Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Turkije, waar presidentsverkiezingen worden gehouden en de huidige president Erdogan het mogelijk moet afleggen tegen rivaal Kemal Kilicdaroglu. Wat staat er op het spel bij deze verkiezingen?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €4 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Wie zijn de presidentskandidaten?
Op zondag 14 mei worden er presidentsverkiezingen in Turkije gehouden en Al Jazeera noemt dat ‘de zwaarste test in president Recep Tayyip Erdogans twintigjarige periode als leider van het land’. Erdogan is al negen jaar president van het land, en was daarvoor elf jaar premier van Turkije. Hij was eerder burgemeester van Istanbul en is dus al decennialang een bepalende autoriteit in Turkije.
Dankzij enkele belangrijke economische en institutionele hervormingen aan het begin van deze eeuw wordt Erdogan door zijn aanhangers gezien als iemand die het land veel goeds heeft gebracht. Ook op internationaal niveau doet Turkije weer mee dankzij Erdogan, zo zegt zijn aanhang. Maar in het imago van Erdogan zijn steeds meer barstjes ontstaan: het onderdrukken van oppositie, het optreden van de regering na de aardbeving en de moeizame economische tijden voor het land worden de president zwaar aangerekend.
De grootste tegenstander van Erdogan is Kemal Kilicdaroglu, die volgens persbureau Reuters ‘gelooft dat zijn tijd is gekomen om met Turkije een nieuwe weg in te slaan en veel van de erfenis terug te draaien van de man die de politiek al twee decennia domineert’. Kilicdaroglu leidt een coalitie van zes oppositiepartijen en in sommige peilingen staat de vierenzeventigjarige Kilicdaroglu er beter voor dan Erdogan.
Politico noemt de rivaal van Erdogan de ‘Turkse Gandhi’ en schrijft: ‘Kilicdaroglu staat bij zijn voor- en tegenstanders bekend als een eerlijk man. Erdogan is president van een staat die doortrokken is van corruptie, terwijl Kilicdaroglu carrière heeft gemaakt in de strijd tegen misdaad.’ Andere kandidaten zijn de negenenvijftigjarige Muharrem Ince en de vijfenvijftigjarige Sinan Ogan, maar afgaande op wat de peilingen zeggen gaat de strijd tussen Erdogan en Kilicdaroglu.
Waarom is het niet zeker dat Erdogan wint?
De grootste thema’s deze verkiezingen zijn de economie, de heropbouw van het land, illegale migratie en democratische waarden. Allereerst de economie: die staat er niet goed voor. In februari lag de inflatie in het land op ruim 55 procent, schrijft CNBC, na een eerdere piek in 2022 van bijna 86 procent. Het gaat al maandenlang niet goed met de economie van het land en de oppositie wijst naar Erdogan als hoofdschuldige.
Daar komt bij dat Erdogan niet goed zou hebben ingegrepen in de nasleep van de aardbevingen die het land op 6 februari troffen. The New Yorker heeft de verkiezingen in Turkije zelfs omgedoopt tot ‘aardbevingsverkiezingen’ en schrijft: ‘De ramp benadrukte de corruptie en het autoritaire karakter van president Erdogan.’ De aardbeving, waarbij vijftigduizend doden vielen, toonde aan dat de infrastructuur en gebouwen niet goed gebouwd waren, dat de regering niet in staat was noodhulp te coördineren en dat mensen maanden later nog steeds tussen het puin leven.
Migranten zijn een speelbal geworden tijdens de presidentiële campagne, zo meldt The Independent. Turkije heeft enorm veel Syrische vluchtelingen opgenomen (ongeveer 3,7 miljoen Syriërs) en speelt een belangrijke rol in het migratiebeleid van de EU (waarover later meer). ‘Alle drie de presidentskandidaten die het tegen Erdogan opnemen, hebben beloofd vluchtelingen terug te sturen. Erdogan zelf heeft de migratiekwestie niet genoemd tijdens de campagne. Geconfronteerd met een golf van verzet tegen vluchtelingen heeft zijn regering echter gezocht naar manieren om Syriërs terug naar huis te sturen’, schrijft de Britse krant.
Verder staat de democratie onder druk in Turkije. Na de couppoging van 2016 werden duizenden mensen opgepakt, werden oppositiepartijen verboden en is de persvrijheid flink verslechterd. Kemal Kilicdaroglu zei in een interview met Deutsche Welle dat hij ‘het verlangen van de mensen naar democratie zou vervullen. Dat is de grootste verandering en die zal niet alleen hier in Turkije worden gezien, maar door de hele wereld. We zullen echte democratie naar dit land brengen’, aldus Kilicdaroglu.
Wat het extra moeilijk maakt voor Erdogan, is dat de oppositie deze verkiezingen zeer verenigd optreedt, iets wat in voorgaande jaren wel anders was. ‘De oppositie is het meest verenigd sinds jaren. Ze vertrouwt erop dat ze in staat is het stemmen en tellen in stembureaus in het hele land te monitoren, zodat slechts een klein percentage van de stembiljetten kan worden gemanipuleerd’, schrijft Financial Times, die echter benadrukt dat er ook angst is bij de oppositie. ‘Hoe dichterbij de verkiezingen komen, hoe groter de angst voor fraude of een betwiste uitslag. De Turkse minister van Binnenlandse Zaken heeft de verkiezingen op sinistere wijze afgeschilderd als een westerse “politieke couppoging”.’
Wat betekenen deze verkiezingen voor de rest van Europa?
Vanuit Europa wordt er met meer dan een belangstellende blik naar de verkiezingen gekeken. Er staat veel op het spel, mede door de prominente rol die Turkije in de afgelopen jaren heeft ingenomen op het wereldtoneel. Onder Erdogan zijn de banden met autoritaire landen als China en Rusland verder aangehaald. Zo is Turkije een van de enige NAVO-landen die nog handel drijft met Rusland, schrijft de BBC. Als Erdogan aan de macht blijft, zal hij Turkije verder wegduwen van het Westen, zonder de NAVO te verlaten. Zijn uitdager Kilicdaroglu wil juist betere banden met het Westen, een hersteld bondgenootschap met de VS en zelfs toetreding tot de EU.
Vanuit Zweden zal er ook met extra belangstelling worden gekeken naar de verkiezingen in Turkije. Het land probeert al sinds vorig jaar lid te worden van de NAVO, maar Turkije is het enige land dat die aanvraag niet wil ratificeren. Erdogan beschuldigt Zweden ervan Koerdische terroristen in het land te laten verblijven en heeft om uitlevering gevraagd. De Zweedse premier Ulf Kristersson gaf al eerder aan af te wachten wat er met de verkiezingen zou gebeuren. ‘Wij hopen op een snel ratificatieproces na de Turkse verkiezingen’, zei hij volgens Anadolu Agency.
En dan is er de voor Europa zo belangrijke vluchtelingendeal. We schreven al dat Turkije miljoenen Syrische vluchtelingen heeft opgenomen die mogelijk op weg waren naar Europa. Volgens Euronews moet er mogelijk een nieuwe vluchtelingendeal worden gesloten als een andere partij de verkiezingen wint, ook al wijzen experts er in het artikel op dat de Syrische vluchtelingen, in plaats van teruggestuurd te worden, ook kunnen worden ingezet bij de wederopbouw van Turkije.
En dan zijn er nog de oorlog in Oekraïne en de goede relaties tussen Rusland en Turkije. Wie er ook wint, de hechte banden tussen die twee landen zullen blijven bestaan, zeggen twee experts tegen CNN. Zo zegt Onur Isci, universitair docent internationale betrekkingen aan de Bilkent-universiteit in Ankara, dat het ‘Turkse buitenlands beleid is ingegeven door economische overwegingen. En dat zal waarschijnlijk zo blijven in de volgende regering.’ Zo is Rusland een van de grootste handelspartners van Turkije, met een bilaterale handel van ruim 62 miljard dollar in 2022. Ook trekken sinds de oorlog in Oekraïne steeds meer rijke Russen naar Turkije.
‘Ruslands geografische nabijheid tot Turkije en zijn economische belangen in Ankara betekenen waarschijnlijk dat een andere leider dan Erdogan nog steeds goede betrekkingen met Rusland zal onderhouden, terwijl hij Turkije stevig zal verankeren binnen zijn westerse democratische allianties’, zegt Murat Somer, professor politieke wetenschappen aan de Koc-universiteit in Istanboel, tegen het Amerikaanse medium.Toch zal een groot deel van de EU hopen op een machtswisseling in Turkije deze zondag, dan wel na de tweede ronde. ‘Als Kemal Kilicdaroglu, de presidentskandidaat van de CHP [het oppositieblok], erin slaagt het autoritaire systeem dat Erdogan gedurende zijn twintigjarige ambtsperiode heeft opgebouwd te verslaan, ontstaat er mogelijk een kans om een vriendelijkere relatie op te bouwen tussen Turkije en zijn partners in de NAVO en de Europese Unie’, zo schrijft World Politics Review.
Lees ook: