manier om maatschappelijke en culturele thema’s te verkennen. Haar debuut, de verhalenbundel Black Cherry, verscheen vorig jaar april in Thailand. Sindsdien is het aantal mensen dat haar op Facebook volgt gestegen tot ruim 21.000. Chotiros: ‘We moeten de conservatieve cultuur en het beeld dat de autoriteiten van Thailand voorspiegelen ter discussie stellen: dat het een land is van glimlachende, blije mensen. Dat is zowel een mythe als door het Thaise ministerie van Toerisme bedreven propaganda.’
Jongeren zoeken nieuwe manieren om te protesteren
Steeds meer jonge Thai nemen hun toevlucht tot provocaties, ondanks het gevaar van repercussies. ‘Ze nemen een risico door openlijk alles te bekritiseren wat hun toekomst in de weg staat,’ zegt Orapin Yingyongpathana, hoofdredacteur van The Momentum, een van de voornaamste Thaistalige digitale nieuwsplatforms. ‘Ze vinden dat Thailand vastloopt.’
Dat geldt in elk geval voor de economie. De groei van het Thaise bruto binnenlands product, die de afgelopen jaren ondanks de politieke beroering relatief stabiel bleef, begint te haperen. In 2019 groeide de economie met slechts 2,5 procent. Dit jaar wordt een krimp verwacht, omdat de toerismesector wordt getroffen door de uitbraak van het coronavirus. Van 2009 tot 2019 nam de schuld per huishouden volgens de centrale bank van Thailand toe van 377.100 tot 552.500 baht (12.000 tot 17.600 dollar). De totale schuld bedraagt nu bijna 80 procent van het bbp.
Tegelijkertijd vindt de hoger opgeleide stedelijke bevolking moeilijk werk.
Volgens het Thailand Development Research Institute (TDRI), een gezaghebbende denktank, bedraagt de werkloosheid onder jonge Thai met een diploma of bacheloropleiding (7,3 tot 9,5 procent van de beroepsbevolking), respectievelijk 4,7 en 17,2 procent. ‘Ik verwacht dat die verder stijgt zolang de economische groei blijft dalen,’ zegt Yongyuth Chalamwong, onderzoeksdirecteur personeelsbeleid van TDRI. Berichten over aannamestops, minder orders en een dip in de consumentenbestedingen zorgen voor spanningen onder pas afgestudeerden die de arbeidsmarkt op willen.
De 23-jarige Aomthip Kerdplanant, die in zijn laatste jaar aan de Chulalongkorn-universiteit in Bangkok zit en protesten tegen de luchtvervuiling
in de stad heeft geleid, verwoordt de toenemende wanhoop. ‘We zeggen weleens dat we zijn geboren tijdens de financiële crisis en nu moeten
solliciteren tijdens een economische crisis,’ aldus Aomthip. ‘We raken gestresst van die uitzichtloze toestand.’
Maar die wanhoop levert wel creatieve manieren van demonstreren op. Half januari kwamen bijna veertienduizend mensen bijeen in een park in het noorden van Bangkok voor de 6 kilometer lange ‘Run Against Dictatorship’. Prathet Ku Mee schetterde uit speakers en veel hardlopers maakten met drie vingers het gebaar dat sinds de coup van 2014 geldt als teken van protest. ‘De afgelopen zes jaar werden geregeerd door angst. De mensen zijn bang geworden om op de traditionele manier te demonstreren. Daarom verzonnen we iets creatiefs voor wie niet bang is om kritiek te uiten,’ zegt Nutta Mahattana, een van de organisatoren van de loop. ‘We werden overweldigd door reacties van jongeren die nieuwe manieren zoeken om te laten merken dat ze genoeg hebben van het regime.’
‘Ik ben hier om te protesteren tegen de hypocriete politiek van Prayuth en de militairen die hem steunen,’ zei een deelnemer van in de twintig die in de technologiesector van Bangkok werkt. ‘De mensen hier weten dat de macht altijd uitvalt in het voordeel van één partij en onze hoop de grond in boort.’
Achter deze evenementen in de echte wereld wordt de massa online gemobiliseerd. Thailand heeft met 57 miljoen internetgebruikers en 51 miljoen socialmediagebruikers een hoogwaardige digitale infrastructuur, blijkt uit cijfers van We Are Social, een mondiaal socialmediabedrijf. De Thaise antiautoritaire beweging heeft eigen influencers die actief zijn op social media, onder wie Khai Maew. Deze cartoonist, die werkt onder een schuilnaam, uploadt wekelijks minstens drie politieke spotprenten op zijn Facebookpagina met meer dan een half miljoen volgers. Vaak neemt hij Prayuth op de hak, die hij steevast afbeeldt met een hitlersnorretje. ‘Ik teken om de onderdrukking aan de kaak te stellen, niet om me erbij neer te leggen,’ zegt hij in een interview per e-mail. ‘Mijn belangrijkste thema’s zijn mensenrechten, vrijheid, corruptie en cliëntelisme.’
Het toenemende ressentiment baart de Thaise overheid zorgen. Ze bedient zich van juridische middelen en aanpassingen van de grondwet om haar macht te verstevigen. Maar door met harde hand te regeren lijkt ze haar greep op de middenklasse te verspelen. ‘Vooral daarom komen mensen massaal in verzet,’ zegt James Buchanan, die aan de City University in Hongkong onderzoek doet naar maatschappelijke bewegingen in Thailand. ‘De afgelopen tien jaar heeft de gevestigde macht zo duidelijk laten blijken dat ze zich misdraagt dat jongeren uit de middenklasse het niet meer pikken.’
De steun van Thaise jongeren – en de toorn van de overheid – richt zich op de Future Forward Party (FFP), die in maart 2018 werd opgericht en een jaar later meedeed aan de verkiezingen. De partij, geleid door de 41-jarige mediagenieke miljardair Thanathorn Juangroongruangkit, deed haar best om in de smaak te vallen bij jonge kiezers. Ze streefde naar grondwetshervorming, een einde aan de Thaise oligarchieën en een minder groot, minder machtig leger. Vooral het voorstel om een einde te maken aan de militaire dienstplicht voor mannen van boven de 21 vond veel weerklank.
De FFP herschreef ook de regels van het politieke spel. In plaats van te vertrouwen op vrijwilligers die langs de deur gaan om stemmen te werven en op netwerken van begunstigers – van oudsher manieren om stemmen te trekken tijdens Thaise verkiezingen – stopte de FFP haar geld in campagnes op social media, waarmee ze zich richtte op stedelijke gebieden en universiteitssteden. ‘We proberen de kracht van onlineplatforms maximaal uit te buiten. Veel “futuristas” hebben ons daarbij geholpen door ons te hashtaggen en onze content te delen,’ zegt Pannika Wanich, woordvoerder van de partij, in een interview. ‘In steden hebben de mensen liever niet dat er iemand aan de deur komt en staan ze meer open voor nieuwe politieke partijen.’
Het militaire establishment, dat de verkiezingen hoopte te gebruiken om zijn positie in het hart van de politiek te verstevigen, maakte zich niet druk om de aanpak van de FFP. Volgens bronnen binnen de Thaise militaire inlichtingendienst gaf het leger de onlinecampagne van de nieuwe partij weinig kans. Ze schatten op grond van peilingen dat die tien tot twintig zetels zou opleveren. ‘De FFP gebruikte geen traditionele wervingsmethoden en we hebben er nooit naast gezeten met onze voorspellingen,’ aldus een bron. ‘Dus was de uitslag een complete verrassing. De jonge kiezers die de FFP steunden bewezen ons ongelijk en het werd duidelijk hoe groot de impact van social media op de Thaise politiek is.’ De FFP won 81 van de 500 parlementszetels, werd de op twee na grootste partij en al tijdens haar eerste verkiezingen een geduchte politieke tegenstander.
Thanathorn schrijft die aardverschuiving toe aan de vormende jaren van de jonge Thai. Die werden geboren in de nasleep van de ‘Tom Yam Kung’-crisis van 1997 – genoemd naar het intens hete, populaire nationale gerecht – die de Thaise economie deed krimpen. In de kwakkelende jaren daarna was het een komen en gaan van protestbewegingen en waren de jongeren getuige van bloedige confrontaties tussen demonstranten en het leger. Sindsdien zagen ze dat de uitslag van twee verkiezingen door het leger ongedaan werden gemaakt. ‘Dus als je nu in het laatste jaar van je studie zit, begin je te begrijpen dat er iets goed mis is in je land,’ zegt Thanathorn. ‘Nog belangrijker is het als je beseft dat wat je op school en tijdens je studie leert niet strookt met de werkelijkheid.’
Het succes van de FFP leidde tot verzet onder de ultraconservatieven, die manieren bedachten om de legitimiteit van de partij in twijfel te trekken. In november verloor Thanathorn zijn parlementszetel, nadat de rechtbank hem schuldig had verklaard aan overtreding van de regel dat deelnemers aan de verkiezingen geen belang in mediabedrijven mogen hebben.
Thanathorn zei dat hij zijn aandeel in V-Luck Media had verkocht voordat zijn campagne begon, maar volgens de rechtbank ontbrak het aan bewijs dat hij het bedrijf had overgedragen. De partij zelf voorkwam ternauwernood dat ze in januari werd ontbonden, nadat een rechtbank had geoordeeld dat ze de monarchie niet had ondermijnd, zoals werd beweerd.
In totaal spanden bondgenoten van de ultraconservatieven ruim 25 rechtszaken tegen de FFP aan. Eind februari ging het mis, toen het Constitutionele Hof oordeelde dat Thanathorn voorafgaand aan de verkiezingen in maart 191 miljoen baht zou hebben ontvangen. De partij werd ontbonden. Van tevoren had Thanathorn gezegd: ‘Als ze ons ontbinden, gooien ze deur naar een vreedzame democratische overgang in het slot, wat gevaarlijk is. Thailand zal dan geen politieke rust kennen.’
Een andere tactiek van de veiligheidsdiensten is beproefde autoritaire middelen in de strijd te gooien om de ziel van de Thaise jeugd voor zich te winnen. De binnenlandse veiligheidsdienst (ISOC), die ten tijde van de Koude Oorlog werd opgericht om op communisten te jagen, heeft onder Prayuth weer aan gezag gewonnen. De dienst roept jongeren op zich aan te sluiten bij patriottische organisaties die de monarchie en het boeddhisme als grondslag van de Thaise identiteit beschouwen.
‘Elke ISOC-afdeling moet haar doel halen: een x-aantal mensen ronselen voor trainingen,’ zegt Puangthong Pawakapan, een Thaise politicoloog en auteur van het binnenkort te verschijnen Infiltrating the Society: The Thai Military’s Internal Security Affairs (‘Infiltreren in de samenleving: de binnenlandse veiligheidsdienst van het Thaise leger’). Een groot deel van het budget van de veiligheidsdienst gaat op aan monarchistisch-nationalistische programma’s, zegt ze. ‘Die mogen ze inrichten zoals ze willen, bijvoorbeeld een eendaags programma voor een man of honderd of een lezing van een paar uur voor een gehoor van drieduizend deelnemers.’
James Bond-afdeling
Het militaire establishment bewandelt ook nieuwe wegen en heeft zelfs een Facebookpagina opgetuigd – ‘ISOC007’, in veiligheidskringen gekscherend de ‘James Bond-afdeling’ genoemd – om ‘inlichtingen’ van burgers te verzamelen. De door het leger geleide controletak ‘Ro.Dor.Cyber’ luistert duizenden studenten af ‘om onpatriottische onlineactiviteiten in de gaten te houden’, aldus een hooggeplaatste bron uit legerkringen. Daarnaast heeft de overheid een ministerieel ‘crisiscentrum’ ingericht om ‘nepnieuws’ te volgen. Tot slot probeert ze onlineactiviteiten af te schilderen als een gevaar voor de nationale veiligheid. ‘Social media zijn machtiger dan de wapens van het leger,’ waarschuwde opperbevelhebber generaal Apirat Kongsompong vorig jaar april in een toespraak.
Het lijkt onwaarschijnlijk dat de Thaise militaire regering met oude tactieken de nieuwe problemen zal kunnen oplossen, want traditionele machtsmiddelen boeten aan kracht in. ‘Jongeren willen een andere relatie tot de Thaise politiek, met een nieuwe generatie leiders die rechtstreeks in contact staat met jonge kiezers,’ zegt Penchan Phoborisut, een Thaise communicatiewetenschapper van de California State University in Fullerton. Online durven jongeren zelfs het koningshuis uit te dagen, iets wat lange tijd taboe was. Twitteraars stellen openlijk het afsluiten van wegen en vakantiecomplexen voor de koninklijke huishouding ter discussie, ondanks eventuele zware gevangenisstraffen wegens majesteitsschennis.
Eind 2019 liet de overheid merken dat ze zich bewust was van het veranderende culturele tij toen ze een veiligheidsplan publiceerde. ‘De nieuwe generaties hebben geen band meer met het koningshuis, want ze zijn zich er niet goed van bewust dat de monarchie de ziel vormt van het land,’ aldus het plan, dat afkomstig was van de Raad voor de Nationale Veiligheid. Volgens een ingewijde staat het militaire establishment, dat maatschappelijke en politieke tegenstellingen – conservatief tegenover hervormingsgezind, arme kiezers tegenover extreem rijke – uitbuit
om de Thaise democratie in zijn greep te houden, voor een onmogelijke uitdaging. ‘Het wordt geconfronteerd met een nieuwe scheidslijn in de Thaise politiek: die tussen de generaties,’ aldus de bron. ‘De politieke scheidslijn loopt niet langer tussen stad en dorp of tussen hoofdstad en provincie, maar wordt gevormd door social media. En de jongere generatie is die slag aan het winnen.’
Chotiros verwacht dat de generatiekloof steeds dieper zal worden als de heersende klasse zich doof houdt voor de woede van de Thaise jeugd. ‘We willen eerlijke antwoorden op de vraag waarom dit land in het slop is geraakt,’ zegt ze. ‘Door het handelen van de machthebbers is het de afgelopen tien jaar de verkeerde kant op gegaan. Onze generatie laat dat niet stilzwijgend aan zich voorbijgaan.’
